ড’ ভূপেন হাজৰিকাৰ
গীত সমগ্ৰৰ

{ গ্ি বব ্খ
্*,

ততঃ

তৰণী পাঠক মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

পাঠক প্ৰকাশন
গুৱাহাটী - ২১

“ 1)"; 8}1267} [102য়00" 0601 .১070097'যে' ৬018; 'ফ15165)2011 '’ ৫ $707|{ 0001)51$ 0/.
{16 ৮0016 $010895 0/ 10" 37267} []02য়ো 8. ৫071000560 8)" }}]71 0৫016 2) ]যোযো৷]
4200700014.4, 1..1..8 0778 ]/07207101] 1201}10/0 [00010 1.4.

প্রকাশক ৰু
প্রথম প্রকাশ :;
বেটুপাট ঃ
ডি.টি.পি. }
মুত্লণ $
প্রাপ্তিস্থান :
মূল্য 5

২০০৯

জীহৰকুমাৰ ডেকা

মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

মিনিঅ’'ন অফছেট প্ৰেছ
শৰ্মা এণ্ড শৰ্মা মাৰ্কেট
ৰাধা গোবিন্দ বৰুৱা পথ
গুৱাহাটী --৩

ফোন নং 94350-12408

৫০০.০০ টকা

দৰদী 6৭%;

ও৮ৰ্দল ২%”ৰ্দজ৮,
/্ ব্তাৰ্ডু ৮)" া9ে ১১) 7"৮্দে
এ/%৮৪৩ নৰৰ্ঞএৰ্ঞএ।
৩ এপৰ গেৰি (ভড)১( "পৰৰ
(সাযগিতি৷ ‘ই

॥ভ=ঞোাাা ৰ: ঠ2৯-$মঠা

আগকথা

স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত আমাৰ জাতীয় প্ৰেমৰ গীতবোৰে মোক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষণ কৰিছিল।
‘ভাৰত মাতাকী জয়’, ‘মহাত্মা গান্ধীকী জয়’ আদি ষ্ল'- গানবোৰৰ দৰেই, জাতীয় প্ৰেমৰ গীতবোৰেও আমাৰ
হৃদয় জোকাৰি যাব ধৰিছিল,-শব্দ আৰু সুৰৰ যাদুকৰী শক্তিৰে । আমাৰ শিৰা-উপশিৰাত অনুভৱ কৰিছিলোঁ,
- সেই যাদুকৰী শক্তিৰ প্ৰৱল আবেগ । মুখেৰে প্রকাশিত উদ্দাত্ত কণ্ঠৰ শব্দ-শক্তি আৰু ভৰিৰ খোজত অনুভূত
হেছিল,-- ধৰণীৰ কম্পমান ৰূপ । সঙ্গীতৰ সেই অপূৰ্ব শক্তিয়ে মোক মুহিত কৰি থৈছিল-- মোৰ শৈশৱ
জীৱনৰ সময়চোৱাৰ পৰাই । সেই গীতবোৰ জ্যোতি প্ৰসাদৰে নে বিষ্ণু ৰাভাৰ, আমি মন কৰা নাছিলোঁ । আমি
কেৱল ডুব গৈ আছিলোঁ, দেশ প্ৰেমৰ তেম্তস্বী শব্দৰ আহ্বানত ।

আমাৰ দেশখন স্বাধীন হোৱাৰ পিছত, ৰেডিঅ'ৰ যোগেদি আধুনিক গীত শুনাৰ সৌভাগ্য ঘটিছিল।
ৰেডিঅ'ৰ যোগেদি শুনা গীতবোৰৰ আবেদনেই আছিল, সুকীয়া । গীতবোৰৰ তাল-মান-লয়ৰ মধুৰ মূৰ্চ্ছনাত
গীতৰ কথাবোৰ হৈ পৰিছিল,--অনুভূতিৰ এক শেষ নোহোৱা তৃপ্তিৰ সংবেদন । সংগীতৰ মায়াজালে মোক
বন্দী কৰি থৈছিল,-- কিছুমান গীতৰ কথা আৰু সুৰ লহৰে । সেই গীতবোৰৰ ডিতৰৰে বিশ্ব শিল্পী, অসম ৰত
ড” ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমূহ মোৰ জীৱনৰ অন্যতম শ্ৰেৰণাৰ উৎস ৰূপে গৃণিশীল কৰি ডলিছিল। +

আকাশ বাণী গুৱাহাটীয়ে পৰিৱেশন কৰা আধুনিক গীতবোৰৰে ভালেমান গীতে মোৰ হৃদয়
স্পৰ্শ কৰিছিল। সেই গীতবোৰৰ ভিতৰৰে ড" ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতবোৰ মোৰ অস্তি প্ৰিয় আছিল।
ডণ হাজৰিকাৰ প্ৰতিটো গীতেই মোৰ বাবে সুৰৰ মায়াজাল নতৰে, বৰং অসমৰ কেঁচা মাটিৰ গোন্ধ আৰু
গীতৰ ভাষাই মোক ভবাই তোলে, অনিৰ্বচনীয় আমাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ বিনন্দীয়া ৰূপৰ
কথা ।ড“ ভূপেন হাজৰিকাৰ প্ৰতিটো গীততেই পাওঁ, মানুহৰ সঁচা জীৱনৰ ্বাৰ্থহীন ছবি । মাটি আৰু মানুহৰ
সঁচা অর্থত কোনোবাই গীত ৰচি, সুৰ সংযোজনাৰে মানুহৰ হৃদয় জয় কৰিব পাৰিছে, সেইজনা মহান শিষ্পী,
মোৰ বাবে আমাৰ হৃদয় উপচাই তোলা ড" ভূপেন হাজৰিকাৰ বাহিৰে আন কোনো নহয় । আজিও মই ‘এৰা
বাটৰ সুৰ’ নামৰ কথাছবিত লতা মঙ্গেশকাৰৰ কণ্ঠত ভাহি উঠা ‘জোনাকৰে ৰাতি অসমীৰে মাটি গীতটি
শুনিলে আনন্দাশ্ৰৰ বৈ আহে । অসমক ভালপোৱা ইমান কোমল কথা, মোৰ বাবে মধুৰতম সৃষ্টিৰ অন্যতম
সৌন্দৰ্যৰ আঁকৰ স্বৰূপ। তৰণী পাঠক আৰু মনোমতী পাঠক ডাকুৱাৰ ৰচনাত ‘ড' ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত
সমগ্ৰ চমু বিশ্লেষণ’ নামৰ সংকলন পুথিখনৰ 'আগকথা' লেখিবলৈ পাই ধন্ম শ্লানিছোঁ । অসমৰ এগৰাকী
মহান শিল্পীৰ প্ৰতি মোৰ শ্ৰদ্ধাৰ এই ‘আগকথা ৰে কাষ চাপিবলৈ মোৰ গথয় এফুখ্ৰ কথা ।

। [ ৰ

৷ নিজা বাস ভৱন ঃডিফু ৷

50}]) নহয়; গানহে মোৰ অস্ত্।
ভুপেন হাজৰিকা

প্ৰস্তাৱনা

(১)

ভাৰতীয় সাহিত্যৰ প্রথম নিদৰ্শন ধখেদত সংকলিত প্রকৃতিৰ প্রশত্তিপৰক কিছু কৰিডাক
স্বৰসাধকসকলে সুৰ-সংৰচনাৰে সৈতে সামৰেদত সংকলন কৰিলে। উদাত্ত-অনুদাত্ত-স্বৰিতি স্বৰত কবিতাবোৰ
গীতৰূপে মুখৰ হৈ উঠিল আৰু সেই গীতবোৰেই ভূলোক-ম্যুলোকৰ সমন্বয় সেতু গঢ়িলে। ভাৰতীয় সত্যতাৰ
আদিতম স্তৰত ৰচিত আৰু পৰিবেশিত এই নান্দনিক আবেদন সম্বলিত গীতসমূহে ভাৰতীয় সংগীত পৰম্পৰাৰ
সূত্ৰপাত কৰিলে । সভ্যতাৰ বিৱৰ্তনৰ থৈও ধৰি জীৱন আৰু জগতৰ বহু জ্ঞান-দৰ্শনে মানুহক নতুন নতুন
চিন্তা-চেতনা আৰু ধ্যান-ধাৰণাৰে সমৃদ্ধ কৰিলে । এনে সমৃদ্ধিয়ে ভাৰতীয় সংগীতৰ ধাৰাটিকো খৰন্ৰোতা
কৰিলে । লোকসংগীতৰ শক্তিশালী আন্তঃগাঁথনিৰ আধাৰত ভাৰতীয় সাধকে সযেত্ত সাধনাৰে মাৰ্গসংগীতৰ
এটি অতি গাষ্তীর্যপূৰ্ণ ধাৰাও গঢ়ি তুলিলে । কিন্তু তাত্ত্বিক অনুশাসন আৰু কঠোৰ অনুশীলনৰ মাজেৰে
আগবঢ়া এই ধ্রুপদী ধাৰাটোৰ আৰোহ-অৱৰোহে স্থান-কাল-বয়ঃ ভেদে সাধাৰণ জনতাৰ আত্মা যে আলোড়িত
কৰিব নোৱাৰে,যি সকলোৰে সাধাৰণ অভিজ্ঞতাৰ বিষয় । তাৰ বিপৰীতে অভিজ্ঞতাপুষ্ট, অনুত্ৃতিসিক্ত আৰু
কাব্যৰসাঘুত গীতেহে জাতি-গোষ্ঠী-ডাষা ব্যতিৰেকে সাধাৰণডাৱে সকলো স্তুৰৰে মানুহৰ মন-বুদ্ধিচেতনাক
উদ্বেলিত কৰিব পাৰে। এনে উপলব্ধিৰ সত্যতা সাব্যস্ত কৰে ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতসমূহে ।

প্ৰায় সাতোটা দশকরৰে| অধিক কাল জুৰি হাজৰিকাই ডাৰতীয় গীতি-সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ প্ৰভূত
অৱদান আগবঢ়াইছে। ন নিজৰ ডন্মতূমি অসমৰ ৰূপ-সৌন্দৰ্য, ইতিহাস-এঁতিহাৰ উপৰিও দুষেগি-দুৰ্দশা, প্ৰগতি-
সম্প্ৰীতি আদি বিভিন্ন বিষয় গভীৰ উতকণ্ঠাৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে আৰু অসম আৰু অসমীয়াৰ সৰ্বাংগীন
মংগলৰ হকে সকিয়নী আৰু উপদেশ আগবঢ়াইছে। হাজৰিকাৰ অসম প্ৰীতিৰ প্ৰসাৰিত তৰংগঁই তেখেতৰ
ভাৰতপ্ৰেমৰ ৰূপ লৈছে। আধুনিক ভাৰতৰ প্রতিটো প্ৰহৰৰ ডাক তেখেতে শুনিছে।এই বিশাল দেশখনৰ
ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পট পৰিবৰ্তনৰ ৰিজিয় মূহূৰ্ত গডীৰ মনোষোগেৰে অধ্যয়ন কৰিছে।
দেশ বিভাজন, বৰ্ণ বৈষম্য, সামাজিক অসমতা, অৰ্থনৈতিক অস্থিৰতা, ক্ৰুটিপূৰ্ণ প্ৰশাসনীয় নীতি, গৃহহীন-
ভূমিহীনৰ নিৰাপত্তা আদি দেশখনৰ বিবিধ বিষয়ে চিন্তাবিদজনক উদ্বিগ্ন কৰি তুলিছে। স্বদেশ-স্বজাতিৰ প্ৰতি
থকা তেখেতৰ অফুৰন্ত প্ৰেমেই বিশ্বপ্রেমৰ দিশে সোপান ৰচিছে। তাৰ ডিতৰতে! মানৱ শ্ৰেমে হাল্সৰিকাৰ
গীতসমূহক প্রদান কৰিছে এক অনন্য মহত্ব । তমুপৰি ভাতৃত্ব-মৈত্ৰী, শৃংগাৰ আমি শ্রেমৰ বিৱৰ্ডিত ৰূপে
তেখেতৰ গীতি ৰচনাসমূহক আৰ্দেনক্ষম কৰি তুলিছে । সেয়ে অসমীয়া, হিন্দী, মাৰাঠী, বাংলা, উড়িয়া,
পঞ্জাবী, ইংৰাজী আদি ভাৰতৰ প্ৰতিটো প্ৰান্তীয় ভাষাৰ শ্ৰোডাৰ সংবেদনশীল মন হাজৰিকাৰ কথা, সুৰে
আলোড়িত কৰে৷ ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু ভৌগোলিক সীম! উলংঘা কৰি সেয়ে হাজৰিকাৰ গীতসমূহে
বিশ্বায়নৰ দ্বাৰ উদ্‌ঘাটন কৰাৰ সকল সাৰ্থক কৰি তুলিছে।

(২)

গীত হ'ল কবিতা, চিত্ৰ আৰু সুৰৰ ত্ৰিবেণীসংগম । কবিতা ভাগত থাকে কথা, ছন্দ, অনুভূতি । চিত্ৰ
ডাগত থাকে ৰূপ, ৰং, ধাৰণা । সুৰ ভাগত থাকে তাল, লয় আৰু স্বৰলহৰ । প্ৰথম দুটা ভাগ প্রস্তুত কৰাৰ
গীতিকাৰৰ আৰু তৃতীয় ভাগৰ দায়িত্ব লয় সুৰকাৰ আৰু গায়কে । বহুমাত্ৰিক প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী ভূপেন
হাজৰিকাই গীত ৰচাৰ পৰা পৰিবেশনলৈকে সকলো দায়িত্ব নিজেই লয়। কবি-প্রতিভাৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত আৰু
কথা-ছন্দ-অনুভূতিৰে সমৃদ্ধ কবিতা ভাগত গীতিকাৰজনে একোখন চিত্র ৰূপায়ণ কৰিছে। তাৰ বাবে তেখেতে
অভিজ্ঞতালৱ্ধ জ্ঞানৰ ভঁৰালৰ পৰা সমল আহৰণ কৰিছে। কবিতাৰ সকলোবোৰ প্ৰাথমিক উপাদানেৰে পুষ্ট
তৈখেতৰ গীতি বচনাৰ অন্যতম বৈশিষ্ট হৈছে প্ৰাঞ্জল বৰ্ণনা । স্বচ্ছন্দ গতিত আগবঢ়া একোটা বৰ্ণনা সম্পূৰ্ণ
কৰে একাধিক খণ্ডচিত্ৰৰে । চিত্ৰবোৰ কেতিয়াবা অৱয়বৰ কেতিয়াবা অনুভূতিৰ। হাজৰিকাৰ গীতৰ কথাংশত
সাধাৰণতে শব্দই তাৰ আক্ষৰিক অৰ্থতকৈ বৃহত্তৰ অভিব্যঞ্জনা আনি দিব পাৰে। শব্দই শব্দাতীত অৰ্থ, ভাৱ
আৰু অনুভূতিৰ বাহকৰূপে কাম কৰে । হাজৰিকাৰ ব্যঞ্জনা বেছিভাগ প্ৰতীকধৰ্মী। অৱশ্যে প্ৰতীকী ব্যঞ্জনাসমূহ
' পাঠক-শ্ৰোতাৰ বাবে দূৰহু নহয়; সেয়ে সহজে গ্ৰহণযোগ্য ।

ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতিৰচনাত শ্ৰুতি মাধুৰ্য প্রদান কৰিছে শব্দাৱলীৰ বন্ধন আৰু কম্পনে ।
ছদ্দোময় ৰচনাত বন্ধন আৰু কম্পনৰ মাজত এক পাৰষ্পাৰিক কাৰ্যকাৰিতা আছে। বাধা নাপালে
বেৱিঙী পানী কৈৱল বৈ যায় আৰু বৈ যায় । বাধাত ঠেকা নাখালে বোৱতী পানীত তৰংগ নহয়। ফলত
পানীত কম্পন নহয়। কম্পন নহ’লে শব্দ বা ধ্বনি নহয় । পদাৰ্থ বিজ্ঞানীয়ে শব্দৰ কম্পনাংক আৰু
কম্পনাংকনৰ জোখ ডেচিবেলত জুখি উলিওৱাৰ কৌশল জানে । গীত আৰু কবিতাত কবিয়ে সেই
কৌশল প্ৰয়োগ কৰে। সংগীতৰ তালে আৰু কাব্য ৰচনাত ছন্দবন্ধই তেনে ধ্বনি -তৰংগ বা কম্পন সৃষ্টি
কৰে আৰু নিয়ন্তুণো কৰে। গীতৰ কথাত বন্ধন নিয়মিত হ’লে তালো আপুনা আপুনি নিয়মিত হয়। অৰ্থাৎ
এটা নিৰ্দিষ্ট বন্ধনৰ মাজত শব্দৰাশি গ্ৰথিত হ’লে সেই শৰ্দৰাশিৰ তৰংগৰো নিৰ্দিষ্ট পৰিমাপ থাকে।এই
তাত্ত্বিক কথাটি হাজৰিকাৰ গীতৰ ছন্দবন্ধই বিশ্বাসযোগা ভাৱে প্রতিপন্ন কৰিছে। হাজৰিকাৰ গীতিৰচনাত
ছন্দৰ সৌন্দৰ্য দুগ্ডণৈ বৃদ্ধি কৰিছে ধ্বনি সাম্যই । ধ্বনিসাম্য প্ৰধানকৈ নিৰ্ভৰ কৰিছে আনুপ্ৰাসিক পদাৱলীৰ
ওপৰত । সুনিবদ্ধ শব্দমালা প্ৰস্তুত হৈছে একোটা গভীৰ আৰু ব্যাপক অৰ্থ দিবৰ বাবে । তাৰ বাবে
গীতিকাৰজনে অতি সঘনে বিবিধ অৰ্থালন্কাৰ ৰচনা কৰিছে ৷ ইতিমধ্যে একাধিক প্ৰবন্ধত হাজৰিকাৰ
গীতৰ কাব্য-সুষমা আলোচনা কৰোঁতে অলঙ্কাৰ-হুন্দ-ৰস আদি কাব্য উপাদান মই বিস্তৃত ভাবে বিশ্লেষণ
কৰি দেখুৱাইছোঁ। বৰ্তমান এই সংক্ষিপ্ত প্ৰসত্তাৱনাটিত উক্ত বিষয় সমূহ বিস্তৃত ভাবে আলোচনা কৰাৰ
অৱকাশ নাই । তথাপি পুনৰ দোহাৰি থব খুজিছোঁ যৈ কৰি সুলভ অনুভূতিৰ দ্বাৰা প্ৰণোদিত হৈ ড০
হাজৰিকাই আগবঢ়োৱা ছন্দোময় ৰচনাৰ সম্ভাৰটি সকলোবোৰ কাব্যিক সুষমাৰে মণ্ডিত ।

কেৱল সুন্দৰ কবিতা হোৱাৰ বাবেই যে সেইবোৰ গীত ৰূপেও সাৰ্থক হৈছে তেনে নহয়: কিয়নো
কবিতাত সুৰ দিলেই গীত নহয় । বৰং গীত কৰি গাবলৈ বুলি ৰচা কবিতাবোৰত এনে এক আবেদন থাকিব
লাগে, যি ৰসিকজনৰ বুদ্ধি আৰু হৃদয় একেলগে থিতাণ্তে তৰাই তুলিব পাৰে। হাজৰিফাৰ ৰচনাৰ তেনে ৰূপ-
ৰস-গন্ধ-স্পৰ্শ-শব্দৰ মন্ময় অভিজ্ঞতাৰে শ্ৰোতাকক থিতাতে খন্ধ কৰি তোলে । হাজৰিকাৰ গীতৰ কথাত
ৰঞ্জিতা খাই পৰা সুৰ-সংগীতে সেয়েহে যি কোনো শ্রোত্তাক তন্ময় কৰি তুলিবও পাৰে।

(৩)

তৰণী পাঠক আৰু মনোমতী পাঠক ডাকুৱাই “ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু বিশ্লেষণ’ নামৰ
বৰ্তমানৰ গ্ৰন্থখনত গীতিকাৰজনে উনৈশ শ সাতত্ৰিশ চনৰ পৰা দহেজাৰ সাত চনলৈকে ৰচনা কৰা, সুৰাৰোপ
কৰা,আৰু পৰিবেশন কৰা সকলো গীত একত্ৰ সংকলন কৰি আগবঢ়াইছে। ফলত গীতথিনি সকলোৰে বাবে
সহজলভ্য হোৱাৰ উপৰিও সংৰক্ষণৰ সুব্যৱস্থা লোৱা হৈছে। প্রতিটো গীতৰ লগত সংযোগ কৰা টোকা,
একোটিত গীত একোটিৰ জন্ম-কাহিনী কৈ গৈছে । এনেদৰে একোটি ৰচনাৰ পটভূমি আৰু আঁৰৰ ইতিহাস
উদ্‌ঘাটিত হৈছে। ‘ৰ'দ পুৱাবৰ কাৰণে’,'কত জোৱানৰ মৃত্যু হ’ল’ “জোনাকৰে ৰাতি’ আদিৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ গীত
একোটিৰ পৰিবেশনৰ সংবাদো সংকলকে দি গৈছে । তেনেদৰে গ্ৰন্থখনত অনেক পঁতিহাসিক তথ্য সামৰি
লোৱা হৈছে। চিন্তাবিদ গীতিকাৰ গৰাকীৰ ৰাজনৈতিক, সমাজনৈতিক আৰু দাৰ্শনিক দৃষ্টিভংগীৰ লগতে
আদৰ্শ তথা প্ৰেৰণাৰ বিষয়েও লিখক দ্বয়ে আলোচনা কৰিছে। গীত বিশেষে তাল-মান আদি উল্লেখ কৰাৰ
লগতে সুৰৰ উৎসও জনাই গৈছে । তেনে আলোচনাত দেশী-বিদেশী সংগীতৰ বিষয়ে কিঞ্চিত বিস্তৰ উল্লেখ
কৰি যোৱা হৈছে। এই প্ৰতিটো গীতৰ অৰ্থ, তাংপৰ্য আৰু উদ্দেশ্য লিখক দ্বয়ে সৰল ভাষাৰে দাঙি ধৰিছে।
অতবোৰ সমলেৰে সৈতে গ্ৰন্থখনে অনুসন্ধিৎসুসকলৰ যে বহু প্রয়োজন পূৰাব পাৰিব তাত সন্দেহ নাঁই । ড০
হাজৰিকাৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিবেশিত গীতসমূহৰ সংৰক্ষণৰ দৰে এক প্ৰশংসনীয় উদ্দেশ্য আগত ৰাখি
দুয়ো গৰাকী সংকলক-- লিখকে যথেষ্ট পৰিআ্ৰম আৰু আন্তৰিকিতাৰে এই সংকলনটি প্ৰকাশ কৰিবলৈ
লৈছে। আমাৰ বোধেৰে জসমীয়া গীতি-সাহিত্যৰ অধায়ন আৰু গৱেষণাত ব্ৰতী সকলক এই গ্ৰন্থখনে বহু
তথ্যৰে সহায় কৰিব পাৰিব । এই গ্ৰন্থৰ সফলতাৰ বাবে আন্তৰিক শুভকামনা জনাইছো ।।

ইতি
মৃ 7,
(২৭০ সৰ এ. ৰ

(ড০ মালিনী গোস্বামী )
বিভাগীয় প্রধান
অসমীয়া বিভাগ

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়

ষইং০২ ০৫ ২০০৯

মই য’তে নাথাকোঁ মোৰ মনটো থাকে অসমত।
ভূপেন হাজৰিকা

১১

প্ৰকাশকৰ দুআষাৰ

জ্যোতিপ্ৰসাদে কৈছিল --অসমীয়া ভাষা জগত সভালৈ যাব।’ হয়, অসমীয়া ভাষা জগত সভালৈ যাব
--যাব লাগিব৷ জ্যোতিপ্ৰসাদৰ সেই সপোন দিঠকত পৰিণত কৰিব লাগিব তেওঁৰেই উত্তৰ পুৰুষ সকলে,
-অৰ্থাৎ আমি । অসমৰ গাতে লাগি থকা পশ্চিম বঙ্গৰ বঙালী ডাষা ইতিমধ্ জগত সভালৈ গ'ল প্ৰায় এশ
বছৰ আগতে । ৰবীন্ত্র নাথ ঠাকুৰে 'গীতাঞ্জলী'ৰ বাবে নবেল পুৰস্কাৰ পালে ১৯১৩ চনত । কিন্তু অসম
সাহিত্য সভাৰ জন্ম হ’ল ১৯১৭ চনত । অৰ্থাৎ ৰবি ঠাকুৰে নবেল পোৱাৰ চাৰি বছৰ পাছত । ইয়াৰ পৰাই বুজা
যায় আমি ভাষা সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত কিমান পিছ পৰি আছোঁ। অথচ খৃঃ চতুৰ্দশ শতিকাতে মাধৱ কন্দলীৰ দ্বাৰা
বাল্মিকী বিৰচিত ৰামায়ণ ভাৰতীয় প্ৰান্তীয় ভাষা সমূহৰ ভিতৰত অসমীয়া ভাষাতে পোন প্ৰথমে অনুদিত হয়।
ইয়াৰ প্ৰায় এশ বছৰ পিছতহে কীৰ্তিবাসী ৰামায়ণ বঙালী ভাষাত অনুদিত হয় । ইয়াৰোপৰি অসমীয়া ভাষাত
হেম সৰস্বতী, ৰূদ্ৰ কন্দলী, হৰিবৰ বিপ্ৰ, কবিৰত্ন সৰস্বতী, আদি কবি সকলৰ উপৰিও শঙ্কৰ-মাধৱ গুৰু
দুজনাই কীৰ্তন ঘোষা,নামঘোষা ৰচিছিল ।দুখৰ বিষয়, বৃটিছৰ প্ৰথম শাসন কালত বঙালী কেৰাণী, মহৰিহত্ৰ
প্ৰৰোচনাতে অসমত অসমীয়া ভাষা লুপ্ত প্ৰায় হৈছিল ১৮৩৬ চনৰ পৰা ১৮৭৩ চনলৈ এই ৩৬ বছৰ ধৰি।
অসমৰ স্কুল-কাছাৰীৰ পৰা অসমীয়া ভাষা উঠি গৈ বঙালী ভাষা প্ৰ ৱৰ্তন হৈছিল । খৃষ্টীয়ান মিছনেৰীসকল,
আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকন আদিৰ অশেষ প্ৰচেষ্টাত অসমত অসমীয়া ভাষা পুনৰ উদ্ধাৰ হ’ল। ষ্টয়াৰ পিছত
লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, পত্ননাথ গোহাঞিবৰুৱা আদিৰ তত্বাৱধানত আধুনিক অসমীয়া ভাষাই পুনৰ গা কৰি
উঠিল। সম্প্ৰতি এই ডাষাই বিশ্বৰ অনা সমৃদ্ধিশালী ভাষা সমূহৰ খোজত খোজ মিলাই আগবাঢ়ি আছে আৰু
সোপান বগাঁই ভবিষ্যতে ই অধিক সমৃদ্ধিশালী হোৱাৰ পথত ।

অসমীয়া ভাষাত গীতৰ বিশ্লেষণমূলক কিতাপ নাই বুলিয়েই ক’লে হয়তো ভূল কোৱা নহ’ব । অসম
সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড' ভূপেন হাজৰিকা অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য সাস্কৃতিৰ এজন বিদগ্ধ পণ্ডিত ।
তেওঁৰ ৰচনা সমূহে (গদ্য-গীত, কৰিতা, নাটক) আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যক ওখ আসনত উপবিষ্ট কৰালে ।
বিশেষকৈ তেওঁৰ গীতি সাহিতাই অসমীয়া সাহিত্যৰ মান বহু ওখ খাপত উপস্থাপন কৰিলে। সেয়েহে তেওঁৰ
গীতি সাহিত্যৰ সমলখিনি বিশ্লেষণ তথা মূল্যায়ন কৰি চোৱাৰ প্ৰয়োজন আহি পৰিছে। কাৰণ অসমৰ সাম্প্ৰতিক
পৰিস্থিতিত তেওঁৰ গীত সমূহৰ প্ৰাসঙ্গিকতা আছে। তেওঁৰ গীতসমূহ সমূহ অসমীয়াৰ বাবে । তেওঁৰ গীতত
সন্নিবিষ্ট হৈআছেঅসমীয়া জাতি সন্ত -- অসমৰ অতীত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যতৰ সপোন । বিভিন্ন দিশত, বিভিন্ন
বিষয়ৰ ওপৰত তেওঁ সূক্ষ্ম পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে আৰু অসম-অসমীয়াৰ সৰ্বাঙ্গীন মঙ্গলৰ হকে গীতেৰে সময়ত
সকিয়নী আৰু উপদেশ আগবঢ়াইছে । মহামূল্যবান সেই উপদেশ সমূহ কাৰ্যকৰী নোহোৱাৰ আশঙ্কাত আক্ষেপৰ
সুৰত আকৌ গাইছে--'গীতৰ ভাষাৰে মই বহু সকিয়ালোঁ তাক, গীত বুলিয়েই মাথোন ল'লা'। সেয়েহে সাম্প্ৰতিক
কালত ‘ড' ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু ৰিয়েষণ’ কিতাপখনৰ প্ৰাসঙ্গিকতা আছে।

তৰণী পাঠক আৰু মনোমতী পাঠক ডাকুৱাই যোৱা প্ৰায় চাৰি বছৰ ধৰি যথেষ্ট কষ্ট কৰি ভূপেনদাৰ
ৰচিত সকলোবোৰ গীত সংগ্ৰহ কৰি তাৰ চমু বিশ্লেষণ আগবঢ়াইছে অসমৰ সমূহ পঢ়ুৱৈৰ বাবে । ইয়াৰ ৰাবে
ভূপেনদাই তেওঁলোকক লিখিত অনুমতি প্ৰদান কৰিছে। আমাৰ মৰমৰ তৃপেনদাৰ মই প্ৰাণ ভৰি ভালগোৱা
এই গীতসমূহৰ বিশ্লেষণ মূলক এই মহামৃল্যবান কিতাপখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ পাই আমি নথৈ আনন্দিত হৈছো
আৰু নিজকে ধন্য মানিছো । কিতাপখন পঢ়ুৱৈ ৰাইজে আদৰি ল’লে আমাৰ প্ৰচেষ্টা সাৰ্থক হ'ব।

প্ৰকাশক

বিদেশত মই অসমীয়া গীতৰ ধ্বজা পুতিবলৈ যাওঁ।
ভুপেন হাজৰিকা

৯৩

ড’ ভূপেন হাজৰিকাৰ চমু জীৱনপঞ্জী

মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ পিছতেই অসমৰ কলা-সংস্কৃতিৰ আকাশখন উদ্জলাই তোলা এটি উদ্বল
নক্ষত্ৰ হ’ল স্বনামধন্য, বিশ্ববৰেণ্য শিল্পী ড' ভূপেন হাজৰিকা । কলাবিদ হাজৰিকা এজন মানৱশপ্ৰেমী, সমাজ
সচেতক, সমাজ সংগঠক, দেশ আৰু জাতিৰ ভৱিষ্যত শুভচিন্তক, স্বদেশ-স্বজাতি প্ৰেমী । কলা সংস্কৃতিৰ
সাধনাৰ জৰিয়তেই তেওঁ গুৰি ধৰিছিল সমাজ সংগঠনৰ, জাতি গঠনৰ । তেওঁ বিচাৰেপাহাৰ-ভৈয়ামক সামৰি
অসূ্য়া-অশান্তি, বিভেদ-বিচ্ছিন্নতাবাদক নিৰ্মূল কৰি এ্রক্য-সমস্বয়-সম্ধ্ৰীতি সমৃদ্ধ এখন সুবিশাল সুন্দৰ অসম
য’ত নাথাকে জাতিভেদ, শ্ৰেণীভৈদ আৰু শোষণ। তেওঁ বিচাৰে তেওঁৰ প্ৰাণৰ অসমৰ তথা ভাৰতৰ প্ৰতিজন
নাগৰিকেই জ্ঞানৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান হওঁক, বিজ্ঞান প্ৰযুক্তিৰে পৃথিবীৰ অন্যান্য দেশতকৈও উন্নতিৰ
বাটত আগবাঢ়ক । অসমৰ (ভাৰতৰ) গাওঁবোৰ উন্নত হওঁক; গাওঁৰ ডেকা-গাভৰুবোৰ শিক্ষা-দীক্ষা, বিজ্ঞান-
প্ৰযুক্তিৰে উন্নতহৈ বিশ্বক প্ৰতিনিধিত্ব কৰক, মানৱ জাতিৰ কল্যান সাধক । এই সকলো চিন্তা তেওঁ তেওঁৰ
গীতৰ মাজেৰেই প্ৰকাশ কৰিছে। কাৰণ তেওঁৰ প্ৰকাশৰ মাধ্যমটোৱেই হ'ল গীত। যুঁজিবলৈও অন্তু গীতেই -
--এই কথাও তেওঁ গীতেৰেই প্ৰকাশ কৰিছে যদিও চৌষষ্ঠি কলাৰ আটাইখিনিয়েই তেওঁৰ মাজত বিদ্যমান ।

ড' ভূপেন হাজৰিকা হাড়ে হিমজুৱে লুইতপৰীয়া । ১৯২৬ চনৰ চেপ্তেম্বৰ মাহৰ ৮ তাৰিখে এই গৰাকী
মহান শিল্পীৰ বিশাল লুইতৰ পাৰত শদিয়াত (বৰ্তমান অৰুণাচল) জন্ম হয় । তেওঁৰ পিতৃ নীলকান্ত হাজৰিকা
আৰু মাতৃ শান্তি প্ৰিয়া হাজৰিকা । তেওঁৰ ককাক আছিল বংশীধৰ হাজৰিকা। বংশীধৰ হাজৰিকাৰ প্ৰতৃ
আছিল নগা হাজৰিকা । বংশীধৰ হাজৰিকা শিক্ষক আছিল। তেওঁ নাজিৰাত এখন স্কুল পাঙিছিল ৷ সেইখনেই
বৰ্তমানৰ নাজিৰা চৰকাৰী হাঁইস্ক্বুল । ইফালে মাকৰ দেউতাক অৰ্থাৎ মাকৰ ফালৰ ককাক গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখৰ
ৰতি কান্ত দাসও এজন শিক্ষক আছিল ।

নীলকান্ত হাজৰিকাই নাজিৰাৰ পৰা মেট্ৰিক পাছ কৰি উচ্চ শিক্ষা লাভাৰ্থে গুৱাহাটীলৈ আহে আৰু
কটন কলেজত ভৰ্তি হয় । তেওঁ ভৰলুমুখৰ ৰতিকান্ত দাসৰ ঘৰৰ চৌহদৰ এটি ভাৰা ঘৰত আছিল । তাতেই
শান্তি প্ৰিয়াৰ সৈতে চিনাকী আৰু প্ৰেমৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু বি, এ পাছ কৰাৰ পিছত দুয়োৰে মাজত বিবাহ
সম্পন্ন হয় । পিছত তেওঁ শদিয়াৰ এম, ই স্থুল এখনত শিক্ষকৰ চাকৰি পায় । পত্নী শান্তি প্ৰিয়াকো শদিয়ালৈ
লগত লৈ যায় । তাতেই ওপৰোক্ত তাৰিখত এটি ল'ৰা সন্তান জন্ম হয় । ---নাম থলে ‘তুপেন ।

নীলকান্ত হাজৰিকাই কটন কলেজিয়েট হাইস্কুলৰ শিক্ষকৰ চাকৰি পাই পুনৰ গুৱাহাটীলৈ উভতি
আহিল । তেওঁ সপৰিয়ালে শহুৰেক ভৰলুমুখৰ ৰতি মাষ্টৰৰ ঘৰতে থাকিবলৈ ললে আৰু তাৰে পৰাই
চাইকেলেৰে কটন কলেজিয়েট স্কুললৈ অহা যোৱা কৰিবলৈ ধৰিলে। ৰতি মাষ্টৰৰ ঘৰখনত সঙ্গীতৰ সুপৰিবেশ
এটা আছিল । তেওঁৰ বৰ পুত্ৰ অনাথ বন্ধু যি জনে কটন কলেজত পঢ়ি থাকোঁতেই মাথোঁ তেইছ বছৰ বয়সতে
অকাল মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। তেওঁ এজন সুদক্ষ চেতাৰ বাদক আৰু ভাল সঙ্গীত শিল্পী আছিল । তেওঁ গীত
গাঁই যথেষ্ট সুনাম আৰ্জিছিল । শিশু ভূপেনৰ গাত তেওঁৰ লক্ষণ দেখি পুত্ৰহাৰা আইতাকৰ ভূপেন 'অনাথ'ৰ
পুনৰ্জনম বুলি প্ৰতীয়মান হৈছিল । সেয়েহে আইতাকে জীয়াই থকলৈকে ভূপেনক ‘ভূপেন’ বুলি নামাতি
‘অনাথ’ বুলিহে মাতিছিল। মোমায়েকৰ ঘৰখনত হাৰমনিয়াম, তৰলা আদি বাদ্যযন্ত্ৰ আছিল । মাহীয়েক
ভৱপ্ৰিয়া দাস শিক্ষয়ত্ৰী আছিল । তেওঁ ভূপেনক নতুনকৈ এখন হাৰমনিয়াম কিনি আনি দিলে। সেইখন তেওঁ
বজাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে । মাক শান্তিপ্ৰিয়া এজনী সূকণ্ঠী গায়িকা আছিল । তেওঁৰ ওঁঠেৰে অবিৰাম বৰগীত,
লোকগীত, বিয়া নামৰ সুৰ নিজৰিছিল । শিশু ভূপেনে সেই গীতবোৰ, সুৰবোৰ আমত্‌ কৰিলে । এনেকুৱা
সঙ্গীতময় প্ৰিৰেশত তেওঁ সঙ্গীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈছিল জনমৰে পৰাই হয়তো মাতৃপাৰ্ডৰ ভ্ৰলৰপৰাই ৷
এনেদৰেই ঘৰতেই তেওঁৰ সঙ্গীতৰ শিক্ষা আৰু চৰ্চা আৰম্ভ হৈছিল।

১৯৩০ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীৰ দিনা কটন কলেজিয়েট স্কুলত এখন ৰাজহুৱা সভা অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেই
সভাত এটি চাৰি বছৰীয়া শিশুৱে নিজে হাৰমনিয়াম বজাই এটি সুন্দৰ গীত পৰিবেশন কৰে । সেই সভাৰ
সভাপতি সাহত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই গীত শুনি মুগ্ধ হৈ নিজৰবহা আসনৰ পৰা উঠি গৈ নিজৰ তামোলখোৱা
মুখখন ধুই শিশুটিৰ গালত চুমা এটি খাই কৈছিল -‘বৰ ডাঙৰ শিল্পী হব এওঁ’। সেয়াই আছিল তেওঁৰ ‘গীতৰ
সভাৰ প্ৰধান অলঙ্কাৰ’ শ্ৰোতা ৰাইজৰ তেওঁৰ প্ৰতি প্ৰথম আশীৰ্বাদ আৰু আৱিষ্কাৰ।

পৰিয়ালৰ জ্যেষ্ঠসকলৰ অধিকাংশই শিক্ষক হোৱা বাবে মৰমৰ ভূপেনক ঘৰতে শিকাই ক খ আদি
শ্ৰেণী নপঢ়াকৈয়ে ১৯৩৩ চনত মাথোঁ ছবছৰ বয়সত ভৰলুমুখৰ সোণাৰাম স্কুলৰ তৃতীয়মান শ্ৰেণীত নাম
লগাই দিয়ে । সৈই সময়ত আৰ্ল ল কলেজত ৰাতিপুৱাও ক্লাছ হৈছিল । নীলকান্ত হাজৰিকাই ৰাতি পুৱাৰ
ক্লাচত ভি হৈ ‘ল’ পাছ কৰে । ১৯৩৫ চনত তেওঁ 500 [119[0১60001' 01 9০1100] হৈ পৰিয়াল সহ
ধুবুৰীলৈ যায় । ধুবুৰী প্ৰাইমাৰী স্কুলত ভূপেনক নাম লগাই দিয়ে । ধুবুৰীতেই তেওঁ সেই সময়ৰ বিখ্যাত
লোকগীতৰ শিল্পী আবৃাছউদ্দিনক দেখা পোৱাৰ আৰু লগ পোৱাৰ সৌভাগ্য ঘটিছিল । ধুবুৰীত ৰঘুনাথ
চৌধুৰীৰ ‘দহিকতৰা’ গাই তেওঁ ফ’কাছ পালে । এয়া ই’ল তেওঁৰ দ্বিতীয়টো প্লেটফৰ্ম । ধুবুৰীত তৈওঁলোক
ছমাহমান আছিল। ১৯৩৬ চনত নীলকান্ত হাজৰিকাঁই /*, ('. ১ পাছকৰি ৪ [) (৷ হৈ পৰিয়াল সহ তেজপুৰলৈ
যায়। ভূপেন হাজৰিকাই তৃতীয়, চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম শ্ৰেণী গুৱাহাটী আৰু ধুবুৰীত পঢ়ি ষষ্ঠ শ্ৰেণীত তেজপুৰ
হাইস্কুলত নাম লিখে । তেজপুৰত শঙ্কৰদেৱৰ তিথিত মাকে শিকাই দিয়া ‘জয় জয় যাদৱ জলনিধি যাধৱ ধাতা’
বৰগীতটো গাঁই নাম কৰে । এয়া ই’ল তেওঁৰ তৃতীয় প্লেটফৰ্ম । তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ জ্যোতি প্ৰসাদ আগৰৱালা
আৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভাৰ নজৰত পৰে আৰু সান্নিধ্য লাভ কৰে । ১৯৩৭ চনত তেওঁ প্ৰথমটো গীত ‘কুসুম্বৰ
পুত্ৰ শ্ৰী শঙ্কৰ গুৰুৱে’ ৰচে । এই সময়তে তেওঁ আফগানিস্থানৰ পৰা চাইকেলেৰে ঘূৰি অহা কমলনাৰায়ণ
চৌধুৰীৰ পৰা এটা গজল শিকিলে। এই বছৰতে তেওঁ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষুণপ্ৰসাদৰ লগত কলিকতালৈ
যায় জয়মতী কুঁৱৰী আৰু শোণিত কুঁৱৰী ৰেকৰ্ড নাট দুখনত নাৰী কণ্ঠত গীত ৰেকৰ্ডিং কৰিবলৈ ৷ ‘সখিহে
কি কমে দুখৰে কথা’ গীতটো কান্দি কান্দি জয়মতীয়ে গাব লাগে। ইয়াৰ পিছত জ্যোতিপ্ৰসাদেভূপেনৰ
কণ্ঠত আন এখন ৰেকৰ্ড কৰাৰ কথা ভাবিলে। সেইমতে বিষ্ণুৰাভাই ষ্টুডিঅ'তেই ‘উলাহতে নাচি বাগি হলি
বিয়াকুল’ আৰু ‘কাষতে কলচী লৈ যায় এ ৰচকী বাই’ গীত দুটি ৰচে আৰু জ্যোতি বিষ্ণু যুতিয়ে লগৈ
লগে সুৰ সংযোজন আৰু বাদ্য সংগত কৰি চেনোলা মিউজিকেল শ্ৰোডাক্তচ্‌ কোম্পানীত ৰেকৰ্ডিং কৰে।
তৈতিয়া বঙ্গদেশৰ ‘ৰেকৰ্ড সঙ্গীত’ নামৰ পূজা সংখ্যাৰ আলোচনীখনৰ বেটু পাটত ‘ভূপেন হাজৰিকাৰ
ফটো। বেটুপাটৰ গোলাকাৰ ফটোখনৰ তলত লিখা হৈছিল--‘আমাদেৰ কণিষ্ঠতম শিল্পী।’ ছবিখনত তেওঁৰ
ডিঙিত এটা সোণৰ মেডেল ওলমি আছিল । মেডেলটো তেওঁ তাতেই উপহাৰ পাইছিল। ১৯৩৭ চনত এই
ৰৈ্কর্ডখন প্রকাশ পায়।

১৯৩৯ চনত তেওঁ প্ৰথম কথাছবিৰ গীতত কণ্ঠদান কৰে। তেওঁ জয়মতীত ল’ৰাৰজাৰ ভাওত আৰু

স্থন্দ্ৰ মালতীত গৰখীয়াৰ ভাওত অডেনয় কৰে তেওঁ বিষ্ণুৰাভাৰ ‘আজলী হিয়াৰ মাজে বিজুলী, বাণ মাৰে’
অসমীয়া গজল বা, প্রেমৰ গীত ৰেকৰ্ডিং কৰে যষ্ঠ শ্ৰেণী:তেই । সেঁই বছৰতেই তেওঁ পিতৃ নীলকান্ত হাৰ্জবৰক৷

ৰচিত ‘অ’ মইনা কেতিয়া আহিলি তই’ বনগীতটিত সুৰাধোপ কৰি সুৰকাৰ ৰূপে আত্ম প্ৰকাশ কৰে। এই

চনতে তেওঁৰ গীত লিখাৰ হেপাহ হয় আৰু সেই সময়ৰ সামাজিক পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি বিতুষ্ট হৈ সমাজ সেৱাৰ

মনোভাবেৰে মাৰ্কচ্বাদী ভাবধাৰাৰ দ্বিতীয়টো গীত ‘অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই নতুন ভাৰত গঁঢ়িম’ ৰচি সুৰ দিয়ে ।

গীতটো বিষ্ণুৰাভাই ১৯৪৮ চনত ফণী শৰ্মাৰ ‘চিৰাজ’ চিনেমাত দিলে আৰু অসমৰ পৰিবেশৰ লগত খাপ

খোৱাকৈ ‘নতুন ভাৰত'ৰ ঠাইত ‘নতুন অসম’ শব্দ দুটা ব্যৱহাৰ কৰিলে । তৈওঁ কালিয় দমন, বকাসুৰ ৰধ আদি

ভাওনাত নাচিছিলও । কলিকতালৈ গীত গাবলৈ যাওঁতে তেওঁৰ স্কুল খতি হৈছিল যদিওঁ গীত পঢ়া-শুনাত

যাতে বাধাৰ সৃষ্টি নকৰে ভাৰে প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি মাকে লগত পাঠ্যপুথিবোৰো দি পঠিয়াইছিল আৰু জ্যোতিপ্ৰসাদক

১৫

পঢ়া-শুনাত নজৰ ৰাখিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল । জ্যোত্প্ৰিসাদেও সেই মতে তত্বাৱধান লৈছিল । সেই
সময়ত পাঠ্যপুথিৰ বাহিৰেও ওপৰঞ্চি জ্ঞান লাভ কৰিবলৈ তেনে কোনো কিতাপ পত্ৰ পঢ়িবলৈ পোৱাৰ সুযোগ
নাছিল । কিন্তু শিক্ষানুৰাগী দেউতাকে বহু কষ্ট কৰি 3001; 01{ 110 16066’ ৰ দহটা খণ্ড কিনি দিছিল
। তাত ৰাফেল, লিওনাৰ্ডো ভিন্সি, মাইকেল এঞ্জেলো আদিৰ বিষয়ে পঢ়িছিল,বঙালীতে লিখা ‘বিলাতৰ সাধু’
আদিও কলিকতাৰ পৰা মগাই আনি পঢ়িছিল এই কিতাপবোৰৰ ভিতৰত হিটলাৰৰ ‘][/[921} 1< ্ৰা৷[’(মোৰ
জীৱন বৃত্তান্ত) আৰু গান্ধীজীৰ ‘মোৰ সত্য অম্বেষণৰ কাহিনী’কিতাপ দুখন তেওঁ অতি মনোযোগেৰে পঢ়িছিল।

ন বছৰ বয়সতে ৰচা তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰথম গীতটোৰ বিষয় বাছনিয়েই হ’ল আৰ্বযৰি বিষয় । যি বয়সত
সমনীয়া অন্য শিশুৱে লৰি ঢাপৰি, খেলি ধূলি সময় অতিবাহিত কৰিছিল সেই বয়সতে এনে এটি গডীৰ বিষয়
তেওঁ ভাৱ জগতত বিচৰণ কৰিছিল -- ধৰ্মৰ ডোলেৰে বান্ধি মহা অসমীয়া জাতি গঢ়ি বৰ অসম গঢ়াৰ প্ৰচেষ্টা
ৰত মহান সমাজ সংস্কাৰক গুৰু শ্ৰীশঙ্কৰদেৱক লৈ ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ জীমন্ত শঙ্কৰে ধৰিলে নামৰে তান’ গীতটো
ৰচিছিল। আধ্যাত্মিক ভাৱৰ পৰশ পোৱা এই গীতটি ৰচনাৰ পৰিবেশ আৰু প্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল তেওঁৰ
ঘৰখন --মাক-দেউতাক, মামা-মাহী, ককাক-আইতাক। গতিকে দেখা যায়, হাজৰিকাদেৱৰ গীত ৰচনাৰঘাই
শিপাডালেই পোত খাই আছিল অসমৰ বতাহ, পানীৰে পুষ্ট হৈ অসমৰ মাটিত --ষিজনে এঁক্য-সমস্বয়েৰে
এখন সুন্দৰ সবল, সুবিশাল অসম গঢ়াৰ প্ৰচেষ্টাত ৰত আছিল সেই শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰৰ চৰণ বন্দনাৰে, তেওঁৰ
মহিমাৰে, তেওঁৰ আৱৰ্তমানত হোৱা শূন্যতাত হোৱা দুখৰ অনুভৱেৰে।

দঘিতীয় গীতটি ৰচিছিল হাউ গুদু খেলি, বাৰীৰ আম জাম খাই দুষ্টালি কৰি ফুৰা বয়স তেৰ বছৰ
বয়সতে নিজকে অগ্নিযুগৰ ‘ফিৰিঙতি’ বুলি প্ৰতিপন্ন কৰি ‘নতুন ভাৰত গঢ়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে -- সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বৃস্ব
ফিৰাই অনাৰ প্রতিজ্ৰুতিৰে, ধৰ্মৰ নামত চলা ব্যৱসায় বন্ধ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে, ন্যায় সাম্য মৈত্ৰী আৰু একতাৰ
প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে বিদ্ৰোহী ভাৱাপন্ন গীত ‘অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই নতুন ভাৰত গঢ়িম’ বুলি । কাৰণ সেই সময়ত
পৰাধীন ভাৰতত স্বাধীনতাৰ যুঁজ আৰম্ভ হৈছিল। বৃটিছৰ শাসন শোষণ, বৃটিছ চৰকাৰৰ অধীনত চাকৰি কৰা
ৰাযবাহাদুৰ, মৌজাদাৰ, পুলিচ, চিপাহী আদিৰ শাসন শোষণ, অত্যাচাৰত দেশৰ প্ৰজা জৰ্জৰিত হৈছিল । সেই
পৰিবেশ অসমতো আছিল । হাজৰিকাদেৱে সৰু কালত স্বচক্ষে সেই পৰিবেশ দেখা পাইছিল। ‘সৰ্বহাৰাৰ
সৰ্বৃস্ব ফিৰাই অনা’ অৰ্থাৎ মাৰ্ক্‌স্বাদী ভাৱধাৰাৰ এই গীতটো লিখাৰ সময়ত হাজৰিকাদেৱে মাৰ্কস্বাদ পঢ়া বা
শিকা নাছিল । কিন্তু মাৰ্কস্বাদী এই কথাবোৰ শুনিছিল তেওঁৰ গুৰু জ্যোতি-বিষ্ণু যুতিৰ পৰা । আনহাতে সৈই
কালৰ দেশৰ পৰিস্থিতিয়েও তেওঁক বিদ্ৰোহী ভাৱাপন্ন কৰি তুলিছিল । এফালে দেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলন
আনফালে ঘ্বিতীয় মহাযুদ্ধ। সমাজখন কুসংস্কাৰ, অন্ধবিশ্বাস, জাত পাত, বৰ্ণ বৈষম্য, ভৈদাভেদ আৰু ধৰ্মৰ
নামত ব্যৱসায় আদিৰে ভৰা। আনকি তেওঁ বাস কৰা গুহৱাহাটীৰ ভৰলুমুখ অঞ্চলত সংস্কৃতি বোলা একো
নাছিলেই । এই কথা হাজৰিকাদেৱৰ অনুলিখিত আত্মজীৱনী ‘মই এটি যাযাবৰ'ত অতি সুন্দৰকৈ লিখা আছে-
-“ভৰলুমুখৰ যিখন পুৰণা দলং, যিখন এতিয়াও আছে৷ সেঁইখনৰ আনটো মূৰত প্ৰায়েই বঙালী সংকীৰ্তন হয়,
আমিপ্ৰায়ে তালৈ বাতাছা খাবলৈ যাওঁ । এই হৰি সংকীৰ্তন হয় বঙালী ভাষাত । তাত গোট খোৱা অসমীয়া
মানুহ খিনিয়েও বঙালী ভাষাতে গান গায়, সংকীৰ্তন কৰে । ‘হৰি হে, হৰি হৈ এক আনা দিব কড়ি, পাৰ কৰি
দাও তাড়াতাড়ি’--এইবোৰ শুনো । থানাখনত যিবোৰ বিহাৰী পুলিচ আছিল তেওঁলোকে ‘ৰামা হো’ ‘ৰামা হো’
গায়। ভৰলুমুখত তৰুণৰাম ফুকনৰ ঘৰৰ ওচৰতে ফুকনে ভালপোৱা অতি সাধাৰণ মানুহৰ ঘৰ কিছুমান
আছিল ।। তেওঁলোকৰ নিজাকৈ নামঘৰ এটা আছিল । ভাওনা মই দেখা নাই, কাৰণ তেতিয়া গুসাহাটীত ভাওনা
নহয়েই; কিন্তু ওজাপালি হয়, হ লৈও বৰ কম । মুই এতিয়া ভাবোঁ যৈ অসমৰ এঁই প্ৰধান চহৰ গুৱাহাটীৰ এনে এটি
অৱস্থা আছিল, য’ত চাৰিওফালে প্ৰতিধ্বনিত হয় মাথোন বঙ্ধালী কীৰ্তন, বিহাৰী কীৰ্তন ৷ ওজাপালি হয় কেতিয়াব!
পূজা সবাহে। হাজো, আজ্সাৰা, পলাশবাৰীৰ পৰা এই দলবোৰ আহে। এইবোৰ চোৱা মোৰ মনত আছে । মাহঁতে
মোক দেখুৱাবলৈ লৈ যায় । ঠিক তেনে এটি সময়তে মই অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি লিখিছোঁ।”

আকৌ ১৯৩৬ চনৰ পৰা ৪০লৈকে এই সময়খিনিৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাস এনেভাবে লিখিছে -“...
ক’তো সন্ৰীয়া নৃত্যৰ এখন স্কুল বা ঘৰে ঘৰে গৈ শিকোৱা বা ক’ৰবাতআমাৰ দশাৱতাৰ নৃত্যটো দেখুৱালে
ভাল হয় --এনে ভাব মই গোটেই অসমতে দেখা নাছিলোঁ । সত্ৰবিলাকত এনে নৃত্য গীতৰ প্রচলন আছিল ।
যিটো বস্তু গোটেই অসমখনতে দপ্‌দপাঁই থাকিব লাগিছিল সেইটো মাত্ৰ সত্ৰতহে আৱদ্ধ আছিল । যিবোৰ
অসন্তীয়া মানুহ আছিল নতুন পুৰুষক অৰ্থৎ আমাক শিকোৱাৰ কোনো বন্দোবস্ত নাছিল । এই দোষ পিছে
আছিল নেতা সকলৰ, যি সকল আমাৰ সংস্কৃতিৰ নেতা আছিল । তেওঁলোকে অকলে অকলে এইবোৰ চৰ্চা
কৰিছিল নিজৰ নিজৰ ঠাইত ।” ১৯৪১, '৪২ত গুৱাহাটীত বস্তুৰ জুঁই -ছহ দাম, পুলিচ-মিলিটাৰীৰ অন্যায়,
অত্যাচাৰ, ব্যভিচাৰ, অসভ্যালি চলিছিল । ফলত সাধাৰণ ভাল মানুহৰ জীৱন নিবহিৰ পৰিবেশ অস্বস্তিকৰ
আছিল । এনে পৰিস্থিতিত সাহিত্য সংস্কৃতিৰ পৰিবেশ নাছিল বুলিবই পাৰি । এই কথা ‘মই এটি যাযাবৰ’ত
এনেভাবে বৰ্ণিত আছে -- ‘ ... গুৱাহাটীত নানা উৎপাত । ৰাষ্টাই ঘাটে অসভ্য যৌন অত্যাচাৰ দেখা যায়।
বাপেক পুতেকে একেলগে ফুৰিব নোৱাৰে । ভৰলুমুখৰ পৰা পাণবজাৰলৈ নৈৰ কিনাৰে কিনাৰে আহিব
নোৱাৰোঁ । সকলোতে অসভ্যালি । আমাৰ ঘৰৰ আগতে আমেৰিকান এজন আৰু নাৰ্চ এগৰাকীয়ে অসভ্যালি
কৰাত আমাৰ কাম কৰা ল’ৰাটোৱে আৰু ওচৰৰ ঘৰৰ ল’ৰাটোৱে দুইটাকে মাৰিলে । তেতিয়া কিবা এটা
কৰিলেই ৱিটিছদ্ৰোহী বুলি গণ্য কৰে ।” তেজপুৰত জ্যোতি-বিষ্ণু, ফণী শৰ্মাৰ উপৰিও সাহিত্যিক, শিক্ষা গুৰু
দণ্ডিনাথ কলিতা, পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা, আনন্দ চন্দ্ৰ আগৰৱালা আদি সৃষ্টিশীল লোকসকলৰ তেওঁ সান্নিধ্য
লাভ কৰিছিল ।। তেওঁক ইতিহাস বস্তুটোৰ অৰ্্তদৃষ্টি দিছিল পদ্মনাথ গোহাঞিৰুৱাই। তেজপুৰত চাকৰি কৰি
থকা শিলচৰৰ ৰাজমোহন নাথ নামৰ ইঞ্জিনীয়াৰ এজনৰ পৰা ']২ং0]1811{10 10%6 0{ 1 119500[) "এটা
লাভ কৰিছিল । তেওঁ কিশোৰ ভূপেনক কৈছিল --"শিল এটা লবি, সুধিবি,শিলটোৰে কিমান যে কথা ক’ব

!ক’ব --এইফালে মোৰ বুকুৰ ওপৰেদি হিউৱেনচাং গৈছিল, মোৰ বুকুতে উষাই স্নান কৰিছিল ।’ এনেবোৰ
কথাই তেওঁক বুৰঞ্জী, ইতিহাসৰ প্ৰতি আকৃষ্ট কৰিছিল ।

১৯৪০ চনত তেজপুৰ হাইস্কুলৰ পৰা মেট্ৰিক পাছ কৰি আহি কটন কলেজত পঢ়াৰ সময়ত উজান
বজাৰলৈ গৈ আনন্দি ৰাম দাসৰ ওচৰত গান শিকিছিল । সেই সময়ত গুৱাহাটীত বংশীবদ পাণ্ডে নামৰ উত্তৰ
প্ৰদেশৰ টিকনি থকা মানুহ এজনে পাখোৱাজ শিকাইছিল। ভূপেন হাজৰিকাই দুটকা ফিজ দি তেওঁৰ শিষ্য
হৈছিল । সেই সময়তে সূৰ্য কুমাৰ ভূঞা, পল্মধৰ চলিহা আৰু পাৰ্বতি প্ৰসাদ বৰুৱাই খাটি অসমীয়া গীত
লিখিছিল আৰু পদ্মধৰ চলিহাই সুৰ দিছিল। গোপীনাথ বৰদলৈয়ে বৰগীত গাইছিল। নিজৰ ল’ৰা-ছোৱালীক
অনুপ্ৰাণিত কৰোৱাৰ অৰ্থে দেউতাকে প্রায়েই এই কথাবোৰ ঘৰত আলোচনা কৰিছিল । এনে আলোচনাই
তেওঁৰ কুমলীয়া প্ৰাণত সৃষ্টিৰ বীজ ৰোপণ কৰিছিল । কিন্তু সেইখিনি সময়ত সঙ্গীতৰ ব্যাকৰণ সন্মত গীত
শিকিবলৈ গুৱাহাটীত গুৰু বা অনুষ্ঠান বা কিতাপ পোৱাৰ সুবিধা নাছিল। কটন কলেজত বাণীকান্ত কাকতি,
পিচচি ৰয়, লক্ষ্মী চেটাৰ্জী, ড০ সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞা আদি বিচক্ষণ শিক্ষাবিদ, সাহিত্যিকৰ সান্নিধ্য লাভ কৰিছিল
আৰু কলেজৰ নৱাগত আদৰণি সভাত গীত গাই তেওঁলোকৰ আশীবদি লাভ কৰিছিল। এজন বিশ্বমানৰ
শিল্পী হোৱাৰ বাবে এই মহা মনিবী সকলৰ সান্নিধ্য আৰু আশীৰ্বাদে কিশোৰ ভূপেনৰ সৃষ্টিকামী মনত সাহস
আৰু আত্মবিশ্বাস যোগাইছিল ।

১৯৪ ২ চনত ভূপেন হাজৰিকাই আঁই, এ পাছ কৰে । সেই সময়ত এফালে গঁণ আন্দোলন আৰু
অন্যফালে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ৷ ইফালে যুদ্ধ সিফালে গান্ধীজীৰ ‘কৰেংগৈ য়া মৰেংগে’ 120 01 016 । কটন
কলেজ সম্পূৰ্ণ বন্ধ হৈ গ’ল; চুদমাৰ্চন হল আৰ্মিয়ে অধিকাৰ কৰিলে; কৈতিয়া খুলিব ঠিকনা নাই। তেওঁ
বেনাৰছহহিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়লৈ পঢ়িবলৈ গ’ল । অকল ভূপেন হাজৰিকাই নহয়; অধ্যয়ন পিপাসু গুৱাহাটীত পঢ়ি
থকা বহু ল’ৰাই গুচি গ’ল । বেনাৰছ্ত তেওঁ পণ্ডিত মদন মোহন মালব্য, ভাইচচেলেলৰ চাৰ সৰ্বপত্দী ৰাধাকৃষ্ণণ
আদি পণ্ডিত সকলৰ সান্নিধ্য পালে। তেওঁৰ ফিলোছ্‌ফিত অনাৰ্চ আছিল; সৰ্বপন্বী ৰাধাকৃষ্ণণৰ ভ্ব্ত ফিলোহছ্‌কি

‘9৭

পঢ়িছিল। আচাৰ্য্য কৃপালনি, পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰু, তেজ বাহাদুৰ চাপু, মৌলানা আবুল কালাম
আজাদ আদিয়ে তাত হোৱা সমাৱৰ্তন উৎসৱ সমূহলৈ আহিছিল। তাতেই ছ'চিয়েলিষ্ট জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ
আৰু আচাৰ্য্য নৰেন্দ্ৰ দেৱকো পাইছিল। এম, এত তেওঁ মাৰ্কচ্‌বাদ, গণতন্ত্ৰ, সামন্ততনস্ত্ৰ পঢ়িছিল --প্ৰফেছৰ
সকল আছিল বাঘা বাঘা পণ্ডিত --ড০ মুকুন্দ বিহাৰীলাল, ড০ কানাইলাল শৰ্ম, ড০ গুলচান্দ আদি । এই
মনিষী সকলৰ সামিিধ্যতেই, তেওঁলোকৰ বক্তৃতা শুনি তেওঁ পলিটিকেলাইজদ হৈ পৰিছিল শাণিত অস্ত্ৰৰদৰে
জাতীয়তাবোধত । লাহে লাহে তেও উৰ্দু সাহিত্যৰো সোৱাদ পালে ।গালিব, মুলী প্ৰেমচান্দ, ফিৰাক গোৰখপুৰীৰ
ৰচনাৰ সোৱাদো পালে; -- শায়েৰী, গজল শিকিলে-- ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতৰ লগতো পৰিচয় হ'ল। তেওঁ
বাৰাণসীত বি এ পঢ়ি থাকোঁতেই কণ্ঠে মহাৰাজ, আনোখেলালৰ ঘৰলৈকো গৈছিল সুৰৰ, সঙ্গীতৰ তৃষ্ণা
নিবৃত্তিৰ বাবে; বিছমিল্লাহখানৰ ঘৰৰ বাহিৰত ৰৈ ৰৈ তেওঁৰ ৰেওৱাজ শুনিছিল। আনকি ডালমুন্দি গলিৰ
সিদ্ধেশ্বৰী বাটৰ বেশ্যালয়লৈও গৈছিল (যি বেশ্যাই দেহা নেবেচে) কাজৰী শুনিবলৈ। এইখিনি সময়তে
আগ্ৰাৰ তাজমহল দেখি তেওঁ লিখিছিল ‘কঁপি উঠে কিয় তাজমহল’। গোপীনাথ বৰদলৈয়ে এদিন তেওঁক
কৈছিল £ ‘ভূপেন তুমি মোৰ হ'ব লাগিব --শঙ্কৰদেৱৰ নিচনা ।’ এনেদৰেই এজন মহান শিল্পীৰ মূৰ্তি সাজিবলৈ
জুমুঠিটোত এলদা এলদাকৈ বোকা লেপন কৰা হৈছিল।

তেওঁ ভাৰতৰ নানা সংগীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈছিল । গুৰু দুজনাৰ বিষয়েও গভীৰ অধ্যয়ন কৰিছিল
আৰু তেওঁলোকৰ সুৰবোৰ সশ্ৰদ্ধে আহৰণ কৰিছিল। বিষ্ণুৰাভাই সৰুতেই শিকাই দিয়া -‘এ জয় ৰঘূৰ
নন্দন’তেওঁ আমেৰিকাকে ধৰি বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইতেই গাই গৰ্ববোধ কৰিছিল আৰু বিলাই দিয়াৰ প্ৰচেষ্টাত
ৰত আছিল । বাৰাণসীত তেওঁ ‘উকীল আৰ্ট অৱ’ স্থুলৰ শিক্ষক ৰণদা উকীলৰ ওচৰত চিত্ৰাঙ্ধণৰ প্ৰশিক্ষণ
লৈছিল। ১৯৪২ চনত তেওঁ শিকলিৰে বান্ধি থোৱা এটি হৰিণাই শিকলি ছিঙি ওলাই আহিবলৈ প্রচেষ্টা
চলোৱা এখন চিত্ৰ আঁকিছিল। সম্ভৱতঃ ই আছিল তেওঁৰ চেতনাৰ তাৰত বাংকাৰ তোলা স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ
মুক্ত প্ৰকাশ । তেওঁ কম সংখ্যক ছবি আকিছিল । কিন্তু তেওঁৰ প্ৰতিটো গীতৰ মাজত স্পষ্ট হৈ উঠে
একোখন সুন্দৰ চিত্ৰ।

বাৰাণসীলৈ যোৱাৰ পাছৰে পৰাই তেওঁৰ জীৱনৰ চিন্তাধাৰাই সলনি হৈ গৈছিল এই কথা তেওঁ
এনেদৰে কৈছে --‘'. . মোৰ সহপাঠী ৰূপে এজন আফ্ৰিকাৰ ল’ৰা, এজন ইন্দোনেচিয়াৰ ল'ৰা বা এজন
জাপানৰ ল’ৰাক দেখা পালে বা এজন মুছলমান সহপাঠী ল'ৰাই সংস্কৃত পঢ়ি থকা যেতিয়া দেখা পাইছিলোঁ,
তেতিয়া বিশ্বমানৱতাৰ প্রকৃত স্বৰূপ ক্ৰমশঃ পৰিষ্কাৰ হৈ গৈছিল। কলিকতাত থাকিলে মই পূৰ্ব ভাৰতীয় হৈ
থাকিলোঁহেঁতেন, কিন্তু বাৰাণসীলৈ গৈ মই মহাভাৰতৰ সন্ধান পাইছিলোঁ ।’

বোৱতী নদীয়ে কোন ফালে গতি কৰি ক’ত পৰিব নিজেঁই নজনাৰ দৰেই জীৱনৰ সোঁতে কোন ফালে
গতি লয় মনুহে নিজেই নাজানে । গীত ভাল পাইছিল, গাইছিল যদিও গীতেই তেওঁৰ জীৱিকা হ'ব বুলি ভূপেন
হাজৰিকাইও ভবা নাছিল । ১৯৪৩ চনত তেওঁৰ প্রথম সুৰাৰোপিত গীতটিৰ কুঁইন হাজৰিকাৰ সৈতে বাণী
বন্ধন কৰে । ১৯৪৪ চনত বাৰাণসী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ উপৰি দৰ্শন বিষয়ত সন্মান
(][]01000019) সহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে । সেই চনতে তেওঁ অমৃত বাজাৰ পত্ৰিকাত এবাৰ আৰ্টৰ সমালোচনা
লিখে। ১৯৪৬ চনত তেওঁ বাৰানসীৰ কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা৷ পলিটিকেল চায়েলত এম এ পাছ কৰে।
সেই সময়ত কেনেকৈ আত্ম প্ৰকাশ কৰা যায় সেই চিন্তাই তেওঁৰ মূৰত থিতাপি লৈছিল। }3./১.পঢ়ি থাকোঁতেই
তেওঁ ছ্বত্ৰসকলৰ নিৰ্বাচনত প্ৰতিদশ্ব্বিতা কৰি প্ৰতিদশ্দ্তী মহাৰাজকুমাৰ অব ছায়লানা নামৰ বিভ্তৰান, এ্রতিহাযবান
ঘৰৰ ল’ৰা এজনক শোচনীয় ভাবে পৰাস্ত কৰি কমন ৰুম ছেক্ৰেটাৰী নিৰ্বাচিত হয় । তেওঁ হাৰ্ডিং ইউনিভাৰ্চিতিত
আৰ্ল ল’কলেজত নাম লিখিলে । কিন্তুঘৰৰ আৰ্থিক দুৰৱস্থাৰ বাৰে সেয়া সন্তৱ হৈ নুঠিল যদিও তাৰ পৰাও
‘কিছু শিক্ষা লাভ কৰিলে । বাৰাণসী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তেওঁ কণিষ্ঠতম ছাত্ৰ আছিল । মাথে কুৰি বছৰ
বয়সতে এম এ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল । ১৯৪৬ চনত মাত্ৰ পয়সত্তৰ টকাত ড০ সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞাৰ ওচৰত

‘১৮

পুৰাতত্ব বিভাগত তেওঁ 16568101) 5০110]81. হিচাবে ভৰ্তি হয়। তেওঁৰ ৰিচাৰ্চৰ বিষয় আছিল
“আহোম শাসনৰ সময়ত সাংস্কৃতিক দিশ’। জাতীয় চেতনা বৃদ্ধি বা জাতীয় প্ৰেম মূলক বা বুৰঞ্জী মূলক গীত
লিখাত এই কথাবোৰ তেওঁৰ সহায়ক হৈছিল । অসমলৈ উভতি আহি গুৱাহাটীৰ বি. বৰুৱা কলেজত অধ্যাপকৰ
পদত তেওঁ নিযুক্তি লাভকৰে ৷ ছমাহ চাকৰি কৰাৰ পাছত সৈই পদ ত্যাগ কৰে।

১৯৪৮ চনত আকাশবাণীৰ গুৱাহাটী শ্বিলং কেন্দ্ৰ স্থাপিত হয় । তেওঁ গুৱাহাটী কেন্দ্ৰত প্ৰগ্ৰেম
এছিষ্টেণ্ট ৰূপে যোগদান কৰে । এই সময়ত তেওঁ কেবাটাও বহুমূলীয়া গীত সৃষ্টি কৰে। শ্বিলংস্থিত
তেওঁৰ প্ৰেয়সীৰ প্ৰতি হিয়াৰ সংবাদ জনাই ‘মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায়’, শিশুগীত ‘আলফুলীয়া কুমলীয়া
অ’মোৰ অকণি বীৰ”ইত্যাদি লিখি প্ৰচাৰ কৰে । এই চনতে ‘সতী বেউলা’ বোলছবিত সংগীত পৰিচালনা
কৰে আৰু ‘ছিৰাজ’ বোলছবিত সংগীত পৰিচালনা আৰু অভিনয় কৰে । এই চনতে ভাৰতীয় গণনাট্য
সংঘ আৰম্ভ হয়। এই অনুষ্ঠানৰ সভাপতি জ্যোতিপ্ৰসাদৰ প্ৰেৰণাত তেওঁ গণনাট্য সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য হয়।
গণনাট্য সংঘৰ উদ্দেশ্য অনুসৰিয়েই সমাজৰ সৰ্বহাৰা, দলিত, নিপীড়িত, নিৰ্যাতিত সকলৰ মুক্তিৰ বাবে
‘দোলা দোলা’, ‘এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে’, ‘ভাং ভাং ভাং শিল ভাঙোতা’, ‘শীতৰে সৈমেকা ৰাতি আদি
কেবাটাও বহুমূলীয়া গীত ৰচে ।

বিদ্যানুৰাগী হাজৰিকাৰ আকাঙ্ক্ষা আছিল হাভাৰ্ড, কলম্বিয়া অথবা ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ত ][859
("0]}[}]!}})108101} অত গবেৱষণা কৰাৰ যাতে তেওঁৰ গানও বাচি থাকে । কিন্তু নি্ন মধ্যবিত্ত পৰিয়ালৰ
ল’ৰা এজনক এনে শিক্ষা লাভৰ বাবে বিদেশলৈ পঠিয়াই খৰচ বহন কৰা সহজ সাধ্য নাছিল।অৱশেষত
১৯৪৯ চনৰ চেপ্তেম্বৰ মাহত মুখ্যমন্ত্ৰী লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈৰ অনুগ্ৰহত অসম চৰকাৰৰ জলপানি লৈ
তেওঁ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত }/[8959 (20]]}1]]0}1)108001} অত গৱেষণা কৰিবলৈ গ'ল । পৃথিৱীৰ
সমাজ-সংস্কৃতি অধ্যয়ন পিয়াসী শিল্পীজনাই এঁই যাত্ৰাত বিমানেৰে পোনে পোনে নিউইয়ৰ্কলৈ নগৈ পৃথিৱীৰ
বিভিন্ন স্থান চাই যোৱাৰ মানসেৰে গুৱাহাটীৰ পৰা দমদমলৈ ডাকোটা বিমানেৰে,দমদমৰ পৰা বিশাখাপ্টনমলৈ
ইণ্ডিয়া এয়াৰলাইনচ্‌ৰ বিমানেৰে আৰু বিশাখাপট্টনমৰ পৰা কলম্বো, তাৰ পিছত জাহাজেৰে মাৰ্চে বন্দৰ,
ৰেলেৰে পেৰিছ আদি ঠাইলৈ যোৱাৰ পৰিক্লল্পনা কৰিলে । বাটত কাশ্মীৰ, সাৰনাথ, বুদ্ধগয়াৰ দৰে একেই
পৰিবেশ থকা --'বুদ্ধং চৰণং গচ্ছামি’ প্ৰতিধ্বনিত হোৱা কেন্দী চহৰ চালে । কৌশলেৰে আধুনিক লংকাবাসীৰ
ড্বইংৰূমত সোমোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিলে শ্ৰীলংকাৰ সমাজ সংস্কৃতিৰ বিষয়ে সামান্যতম হ’লেও জ্ঞান লাভ
কৰাৰ উদ্দেশ্যে;-- উপভোগ কৰিলে দক্ষিণ ভাৰতৰ নাচৰ, গুজৰাটী গৰ্বা নাইবা মণিপুৰৰ ৰাসৰ সৈতে
সাদৃশ্য থকা শ্ৰীলঙ্কাৰ 'য়াকুম্‌ নেউটেমা’ নাচ। তেতিয়াই তেওঁৰ উপলব্ধি হৈছিল “[)0 16 [] ৮215 1101
গণে'099 ০01}1]1121]{95 [0 011.৮ 1])6 568 সংস্কৃতি ভৌগোলিক পৰিসীমাৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ নাথাকে;
নৈৰ দৰে পাৰ ভাঙি বয় -- উদ্দেশ্য সাগৰ, মহাসাগৰ । তাৰ পিছত পেৰিচত অপেৰা, লুভ ([,00*21')
(পৃথিৱীৰ অন্যতম আৰ্টগেলাৰী য’ত লিওনাড‘দ্যা ভিন্সিৰ মনালিছা ৰখা হৈছে), মমাৰ্ত 01.1২] ]২)
(য'ত ৰেনোৱা,ভান গখ, টুলু লৱৰে প্ৰমুখ্যে বিখ্যাত শিল্পী সকলে এসময়ত আড্ডা মাৰিছিল ) আদি চালে ।
লুভত লিওনাডেো-ডা-ভিঞ্চিৰ মনালিছাৰ অৰ্জিনেল পেইণ্টিংখনো চালে । ভাৰতীয় সংস্কৃতিত লালিত পালিত
হোৱা যুৱকজনে ‘ক’ শ্ৰেণীৰ নৈশ ক্লাৱ এটাত প্রত্যক্ষ কৰিলে “সমস্তুৱ পৃথিবীৰ শ্ৰেষ্ঠ সুন্দৰী নাৰীবোৰে সম্পূৰ্ণ
উলঙ্গ অৱস্থাত থিয় হৈ আছে --অৱশ্যে শিল্প সন্মত ভাবে । অলপ পিছতে সিহঁতে ষ্টেজ্জৰ পৰা নামি আহি
উপস্থিত দৰ্শকৰ সৈতে বন্ধুত্ব কৰিছে। কিন্তু প্রস্টিটিউচন নচলে । ঢাকি থোৱা কোনো ঠাই তেওঁলোকৰ
শৰীৰত নাই । তাৰ অলপ পাছতেই দেখিলোঁ সাতজন ক’লা নিগ্লো উলঙ্গ যুৱকে আহি এক্ৰবেটিক্‌চৰ কায়দাত
এজনে আনজনৰ ওপৰত উঠি গছ কৰিছে আৰু বগা চামৰাৰ মহিলাবোৰে তৃণৰ দৰে তেওঁলোকক সাৱটি
আছে। অস্টুদ ধৰণৰ ব্যালে --ঠিক ভাষাৰে বুজাই কোৱা সম্ভৱ নহয়।” এনে কলাৰ প্ৰভাৱঙ্কুপৈন হাজৰিকাৰ
ৰচনাতো নপৰা নহয়। তেওঁৰ কিছুমান গান এনে নিমজ ভাষাৰে ৰচা যাৰ ভাব কোমল, সুৰ আৰু প্ৰাঞ্জল

‘৩ট

ভাষাৰ আবেষ্টনিৰ মাজত শালীন আৰু বাস্তৱ হৈ পৰিছে। ‘নতুন নিমাতী নিয়ৰৰে নিশা’, কি ষে
তোমাৰ সঙ্গ প্ৰিয়া’, বিমূৰ্ত মোৰ নিশাটি’ ‘নতুন নাগিনী তুমি কাল নাগিনী’ আদি এনে প্রভাৱ পুষ্ট গীত । এই
চনতে নিউইয়ৰ্ক চহৰৰ দূৰদৰ্শনত তেওঁ প্ৰথম বাৰৰ বাবে অংশ গ্ৰহণ কৰে ।

নিৰ্উইয়ৰ্কতেই তেওঁ ১৯৫০ চনত কলস্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন ৰত ছাত্ৰী (গুজৰাটী ছোৱালী,
চৰ্দাৰ বল্লভ ভাই পেটেলৰ পৰিয়ালৰ)প্ৰিয়ম্বদা পেটেলৰ লগত ক্ৰমে পৰিচয় আৰু বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হয়।
তেওঁ ৰাজনীতি বিজ্ঞানত এম, এ ডিগ্ৰী লৈ গৱেষণাৰ বাবে কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়লৈ গৈছিল যদিও সেই
বিষয়ত সুবিধা নোহোৱাত [855 (€"0}}}}}01}} ৪0.010} অত পুনৰ ]91./ পাছ কৰি সেই বিষয়ত গৱেষণা
কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল [২016 0{ [355 ("0]]}]]1}}}}08110 1} ]11018’5 /১*0)|1
/১00031101}. । নিউইয়ৰ্কত মুঠতে চাৰি বছৰ থাকি কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত মাছকমিউনিকেশ্যন বিষয়ত
এম এ আৰু পি এইছ ডি ডিগ্ৰীলৈ তেওঁ ১৯৫২ চনত দেশলৈ--অসমলৈ ওভতে । এই সময়ত পৃথিবীৰ
বিভিন্ন দেশত দেখি অহা শোষিত, নিয্যাতিতৰ কথা ভাবি আৰু অদ্ধসংস্কাৰ, অপসংস্কৃতি আদি আঁতৰাই
পুৰণিক ভাঙি এখন নতুন সমাজ গঢ়াৰ প্রতিশ্ৰুতিৰে ‘ৰূাক্বাক্ৰেল চলে’ ‘শতিকাৰ ৰূপ খেদো’ ‘শৰতৰ
শেৱালী’ ‘অতীতৰ বুৰঞ্জী’আদি কেবাটাও গীত লিখে । ওভতাৰ পথত পোনে পোনে দেশলৈ নাহি পৃথিৱীৰ
বিভিন্ন দেশৰ সমাজ- সংস্কৃতি অধ্যয়ন কৰাৰ মানসেৰে প্ৰথমে জাহাজেৰে আটলাণ্টিক মহাসাগৰেদি
চাউদাম্পটনলৈ আহে । তাৰ পিছত লগুন, বেলজিয়াম-কংগো আদি ভ্ৰমি বোম্বাই পায়হি । ইতিমধ্যে তেওঁৰ
পত্নী প্রিয়ম বি হাজৰিকাৰ অধ্যয়ন সমাপ্ত হোৱাত ১৯৫০ চনতে ৰৰোদালৈ উভতি আছিছিল আৰু এটি পুত্ৰ
সম্তান জন্ম দিছিল -- নাম কোল্লাক ভূপেন হাজৰিকা । ঘৰত মতা নাম ‘তেজ’। তেওঁ বৰোদাৰ পৰা পত্ী
আৰু পুত্ৰৰে সৈতে আহি গুৱাহাটী পায়হি । (পঞ্জী প্ৰিয়ম আৰু পুত্ৰ তেজ বৰ্তমান আমেৰিকাৰ বাসিন্দা।
তেজৰ পুত্ৰ অৰ্থাৎ ভূপেন হাজৰিকাৰ নাতিয়েক হ’ল চেজ হাজৰিকা)

বাৰাণসীত গোটেই ভাৰতকে (পাকিস্থান, বাংলাদেশকে ধৰি) পোৱাৰ দৰে আৰ্ত্তজাতিক স্থান
নিউয়ৰ্কত তেওঁ গোটেই পৃথিৱীৰ মানুহকে লগ পালে । এই সময়তেপৃথিৰীৰ অন্য প্ৰান্তৰৰ মানুহৰো দুখ-
বেদনা, নীচতা, অস্পৃশ্যতা, বৰ্ণ- বৈষম্য বিশেষকৈ প্ৰায় সকলো দেশতে পোৱা নিয্যাতিত, নিষ্পেষিত
সকলৰ দুখ কষ্ট দেখি তেওঁৰ বুকুত ক্ষোভৰ আগ্নেয়গিৰি উদ্‌গীৰিত হৈছিল । তেওঁলোকৰ প্ৰতি কিবা
এটা কৰাৰ বাসনাই তেওঁৰ বুকুত খুচিয়াই আছিল। লাহে লাহে তেওঁৰ দৃষ্টিত বাস্তুৱতা প্ৰকট হৈ আহিল ।
নিজৰ বুকুৰ মাজতো আশা-নিৰাশা, ঘাত-প্রতিঘাতৰ প্ৰবল ঢৌ-ধুমুহা। কাৰণ, তেওঁ ঘৰৰ ডাঙৰ ল’ৰা;
ঘৰলৈ গৈ দহোটা ভাই-ভনী,অৱসৰ প্ৰাপ্ত পিতৃ- মাতৃৰে সৈতে নিজৰো পঞত্নী-পুত্ৰৰ ভৰণ পোষণৰ দায়িত্ব
লব লাগিব। দেশলৈ গৈ কি কৰিব,---কি খাব । দেশৰো অশান্ত পৰিস্থিতি; শোষণ, বৈষম্যৰে ভৰা । কৰ্ম
সংস্থানৰো কোনো নিশ্চয়তা নাই-- বিপৰীতে তেওঁৰ গভীৰ উচ্চাকাড্ঘক্ষা;: --অসমীয়া সমাজ, সংস্কৃতিক
বিশ্বমহাসভালৈ আগুৱাই নিয়াৰপ্ৰয়াস ।

আমেৰিকাত তেওঁ বহুতো প্ৰলোভন পাইছিল । [}]};১0"0 ত মাহে এশ ডলাৰকৈ কাম কৰিছিল।
তাৰ পাছত ইণ্টাৰনেশ্যনেল চিডিল চাৰভিচ’ৰ অফাৰ পাইছিল । ইফালে সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞাই দেউতাকক
‘ভূপেনৰ বাবে ডি পি আই পদটো ঠিক হৈ আছে: বুলি কৈছিল ।বুকুৰ মাজত গুডজৰি গুমৰি থকা সাগৰৰ
থৌকিবাখে উত্তল তৰ্ঙ্গৰদৰে জৱৰাশিয়ে অৱশেষত কাপৰ মাধ্যমেৰে প্ৰতিফলিত হ'ল গীতকপে। নিউয়ৰ্কৰ
পৰা চাউমাম্পটনলৈ আহি থাকোঁতেই আটলাষ্টিক মহাসাগৰৰ ৰুকুত তেওঁ লিখিবলৈ ল’লে ‘সাগৰ সঙ্গমত
কতনা সাঁতুৰিলোঁ তথাপিতো হোৱা নাই ক্লান্ত’ গীতটো আৰু সম্পূৰ্ণ কৰে গুৱাহাটী ক্লাৱত বহি বিটো তেওঁৰ
প্ৰিয়পীত,-অন্তিম যাত্ৰাৰপৰতো শুনাৰ মন’।

সৰুৰে পৰা জ্যোতি-ৰিষ্ণু আদি ওখ মনৰ ব্যক্তি সকলৰ সাম্লিধ্য লতা হাজৰিকাই আমেৰিকাতেই
পৃথিৱীৰ গোটেই পৃথিৱীৰ /৷}(০1০০0৷)৪] ছাত্ৰ সকল, মনিষী সকলৰ সান্নিধ্যলৈ আহিল । টয়নবী চাহাবৰ

‘২০

বক্তৃতাওঁ শুনিলে । তেওঁ নিশা ন বজাৰ পিছত মনে মনে গৈ ‘5088695010119 50001 0{
৪0018] 90121106" নামৰ অনানুষ্ঠানিক শিক্ষানুষ্ঠানত পল ৰ’বছন আৰু হাভাৰ্ড ফাষ্ট নামৰ দুজন দুৰ্ঘেৰি
মাৰ্কচিষ্ট গুৰু যি দুজনে যথাক্ৰমে সঙ্গীত আৰু জীৱন আৰু নাটক আৰু জীৱন, সাহিত্য আৰু জীৱন সম্পৰ্কে
পঢ়ুৱাইছিল তেওঁলোকৰ ওচৰত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল । বিজয়লক্ষ্মী পণ্ডিত ৰাষ্ট্ৰূতহৈ আমেৰিকালৈ যোৱাৰ
পাছত তেওঁক সকলো অনুষ্ঠানলৈ মাতিছিল । তাত ডাঙৰ ডাঙৰ মানুহৰ লগত কথা বতৰা পতাৰ সুযোগ লাভ
কৰিছিল। কাৰণ তেওঁ ভাৰতীয় ছাত্ৰ সংস্থাৰ জেনেৰেল চেক্ৰেটাৰী আছিল । এনেবোৰ মহান ব্যক্তিৰ সান্নিধ্যই
ড০হাজৰিকাৰ প্ৰতিভা বিকাশত আৰু ব্যক্তিত্ব গঢ়াত ইস্কন যোগাইছিল ।

সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞাই এদিন তৈওঁক ১০০1৪] 60000810101} ত চাকৰি এটা ওলোৱা বুলি জনাইছিল।
আনকি নাইৰোবিত থকা তেওঁৰ শহুৰেকে টি প্লৈণ্টেচনৰ মেনেজাৰ কৰি দিব বুলিও কৈছিল । কিন্তু তেওঁৰ
‘কল্পনাৰ হৰিণী নয়ন৷’অসমখন এৰি ক’তো থাকিব নিবিচাৰিলে । ইতিমধ্যে তেওঁ অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’যোগে
আৰু গণনাট্য সংঘৰ যোগেদিও জনাজাত হৈছিল । সমাজ জীৱনক লৈ তৈওঁ বহুতো গীত লিখিলে। কলেজৰ
হোষ্টেলৰনবাগত আদৰণি সভাত গাবলৈ তেওঁ লিখিলে ‘স্নৈহেআমাৰ শত শ্ৰাৱণৰ ধাৰাসাৰবৃষ্টিৰ প্লাৱণ আনে’
এজাক আশা ভৰা দৃষ্টিৰ ডৈকা গাভৰুক প্ৰেৰণা দিবলৈ। হাজৰিকাৰ কলম আৰু কণ্ঠ থমকি নৰ’ল। সংঘাত,
ঘাতপ্রতিঘাতৰ জুইত পুৰি সোণ হৈ ৰচিলে বহু গান - জীৱনৰ গান, বাস্তৱৰ গান, আশাবাদৰ গান। তেওঁ
আমেৰিকাৰ পৰা উভতি আহিছিল পল ৰবছনৰ দৰে প্ৰগল্ভিত কণ্ঠহৈ, কিং মাৰ্টিন লুথাৰ হৈ সমাজ পৰিবৰ্তনৰ
মন্তুলৈ, জুলিয়াচ অশ্ৰুজিৎ, বাংলাদেশৰ জাহিৰ ৰাইহান হৈ সমাজ গঢ়াৰ, সুন্দৰ কৰাৰ আচনি লৈ-- গীতকে
সমাজ পৰিবৰ্তনৰ অস্ত্ৰ হিচাবে লৈ । সৃষ্টি হ’ল অসমীয়া সংগীত জগতত বাস্তৱবাদ । ১৯৫৩ চনত তেওঁ হেমাঙ্গ
বিশ্বাসৰ সহায়ত গুৱাহাটীৰ নবীন চন্দ্ৰ হ’লতপ্ৰথমবাৰৰ বাবে জ্যোতি প্ৰসাদৰ মৃত্যু দিবস পাতে । কিছুদিন
নিবনুৱা হৈয়ে থকাৰ পিছত ১৯৫৪ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপকৰ দায়িত্ব লয় । তেওঁ
]71]}]0950])}]}% 0{ ]; 00080} পঢ়াইছিল। এই চনতে তেওঁ কলিকতাৰ ওবেলিংটন স্কোৱেৰত গণ
নাট্য সংঘৰ প্রথম প্ৰাদেশিক সন্মিলনত সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু গণনাট্য সংঘৰ সৰ্বভাৰতীয় অনুষ্ঠানত
পাটনা, মাদ্ৰাজ, বোম্বাইত মঘাই ওজাৰ দ্বাৰা ঢোল পৰিবেশন, তেওঁ সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু হেমাঙ্গ
বিশ্বাসৰ সহযোগত গুৱাহাটীতো গণনাট্য সংঘৰ অধিবেশন পাতে । ১৯৫৫ চনত দিল্লীত অনুষ্ঠিত আন্তঃ
বিশ্ববিদ্যালয় যুব মহোৎসৱত তেওঁৰ পৰিচালনাত শ্ৰেষ্ঠ দলৰ সন্মান লাভ কৰে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে ।
তেওঁ এজন কৃতী শিক্ষক আছিল --তেৰজন অনাৰ্ছ লোৱা ছাত্ৰ-স্াজ্তীৰ ডিতৰত বাৰ্জনেই অনাৰ্ছ পাইছিল।
১৯৫৬ চনত তেওঁ ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক দলৰ সদস্য ৰূপে ৰাছিয়াহৈ হেলচিংকিলৈ যায় বিশ্বশান্তি সন্মিলনত
ভাগ লবলৈ। ই এটা বিৰাট সন্মান আছিল সেই সময়ত। কিন্তু উ ভতি আহোঁতে বাটত তিনিদিন পলম হ’ল।
কৰ্তব্যত অৱহেলা কৰা অজুহাতত উপাচাৰ্য ড০ বিৰিঞ্চি বৰুৱাই তিনি দিনৰ দৰমহা কাটিলে আৰু দেউতাককো
কথা শুনালে । সৈই খঙতে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অগ্ন্যাপকৰ চাকৰি ইস্তাফা দিয়ে আৰু টালি টোপোলালৈ
কলিকতালৈ গুচি যায় । ১৯৬৩ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ নাজিৰাত বহা অধিবেশনৰ তেওঁ সাংস্কৃতিক
সন্মিলনত সভাপতিত্ব কৰে । এই চনতে পঞঙ্নী প্রিয়মৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ১৯৬৫ চনত তেওঁ
‘গতি’ আৰু ‘আমাৰ প্ৰতিনিধি’ সম্পাদনা কৰিবলৈ লয় । ১৯৬৬ চনত্ত তৈওঁৰ পিতৃ বিয়োগ হয় । এই বছৰতে
‘লটিঘটি’ চিনেমাৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক লাভ কৰে । ১৯৬৭ চনত তেওঁ নাওঁবৈচা সমষ্টিৰ পৰা
নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থী ৰূপে থিয় দি অসম বিধান সভালৈ বিধায়ক ৰূপে নিৰ্বাচিত হয় । এই চনতে তামিলনাদুৰ ডি এম
কৈ দলৰ আৰ্হিত গুৱাহাটীৰ নবীন বৰদলৈ হলত কিছুমান কংগ্ৰেছ ৰিৰোধী নৈতাৰ তত্বাধধানত ‘জনগণতাসন্ত্ৰিক
অসম’ নামৰ এটি আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ জন্ম হয়। গৌৰীশংকৰ ভট্টাচাৰ্য এই দলৰ সভাপতি, অখিল
ৰঞ্জন দাশগুপ্ত আৰু ভূপেন হাজৰিকা উপসভাপতি আৰু দুলাল বৰুৱা সাধাৰণ সম্পাদক হয় । ১৯৬৮ চনত
মাজুলীৰ বংশীগোপাল নাট্যমনদ্দিৰৰ এক বিশেষ অনুষ্ঠানত সেই সময়ৰ অসম সাহিত্য সভাৰ্বষ্ীভাপতি অতুল

‘২৯

চন্দ্ৰ বৰুৱাই ভূপেন হাজৰিকাক ‘সুধাকণ্ঠ’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে । ১৯৭০ চনত তেওঁ প্ৰথম অসমীয়া অনু
আলোচনী ‘বিন্দু’ৰ সম্পাদনা কৰে । ১৯৭১ চনত তেওঁৰ মাতৃ বিয়োগ হয় । এই চনতে অসমৰ পটভূমিত
গঠিত প্ৰথম আঞ্চলিক দল ‘জনগণতান্ত্ৰিক অসম’ দলৰ হৈ মঙ্গলদৈ লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা হেম বৰুৱাৰ
বিপক্ষে তেওঁ থিয় দিয়ে । তেওঁৰ নিৰ্বাচনী প্ৰতীক আছিল ‘পদুম ফুল’। দুয়ো পৰাজিত হয় ।

১৯৭২ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীত বাৰ্লিনত অনুস্থিত ২য় আন্তর্জাতিক সঙ্গীত সন্মিলনত তেওঁ যৈষ্টুদান
কৰে। ঘণ0[10 001}.21611061 01 0:0111[0961" সন্মিলনত জনপ্ৰিয়তাৰ শিখৰত উঠাৰ কাৰণে তেওঁক
লৈ গ্ৰন্থ আৰু চিনেমা নিৰ্মাণ হয় । ১৯৭৩ চনৰ জুলাই, আগষ্টত তেওঁ আন্তৰ্জাতিক যুৱ মহোৎসৱত বিশেষ
আমন্ত্ৰিত প্ৰতিনিধিৰূপে বাৰ্লিনত যোগদান কৰি স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে । ১৯৭৬ চনত তেওঁ 'চামেলী মেমচাব’
চিনেমাৰ সংগীত পৰিচালক ৰূপে ২৩তম ]খ৪1101181 /ত৪10 ]; 65113] অত বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত
পৰিচালক ৰূপে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পৰা স্বৰ্ণকমল বঁটা লাভ কৰে । এই বহুৰতে তেওঁ বঙালী কথাছবি 'দষম্পতি’ৰ
সংগীত পৰিচালক ৰূপে ‘বাংলা চলচিত্ৰ পুৰস্কাৰ সমিতি"ৰ দ্বাৰা শ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । ১৯৭৭ চনৰ ২
এপ্ৰিলত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পৰা পদ্মজ্ৰী বঁটা গ্ৰহণ কৰে । এই চনতে তেওঁ বঙালী কথাছবি ‘মহুয়া"ৰ সংগীত
পৰিচালক ৰূপে [10011] ("01[00131 [; 0101]]-ৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । এই বছৰতে তেওঁ ন
বছৰৰ বাবে ভাৰতীয় চলচিত্ৰৰ কেন্ত্ৰীয় চেঞ্চৰ বোৰ্ডৰ সদস্য মনোনীত হয় আৰু ‘সীমানা পেৰিয়ে’ ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ
সংগীত পৰিচালক ৰূপে বাংলাদেশ সাংবাদিক সমিতিৰ দ্বাৰা সন্মানিত হয় ।

১৯৭৮ চনৰ ৩০ ছেপ্তেম্বৰত তেওঁ ইংলণ্ডত বৰ্ণ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু বিবি
চিৰ দ্বাৰা অভিনন্দিত ইয় । প্ৰথম বঙালী এল পি ৰেকৰ্ড 'গ্সামি এক যাষাবৰ"ৰ বাবে এইচ, এম, ভি গ্ৰামোফোন
ৰেকৰ্ড কোম্পানীৰ দ্বাৰা তেওঁ গোল্ডেন ডিস্ক উপহাৰ লাভ কৰে আৰু অল ইণ্ডিয়া ক্ৰিটিক এচ ছিয়েশ্বনৰ দ্বাৰা
ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ লোকগীতি গায়ক ৰূপে সন্মানিত হয় । এই বছৰতে ‘ভূপেন মামাৰ গীতে মাতেঅ আক খ’
গীতি সাহিত্যৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । এই চনতে জনগণতান্ত্ৰিক দলৰ মৃত্যু হয় আৰু জনতা
দল গঠন হোৱাত এই দলৰ সদস্য সকল সৈই দলত চামিল হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৮ জুনত কেবাটাও সংস্থাৰ
আমন্ত্ৰণত তেওঁ আমেৰিকালৈ যায়। তাত বিভিন্ন অনুষ্ঠানত সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু ছেমিনাৰত অংশ
গ্ৰহণ কৰে । ২৭ জুলাইত ‘স্কুল অব অনাৰ’ লাভ কৰে । ২৯ জুলাইত ]88016 50016[/ 0{ ]খ62৮%
সপ্লু০া%, []খ6. [প[],&]4 & 00073] /&৪55001810101) ]}}611989]/ ]খ6০৮/ খ|011,
91001101161, 1979ত সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু সম্বৰ্ধনা লাভ কৰে । ‘নাগিনী কন্যাৰ কাহিনী’ চলচিত্ৰৰ
বাবে শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক ৰূপে তেওঁ দিশাৰী’ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।

১৯৮০ চনত জাপানৰ বুদ্ধিজীৱী সাংস্কৃতিক সংগঠন ]২00-0]খ ৰঘ্বাৰা আমন্ত্ৰিত হৈ জাপানলৈ ষায়।
১৫ চেপ্তেম্বৰত বিশ্বৰ ১২০ জন আমন্ত্ৰিত গণশিল্পীৰ সৈতে যোগদান কৰে । জাপানৰ সাংবাদিক মহলে
তেওঁক ‘পৃথিৱীৰ লোকসংগীতৰ গৱেষক আৰু শিল্পী’ বুলি আখ্যা দিয়ে। ১৯৮১ চনত পুনৰ জাপানলৈ
আমন্ত্ৰিত হয় আৰু টোকিঅ',ইয়াকোহামা, কোৰাচিকা,ইমাগেছি আদি ঠাইত গীত পৰিবেশন কৰে। [২0
0]খ গোষ্ঠীয়ে তেওঁক ‘বিশ্বৰ অন্যতম সুৰশিল্পী, কণ্ঠশিল্পী আৰু পৃথিৱীৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰদূত’ আখ্যা দিয়ে ।
[]][21113010118] ঘ%01'10 {001[]] ["০911%81ত স্বৰ্গপদক বিজয়ৰ বাবে মন্কো নিউজ ক্লাবৰ দ্বাৰা ১৪
মাৰ্চত গৰ্কি সদনত সম্বৰ্ধনা দিয়ে । ২৭ ছেপ্তেম্বৰত কলিকতাত /১51210 [151110[6 0{ ][ ০0100101089ৰ
দ্বাৰা তৈওঁ সন্মানিত হয় । ১৯৮২ চনত নগাৱৰ চকলাঘাটত আৰু ১৮ বহাগত কুঁৱৰীটোলত সম্বৰ্ধনা জনায়।
এই চনতে তেওঁ ])খ30101181 060819])}}16 5000€1৮%ৰ সদস্য হয় । ১৯৮৩ চনত ভাৰতবৰ্ষত কুৰি
শতিকাৰ দহজন শ্ৰেষ্ঠ সঙ্গীত শিল্পীৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম ৰূপে স্বীকৃত হয় । উৎকৃষ্ট কথাছ্‌বি নিৰ্মাণৰ
উদ্দেশ্যে আৰ্থিক অনুদান আগবঢ়াবৰ বাবে }খ.]}-.[).৫'.9মণে1][){ ("00]1]}}({26ৰ সমস্য ৰূপে তেওঁ নিৰ্বাচিত
হয়। ১৯৮৪ চনত ‘কালো সিদূর’ৰ সঙ্গীত পৰিচালনাৰ বাবে প্ৰসাৰ সংসদৰ দ্বাৰা তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচাঃ

২

সন্মান লাভ কৰে। এই চনতে তেওঁ ঢাকা টেলিভিচনত গীত পৰিবেশন কৰে আৰু ঢাকাৰ নান্ম
সংগঠন, গোষ্ঠী আৰু ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা সম্বৰ্ধিত হয় ।

১৯৮৫ চনত ভূপেন হাজৰিকাই নিউ জাৰ্চি চহৰৰ মেয়ৰৰ পৰা ‘1[][ 01001 81% 000297031]1[}) লাভ
কৰে। এই চনতে ]).. 109]]1 01{ [1101ৰ জুৰি বোৰ্ডৰ চেয়াৰমেন হয় আৰু /১]1 [11013 [২৪010
1]1611009 }1'0000061' হয়। ১৯৮৬ চনত তেওঁ চাৰি বছৰৰ বাবে ফিল্ম ফাইনেন্স ডিভিজনৰ ক'’ৰ্পৰেশ্যনৰ
(পূৱ ভাৰত) 9০1])[ (01]}1}]100(66-ৰ (1986-89) সদস্য হয় । ৰবীন্দ্ৰ নাথৰ ১২৫তম জন্মজয়ন্তী
উপলক্ষে }৪52] [11018 [0101] "1001.69 /১৪9500181101ৰ দ্বাৰা শ্ৰদ্ধাৰ্থ দিয়ে। সভাপতি হয়
বেষ্ট বেঙ্গল অৰ্গেনাইজিং কমিটী ফৰ স্পোর্টছ এণ্ড ইণ্ডিয়া (১০৮%৮106 101 [11[1.681801011 110
]]]]81010]])80101] []} /%10 01 {6 01002])( 50102) 0110.21] 01১ 1108)£ 'আমি পৃথিৱীৰ
সম্তান’। জাতীয় স্তৰত দূৰদৰ্শনৰ বাবে চলচিত্ৰ কিনা আৰু বাছনি কমিটিৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়।

১৯৮৭ চনত অসম চৰকাৰৰ দ্বাৰা 1[81] 01 ])6 %681'' ৰূপে পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । পশ্চিম
বঙ্গত চিত্ৰজগত পত্ৰিকাৰ দ্বাৰা প্ৰমথেশ বৰুৱা’পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। এই বছৰৰে ৩ আগষ্টত [31006 []1|15
][1[8৮619 (]]]018) [/(0.গুৱাহাটীৰ দ্বাৰা তেওঁ সম্বৰ্ধিত হয় । ]খণ৪10008] (01022) /১*% 31.0 (]11018)
শ্রেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী ৰূপৈ (এক পল) }361163] ]0011181150/১9500131001}/ৰ দ্বাৰা সম্বৰ্ধিত হয়।
১৯৮৮ চনৰ পহিলা ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁ ‘শঙ্কৰদেৱ বঁটা’ৰৈ সন্মানিত হয়, ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত কলিকতাৰ ৰবীন্ত্ৰ
সদনত ‘সংগীত একাডেমী’ পুৰস্কাৰ গ্ৰহণ কৰে; ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ভাৰত উৎসৱত যোগদান কৰে । এই চনৰে
৭ মাৰ্চত গুৱাহাটীৰ নেহৰু ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত এক বিশেষ অনুষ্ঠানত তেওঁক ‘সংগীত সূৰ্য’ উপাধি প্ৰদান
কৰা হয় । ১৯৮৯ চনৰ ১০ মে’ত তেওঁ তৃতীয় বাৰৰ বাবে আমেৰিকা যাত্ৰা কৰে আৰু চাৰি মাহ পযযস্তি
আমেৰিকা ভ্ৰমণ কৰে ।

১৯৯০ চনত তেওঁ [খ৪1101081 ]"1]1]} 1)6%. 0€01])[].ৰ 30810 011])1160001'ৰ ]9/1[21)0০ম'
হয় । এই চনৰে ১৯ ডিচেম্বৰত /%1] [11018 ("11010./৯991) অৰ দ্বাৰা কলিকতাৰ বিৰলা একাডেমী হলত
ভূপেন হাজৰিকাক ‘কলা শিৰোমণি’ উপাধি প্রদান কৰা হয়; কলিকতাৰ ‘কলাবতী’ সংগীত শিক্ষায়তৰ দ্বাৰা
সম্বৰ্ধনা দিয়া হয়। ১৯৯১ চনৰ ২৭ জানুৱাৰীত ঠাকুৰ ৰামকৃষ্ণ পাৰ্কত ছাউদাৰ্ণ সমিতিয়ে সম্বৰ্ধনা জনায়, >
ফাগুনত কলিকতা ৩৯ৰ 95100101156 (:1|]0অৰ দ্বাৰা সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়, মাৰ্চত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উন্নয়ন
নিগম আৰু পুৰস্কাৰ সমিতিৰ সোতৰ জন জুৰিৰ অন্যতম সদস্য হয়; নৱেম্বৰত কেৰালাত অনুষ্ঠিত হোৱা
আন্তর্জাতিক শিশু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত 0810 0{ [)}[60001[9অৰ অন্যতম সদস্য আৰু উৎসৱ সমিতিৰ
চেয়াৰমেন হয় । ১৯৯২ৰ ৩০ জুনত ড০ ভূপেন হাজৰিকাই আমেৰিকালৈ যায়। আমেৰিকাৰ /১১১৪]]]
£/১১৪০০1৪[101], 1 88006 ১০০1০৮ 01 [10131 :১00061}0/১55001810101} আৰু 13911613 1)69]]
00008] /১৪৪০০1৪000)ৰ আমন্ত্ৰণত চিকাগো,আটলাণ্টা, নিউজাৰ্ছি, পেঞ্চিলভেনিয়া আৰু নিউয়ৰ্কত
গীত পৰিবেশন কৰে, সভা-সমিতিত যোগদান কৰে আৰু সম্বৰ্ধনা গ্ৰহণ কৰে । এই বছৰৰে ১৬ আৰু ২২
নবেম্বৰলৈ গুৱাহাটীত অনুষ্ঠিত চুইডিছ শিশু চিত্ৰ মেলাত তেওঁ যোগদান কৰে । অসম সাহিত্য সভাৰ ৫৯ তম
অধিবেশনৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত হয়, ডিচেম্বৰৰ শেষৰ সপ্তাহত অসমলৈ আহি অসম সাহিত্য সভাৰ অভিভাষণ
ৰচনা কৰে। ১৯৯৩ চনৰ ১০ জানুৱাৰীৰ পৰা দিল্লীত অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ যোগদান
কৰে ।৬ ফেব্ৰুৱাৰীতশিৱসাগৰৰ ৰংঘৰ বাকৰিত অনুষ্ঠিত অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰূপে দায়িত্ব ভাৰ
গ্ৰহণ কৰে। এই বছৰৰে ১৩ এপ্ৰিলত ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা ১৯৯২ চনৰ দাদা চাহেৰ ফাল্কে বঁটাৰ বাবে
নিৰ্বাচিত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰা হয় আৰু ৫ মে’ তাৰিখে ৪০ তম ৰাষ্ট্ৰীয় চলচিত্ৰ মহোৎসৱ উপলক্ষে
আয়োজিত বিশেষ অনুষ্ঠানত তেওঁ ‘দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা গ্ৰহণ কৰে । ছেপ্তেম্বৰ মাহত জাপানৰ ফুকোকোত
অনুষ্ঠিত ‘এছিয়া পেচিফিক আন্তৰ্জাতিক চলচিত্ৰ মহোৎসৱত'ৰুদালি’ চিনেমাৰ বাবে বছৰৰপীশ্ৰষ্ঠ সংগীত

‘হত

পৰিচালক ৰূপে নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৯৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কলিকতাত অনুষ্ঠিত হ'বলগীয়া ভাৰতৰ
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচিত্ৰ মাহোৎসৱ উপলক্ষে ইণ্ডিয়ান পেনোৰামা শাখাৰ নিৰ্বাচক মণ্ডলীৰ চেয়াৰমেন ৰূপে
নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৯৮ চনত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দ্বাৰা সংগীত নাটক একাডেয়ীৰ অধ্যক্ষ নিৰ্বাচিত হয় ।

২০০০ চনত তেওঁৰ উদ্যোগতে গুৱাহাটীৰ ৰবীন্দ্ৰ ভৱনত অসমৰ সঙ্জীয়া নৃত্যক ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি লৈল
কৰা হয় । ২০০১ চনত তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান সূচক ‘পদ্ম বিভূষণ’ উপাধি লাভ কৰে ।
২০০৪ চনত তৈওঁ সংগীত নাটক একাডেমীৰ অধ্যক্ষ পদৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে । এই চনতেই তেওঁ
ভাৰতীয় জনতা দলৰ হৈ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ প্ৰাৰ্থী ৰূপে থিয় হয় । সেই সময়ৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী অটল বিহাৰী
বাজপেয়ীয়ে তেওঁক প্রতিশ্রুতি দিছিল যে ‘নিৰ্বাচনত জয়ী হ’লে গুৱাহাটীত ভাৰতৰ ভিতৰতে ডাঙৰ ফিল্ম
ইনষ্টিটিউট এটা গঢ়ি দিব ।’ উল্লেখ্যোগ্য যে, ১৯৬৮ চনতেই বিধান সভাৰ সদস্য হৈ থাকোঁতেই তেওঁ আৰু
বিষ্ণুৰাভাৰ উদ্যোগতেই গুৱাহাটীত ‘ৰবীন্দ্ৰ ভৱন’, জ্যোতিচিত্ৰবন’,'আৰ্টগেলাৰী’আদি কলা-সংস্কৃতি প্ৰদৰ্শনৰ
অনুষ্ঠান চৰকাৰৰ পৰা আদায় কৰা হৈছিল আৰু স্থাপন কৰা হৈছিল। এই নিৰ্বাচনত তেওঁ হাৰে ।

২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰত তেওঁ ত্ৰিবাপ্জ্ৰমলৈ যায়। সেই সময়ত ভাৰত মহাসাগৰত ‘ছুনায়ী’ আৰম্ভ
হৈছিল । তৈওঁ বিধ্বংসী ছুনামীৰ কবলৰ পৰা কথমপিহে তেওঁৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে । ২০০৬ চনত গুৱাহাটীৰ
নুনমাটি বিহুতলীৰ বিহুমঞ্চত গীত গাই থাকোঁতে মাল্টি চেৰিৱেল ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মঞ্চৰ ওপৰতে ঢলি
পৰে আৰু বহু চিকিৎসাৰ অন্তত আৰোগ্য লাভ কৰে । ২০০৮ চনত অসম সাহিত্য সভাই তেওঁক ‘সাহিত্যাচাৰ্য’
উপাধি প্রদান কৰে । এই বছৰটোত অসমৰ নানা সংগঠন, অনুষ্ঠান আৰু গুণমূুগ্ধই তেওঁক সম্বৰ্ধনা জনায় ।
২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক ‘অসম ৰত্ন’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে । এই চনতে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি
প্ৰতিভা দেৱী সিং পাটিলে তেওঁক ‘সংগীত ৰত্ন’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে। এই চনতে ড০ ভূপেন হাজৰিকাই
আছুৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ দীঘলী পুখুৰীৰ পাৰত নিজে নিজৰ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে ।--এই সৌভাগ্য যি
কোনো ব্যক্তিৰ জীৱনতে বিৰল । গুৱাহাটীৰ নিজৰাপাৰত তেওঁৰ নিজৰ ঘৰ যদিও সম্প্ৰতি কৰ্তব্যৰ খাতিৰতেই
হওঁক বা উন্নত চিকিৎসাৰ বাবেই হওক তেওঁ মুম্বাইৰ নিজা বাস ভৱনত আছে। হৃদৰোগৰ জটিলতা বৃদ্ধি৷
পোৱাত ২০০৯ চনৰ চাৰি আগষ্টত মুম্বাইৰ কোকোবেন ধিৰুভাই (ৰিলায়েন্স) হস্পিতেলত এই মহান শিল্পী
গৰাকীৰ বাইপাছচাৰ্জৰী সুকলমে সম্পন্ন হৈ যায়। আৰোগ্য লাভ কৰাত ১৮ আগষ্ট তাৰিখে মুম্বাইস্থিত নিজ
গৃহলৈ প্ৰত্যাগমন কৰে।

জনতাৰ মতে ভূপেন হাজৰিকা এজন সুকণ্ঠী গায়ক, বিশিষ্ট গীতিকাৰ, সুৰকাৰ যদিও তেওঁ এজন
প্ৰসিদ্ধ চলচিত্ৰ নিৰ্মতা, চলচিত্ৰৰ কাহিনী-সংলাপ লেখোঁতা আৰু চলচিত্ৰ পৰিচালক । এই মহৎ গুণবোৰৰ
বাবে ১৯৯৩ চনত তেওঁক ভাৰতীয় চলচিত্ৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ ‘দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা" ৰৈ সন্মানিত কৰা
হৈছিল। তেওঁৰ কাহিনী আৰু চিত্ৰনাট্য লিখা কথাছবিবোৰ হ'ল--এৰাবাটৰ সুৰ (১৯৫৬), মাহুত বন্ধুরে
(১৯৫৮), শকুন্তলা (১৯৬১), লটিঘটি (১৯৬৬), চিক্‌মিক্‌ বিজুলী (১৯৬৯), ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু
জয়মতী (১৯৭৬), ভাগ্য (হিন্দী চিনেমা তক্‌দীৰৰ অসমীয়া ৰূ প-১৯৬৮) ।

পৰিচালনা কৰা কথাছবিবোৰ হ'ল-- এৰাবাটৰ সুৰ, মাহুত বন্ধুরে, শকুন্তলা, প্ৰতিধ্বনি (১৯৬৪),
লটিঘটি, ভাগ্য (১৯৬৮), চিকমিক বিজুলী, মেৰা ধৰ্ম মেৰি মা (১৯৭৫), ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু
জয়মতী (১৯৭৬), মন প্ৰজাপতি (১৯৭১৯), চিৰাজ (পুনৰ্নিমাণ-- ১৯৮৯), মিৰি জীয়ৰী (১৯৯০)

সংগীত পৰিচালন! কৰা কথাছবিবোৰ হ'ল--- সতী বেউলা (বঙালী, ১৯৪৮). চিৰাজ (১৯৪৮),
পিয়লি ফুকন (১৯৫৫), এৰা বাটৰ সুৰ, ধুমুহা (১৯৫৭), কেঁচা সোণ (১৯৫৯), পুৱতি নিশাৰ সপোন (১৯৫৯),
শকুন্তলা, মণিৰাম দেৱান (১৯৬৩), প্ৰতিধ্বনি, লটিঘটি, ভাগ্য, চিক্‌মিক্‌ বিজুলী, চামেলি মেমচাব (১৯৭৫),
খোজ (১৯৭৫), পলাশৰ ৰং (১৯৭৬), ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু জয়মতী, বনহংস (১৯৭৬), বনঙ্ুই
(১৯৭৭), বৃন্দাবন (১৯৭৮), মন প্ৰজাপতি,অকণ (১৯৮০),অপৰূপা (১৯৮০), মা (১৯৮৩), অদীকাৰ

২৪

(১৯৮৫), যুগে যুগে সংগ্ৰাম (১৯৮৬), সংকল্প (১৯৮৬), স্বীকাৰোক্তি (ফিল্ম ডিভিজনৰ বাবে নিৰ্মিত
অসমীয়া কাহিনী চিত্ৰর- ১৯৮৬),প্ৰতিশোধ (১৯৮৭),চিৰাজ (১৯৮৯), মিৰি জীয়ৰী, পানী (১৯৯০),প্ৰিয়জন
(১৯৯৩), অশান্ত প্ৰহৰ (১৯৯৪), সতী ৰাধিকা (২০০৪)

সংগীত পৰিচানা কৰা ৰঙালী কথাছবিবোৰ হ'ল -- জীৱন তৃষ্ণা (১৯৫৭), কড়ি ওকমল (১৯৫৭),
অসমাপ্ত (১৯৫৭), মাহুত বন্ধুরে, জোনাকীৰ আলো (১৯৫৮),দুই বেচারা (১৯৫৯), এখানে পিঞ্জর (১৯৭১),
দম্পতি (১৯৭৬), মহুয়া (১৯৭৭), সীমানা পৈরিয়ে (বাংলাদেশ--১৯৭৭), নাগিনী কন্যার কাহিনী (১৯৭৯),
কালো সিদূর (১৯৮৪), চামেলি মেমচাব, কোমল গান্ধার আৰু বন্ধু

ড০ ভূপেন হাজৰিকাই সংগীত পৰিচালনা কৰা হিন্দী কথাছবিবোৰ হ’ল -- আৰোপ (১৯৭৩),
মেৰা ধৰম মেৰি মা (১৯৭৫), অপেক্ষা (১৯৮৪), এক পল (১৯৮৬), লোহিত কিনাৰে (দূৰদৰ্শনৰ
ধাৰবাহিক--১৯৮৮), চামেলি মেমচাব, ৰুদালী (১৯৯২), মিল গয়া মঞ্জিল মুবে (১৯৯৭), দৰমিয়া
(১৯৯৭), সাজ (১৯৯৯), গজগামিনী (২০০১), কিঁউ (২০০৩), সত্‌ মাইয়া কা মহিমা (ভোজপুৰী চিনেমা),
ৰিং আং তং (কাৰ্বি চিনেম|--১৯৮৭), দেশদানম্‌ (মালায়ালাম -১৯৯৭) আৰু আত্মাৰামৰ 'ইয়ে গুলিস্তাঁ
হামাৰা’ৰ উপদেষ্টা হয়৷

ড০ ভূপেন হাজৰিকা এজন সুকবি, আবৃত্তিকাৰ । তেওঁ অনেক কবিতা ৰচে, বিদেশী কবিতা অনুবাদ
কৰে আৰু মহামূল্যবান প্ৰবন্ধ আৰু সম্পাদকীয় লিখে । তেওঁ কম সংখ্যক ছবি আঁকে আৰু স্কেচ অঙ্ধণ কৰে
যদিও তেওঁ এজন ভাল চিত্ৰকৰও । তেওঁ পিকাছো, চালভাদৰ দালি, ভান গথ আদি পৃথিৱীৰ বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী
সকলৰ গুণমুগ্ধ; এম এফ হুছেইনৰ বন্ধু । অশীতিপৰ এই মহান শিল্পীজনাৰ শিল্পসাধনা অধুনাও অব্যাহত
আছে আৰু বাইপাছ চাজৰীৰ পিছতো বিখ্যাত চিনেমা নিৰ্মাতৃ কল্পনা লাজমীৰ দুখন কথাছবিৰ সংগীত
পৰিচালনাৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হৈছে।

উল্লেখযোগ্য যে, ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ ]310][)/১1['/+ অতি দীঘল । হয়তো বিশ্বৰেই দীৰ্ঘতম
3101)./১]./১ হ’ব পাৰে । গতিকে অলপ কথাৰে তেওঁৰ জীৱনৰ কথা কৈ বা লিখি শেষ কৰিব নোৱাৰি।
ইয়াত তেওঁৰ জীৱন বৃত্তৰ কিছুমান বিশেষক্ষথাৰ সংস্পৰ্শ লৈহে অহা হৈছে। অসম মাতৃৰ মুখ উজলোৱা মহান
শিল্পীজনাই দীৰ্ঘজীৱন লাভ কৰক; তেওঁৰ শিল্প সাধনা, সৃষ্টি আৰু আগলৈ আগবাঢ়ক এয়াই পৰমেশ্বৰৰ
ওচৰত অসম্বাসীৰ প্ৰাৰ্থনা ।

তৰণী পাঠক মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

‘ওঁ

পাতনি

ভূপেন হাজৰিকা-- ! এটা বিশ্ব বিশ্ৰুত নাম; এজন আন্তৰ্জাতিক খ্যাতি সম্পন্ন শিল্পী, জীৱন্তু কিংবদন্তি ।
বিশ্বত তেওঁ গায়ক হিচাবে খ্যাত যদিও তেওঁ একেধাৰে গায়ক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, নাট্যকাৰ, চিত্ৰকৰ,
অনুবাদক আদি বহুমুখী প্ৰতিভাধৰ । ১৯২৬ চনৰ ৮ চেপ্তেম্বৰত শদিয়াৰ বিশাল লুইতৰ পাৰত (বৰ্ডমানৰ
অৰুণাচল) এইজনা মহান শিল্পীৰ জন্ম হয়। সোণালী শৈশৱ পাৰ হয় প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যৰ প্ৰাচুৰ্য্য সম্ভৃত ওখ-
চাপৰ নীলা-সেউজীয়া পাহাৰেৰে পৰিবেষ্টিত গুৱাহাটীৰ বিশাল লুইতৰ পাৰৰ ভৰলুমুখত; কৈশোষ-যৌৱন
অতিবাহিত হয় ধুবুৰী-তেজপুৰৰ লুইতৰ পাৰত । এহাল সৎন্যায়নিষ্ঠ, সুসংস্কৃত পিতৃ মাতৃ নীলকান্ত হাজৰিকা
আৰু শান্তি প্ৰিয়াৰ প্ৰথম সম্ভান আছিল তেওঁ । তেওঁ ডাঙৰ-মীঘল হয় আৰু জীৱনৰ আদি পাঠ আৰম্ভ কৰে
এটি সুসংস্কৃত পৰিয়াল মাকৰ মাতৃ গৃহত গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখত । হিৰ্হিৰ্‌ শৱদে বৈ যোৱা লুইতখনৰ দৰেই
তেওঁৰ প্ৰগল্ভিত কণ্ঠটি যিটি উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল তেওঁৰ সুকণ্ঠী গায়িকা মাতৃৰ পৰা । সংস্কৃতিবান
পৰিয়ালটোত তেওঁ লাভ কৰিছিল শঙ্কৰ-মাধৱ গুৰু দুজনাৰ আদৰ্শ, পাণ কৰিছিলৰৰগীত-ঘোষাৰ সুৰামৃত
আৰু অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ মকৰন্দ। তেওঁৰ পিতৃ নাজিৰাৰ এজন নাগাৰা নামৰ শিল্পী আৰু ভাওনা
অভিনেতা আছিল । সুকণ্ঠী গায়িকা স্গাতৃৰ কণ্ঠ নিভাৰাৰে অবিৰাম নিজৰিছিল ৰৰগীত-লোকগীতৰ অমিয়া সুৰ
যিয়ে এটি শিশুক এজন বিশ্বমানৰ শিল্পীৰ দেউলৰ ভৈটি বন্ধাত তিল্‌তিল্‌কৈ অৰিহনা যোগাঁইছিল। ফলশ্ৰুতিত
বাধা নেমানি সাহসেৰে সাগৰ মহাসাগৰলৈ বৈ যোৱা লুইতখনৰ দৰেই তেওঁৰ জীৱন লুইতেও ধাৱমান হৈছিল
অসম মুলুকৰ (উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল)পৰা ভাৰত হৈ বিশ্বমানৱ অভিমুখে তথা বিশাল আকাশৰ পিনে ।

১৯৩০ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীৰ দিনা গুৱাহাটীৰ ফটন কলেজিয়েট হাইস্কুলত ছাত্ৰ সকলৰ এখন সতা
আয়োজিত হৈছিল । সেই সভাত এটি কণমানি শিশুৱে হাৰমনিয়াম বজাই এটি সুমধুৰ গীত গাঁইছিল। শিশুটিৰ
গীত শুনি শ্ৰোতা দৰ্শকৰ লগতে সভাৰ সভাপতি জনও বিমুগ্ধ হ’ল । গীতৰ অন্তত সভাপতিজনে ৰহা আসনৰ
পৰা উঠি গৈ নিজৰ তামোলখোৱা মুখখন ধুই শিশুটিৰ গালত চুমা এটা খাঁই কৈছিল --“বৰ ডাঙৰ শিল্পী হব
এওঁ”। সৈই সভাৰ সভাপতিজন আছিল অসমীয়া ভাষা সাহিত্যৰ কাণ্ডাৰী স্বৰূপ সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুযৱা।
বেজবৰুৱাদেৱে তেখেতৰ আত্মজীৱনী ‘মোৰ জীৱন সৈেৱিৰণ’ত এই কথা এনেদৰে লিখিছে --- “গুৱাহাটীৰ
গৱৰ্ণমেণ্ট স্কুলৰ ছাত্ৰ সকলৰ বিশেষ অনুৰোধত আবেলি তেওঁলোকৰ সভালৈ গ’লোঁ।.-............ ছাত্ৰসকলৰ
সভাত এটি অতি কম বয়সীয়া ল'ৰাই (শিশু বুলিলেই হয়) হাৰমনিয়ামৰ সহায়ত সুন্দৰকৈ এটি গান গাইছিল।
মই মুগ্ধ হৈ আসনৰ পৰা উঠি সভাতে ল’ৰাটিৰ গালত এটি চুমা খালোঁগৈ । তাহানি কালত কলিকতাত
‘মাষ্টাৰ মদন’ বোলা তেনেকুৱা গান গোৱা ল'ৰা এটিৰ গান শুনিছিলোঁ। আজি অসমীয়া ‘মাষ্ট্যৰ মদন'ক দেখি
বৰ সন্তোষ পালোঁ ।” -- সেয়াই আছিল তেওঁৰ গীতৰ সভাৰ শ্ৰোতা জনতাৰ তেওঁ সম্পৰ্কে প্ৰথম আৱিষ্কাৰ।
বেজবৰুৱাদেৱৰ সেই আশীষ শিৰৰ মুকুট হৈ জিলিকি ৰ’ল। হাজৰিকাদেৱৰ দেউতাক প্ৰথমে শিক্ষক আছিল
যদিও পিছলৈ ক্ৰমে স্থুল পৰিদৰ্শক আৰু মাটিৰ হাকিম হ’ল। দেউতাকৰ চাকৰি সূত্ৰে কিছুকাল ধুৰুৰীত
আছিলগৈ। তাতেই পাইছিল দ্বিতীয়টো ফকাছ। ধুবুৰীতেই সেই সময়ৰ বিখ্যাত লোকসংগীতৰ গায়ক
আবৃাছউদ্দিনকো দেখা পোৱাৰ, তেওঁৰ অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ সৌভাগ্য হৈছিল এনেদৰেই ঘৰ-পৰিয়াল,
শিক্ষাণ্ডৰু আৰু বৰ্হিজগতৰ নানা পৰিবেশে এটি বিশ্বমানৰ শিল্পী গঢ়াত এখুদ এখুদকৈ অৰিহনা যোগাঁইছিল।
শ্ৰোতা জনতাই তেওঁৰ শিল্পী সম্ভাৰ উমান পাঁই শিল্পীৰূপে আৱিষ্কাৰ কৰিলে, শ্ৰোতাৰ পৰা পোৱা মৰম-মস্েেহ,
শ্ৰোতাই যোগোৱা উৎসাহ-উদ্দীপনাতেই তেওঁ এজন গায়ক-গীতিকাৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিলে; জীৱন
জুৰি গীত গালে। ভূল কৰিলেও শ্ৰোতাৰ সমালোচনাৰে থকা সৰকা হৈ জুয়ে পোৰা সোণ হ’ল।

তেওঁৰ গীতৰ সভাৰ শ্ৰোজইহে যে প্ৰধান অলঙ্কাৰ যাব আশীৰ নিৰ্মালি লৈ জীৱনৰ দুপৰীয়াই নহয়,

‘বৰ্ড

সন্ধিয়ালৈকে যে গীত গাঁই আহিছে সেই কথা কৃতজ্ঞতাৰে সুঁৱৰি বিনম্ৰ ভাৱে শ্ৰোতা জনতাক নমস্কাৰ

জনাঁই গোৱা “মোৰ গীতৰ হেজাৰ শ্ৰোতা
তোমাক নমস্কাৰ
গীতৰ সভাত তুমিয়েইতো
প্ৰধান অলঙ্কাৰ ।” -- গীতটিৰে অকপটে স্বীকাৰ কৰিছে ।
হাজৰিকাদেৱে গীতিকাৰ জীৱনৰ পাতনি মৈলে ১৯৩৭ চনত ন বছৰ বয়সতে লিখা
“কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে
ধৰিছিল নামৰে তান” --টোকাৰী গীতৰ সুৰৰ এই গীতটিৰে আৰু

সুৰকাৰ জীৱনৰ পাতনি মেলে তেওঁৰ পিতৃদেৱতা "নীলকান্ত হাজৰিকা ৰচিত ‘অ’ মইনা কেতিয়া আহিলি তই’
বনগীতটিৰে। সুৰ আৰু কণ্ঠৰ যাদুৰে বিশ্বক বিমোহিত কৰা ফলাকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীত সমূহ
ৰেডিঅ’ যোগে আৰু বিয়া-সবাহ, সভা-সমিতিত বজোৱা মাইক যোগে শুনি শুনি আমিও আকৃষ্ট হৈছিলোঁ শৈশৱৰ
পৰাঁই । শুনাই নহয় --সংৰক্ষণ কৰিছিলোঁ বুকুৰ মাজত বাপতিয়া সম্পত্তিৰ দৰে; অনুপ্ৰাণিত হৈছিলোঁ,--সভাই-
সমিতিয়ে নাইবা সংগীতানুষ্ঠানত গাঁইছিলোঁ আৰু প্ৰশংসিত তথা পুৰস্কৃতও হৈছিলোঁ । কিন্তু উচ্চ পয্যয়িৰ ভাষা-
সাহিত্যৰে সমৃদ্ধ গীতবোৰৰ অৰ্থহে হৃদয়ঙ্গম কৰিব পৰা নাছিলোঁ । সময়ৰ আঙুলিত ধৰি এখোজ দুখোজকৈ
আগুৱাই অহাত লাহে লাহে অৰ্থ বুজি পোৱা হলোঁ । মুগ্ধ হলোঁ যাদুকৰী সুৰৰ সৈই গীত সমূহত নিহিত থকা সাহিত্য
সম্ভাৰৰ প্ৰতি । সাধাৰণতে, গায়ক-গায়িকা বা সুৰকাৰ সকলৰ অভিমত-- গীতত ব্যবহৃত শব্দ অতি কোমল,
অৰ্থবহুল আৰু ছন্দোবদ্ধ হোৱা উচিত যাতে সুৰ কৰিবলৈ সুচল হয়। ড০ হাজৰিকাদেৱৰ গীততো এনে কথাই
প্ৰযোজ্য যদিও তেওঁৰ অধিক সংখ্যক গীতেই ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম । তেওঁৰ গীত৷থলীত ব্যৱহৃত শব্দাৱলী অতি উচ্চ
পৰ্য্যায়ৰ; অৰ্থ পূৰ্ণ যদিও উচ্চাৰণ কৰিবলৈ টান। কিন্তু তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কথা এয়ে যে, আনৰ বাবে দুবেধ্যি যেন লগা
শব্দবোৰো হাজৰিকাদেৱৰ কণ্ঠত অতি সহজ অতি নিমজ হৈ যায় । প্ৰতিটো শব্দৰ সঠিক সংযোজন আৰু স্পষ্ট
উচ্চাৰণে গীতৰ অৰ্থ ফটফটীয়াকৈ বুজাই দিয়ে । এই কথাটোও ঠিক যে তেওঁৰ গীতবোৰ কেৱল তেওঁৰ কণ্ঠৰ
বাবেই ।--আনৰ কণ্ঠত সিমান শুৱলা নহয় । এই ক্ষেত্ৰত ‘গীতাৱলী 'ৰ ‘ভূমিকা’ত শিক্ষাবিদ ড০ মহেন্দ্ৰ বৰাদেৱেও
সঠিক মনস্তব্যকে দিছে--"তেওঁৰ গীতৰ কথা আৰু সুৰ কৈৱল তেওঁৰেই কণ্ঠৰ বাবে ৰচিত ।’

প্রায় সাতোটা দশক জুৰি যাদুকৰী কণ্ঠ আৰু সুৰৰ ম৷য়াজালেৰে বিশ্ব বিমোহিত কৰা ড০ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱৰ গীতাৱলীয়েও ৰবীন্দ্ৰ সঙ্গীত, জ্যোতি সঙ্গীত, বিষ্ণু সঙ্গীতৰ দৰে নিজস্ব ধাৰাৰে প্ৰতিস্থালন্ধ
‘ভূপেন্দ্ৰ সঙ্গীত'ক নতুন প্রজন্মইও সমানে আদৰি লৈছে। ভূপেন্ত্ৰ সঙ্গীত জাতীয় সম্পদত পৰিণত হৈছে।
বিশ্বৰ সম্পদ হৈছে। সেয়েহে উত্তৰপুৰুষৰ বাবে এই গীত সমূহ সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজন আহি পৰিছে ।ইতিমধ্যে
হাজৰিকাদেৱৰ বহু জনপ্ৰিয় গীত হেৰাই গৈছে। ৰেডিঅ'ৰ আকাঁইভডৰ পৰাও বহু গীত হেনো অৰ্ত্তধ্যান হৈছে।
শিলত মূৰ আছাৰিলেও কিছু গীত আজি বিচাৰি পোৱা নৈযায় । যাযাবৰ শিল্পী জনাই ৰেকৰ্ডিং কৰাৰ পিছত
সেই গীতবোৰ সংৰক্ষণৰ কোনো প্ৰয়োজন বোধ নকৰিলে । সংঘাতপূৰ্ণ বাস্তুৰ জীৱনত তেওঁৰ গীত যে ইমান
মূল্যবান হব সেঁই কথা হয়তো তেওঁ অনুমানো কৰিব পৰা নাছিল যি কথা শঙ্কৰদেৱ, পল ৰৱছন, শ্যেকছ্‌পিয়েৰ
নাইবা মিল্টনেও ভাবিব পৰা নাছিল। ইতিমধ্যে,ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীতৰ দুটা সংকলন প্ৰকাশ হৈছে
---এখন ড০ দিলীপ দত্তৰ দ্বাৰা সম্পাদিত ‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত আৰু জীৱন ৰথ’ য’ত হাজৰিকাদেৱৰ
১৯৮৫ চনলৈ ৰচিত গীত সমূহহে প্ৰকাশিত হৈছে।ড০ দিলীপ দত্তই বহু কষ্ট কৰি বিচাৰি খোচাৰি আনি
সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। ই নিতান্তই শলাগনীয়। আনখন হ’ল সূৰ্য্য হাজৰিকাৰ দ্বাৰা সম্পাদিত ‘গীতাৱলী’
য’ত হাজৰিকাদেৱৰ ১৯৯২ চনলৈ ৰচিত গীত সমূহহে অৰ্ঙ্তুভূক্ত হৈছে । ইয়াৰ পিছতো উৰণীয়া মৌৰ দৰে
বিশ্বৰ প্ৰান্তৰে প্ৰান্তৰে গীত গাই গীতৰ মধু বিলাই ফুৰা হাজৰিকাদেৱৰ ২০০৬ চনৰ নুনমাটিৰ বিহুতলীত
মাল্টি চেৰিব্লেল ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ অসুস্থ হোৱালৈকে গীতৰ সভাত গীত পৰিবেশন আৰু সৃষ্টি অব্যাহত
আছিল । ২০০৭ চনলৈকে বহু গীত তেওঁ ৰচিছে, সুৰ দিছে, গাইছে --অধুনাও অব্যাহত আছে । আমি হাতে
ঢুকি পোৱা সকলো গীত সংলগ্ন কৰি তেওঁৰ সমগ্ৰ গীতৰ সংকলন এটি প্ৰকাশ কৰাৰ ষাঁনসেৰে এদিন তেওঁৰ
নিজৰাপাৰস্থিত বাসগৃহত তেওঁৰ কাষ চাপিছিলো অনুমতি বিচাৰি।

হ৭

সেয়া আছিল ২০০৬ চনৰ জানুৱাৰীৰ কথা । আমাৰ উদ্দেশ্য আৰু আগ্ৰহৰ কথা শুনি শিল্পী গৰাকী
আনন্দিত হ'ল । পৰম আত্লাদিত মনে তেওঁ আমাক অনুমতি দিলে আৰু তেওঁ নিজে কিতাপখনৰ নামকৰণো
কৰিলে--‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰ’ হ'বও পাৰে বুলি । সংকলনটিৰ সম্পৰ্কে তেওঁ আমাক নানা দিহা
পৰামৰ্শও দিলে ঘৰৰ (পিতৃ, ককা আদি) জ্যেষ্ঠজনে দিয়াৰ দৰেই । গীত,অসমীয়া সমান্ঞ-সংস্কৃতি সম্বন্ধে বানা
আলাপ-আলোচনা হ’ল। সেই সময়তে ‘হস্তীৰ কন্যা, হত্তীৰ কন্যা বামুণেৰ নাৰী’ গীতৰ সুৰ এটা ভাঁহি'আহিছ্বিি।
(তেওঁৰ গাড়ী চালকজনে টেপ বজাই গাড়ী চাফ কৰি আছিল) । তেওঁ কৈ গৈছিল--গোৱালপাৰীয়া লোকগীত
যাক অসম বেঙ্গল দুয়ো ৰাজ্যতে হেয় চকুৰে চোৱা হৈছিল; -- কেনেকৈ অতি কন্টেৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল---
আকাশবাণী গুৱাহাটীয়ে কয়--অসমীয়া নহয়’, ফলিকতা ৰেদিঅ'ই কয় ‘বাংলা নহয়’ । টকা নাই, পইচা নাই অথচ
খিচিৰি খাই খাই নিখিলেশ বৰুৱাৰ সৈতে লগহৈ ‘মাহুত বন্ধুৰে’ চিনেমা কৰিছিল; -- পিছলৈ অসমৰ বিহুৰ
সাংস্কৃতিক সন্ধিয়াত প্ৰতিমা পাণ্ডেৰ গীত নহলে নহয়, বেন্সলত 'আমাদের গোয়ালপারীয়া গীত’ বুলি গৰ্ব কৰে ।
জীৱন কালতে জনতাৰ মৰম-স্নেহ-আশীষ, স্বীকৃতি বুটলা, নানা বঁটা-ৰাহন লাভ কৰা, আৰ্ত্ুৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি সম্পন্ন
শিল্পী গৰাকীৰ চকুত-মুখত, তেওঁৰ হৃদয় গহ্ৰত উপলব্ধ অন্য এক ব্যথাদায়ক অনুভূতি অনুভূত হোৱা আমাৰ
অনুভৱহ’ল। কথা প্রসঙ্গতেতেওঁ আক্ষেপেৰে ক’লে ঃ “মোৰ গীত জনপ্ৰিয় ।ঠিকেই। .... আৰু জনপ্ৰিয় হ'ব
লাগিছিল । যাৰ বাবে গীত লিখিছিলো তেওঁলোকে গীতৰ অৰ্থ বুজিয়েই নাপায় । মোৰ গীতবোৰ আজিলৈকে
কোনেও বিশ্লেষণ কৰি চোৱা নাই । নাইবা বিশ্লেষণ কৰিবলৈ চেষ্টাও কৰা নাই । এই কথা মই গীতাৱলীত
লিখিছোঁ। এইফেৰা কাম তেমালোকদুয়ো কৰিবা --তোমালোকে কৰিব পাৰিবা বুলি মোৰ বিশ্বাস হৈছেতোমালোকৰ
আগ্ৰহ দেখি । গীতবোৰ তোমালোকে বিশ্লেষণ কৰা । তৈহে মোৰ গীত সাৰ্থক হ'ব ।” কথাবোৰ আমি অনুধাৱন
কৰিলোঁ --একেবাৰে সত্য কথা । গায়ক গীতিকাৰ গৰাকীয়ে তেওঁৰ সমগ্ৰ ৰচনাৱলীৰ সৰহ ডাগেই সমাজ্পৰ
প্ৰথমটো গীত ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে’ লিখিছিল মহান সমাজ সংস্কাৰক শঙ্কৰদেৱক সুৱৰি সমাজখনৰ প্ৰতি
কিবা এটা কৰিব পাৰিম বুলি বহু আশা বুকুত বান্ধিলৈ-ন বছৰ বয়সতে । হিতীয় গীতটো লিখিছিল তেৰ বছৰ
বয়সতে ‘সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ ফিৰাই আনিম’ বুলি সংকল্প লৈ। যাৰ বাবে গীতবোৰ ৰচিছিল, গাঁইছিল সেই
সকলেই যদি গীতৰ অৰ্থ বুজি পোৱা নাই তেনেহ লৈ গীত ৰচনাৰ, গোৱাৰ সাৰ্থকতাঁই বা ক'ত ?

ইতিমধ্যে আমি গীতাৱলীৰ ‘মোৰ দুআষাৰ'ত তেওঁ লিখা কথাখিনি পঢ়িছোঁই । তাত লিখা আছে-
‘মোৰ কম বয়সৰ ৰচনা আৰু মোৰ বয়সৰ লগে লগে প্ৰকাশৰ ৰচনা, লঘূ কাৰণত লিখা ৰচনা, পৈণত কবিত্ব
থকা ৰচনা, তাৰিখৰ ধাৰাবাহিকতা থকা ৰচনা, বৰ্তমানক সন্মান কৰি কৰা ৰচনা, অতীতক সন্মান কৰি সৃষ্টি
কৰা ৰচনা, অনাগত দিনৰ কথা ভাবি কৰা আশাৰাদী ৰচনা এই সমূহ বিভাগত এই সংকলনৰ গীত সমূহ
ভগোৱাৰ চেষ্টাও সংকলকে কৰা নাই। যি সকল সমালোচকে মোৰ এই গীতসমূহ বিশ্লেষণ ফৰিব তেওঁলোকলৈ
এই কামফেৰা এৰিলোঁ ।” আনহাতে জনতাৰ মাজৰে এজন হিচাবে অমেকবাৰ অনেকৰ মুখত শুনা অপ্ৰিয়
যদিও সত্য মন্তব্য এযাৰ আমিও নুউনুকিয়াকৈ থাকিব নোৱাৰিলোঁ । সেয়া হ’ল --“ডূপেন হাজৰিকাৰ গীতৰ
দাঁত ভঙা শব্দৰ অৰ্থই বুজি নাপাওঁ’। এই মন্তব্য আমাৰ বাবে অপ্ৰত্যাশিত যদিও শিল্পী গৰাকীৰ ব্যথা তৰা
হৃদয়ানুভূতি আৰু উক্ত মনস্তব্যক পৰ্য্যালোচনা কৰি চাই মূৰৰ ওপৰত থোৱা দাণঙ্ডিৰ নোৱাৰা শিলটো যেন
সাধ্যাতীত কামটিৰ ক্ষেত্ৰত ‘না’ উচ্চাৰণ কৰিব নোৱাৰি তলমূবাকৈয়ে ‘মৌনেন সন্মতি লক্ষণমে'ৰে সন্মতি
জনালোঁ । আমি বিনম্ৰ ভাবে পুনৰাই তেওঁক জনালো £‘ ভূপেন দা, এই কামত যথেষ্ট সময় লাগিব। কাৰণ
সামান্য প্ৰস্তুতিকণো আমাৰ নাই ।’ সমিধানত তেওঁ কলে ষে, “ড০ দিলীপ দত্তৰ ‘ড০ তৃপেন হাজৰিকাৰ গীত
আৰু জীৱন ৰথ'খন সম্পূৰ্ণ কৰোঁতে যোল্ল বছৰ লাগিছিল । গতিকে তোমালোকৰো যিমান দিন লাগে
লাগিব। কৰি যোৱাঁ ।” ---আমি উৎসাহ পালোঁ ।

গীতি-সাহিত্যৰ এজন বিদগ্ধ পণ্ডিত ড? তৃপেন হাডাৰিকাৰ গীতাৱলী বিগ্লেষণ কৰিবলৈ হাত দিয়াটো

২৮

তেনেই উজু কাম নহয়; এক প্রকাৰ ধৃষ্টতাহে মাথোন । তথাপিও বিনা বাক্যব্যয়ে ঘৰৰ জ্যেষ্ঠ তথা
মান্য ব্যক্তিজনৰ দৰেই চিৰ নমস্য ‘ভূপেন দা'ই দিয়া সকলো দিহা পৰামৰ্শ শিৰোধাৰ্য্য কৰি গীতখিনি বিচাৰি
খোচাৰি আনি আমাৰ সাধ্যানুসৰি আমি বিশ্লেষণ কৰাৰ পথত আগবাঢ়িলোঁ । এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰোঁতে
আমাৰ চাৰে তিনি বছৰ সময় লাগিল । কথা হ’ল, বিদ্বজনক ভূপেন হাজৰিকাৰ গান বিশ্লেষণ কৰি অৰ্থ
বুজোৱাৰ অৰ্থ নাই। সেয়েহে গীতিকাৰ জনে আশা কৰাৰ দৰে এই লেখাত বিচক্ষণ পণ্ডিত জনাৰ গীতিকবিতা
সমূহৰ সাহিত্যিক দিশ বা সাঙ্গীতিক দিশৰ বিশ্লেষণ নকৰি গীত ৰচনাৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰাৰ পাৰ্যমানে
চেষ্টা কৰি কেৱল সৰ্বসাধাৰণ জনতাই বুজি পোৱাকৈ সহজ সৰল ভাষাৰে মাথোঁ গীতৰ অৰ্থহে বিশ্লেষণ কৰা
হ’ল। কাব্যিক বা সাহিত্যিক, সাঙ্গীতিক এই আটাইকেইটা দিশ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ হ’লে প্রতিটো গীতেই কেবা
পৃষ্ঠাও দখল কৰিব । ফলত পুথিখনৰ কলেৱৰ বৃদ্ধি পাব । কলেৱৰ বৃদ্ধি পালে ছপা মূল্য বৃদ্ধি পাব আৰু ছপা
খৰচ বৃদ্ধিৰ বাবে পুথিখনৰ বিক্ৰী মূল্যও বাঢ়িব। দাম বেছি হ’লে যাৰ উদ্দেশ্যে পুথিখন আগবঢ়োৱা হ’ল
হেঁপাহ থাকিলেও তেওঁলোকৰ কিনি পঢ়াত অসুবিধা হ’ব । এই আটাইবোৰ কথালৈ লক্ষ্য কৰি আমি প্ৰতিটো
গীত আৰু বিশ্লেষণ এক পৃষ্ঠাতে সামৰিব খুজিছোঁ যদিও কোনো কোনো গীত যথেষ্ট দীঘল । আনহাতে
তেওঁৰ একোটা গীতক কেবাটাও দৃষ্টিকোণেৰ চাব পাৰি --উদাহৰণ স্বৰূপে ‘মাঘত দেখোঁ উৰুকা নহয় তুমি
নহ’লৈ’। সেয়েহে কিছুমান গীতে দুই বা ততোধিক পৃষ্ঠা দখল কৰিছে।

পুথিখনত মহান কণ্ঠ কলাকাৰ হাজৰিকাদেৱে নিজে ৰচনা কৰা গীত সমূহৰহে চমু বিশ্লেষণ আগবঢ়োৱা
হৈছে। তেওঁৰ স্বৰচিত গীত সমূহৰ উপৰিও তেওঁৰ কণ্ঠ নিসৃত অন্যান্য গীতিকাৰৰ গীতও জনসমাজত সমানেই
জনপ্ৰিয় । সেয়েহে তেওঁৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা সকলোবোৰ গীতেই সম্নি৷২০ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু অন্য
গীতিকাৰৰ গীত সমূহ বিশ্লেষণ কৰা হোৱা নাই । তেওঁ ৰচনা কৰা বিহুসুৰীয়া গীতবোৰৰো বিশ্লেষণ দিয়া হোৱা নাই।
--কাৰণ, বিহুগীতবোৰ পখিলাৰ নিচিনা । তাক চুবলৈ গ’লৈ সুকোমল পাখি দুখন লেৰেলি যাব --ৰংবোৰ, মাধুৰ্য
হেৰাই যাব ।তাক জীৱন্ত কৰিহে ৰাখিব লাগে । তেওঁৰ অনুবাদ গীতও আছেঅনেক । সেইবোৰৰ বিশ্লেষণো দিয়া
হোৱা নাঁই। তাৰোপৰি তেওঁৰ সোণালী কণ্ঠ নিগৰিত আৰু বাণী বন্ধন কৰা জনপ্ৰিয় অন্য গীত যেনে -শঙ্কৰ-মাধৱ
গুৰু দুজনাৰ ৰচিত বৰগীত, লোকগীত, বিহু, গজল, কাৱালী, জিকিৰ, জাৰী আদি গীতও আছেঅনেক। সেয়েহে
তেওঁৰ ‘গীতৰ সভাৰপ্ৰধান অলঙ্কাৰ’ শ্ৰোতা জনতাৰ প্ৰয়োজন বুজি তেওঁলোকে হাত মেলিলেই বিচাৰি পোৱাকৈ
সমূহ গীতকে এই সংকলন গ্রন্থ খনিত সন্নিৱিষ্ট কৰা হ’ল । দুখৰ কথা, দুৰ্্াপ্য হৈ পৰা কেইটামান গীত বহু
বিচৰাৰ মূৰতো নোপোৱাত ইয়াত সন্নিৱিষ্ট কৰিব পৰা নহ'ল। আধুনিক অসমৰ সঙ্গীতাকাশৰ তিনিটা প্ৰধান নক্ষত্ৰ
--জ্যোতিবিষ্ণু-পাৰ্বতী আদি প্ৰসাদ’ সকলৰপ্ৰায়বোৰ গীততেই হাজৰিকাদেৱে কণ্ঠদান কৰিজনসমাজত জনপ্ৰিয়
কৰি তুলিছে । কিন্তু এই সংকলনটিত সেই গীতবোৰ সন্নিৱিষ্ট কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাই । কাৰণ হিচাবে -
প্ৰথমতে, সৈই গীতবোৰ কিতাপ আকাৰে ছপা হৈ বহুল ভাবে প্ৰচাৰিত হৈছে। দ্বিতীয়তে, গৰিষ্ঠ সংখ্যক সেই
গীতবোৰ সংকলনটিত সম্নিৱিষ্ট কৰিলে সংকলনটিৰ কলেৱৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পোৱাৰ আশঙ্কা ।তাৰোপৰি হাতেৰে
ঢুকি নোপোৱা আৰু ভুল বশতঃ দুই এটা গীত নিশ্চয় ৰৈ গৈছে। এই দোষৰ বাবে আমি দুঃখিত আৰু তাৰ বাবে
পাঠক তথা শ্ৰোতা সমাজৰ ওচৰত আমি নতপশিৰে কৰযোৰে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা মাগিছোঁ। আমাৰঅযোগ্যতা,জ্ঞানস্বল্পতৰ
বাবে এই সংকলনটিত হোৱা ভূল-আস্তি, দোষ-ত্ৰটিবোৰ সুষী সমাজে আঙুলিয়াই দিলে আমি কৃতজ্ঞ হ'ম । কাৰণ,
পুনৰ মুদ্ৰণত শুদ্ধ কৰিবলৈ সুবিধা হব ।

ড০ হাজৰিকাদেৱৰ গীত বিশ্লেষণ কৰিবলৈ গৈ আমি কিমান সফল হ’লো সেয়া আমাৰ জ্ঞানৰ
বাহিৰত। কাৰণ, এই বিষয়ত আমাৰ অভিজ্ঞতা, জ্ঞান ভাণ্ডাৰ তেনেই ন্যুন । অজ্ঞাতবশতঃ ভৈলেৰেই আমি
যেন দুৰনদ্ত সমুদ্ৰ পাৰ হ'বলৈ হেঁপাহ কৰিছোঁ । বাওনা হৈ ওখ গছৰ ফললৈ হাত মেলিছেঁ । জনৈক লেখকে
শঙ্কৰ মাধৱৰ বৰগীত সমূহ বিশ্লেষণ কৰাৰ কথা শুনিছোঁ । কিন্তু ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত বিশ্লেষণ কৰা কথা
শুনা নাই । “হাবি কাটি বাট নিজে গঢ়ি লোৱা মই এক যাষাবৰ”বুলি হাজৰিকাদেৱে ভবাৰ দৰে -- নিঃকিন

, হট

বিদ্যাৰ অধিকাৰী হৈও, চালুকীয়া অভিজ্ঞতাৰে আমি এই কামলৈ আগবাঢ়িছোঁ । সংকলনটিৰ নামকৰণ
ড০ হাজৰিকাদেৱে নিজেই কৰি দিছে --"ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্র’ হবও পাৰে বুলি কৈছে। হবও’
শব্দটিয়ে আমালৈ এটি ‘0)101]' ৰাখিছে। সংকলনটিৰ আৰম্ভণিৰ পৰা সম্পূৰ্ণ কৰালৈকে প্রায় চাৰি
বছৰীয়া কালৰ ভিতৰতে সূৰ্য্য হাজৰিকাৰ সম্পাদিত একে নামৰে "ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰ’ নামৰ
সংকলন এটি প্ৰকাশ হৈ ওলাল । তাত বিশ্লেষণ দিয়া হোৱা নাই । সৈই বাবে ‘গীতৰ সংক্কল্পন আৰুঃ চমু
বিশ্লেষণ’ দুয়োটাৰে সংগতি ৰাখি এই সংকলনটিৰ নাম 'ড'০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু বিশ্লেষণ’
ৰখা হ'ল । মহান শিল্পীজনাৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰ্থ নিবেদি আৰু শ্ৰোতা-পাঠকক কৰষোৰে প্ৰণামি সংকলনটি আমি
জনতাৰ হাতত তুলি দিলোঁ -- আদৰি ল’লৈ ধন্য হ'ম ।

আমি যিসকলৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ

প্ৰথমতেই আমি আমাৰ শ্ৰদ্ধাৰ বিশ্ববৰেণ্য শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱলৈ আন্তৰিক শ্ৰদ্ধা আৰু
কৃতজ্ঞতা জনাইছোঁ । তেওঁৰ বিৰচিত সমগ্ৰ গীতৰ চমু বিশ্লেষণৰ পৰিকল্পনা তেওঁ নিজে কৰি, আমাক নানা
দিহা-পৰামৰ্শ, উৎসাহ আৰু সাহস দি পুথিখনৰ নাম ‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰ’ হবও পাৰে বুলি
সান্তাৱ্য নামকৰণ কৰি ‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু ৰিশ্লেষণ' নামৰ এই পুথিখনি ছপাবলৈ
অনুমতি দি অনুপ্ৰাণিত কৰা বাবে আমি তেওঁক আন্তৰিক শ্ৰদ্ধা আৰু কৃতজ্ঞতা জনাইছোঁ । এই অনুগ্ৰহৰ বাবে
আমি চিৰদিন তেওঁৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ হৈ ৰম । গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ ডাঃ নৰেন
বৰ্মণৈ পুথিখন প্ৰকাশৰ বাবে অশেষ উৎসাহ উচ্গীপনা যোগোৱাৰ বাবে আমি তেখেতৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ।
এপেক্‌চ বেঙ্কৰ বিষয়া শ্ৰী প্ৰদীপ গোস্বামীৰ লগত আলোচনা মৰ্মে এই পুথি সৃষ্টিৰ প্ৰথম অঙ্কুৰ মেলে । সেয়ে
তেখেতৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ। সাহিত্যিক শ্ৰী প্ৰণৱ প্ৰাণ ভট্টাচাৰ্যই নানা দিহা পৰামৰ্শ দি পুথিখন প্ৰকাশত
সহায় কৰা বাবে তেওঁৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ। গুৱাহাটী উচ্চন্যালায়ৰ অধিবক্তা শ্ৰী বিমল শৰ্মাই পুথিখন
সৃষ্টিত মনত সাহস দিয়া বাবে তেখেতৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ। শিল্পী হৰ কুমাৰ ডেকাই বেটুপাটটো সময়ে
অঙ্ধণ কৰি দিয়া বাবে তেখেতৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ । ভাৰতীয় খাদ্য নিগমৰ বিষয়া (অৱসৰ প্রাপ্ত)
শ্ৰালোহিত চন্দ্ৰ ডাকুৱাই দিয়া মানসিক বলতহে পুথিখন প্ৰকাশ পালে । সেয়েহে তেখেতৰ ওচৰত আমি
কৃতজ্ঞ। অসম সাহিত্য সভাৰ সম্পাদক ড০ পৰমানন্দ ৰাজবংশীয়ে নানা দিহা পৰামৰ্শ দি সযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ
বাবে আমি তেখেতৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ । গায়িকা মনীষা হাজৰিকা আৰু গায়ক সমৰ হাজৰিকাই ড০ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱৰ সান্নিধ্য পোৱাত আগবঢ়োৱা সহযোগিতাৰ বাবে তেখেত দুজনৰ প্ৰতি আমি কৃতজ্ঞ । শিল্পী
সদানন্দ গগৈয়ে গীতৰ যোগান ধৰি সহায় কৰা বাবে আমি তেখেতৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ । কৃতজ্ঞতা জনাইছো
ড০ লক্ষ্যইীৰা দাস বাইদেউলৈ ভূপেন হাজৰিকাই গোৱা তেখেতৰ ৰচিত গীতকেইটা দি সহায় কৰা বাবে । সূৰ্য
হাজৰিকা আৰু কমল কটকী আৰু সাহিত্যিক ধ্ৰী মুনীন্দত্ৰ নাথ পাঠকলৈ কৃতজ্ঞতা জনাইছো আমাক প্ৰেৰণা
দিয়াৰ বাবে । মিনিঅ'ন অফছেট শ্ৰেছৰ স্বত্বাধিকাৰী জ্ৰীপ্ৰতুল ৰাজকুমাৰ, সুশ্মিতা আহমেদ আৰু ছপাখানাৰ
কৰ্মাবৃদ্দই যথেষ্ট কষ্ট কৰি পুথিখন ছপা কৰি উলিয়াই দিয়া বাবে তেওঁলোকলৈ শলাগৰ শৰাই আগৰঢ়াইছোঁ।
আমাক নানা সময়ত নানা জনে, নানা প্ৰকাৰে সহায় সহযোগিতা আৰু অনুপ্ৰেৰণা জনাই আহিছে। সেই আটাইলৈ
আন্তৰিক শ্ৰদ্ধা, কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিছে| আৰু শলাগৰ শৰাই আগবঢ়াইছোঁ।

ধন্যৰাদেৰে--

তৰণী পাঠক মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

কিতাপ মোৰ শ্নিপিং টেবলেট
ভুপেন হাজৰিকা

‘৩৯১

গীত
ডুগ ডুগ ডুগ ডম্বৰু

গীত

নতুন নাগিনী তুমি, কাল নাগিনী
নৱ মল্লিকাৰে হেপাহ জানো পলাব
নেকান্দিবা নৈকান্দিবা মোৰে নতুন
পিতৃ গৃহত্যাগি আই মোৰ

প্ৰথম প্ৰহৰ ৰাত্ৰি ফুলি আছে চম্পা
বনৰে পখিটি

বিৰাজে কি সাজে

কত জোৱানৰ মৃত্যু হ’ল

পাহাৰৰ সিপাৰে ধুনীয়া ৰহুদৈয়ে
ৰণ্ক্লান্ত নহও, সেই মূহূৰ্তলৈ
আকাশী গঙ্গা বিচৰা নাই

আকাশী যানেৰে, উৰণীয়া মনেৰে
এইটি বা কোন ওলালে

কালজয়ী মৃত্যুঞ্জয়ী মণিৰাম

চিৰ যুগমীয়া টো তুলি, টৌ তুলি
তপ্ত তীখাৰে অগ্নিশক্তি

প্ৰথম নহয় দ্বিতীয় নহয় তৃতীয়
প্ৰচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক
ফেঁচুৱে কৰিলে ছিউ, মোৰ দেউতা
বুকু হম হম কৰে মোৰ আই
বোলো অ’মিচিং ডেকাটি
শৈশৱতে ধেমালিতে তোমাৰে ওমলা
সংগ্ৰাম লগ্নে আজি, শঙ্কা ত্ৰাস ত্যজি

১২২
১২৩
১২৪

১৫৮

১৬০

১৬২

১৬৪

১৬৭
১৬৮

গীত

লুইততে মোৰ ঘৰ

শীতৰে সেমেকা ৰাতি

সশ্বমা থাকিলে জৰুৰ ডজৰুৰ

সুউচ্চ পাহাৰৰ শৃঙ্গলৈ উঠা মই
আজি জীৱন ৰুটলিবি হাঁহি হাঁহি আহ
চ’তৰে বিহুৰে গীত

ষ্ষুমি নতুন পুৰুষ তুমি নতুন নাৰী
অটোৰিক্‌চ| চলাও আমি দুয়ো ভাই
গোদাবৰী নৈৰে পাৰৰে পৰা

জয় জয় নৱ জাত বাংলাদেশ
নতুন পুৰুষ নতুন পুৰুষ

নেলাগৈ সমাজ, নেলাগে নেলাগে
বিমূৰ্ড মোৰ নিশাটি যেন
ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰ দুটি

মৌন মোৰ ৰুগীয়া মাই

অৰুণ কিৰণ শিৰৰ ভূষণ
তোমাৰ উশাহ কহুবা কোমল

যুগ যুগ ধৰি এচাম লোকে

শঙ্কৰ মাধৱৰ মহা মহা সৃষ্টিৰে
মৃত্যু কথা

যুক্তি কথ৷

শেষ কথ|

শ্বিলডৰে মনালিচা লিংডো

হৈ মোৰ অসমৰ শ্ৰোতা জনতা

এঁ নিলাজ পাহাৰ

কিছুদিন আগতে পুৱতি নিশাতে
ঘনে ঘনে কত শিশুক জন্ম দিবা
জ্ঞানীজনে কয় শৃগালৰ জাক জাক
পেহী অ’ পৈহা, এইফালে আহা
মোৰ জীৱন ৰথ এবাৰ হঠাতে
মোৰ গীতৰ হেজাৰ শ্ৰোতা

আজি বতৰ গাভৰু হ’ল
কাৰোবাৰ দুনয়ন সৰগৰ তৰা! যেন
চেনেহীৰ ফটা ৰিহা ফুলে জকেমকে
মঙ্গলদৈ তোমাৰে নাম

ৰস্তা মেনকা, কিম্বা যুথিকা

সুৰাত মগন ভয়াল ৰাতি

কখগঘচছজকবানদুয়েদুয়ে
চিনাকী মোৰ মনৰ মানুহ
জিগিজা গিজীও অ’গিজাও
জিলমিলিয়া কোমল বালি

২৫২
২৫৬

২৬১
২৬২

২৬৭
২৬৯

২৭৬

গীত

নিজক দেখি আজিকালি
ভাবিছিলা এবুকু ভৰাই

মোৰ মন বাঘ যদি আজি
মৎস্য-কুৰ্ম নৰসিংহ

শ্যাম কানু সত্যৰ মৰণ নাই
অ’অভিমানী বন্ধু
অ’তুমি জোন নে সোণ নে শিখা
অ’মালঙী কথা এটি

এই ধুনীয়া গধূলি লগন

কপিলী কপিলী ৰাংঢালি ছোৱালী
কাকিনী তামোলৰ শুৱনিকৈ পাণ
কিনো কপাল সাধি আহিলি বান্ধৈ
কি বিচাৰি ওৰে জীৱন

কি যে তোমাৰ সঙ্গ প্ৰিয়া
কুলিটোৱৰে ৰাৰে ৰাৰে কান্দে
ঘৰ ঘৰ বুলি খাওঁ হাবাথুৰি
ঘুমতি যাওৰে মোৰে সোণ
চেনাই মোৰ এঁ গাভৰু কালতে
তুমি বিয়াৰ নিশাৰ শয়ন পাটীৰ
বনজুই বনতহে জ্বলে

শাৰদী ৰাণী তোমাৰ হেনো নাম

‘ শচে

গীত

লুইত পৰীয়া ডেকা বন্ধু

শেষ সক্িয়নী

সেন্দুৰ সেন্দুৰ প্ৰভাতী ৯ু দ্য
তেজ দিলা প্রাণ দিলা৷

অসমী আইৰে লালিতা পালিতা
ডিফু হ’ল তোমাৰে নাম

মনত আছেনে ?
মেঘে পিৰ্‌ গিৰ্‌ কৰে

সদা হাঁহি মুখ

প্ৰথম মৰমে যদি সহাঁৰি নেপায়
শুনা শুনা হে পাতি কাণ

এই ভিজা ভিজা ৰাতি

কুঁৱলী কুঁৱলী, কি ৰগৰ কৰিলি
কোন এই ললন৷

জুয়ে পোৰা তিৰাশীৰ নিৰ্বাচনী বতৰ
তোমাৰ দেখোঁ নাম পত্ৰলেখা
মোক এনে এখন সৰগ দিয়৷
লুঁইতপৰীয়া তৈজাল ডেকা
শকুস্তলাৰ পতিগৃূহ যাত্ৰাত
শিশু শকুনম্তলাৰ উচুপনি

শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক
সেউজীয়া বননিৰ বন বৰাগী
অ’ ভাৰতৰে পঁজা ঘৰত
অ’মোৰ ধৰিত্ৰী আই

আকাশ বিশাল সাগৰ বিশাল
আমাৰে মইনা শুইছে

গীত

সুখ নাই দুখ নাই

অ’ তই অবুজ মন

আমি নহওঁ মাথোঁ ক্ৰন্দনৰত

এই পানী, উত্তৰে পানী

এক বিন্দু, দুই বিন্দু
জিন্দাবাদ মাণ্ডেলা, মাণ্ডেলা জিন্দাবাদ
পাগলাদিয়াৰ গাৰে পাৰে কোন সুন্দৰী
মই অথায় জলধিৰ মাজলৈ

এই ব’হাগ জলন্ত অৰুণ
চৰাইপুঙৰ কপৌ চৰাই জাকে

উদং উদং গা, কোন ডেকাৰে গা
গুৱাহাটীৰ কোনোবা এটি মিঠা গধ্লিৰ
চয়নিকা চয়নিকা

দুয়ো মুখামুখী অতি সুখে সুখী
বিহুটি বছৰি আহিবা
ভালকৈ পুনৰ চোঁৱা এবাৰ

ৰংপুৰ তোমাৰে নাম হওঁক মঙ্গল
অকণ ঘৰলৈ আহিলে

অ’মোৰ জীৱনৰ প্ৰিয় লগৰী

কি যে ছন্দত হলো বন্দী

এটি মনৰ দুটি মানুহ
অ’কুলিটি কি গাইছাঁ পিয়া পিয়া
উৰ্‌ উৰ্‌ শাস্তিৰ পখীটি

কিৰিলি কিৰিলি কিৰিলি মাৰিলি
মঙ্গল হওক ন-শতিকাত মঙ্গল সবাৰ
এই পৃথিবী এক ক্রীড়াঙ্গন

দিহিঙে দিপাঙে আজীৱন ঘূৰিলোঁ
পীৰিতি নামৰে তিনিটি আখৰে

বিংশ শতিকাৰ অস্তাকাশত দিনৰ
মুখ উজ্বল যৌৱন উচ্ছল

সূৰ্য্য উদয় যদি লক্ষ্য আমাৰ

পাৰ ভাঙি দিলে জ্ৰীমস্ত শঙ্কৰে
অগ্নিগড়ৰ স্থাপত্য কলিয়া ভোমোৰাৰ
কটন কলেজ, কটন কলেজ
আতঙ্কবাদ হুচিয়াৰ

কি পালি,কি পালি, একোতো নেপালি
শব্দ আৰু সুৰৰ পৃথিৱীত

ৰমজানৰে ৰোজা গ’ল

চাহেব যায় আগতে
চেনেহৰ চৈয়দ যুঁজৰ শ্বহীদ
আল্লাৰ বিনে কৈও নাই আৰ
আজি দৰ এই মেহফিলত
বিহুগীত ঃ

অ’ বিহুৰে বিৰিণা--অ’আইতা
বিহুৰে বিৰিণাহে বৃটিছ ৰজা উঠি গ’ল
চৰাই চিকুণ অ’লীলা ৰহিলা
মিঠা মিঠা গধূলি
আহুধান দাবলৈ লাগে কত বেলি
চকলা টেঙাটি অকলে নেখাবি
নামৰে কঠিয়া এঁ ষ্টশ্বৰৈ দিছিলে
দিখৌ নৈ এৰিৰ পাৰোঁ মই লাহৰি

দেই এঁ,এই হেন বতৰত কোন থাকে ভিতৰত
ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ অনুবাদ গীত -_
কোনে জানে তোমাৰ সপোন হবনে পূৰণ

নৱ নৱ ব’হাগ আহে

মোৰ বুকুৰ স্বালাত নয়ন উতলে
সাত সমুদ্ৰৰ পাৰৰে

স্বাদী কৰোৱাই লওঁক
হাঁহিকে ভগাওঁ সম ভাগেৰে
দিনবোৰ মোৰ সোণৰে সঁজাত
গঙ্গা মোৰ মা, পত্মা মোৰ মা
জয় বা পৰাজয়, সময় অসময়
আমি একেখন নাওৰে যাস্ৰী
অ’মোৰ প্ৰিয় জ্ননগণ

অনামিকা বিদায়, তোমাক জনাও
মই আহিছোঁ, মই আহিছোঁ

কেঁচা ৰঙা ৰক্তৰ দামেৰে গঢ়া
মোক এজন বগা মানুহ দিয়া

ড০ ভূপেন হাজৰিকাই গোৱা আনে ৰচা গীতৰোৰ ঃ

পাৱে পৰি হৰি কৰোহো কাতৰি
শুন শুনৰে সুৰ বৈৰী প্ৰমাণা
উদ্ধৱ বন্ধু; মধ্পুৰী ৰহল মুৰাৰু
তেজৰে কমল৷! পতি পৰভাতে নিন্দ
এ’ জয় ৰঘূৰ নম্দন
হেৰা আমাৰ জনমভূমি

আমি অসমীয়া নহওঁ দুখীয়া

এহে ৰিৰিন্দাবনতে কোনে বংশী বায়
প্ৰেম প্ৰেম বুলি জগৎ ঘূৰিলোঁ
মালতী এপাহি খোপাতে পিন্ধিলোঁ
মোৰ একেটি সুৰত বাঁহীটি বন্ধা
অ’মোৰ আপোনাৰ দেশ

হাতে ঢুকি পোৱা আছিল জোনাই
তুমিয়ে গোধালা প্ৰিয়া
অ’বান্ধ, মৰোঁ যেনে লাগে ক'ত
মোৰ ওৰে জীৱন কৰি স্বলাকলা
স্মৃতিৰ বুকুত থৈ যাম

অ’ মইনা কেতিয়া আহিলি তই
কথাৰে নহয় বন্ধু কামত পৰিচয়
নিয়ৰৰে ফুল এপাহ ফুলিল,
মচণ্ডল দুনিয়াত হায়ৰে হায়ৰে
থুনুক থানাক মাতেৰে

মন ক্ষণে ক্ষণৈ বিনায়

ৰাত য়ি পীনেকো জী ভৰকে
অথায় জলধিতে ঘশোৱা মাই
দেহাঁই আমনি কৰিছে

আই তোক কিহেৰে পৃূজিমে
বহাগী অ’অ’শাওঁনী

অ’ কাজল বৰণ কন্যা

কুলি কেতেকীয়ে ইনালে বিনালে৷
আৰু নৰজাবি বীণ বাটৰুৱা
কোমল কোমল কোমল দুটি

৪৯
৪8৯৬

৪১

সংগ্ৰাম জানো শোষিতৰ অবিহ’ন হয়

গীত
লোকগীত ঃ

অ’ মোৰ গ্ুৰুদেউ ই কথা পঠিয়াৰ কোনে
জঅ’মোৰ হলুৱা হে

অ’ কানাই পাৰ কৰা হে
জীৱেৰ বেউলা অ’

হে মাই যশোৱা হে

হেঁবৰ বৰিবা ঘাই মৈনকা
অ'ৰাধে ক’লা নুবুলিষি মোক
শ্যাম কানু দূৰ হৈ নাযাবা
আৰে,গেইলে কি আসিবেন
বন্ধুৰ বাৰিতে তাল গাছে ঢোলে
বাৰো মাসে তেৰ ফুল ফুটে
লাউ খাওয়াৰ পাৰে

88

জীৱনৰ ব্যাখ্যা হ’ল-- এক অন্তহীন সংগ্রাম।
ভূপেন হাজৰিকা

দু
কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰী শঙ্কৰ গুৰুৱে

এই গীতটো আৰ্ত্তজাতিক খ্যাতি সম্পন্ন, দাদা চাহেব ফাল্কে বটাঁ বিজয়ী, আই অগ্নম়ীৰ মূপুত্ৰ ‘অসম
ৰত্ন’ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ ৰচিত আৰু সুৰাৰোপিত প্রথম গীত । ন ৰছৰ বয়সত, তেজপুৰ হাইস্কুলৰ
ষষ্ঠমান শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে ‘নামৰ সুৰত আনন্দতে নাচি উঠা পৰিত্ৰ ৰৰদোৱা থানৰ মহিমাৰে
মুখৰ এই গীতটো লিখি, সুৰ দি, নিজে পৰিবেশন কৰি অনন্য সৃজনী প্ৰতিভাৰ পৰিচয় দিয়ে। মহাপুৰুষ মীঞ্জী
শঙ্কৰদেৱে ‘হাতী মাৰি ভুৰুকাত ভৰোৱা 'ৰ লেখিয়া এই গীতটিও এক প্রকাৰ মহাপুৰুষ জী শঙ্কৰদেৱৰ পিতৃ
পৰিচয় সহ এখন সূক্ষ্মু জীৱনী । সৰুৰে পৰাই চকুৰ আগত দেখি থকা সমাজখনত ধৰ্মৰ নামত চলা ব্যৱসায়,
অন্যায়, অবিচাৰ, ব্যভিচাৰ, দুৰ্নীত আদিৰ প্রতিক্ৰিয়া ৰূপে তেওঁৰ কুসুম কোমল শিশু প্ৰাণত বাজি উঠে
বিপ্লৱৰ অনুৰণন। তেওঁৰ অকণমানি হিয়াখনিয়ে এইবোৰৰ প্রতিবাদ সাব্যস্ত কৰণৰ কোনো মুকলি পথ
বিচাৰি পোৱা নাছিল । সেয়েহে, মহা সমাজ সংস্কাৰক গুৰু শঙ্কৰৰ পদধূলি শিৰত তুলি গীতেৰে তৈওঁ সমা্জৰ
ৰূপান্তৰ সাধনৰ স্বপ্ন ৰচে সুদুৰ সোণালী শৈশবতেই ৷ গীতটি টোকাৰি গীতৰ সুৰত সজ্োৱা। গীতটিৰ
প্ৰসঙ্গত ড০ হাজৰিকাদেৱে কয় --“মই সদায় ভবিছিলোঁ যে গীতেৰে সমাজখনৰ কিবা উন্নতি কৰিব পাৰি
নেকি ? সেই কাৰণে প্ৰথম গীত ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ স্ৰী শঙ্কৰ গুৰু' লিখিছিলো ।”

অ’ মোৰ গুৰু এঁ,
কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰীশঙ্কৰ গুল্ঠৱে
ধৰিছিল নামৰে সন,

নামৰে সুৰতে আম্দত নাচিছিল
পৱিত্ৰ বৰদোৱা থান, মোৰ গুৰু এঁ
পৱিত্ৰ বৰদোৱা থান ৷

অশেষ যাতনা ভুণ্ডিলা, লাশঙ্কৰ
ধৰমৰ নামতে তুমি
সকলো দুখলৈ পিঠি দিলা গুৰু
ধন্য অসম ভূমি, মোৰ গুৰু এ
ধন্য অসম ভূমি ।
নামঘৰ সাজিলা, ৰাইজখন থাপিলা
একতাৰ আসনত আনি,
ভাওনা সোণতে বৰপীত সূৱগা
প্ৰচাৰিলা দেৱবাণী, মোৰ গুৰু এঁ
প্ৰচাৰিলা দেৱবাণী ।

এটুপি দুটুপি চকুলো সৰে মোৰ
দুখনি চৰণক পাই

অসমৰ আকাশত দুখৰ ৰোল উঠিছে
আজি শ্রীশঙ্কৰ নাই, মোৰ গুৰু এঁ
আলি শ্ৰীশহৰ নাই ।

ৰচনা £ ডেজপুৰ $ ১৯৩৭ চন

অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই

সংগীত সূৰা ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে তেজপুৰ হাইস্কুলত পঢ়ি থাকোঁতেই তেৰ বছৰ ৰয়সত এই

গীতটো ৰচনা কৰে । তেওঁৰ ৰচিত এইটো থিঙীয় গীত । পিছত ১৯৪৮ চনত বিষ্ণু ৰাডাৰ ফথা মতে ফণী
শঙ্ষৰ ‘চিৰাজ’ কথাছবিত গীতটো সন্লিষিষ্ট কৰে । তেতিয়া গীতটোৰ ‘নতুন ডাৰত’ শব্দ দুটা সলনি কৰি
‘নতুন অসম’ কৰে। ড০ হাজৰিক! আজন্ম শিল্পী । শিল্পী সকল স্বভাৱতে বিপ্লৱী ডা বাপঘ্ন । বিপ্লৱ অবিহনে
সমাজ পৰিবৰ্তনৰ নতুম বাট কটা সম্ভ ৱ নহয়। এই গীতটি লিখাৰ সময়ত তেওঁ মাৰ্কচ্‌ৰাদ শিকা নাছিল সচাঁ,
কিন্তু মাৰ্য্যচ্ৰাদী কথাবোৰ শুনিছিল বিষ্ণুপ্ৰসাদ, জ্যোতিপ্ৰসাদ আদি গুৰু সকলৰ মুখত -ঘি সকলে আঙুলিত
ধৰি তেওঁক শিকালে শিল্পী জীৱনৰ অনানুষ্ঠানিক পাঠ । তাৰোপৰি ঘৰুৱা সুসাংস্কৃত পৰিবেশ, শিল্পী প্ৰাণ
পিতৃ-মাতৃ, সংগীতময় মাতুল পৰিয়াল, আৰু তেজপুৰৰ বৰেণ্য শিক্ষা গুৰু সকলৰ পৰা পোৱা অনুপ্ৰেৰণাই
তেওঁৰ শিল্পী জীৱনৰ ভেটি গঢ়াত অৰিহণা ঘোগালে। তেওঁলোকৰ পৰা পোৱা মানৱতাবাদী দৃষ্টিভঙ্গীয়ে
তেওঁৰ বসন্তষ বুহিপাত যেন কোমল হৃদয়ত ‘মানৱ প্ৰেম’ৰ গতীৰ সাঁচ ৰহুৱাল্ন । তাৰোপৰি সেই সময়ত
দেশত স্বাধীনতা সংগ্ৰাম চলি থকাত সমাজখনত বৃটিচ শোষণকাৰীৰ অত্যাচাৰ-দমন, পুঁজিপতিৰ দৰিদ্ৰ
শ্রমিকক শোষণ-পীড়ন- নিৰ্যাতন, আৰু ধৰ্মৰ নামত চলা ব্যৱসায়, শ্ৰেণী ভেদ, জাতি-বিচাৰ এই সকলোবোৰ
দেখি শুনি সেইবোৰৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ সুকোমল হৃদয়ত বিদ্ৰোহৰ তুহু জুই উমি উমি জ্বলিবলৈ ধৰে। ইয়াৰ
প্ৰতিবাদ কল্পে তেওঁ গীতকে সমাজ পৰিবৰ্তনৰ অস্ত্ৰ স্বৰূপে বাচি লৈ ‘নৰ-কঙ্কালৰ অস্ত্ৰ সাজি শোষণকাৰীক
বধিম’ বুলি হুঙ্কাৰ দি এই গীতটি ৰচে । তেওঁৰ সপোনৰ অসমখন হিন্দু-মুছ্‌লিম, হৰিজন, বড়ো-কোঁচ-চুতীয়া-
আহোম আদি সকলো ধৰ্ম, জাতি জনজাতিক একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি ‘এক মানৱ জাতি’ৰ ৰূপত গঢ় দি এই
ধৰাতে এখন সুখ-সমৃদ্ধি পুৰ্ণ ‘সাম্যৰ সৰগ’ ৰচাৰ প্ৰয়াস কৰে । আচৰিত কথা, বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক পল
ৰবছনৰ ভাৱৰ লগত ছাত্ৰ শিল্পী ভূপেন হাজৰিকাৰ এই ক্ষেত্ৰত মিল দেখা যায়। পিছত বিষ্ণু ৰাভাই তেওঁৰ
‘মুক্তি দেউল’ নামৰ কিতাপখনত এই গীতটিকো অন্তৰ্ভূক্ত কৰি তেওঁক গীতিকাৰ ৰূপে স্বীকৃতি দিয়ে।

অষগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই

নতুন অসম গঢ়িম

সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ ফিৰাই আনিম

নতুন অসম গঢ়িম ।

নতুন জসম গঢ়িম । ৰচনা ঃ তেজপুৰ ? ১৯ ৩৯ চন

[};};};;})})})}); =, "১" ষষট
অ’ হৰি, ইখন ভ্ুজিলা কিনো শান্তি নিকেতন

অতি কয় শব্দৰ ভিতৰতে বিশালৰ সন্ধান গিয়াটোৱে এজন মৰষ্টাৰ সৃষ্টিৰ মহত্ব । বৰ্মাই শিশু
কৃষ্ণৰ মুখ গছ্ৰত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড দেখা পোৱাৰ সৌতাগ্য ছোৱাৰ মৰে গীতটিৰ দুৱাৰ দলিত বিল তৈয়েই আমি
সুম্ৰাণ পাওঁ আমাৰ গৌৰধোজ্ব ল এঁতিহাৰ, সোণালী অতীতৰ । চকুত ভাঁহি উঠে, --অতি উচ্চ হিমাচল
মহাসাধনাত ব্ৰতী মহাকাব্য ৰামায়ণ প্ৰগেডা মহাকবি বান্মিকী;-- ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰবোৰ । নিটেই কাৰৰ পৰাই
দৈখা পাওঁ,--- সৃষ্টিৰ মহা সাধনাৰ ফেীত উপৰিষ্ট শান্তিনিকেতনৰ মষ্টা বাণ্মিকী স্বৰূপ কবি গুৰু বৰীন্ত্ৰ মাথ
ঠাকুৰক । শৈশৱতেই এই গীতিকাৰ ড০ হাজবিকাদেৱ ৰূপকোৱঁৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ গুৰু
দুজনাৰ তত্বাৰধানত কলিকতা লৈ গৈছিল -- জয়মতী কুৱৰী, শোণিত কৃৱৰী, ইন্দ্ৰমালতী আদিকে ধৰি
কথাছবিত নাৰীচৰিত্ৰৰ মাৰী কণ্ঠৰ যাবে গীত বেকৰ্ডিং কৰিবলৈ । তেতিয়াই গুৰুৱয়ৰ মৰমত তেওঁ শান্তি
নিকেতনকে ধৰি কলিকতাৰ বিখ্যাত ঠাই সমূহ দৰ্শন কৰাবো সুযোগ লাভ কৰিছিল । শান্তি নিকেতনৰ
বাল্দিকীৰ আত্ম আশ্ৰম লগা শান্ত, সৌষম্য, গান্ভীৰ্ব্া পূৰ্ণ পৰিবেশৰ প্রতি তেওঁ মোহিত তথা আকৃষ্ট হয়।
তেওঁৰ সৃষ্টিশীল কুমলীয়া মনটো বৰীস্ত্ৰনাথৰ অনুপ্ৰেৰণাৰে বিশেষ ভাবে প্ৰভাৱান্বিত হয় । সেয়েহে সেই মহান
অনুষ্ঠানৰ ন্ৰষ্টা কৰি গ্ডৰু বৰীন্ত্‌ মাথ ঠাকুৰ আৰু সেই মহান অনুষ্ঠান শান্তিনিকেতনৰ প্ৰতি শ্ৰস্বাৰ্থ নিৰেদি ভ০
হাজ্াৰিকদেৱে নিগ্ন লিখিত গীত্তটি হচনা কৰে ।

গুৱাহাটী ? ১৯৪৩ চন

৷: জাত লে চয় "বিতত,

প্ৰেম স্বগীয় । গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিষাদেৱেও গাইছে --‘প্ৰেম হেনো স্বৰ্গীযন মৰততে নাই ।’
লক্ষ্মীনাথ ৰেজবৰুৱাইও কৈছে --- প্ৰেমত ফুলিছে শতদল, প্ৰেমত ঘুৰিছে ভুমণ্ডল’ । এই প্ৰেমৰেই উৎকৃষ্ট
নিদৰ্শন হ'ল পৃথিবীৰ সপ্তাশ্চব্্‌ৰি অন্যতম আগ্ৰাৰ তাজমহল । দিযীৰ সম্বাট ছৃাহজাহান আৰু তেওঁৰ প্ৰাণাধিকা,
প্ৰিয়তমা পত্নী মমতাজৰ পৰিত্ৰ প্ৰেমৰ প্ৰতীক ‘তাজমহল’ । মমতাজ আছিল অপূৰ্ব সুন্দৰী৷ তেওঁৰ অনুপম
সীৌদ্দযা সুধা পাণ কৰি সম্ৰাটৰ প্ৰাণ পৰিতৃপ্ত হৈছিল । অকল সৈয়াই নহয়, মমতাজৰ হৃদয়ৰ সৌন্দৰ্য্য,
ব্যক্তিত্বও আছিল মোহনীয় । সেয়ে মমতাজৰ অফাল বিয়োগত ছাহজাহানৰ বুকু ভাঙি চূৰমাৰ হ'ল । জীৱন
হ’ল অসাৰ, তমলাচ্ছন্ন ! সেয়েহে সুন্দৰী প্ৰিয্ভতমাৰ ৰূপ-গুণৰ সেই সৌন্দৰ্য্য সুধা উত্তৰ পুষ্মবেও উপভোগ
কৰিব পৰাকৈ আৰু মমতান্কৰ স্মৃতি চিৰ ঘুগমীয়া কৰাৰ উদ্দেশ্যে ছাছজাহানে বগা মাৰ্যৃলেৰে ঘমুদাৰ পাৰত
নিৰ্মিলে যুগজয়ী ডাজমহল ! আজি ছাহজাহানো নাই মদতাজো নাই । এই প্ৰেমিক-প্ৰেমিকা ঘুগলৰ পৱিত্ৰ
প্ৰমকলৈ স্ামুহৰ কল্পমাৰে সীমা নাই । সমাধিত ৰহি আকুলিত ছহ জাহামে যেন আজিও উচুপি উঠিছে প্ৰাণৰ
মমতাজৰ বাবে হাহাকাৰ কৰি ! পুৱতী নিশাৰ শেষ আজ্ঞান যেন ওৰেটো নিশা প্ৰিয়াৰ ৰিৰহড উজাগৰে থকা
ব্যাকুলিড ছাহজাহানৰ বুকুৰ ঘমুনাত্ত উঠা শত ধমুছহাৰ কোলাহল ! আকুলিত হিয়াৰ সেই ফিননিড যেন কঁপি
উঠিছেজজজমছল !! প্ৰেমিক লৰয় ছাহজাহানৰ শোকৰহ্িয়ে যেন দহিছেতাজমহলত নিৰৱ্বে শুই থকা মদতাজৰ
ফুল কোমল হিয়া । উচুপি উচুপি তেওঁ ঘেন মিচুকাইছে ছাহজাহানক -- প্ৰিয় ছাহজাহান ! তোমাৰ সপোনৰ
তাজমহল গঢ়িলা; দুখ নফৰিৰা । আমাৰ প্ৰেম সফল । এদ্না চোৱাঁ, চিৰকাল আমি দুয়ো দুয়োৰে কাষত;
কোনে পাৰে ৰোধিধ'আমাৰ এই মিলনক ?
এই গীতটি ড০ হাজৰিকাদেৱে ৰিশ ৰছৰীয়া যৌৱনত বেনাৰছ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত এম, এপঢ়িবলৈ
যাওঁতে আগ্ৰাৰ তাজমহল দেখি লেখিছিল । পৱিত্ৰ প্ৰেমৰ প্ৰতীক তাজমহল দেখি তেওঁৰ বুকুতো পাহ
মেলিছিল প্ৰেমৰ শতদল। কাৰণ তেওঁও তেওঁৰ অপূৰ্ব সুন্দৰী প্ৰেয়সীক এৰি থৈ আহিছিল । সেয়ে আবেগ
বিহুল হৈ তেওঁ এই গীতটি ৰচে আৰু পিছত ১৯৪৮ চনত ফণী শৰ্মাৰ ‘চিৰাজ্জ' কথাছবিত দিয়ে ।
নাৰী ঃ হাম !হাষ !হায় ।
দুয়ো ঃ কঁপি উঠে কিয় ডাজমহল ?
পুৰুষ ঃ পুৰতী নিশাৰ শেষ আজানৰ সতে আজান
হনুত দুলি
শত ধুমুহাৰ কোলাহল
ডাজমহল ! তাজমহল ।! তাজমহল ।।!
নাৰী? ই ঘে চাহজাহানৰ হিয়াৰ আজান

গঢ়িলা তাল্পমহল !---- তাজমহল ! তাজ্যমহল ! বচনা : ৰাৰাণসীঞ্চ১৯৪৩ চন

অ’ মোৰ ভৈয়াই, অ’ মোৰ ভনীটি

অতীতৰ গৌৰৱেৰে গৌৰবাম্বিতা আই অসমী। আই অসমীৰ হিৰঞ্বয়ী অতীতৰ গৌৰবোজ্ছবল
আকাশখনি বীৰ-বীৰাঙ্গনা তৰাৰে জিক্‌মিকাই আছিল । সুজলা সুফলা, শস্য-শ্যামলা, ৰূপে-গুঞ্৷ বিততৃষিতা
আই অসমীৰ ৰত্ন খচিত সেই আকাশখনিৰ সেই জিক্‌মিকনি আজি আৰু নাই; -- কলীয়া ডাৱৰে আবৰি
ধৰিছে। যুদ্ধক্ষেত্ৰত স্বামীৰ মৃত্যু হোৱাত এখন্তেকো থমকি নৰৈ শুভ্ৰ বসনা মূলাই অস্ত্ৰ হাতত তুল্সিলৈ শত্ৰুৰ
বিপক্ষে যুৰ্জদি প্ৰাণ বিসৰ্জ্তন দিছিল আজিৰ অসমীয়া গাভৰুৰ গাত সেই গুণ,শক্তি নাই । সতী ৰাধিকা, সতী
জয়মতীৰ ধৰমো নাই; -- কিয় এনেকুৱা হ'ল ? যিখন হেংদানেৰে লাচিত বৰফুকনে শৰাইঘাটত শত্কৰু
মোগলক উৎখাত কৰিছিল সম্প্ৰতি সই হেংদান দাণ্োতা ডৈকা আজি নাই,-- পিছলি যায়। আজিৰ লাচিতৰ
বাহুত শকতি নাই । শতৰুৰ হাতৰ পৰা দেশ মাতৃক ৰক্ষা কৰিবলৈ, আই পূজাত বুকুৰ তেজেৰে অৰ্ঘা
যাচিবলৈ আজি সুযোগ্য সম্ভতান কোনো নাই; - আজিৰ অসমীয়া নিশকতীয়া, ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থ পৰায়ণ, এলেহুৱা।
অতীত অসমৰ শৌয্ীৰ্য্য এঁতিহ্যক সুৱঁৰিলে আজিৰ অসমৰ দুৰ্গতি আৰু দুৰ্দিনৰ কথাঁই বুকুত শোকৰ শেলে
খোঁচ মাৰি ধৰে ।গীতটি ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ স্বদেশ গেম আৰু স্বজাতি প্ৰেমৰ উজ্বল নিদৰ্শন ।

অ’ মোৰ ভৈয়াই, অ' মোৰ ভনীটি
পুৰণি অসমৰ আকাশখনি
গৌৰৱৰ পোহৰ এঁ ৰমকে জমকে
সোণালী সৰু বৰ তথা জিলিকে
লাৱগী মিচিকি হাহিটি চমাক

হায় হায় হায়, হায় সবায় আজি নাই ।

সিখন আকাশত কলীয়া ডাৱৰে
চাৰিও ফালকে আৱৰি ধৰিলে
পোহৰ জিলিকনি নোহোৱা কৰিলে
হায় হায় হায়, হায় হায় আজি নাই ।

পুৰণি মূলাৰে সাহ নাইকীয়া
ৰাধিকা,জয়াৰে ধৰম বিনন্দীয়া
নোহোৱা কৰিলে কিহে ?
শৰাইঘাটতে শতৰুক খেদিলে
লাচিতৰ হেংদান পিচলি পৰিলে
ধৰোঁতা নৰ লৈ কোনো

মোৰ ভৈয়াই ওঁ

ধৰোতা নৰ'লৈ কোনো ।

বচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৪৬ চন

মহাত্মাই হাঁসি বোলে

“মহাত্মাই হাঁহি হাঁহি আৰু কেতিয়াবা চকুপানী লুকুৱাই বহু কথা কৈ গৈছিল ---। আমি নিজ চকুৰে
আমাৰ যৌৱনত দেখিছিলোঁ শুনিছিলোঁ --অসমত এই সুন্দৰ একতাৰ পৰম্পৰাক কিছু মানুহৰূপী বান্দৰে নষ্ট
কৰিব খুজিছে -- এতিয়া !” -- বুলি ড০ হাজৰিকাদেৱে খেদ প্রকাশ কৰিছে । সৃষ্টি স্থিতি লয়ৰ অধিকাৰী
একেজন--‘আল্লা, ইশ্বৰ বা গদ’'। বেদৰ বাণী, গীতাৰ বীণী, কোৰাণৰ বাণীয়েই বাইবেলৰ বাণী । হিন্দু বা
মুছলমান, শিখ কিম্বা খৃষ্টানেই হওঁক -- মানুহৰূপে ভূমিষ্ঠ হয়;-দেহত একে ৰক্ত প্ৰবাহমান --বৰণ ৰঙা ।
জাত- পাত, ধৰ্ম-বিভাজন সমাজৰ সৃষ্টি । দুদিনৰ বাবে মানুহ এই পৃথিবীলৈ আহে; নিদ্ধাৰিত সময় পাৰ হলে
পুনৰ উভতি যায়গৈ । গতিকে, মানুহৰ ক্ষন্তেকীয়া জীৱন পৰিক্ৰমাত হাই-কাজিয়া, হিংসা -দেষ, ৰক্তপাত
নিচ্ঞ্রয়োজন । কবিয়ে কৈছে ‘হিন্দু, মুছলিম, শিখ,ষীশাই আপচ মে হ্যেয় ভাই ভাই ।’ গতিকে মানুহৰ জাতি
এটাই -- মানৱ জাতি, ধৰ্ম এটাই --মানৱ ধৰ্ম । একতাই আমাৰ মহান শক্তি ।

কথা -- মহাত্মাই হাঁহি হাঁহি আৰু চকুপানী লুকুৱাই বহু কথা কৈ গৈছিল --
মহাত্মাই হাসিবোলে --ৰাম অ’ ৰহিম
বান্ধ ৰাম অ’ৰহিম
একে লগে একে সঙ্গে বান্ধৱ পাতিম

মহাত্মাই হাঁসি বোলে--

মন্দিৰে পূজিম বান্ধ, দেৱকে পূজিম

পূজি উঠি মছজিদৰ ভেটি নাভাঙিম । হায় হায়........
মহাত্মাই হাঁসি বোলে --

হিংসা নকৰিম বান্ধ, মৰমে মৰিম

মানুহৰ উপৰি নাই কাকনো দৃষিম ? হায় হায়......

মহাত্মাই কান্দি বোলে --
মইহে চলিম বান্ধ,আৰু নাথাকিম

মহাত্মাই কান্দি বোলে --
মই কি কৰিম বান্ধ, ক'তনো কৰিম ?
ইপুৰীক ত্যজি মই সিপুৰীত কান্দিম ।
হায় হায় ৰাম অ’ৰহিম ! ৰচনা 3 গুৱাহাটী, ১৯৪৬

৷ ় ্োৰৰৰতকতৰৰৰ ২]
দলিত ভাৰতৰ আশাৰ প্ৰতীক

জাতিৰ পিতা মহাত্মা গান্ধীৰ আদৰ্শৰ প্রতি গভীৰ শ্ৰদ্ধা নিবেদি সংগীত শিৰোমণি ডণ০ ষ্টৃঠ্লেন
হাজৰিকাদেৱে উপলব্ধি কৰে যে মহামানৱ মহাত্মা গান্ধী যেন শ্ৰী কৃষ্ণৰেই এক অৱতাৰ । জগষ্মাথ ম্লোহন
কৃষ্ণই সাধাৰণ মানুহৰ ঘৰত জনম লভি নৰ ৰূপী নাৰায়ণ ৰূপে দুষ্টক দমন, শাস্তক পালন কৰি যুগৈ যুগে
শান্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰি জগতবাসীক ৰক্ষা কৰে । বাপুজীয়েও ন্যায়, অহিংসা আৰু শ্ৰেমৰ মন্তুৰ একতাৰ
ডোলেৰে বান্ধি ইংৰাজৰ কবলৰ পৰা ভাৰতবাসীক উদ্ধাৰ কৰাত প্ৰভূত অৰিহণা যোগালে । গান্ধীজীৰ মতে
সৰ্ব ধৰ্মৰ অৰ্থ হ’ল-- বিশ্বপ্ৰেম; অৰ্থাৎ মানৱ প্ৰেম । তেওঁ নিজে এজন অৰ্ধাহাৰী কৃষক, নঙঠা ফকীৰ ৰূপে
মানৱতাই যে শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম, মানৱতাৰ জ্যেতি মহান -- এই অমৃত বাণীকেই প্ৰচাস্ছিল । তেওঁ সংযয়ী, কাম-
ক্ৰোধ-লোভহীন, শান্ত-সৌম্য, ক্ষীণ,দধিচী মুনি সদৃশ শোষণ মষিমূৰকাৰী । বাপুজীয়ে প্ৰেমৰ মন্ত আৰু
অহিংসা নীতিৰে ডাৰত বাসীৰ পৰাধীনতাৰ দুখ অন্ধকাৰ নাশ কৰি স্বাধীনতাৰ বস্তি স্বলাই ভাৰতবৰ্ষ উদ্ধীপিত
কৰিলে । এই গীতটিক এক প্রক| ৰ মহাত্মাগান্ধীৰ প্ৰশত্তি বুলিব পাৰি।

দলিত ভাৰতৰ আশাৰ প্ৰতীক
জয় মহাত্মা গান্ধী

মোহন ৰূপেৰে জগত মুহিলা
প্ৰেমৰ ডোলেৰে বান্ধি ৷

সৰ্ব ধৰ্ম্মৰেই অৰ্থ বুজিলা
বিশ্ব প্ৰেমৰেই মথি
মানৱতাৰ জ্যোতি মহান
প্ৰচাৰি অমৃত বাণী
অদ্ধহাৰী কৃষক ৰূপেৰে
কিঞ্চিত বস্ত্ৰধাৰী ।

শান্ত সৌম্যধাৰী ক্ষীণ দধিচী
কাম -ক্ৰোধ - লোভ ত্যাগি
অকলশৰে বন্তি স্বলাল৷
দুখৰ এন্ধাৰ নাশি ।

গুৱাহাটীঃ আগষষ্ট,১৯৪৭

লুইতৰ পাৰ দুটি

মানুহ আশাবাদী । আশাই মানুহক জীয়াই থকিবলৈ উদগনি যোগায় । বাৰিষা দুপাৰ উপচি পৰে
ভৰা লুইত। তাৰোপৰি ৰাতিটোৰ ভিতৰতে নগৰক সাগৰ কৰি পেলায় লুইতৰ গৰাখহনীয়াই । জাহ যায় কত
শত হতভগাৰ পঁজা ঘৰ ! ভাদমহীয়া লুইতৰ বানে উটুৱাঁই নিলে দুপাৰৰ বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়া পথাৰ, গৰু-গাঁই,
ভঁড়ালৰ ধান, বুকুৰ আপোনজনকো। ছালে পানী কাটি যায়। কাউৰী শগুনে আৰাৱ কৰে । সকলো উটি
গ’ল গ’লেই, উটি গ’ল ভদীয়াৰ শয়ন-সপোনৰ, সুখ-দুখৰ লগৰী চেনেহী । শোকে হিয়া দহিলেওঁ পেটৰ দহন
কিমান দিনলৈ সহিব পাৰি ? নিৰুপায় হৈ ভদীয়াই স্মৃতিৰ সফুঁৰা চেনেহীয়ে এৰি থৈ যোৱা ডুগ্‌ড়ুগী টোকে নি
এদিন বন্ধকত থলে । এদিন ভদীয়াই শুনিলে যে লুইতখন ৰাইজে বান্ধিব ! ভদীয়াৰ সেমেকা দুচকু আশাৰে
উজলি উঠিল । হাতৰ মুঠি কট্‌কটীয়া টান হ’ল । এই দুহাতেৰে সকলো বিপদ বিঘিনি মষিমূৰ কৰিবই লাগিব;
সেন্দুৰীয়া আলি গঢ়িবই লাগিব । উন্নত বিজ্ঞান প্রযুক্তিৰ সহায়ত লুইতক বান্ধিব পৰা যায়। লুইতক বান্ধিলে
পুনৰ সোণালী হ’ব অসমৰ সেউজীয়া পথাৰ আৰু ইয়াৰ পৰা উৎপাদিত বিজুলী শক্তিৰ দ্বাৰা হেজাৰ সুৰুযৰ
জ্যোতিৰে কলাতিৰ অমাৱস্যাৰ এন্ধাৰক সমাধিস্থ কৰিব পৰা যাব। পুনৰ দী পাৱলীৰ বসন্তিৰ পোহৰেৰে সোণালী
হৈ পৰিব লুইতৰ দুটি পাৰ । দুখৰ বিষয়, গীতিকাৰৰ সপোন আজিও সপোন হৈয়েই ৰ’ল । প্ৰতি বছৰে
অসমীয়াই বানত কক্বকায় । বান আহিলে সংবাদ মাধ্যমবোৰ ব্যস্ত হয় বানাক্ৰান্তৰ বাতৰি পৰিবেশনত। এই
পৰিস্থিতি হ’ল দুৰ্নীতি পৰায়ণৰ মুনাফা লুটাৰ ঘানি । অথচ আজিকোপতি ৰাজ্য চৰকাৰে বান সমস্যা প্ৰতিৰোধৰ
সমূচিত ব্যৱস্থা হাতত লোৱা নাই আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰেও এই সমস্যাক ৰাষ্ট্ৰীয় সমস্যা ৰূপে ঘোষণা কৰা
নাই।

আছে দুই বাহুত শকতি । ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৯৪৭

অ’ আমি তেজাল গাৱঁলীয়া

পাহাৰে-ভৈয়ামে, নৈ-বিল, জান-জুৰিৰে অসমৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰাজিৰ শোভা অতি মনোমোহা ৷
লুইতৰ দুয়ো পাৰে বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়া ধাননি পথাৰ --বতাহত হালি-জালি টৌ খেলা । আঘোণৰ কুঁৱনী সন/
সোণালী ধাননী। অসমীয়া মানুহৰ জীৱিকাৰ প্ৰধান উপায় হ’ল কৃষি । কৃষিকাৰ্যৰি প্ৰধান সন্ধুলি নাঙল, যুৱঁলি
আদি অসমীয়া জন-জীৱনৰ সতে সাঙেৰ খোৱা । আমাৰ সমাজত এষাৰ কথাৰ আছে-“যাৰ নাই ধান তাৰ নই
মান’ । অসমৰ ৰসাল মাটিত গাঁৱৰ তেজাল ডেকা সবে পথাৰত হাল বায়; -মৈয়ায় । গাৱঁৰ সূগঢ়ী, সু্লাৰী
লখিমী জীয়ৰী-বোৱাৰীহঁতে লানি লানিকৈ মুঠি মুঠি এগচ এগচকৈ কঠিয়া ৰুই যায়; দাৱনীহঁতে গঙ্কা ধান
দায়, ডাৰ্জৰ মুৰতলৈ পথাৰৰ লখিমী ঘৰলৈ কঢ়িয়ায় । সোণগুটিৰে ভৰাল উপচে । কৰ্মৰ পৰিত্বণ্তি আৰু
প্ৰাপ্তিৰ আনন্দই প্ৰাণত সিচি দিয়ে জীয়াই থকাৰ অনাবিল হেপাহ । জাত জাত গামৰ ধ্বনিয়ে পথাৰ ৰজন
জনায়। ডেকা গাভৰুহঁতে উলাহতে নাচে, গীয়। পথাৰত গৰখীয়াৰ পৈপাঁৰ সুৰত --দুখ ভাগৰ দূৰতে বিদূৰ
হয়। বছৰটো সূখে সন্তোষে ৰৈ বৈ যায়।বাৰিষ৷ লুইতত বান আহিলে, পথাৰৰ ধান উটি যোৱাৰ উপক্ৰম হলে-
গাৱঁৰ তেজাল ডেকাহঁতে কঁকালত টঙালি বান্ধে- প্ৰকৃতিৰ বিৰু্ধ যুঁজ দিবলৈ । বানক ভেটিবলৈও সক্ষম
হয় । গীতটিত কৃষি প্ৰধান অসমৰ কৰ্মঠ ডেকা গাভৰুৰ কৰ্তৰয নিষ্ঠা, স্বাৱলম্বিতা, শ্ৰমৰ দানৰ মিঠা আনন্দ,
কৰ্মেৰে জীৱন সুন্দৰ কৰা আৰু কৰ্মৰ জৰিয়তে সুন্দৰৰ সন্ধান পোৱা, গাঁৱৰ (দেশ আৰু জাতিৰ) সন্মানৰ
প্ৰতি সচেতনতা তথা দায়ৰদ্ধতাৰ কথা সুন্দৰ ভাৱে ফুটি উঠিছে। গীতটিৰ ভাষা অতি সহজ সৰল আৰু ভাৱ
ওখ ।

বোলছৰি ? বিপ্লবী, ১৯৮৮

অ’ জোনালী দীপাম্বিতা

পোহৰৰ উৎসৱ দীপান্বিতা । দীপান্বিতাৰ মাটিৰ চাকিৰ জিক্‌মিক্‌ পোহৰত দশোদিশ আলোকিত

হয় কাতিৰ অমাৱস্যাৰ ঘিট্‌মিট্‌ এন্ধাৰ নিশা । পদূলিয়ে পদূলিয়ে জ্বলে প্ৰদীপ শিখা । সেই দিনা ধূপ- ধূনা,
মঙ্গল-উৰ্ণল, আৰতীৰ ধ্বনিৰে প্ৰতিখন ঘৰেই একোখন পুণ্য তীৰ্থত পৰিণত হয় । এন্ধাৰৰ বিপৰিতে পোহৰ,
অণুভৰ বিপৰিতে শুভ, দুষ্ধৃতিৰ বিপৰিতে সংস্কৃতি --এয়াই দীপাম্বিতাৰ তাৎপৰ্য্য । দীপান্বিতাৰ পোহৰ আৰু
আতচৰাজীৰ এই মহা উৎসৱত বিশেষকৈ শিশু সকল আনন্দত উৎফুল্লিত হয় । সম্প্ৰতি ধৰ্মৰ ভিত্তিত পালিত
পোহৰৰ এই উৎসৱ ধনিক শ্ৰেণীৰ বিলাসিতাত পৰিণত হৈছে। তেওঁলোকে ভক্তি ভাৱ আৰু পৰম্পৰালৈ ফু
মাৰি ক্ষণিকৰ আনন্দত উৰুৱায় কৌটি কৌটি টকা । আতচবাজী আৰু জুৱাখেলৰ নামত কোনে কিমান
উৰুৱাই নিজক শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিপন্ন কৰোৱাব ইয়াৰেই চলে যেন এক অঘোষিত প্রতিযোগিতা । ইয়াৰ বিপৰীতে
দুখীয়া -এচামে এন্ধাৰত চকুপানী মচে এমুঠি ভাত, এখন বস্ত্ৰৰ অভাৱত । দীপাম্বিতাৰ দিনা এগচি চাকি জ্বলাব
নোৱাৰাৰ দুখত । দীপান্বিতাৰ পোহৰ ৰূপান্তৰ, কৃতকায্তা, হাঁহি-আনন্দ আৰু প্ৰগতিৰ প্ৰতীক । গায়ক
গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কয় --দীপান্বিতাৰ পোহৰ ক্ষণস্থায়ী । চাকি নুমাই গলে পুনৰ এন্ধাৰে
"সসস্স্পপিষ্ষক্ষ !' সেয়ে এই পৃথিবীক সঁচা পোহৰেৰে উদ্ভাসিত কৰিবলৈ হ’লে -- কুসংস্কাৰ, অন্ধবিশ্বাস,
শোষণ, নিপীড়ন উছন কৰি দৰিদ্ৰ পীড়িত মুমূৰ্যু জনৰ ওঁঠত হাঁহিৰ বিজুলী আঁকি দিব লাগিব সাম্যৰ দিপালী
পাতি ৷ কিয়নো সাম্যবাদ পৃথিৱীত অৱধাৰিত । এই পৃথিৱীৰ সঁচা জনতাৰ যুগৰ কলীয়া এন্ধাৰ নাশ কৰিবলৈ
হ'লে কলাৰ মাধ্যমেৰে সংগ্ৰাম কৰিব লাগিব সুন্দৰৰ পূজাৰীসকলে । সংগ্ৰামে আনি দিয়ে প্ৰগতিৰ নতুন
দিগন্ত । সাম্য-সম্প্ৰীতিৰ, শান্ধিময়-প্ৰগতিশীল সমাজ এখনহে দীপাম্বিতাৰ আচল পোহৰে জিলিকাই ৰাখিব ।

অ’ জোনালী দীপান্বিতা
দীপান্বিতা দীপান্বিতা
ঘিট্‌মিট্‌ এন্ধাৰ কাতিৰ ৰাতি
চিকমিকিয়া জ্বলি উঠে চাকি
উজ্বলিল সোণৰে মাটি ।

জ্বলে ঘৰে ঘৰে প্ৰদীপ শিখা
মঙ্গল উৰুলি আৰতি

দেৱ শিশু সৱে উমলিছে
পোহৰ দলিচা পাতি ।
দীপান্বিতা দুদিনীয়া
আহিব বা’ এছাটি

আনিব পৃথিৱীৰ সমুখলৈ
পুনৰ এন্ধাৰ মাতি ।

এই পৃথিবীৰ সঁচা জনতাৰ
যুগৰে এন্ধাৰ নাশি

সুন্দৰ পূজাৰী উজলোৱা
বুকুৰ তেজেৰে চাকি
সাম্যৰ দীপালী পাতি । ৰচনা ? গুৱাহাটী, ১৯৪৮চন

অ’ভাৰতীৰে ! অ’ পৃথিৱীৰে
অশেষ ত্যাগ, কষ্ট, সাধনাৰ বলত ঘিট্‌মিট্‌ এন্ধাৰ,কংকালসাৰ অতীতৰ অৱসান ঘটাই অৱশেষত
১৯৪৭ চনৰ আগষ্ট মাহৰ ১৫ তাৰিখে স্বাধীনত্ৰৰ জেউতীৰে ভাৰত ভূমি উজলি উঠিল । মুৰৰ ওপৰৰ ‘শৰা
পৰাধীনতাৰ ক'লা ডাৱৰে ঢকা আকাশখন আঁতৰি গ'ল । অশেষ কষ্টেৰে স্বাধীনতাৰ মুখ দেখা বৃটিচৰ
শোষণ জৰ্জৰ ভাৰতক পৃথিবীৰ ভিতৰতে জাকত জিলিকাকৈ নৱ ৰূপত গঢ়ি তুলিব লাগিব । জাৰ বাবে
ভাৰতীৰ অগ্রগায়ী সম্ভান সবে দুখ হলাহল পান কৰি হলেও প্ৰচণ্ড তৰঙ্গৰে কল কল শব্দ কৰি বৈ যোৱা
বোৱতী নৈৰ দৰে দেশক প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই নিব লাগিব । আজি ভাৰতীয় দৰ্শন, ডাৰতীয় কৃষ্টি সফলে৷
মহীয়ান হ’ল। যুক্তিৰে, অহিংসাৰে ডাৰতীক স্বাধীন কৰাত মহামানৱৰ মহা বাণী আৰু ভাৰতীয় দৰ্শনে সাহস
যোগালে । এতিয়া সমাজক সুন্দৰৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান কৰিবলৈ মহা অভিযানৰ অভিযান কৰিব লাগিব।
শোষণ অনল চূৰ্ণ কৰি সাম্যৰ দীপালী পাতিব লাগিব য'ত ধনী-দুখী, উচ্চ-নীচ, ভেদাভেদ নাথাকে, মূমূৰ্যু
জনেও স্বাধীন ভাৰতৰ মুক্ত আকাশৰ তলত মুক্ত মনে হাঁহিব পাৰে । তাৰ বাবে হাটীপটীৰ দৰে বিপ্লৱৰ বাটি
অনুকৰণ কৰি সমাজৰ ৰূপান্তৰ সাধন কৰি নৱ জ্যোতিৰে সমাজখন জ্যোতিস্মান কৰিব লাগিব।

অ’ ডাৰতীৰে !। অ’ পৃথিবীৰে !
স্বাধীনচিতিয়া দল ।
ডাৰতী স্বাধীনা হ’ল।
ঘিট্‌মিট এন্ধাৰ কন্ধাল-সাৰ
অতীতৰ অন্ত ই'ল
অতীত নাশি নৱ জৈউতিয়ে
জিলমিলাই জলমল ।
অগ্ৰদূত সবে যাম আগুৱাই
তৰঙ্গ সম কৰি কল কল
পৃথি বীৰ প্রগতিৰ হকে আমি
পান কৰি দুখ হলাহল ।
সাম্যৰ মস্থন পাতিব লাগিব
চূৰ্ণ কৰি শোষণ অনল
মুমূৰ্যু জনতাই নৱ চেতনাত
তোলক আনন্দৰ কোলাহল ।
ভাৰতীৰ দৃষ্টি ভাৰতীৰ কৃষ্টি
সকলো মহীয়ান হ’ল
মহা মানৱৰ মহা বাণীয়েই
যাচে নিতে মহাবল ।
জিক্‌মিক্‌ হাটীপটী বিপ্লৱী বাটটি
সমুখত পৰি ৰ'ল।
কৰা অভিযান মহা অভিযানৰ
জোযোতিৰ সৃষ্টি অবিৰল
ৰূপ সৃষ্টি অৰিবল ।
কথাছবি ? বিপ্লহী, ১৯৪৮

অলিয়া বলিয়া মন মোৰ

শিল্পী সকল সুন্দৰৰ পূজাৰী । সুন্দৰৰ আৰাধনাক জীৱনৰ খেল হিচাপে লৈ স্ব কলাশৈলীৰ সহায়ত
দুষ্কৃতি, অপসংস্কৃতি বিনাশি সমাজ সুন্দৰ কৰে । ন ন ৰহণেৰে সজাই পৰাঁই ধৰণী সুন্দৰ কৰে । সেয়ে
শিল্পীসকল সৰ্বসাধাৰণতকৈ অলপ হলেও ব্যতিক্ৰমী ধৰণৰ । যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ সাধনাই সফলতাৰ
শিখৰত উপবিষ্ট নহয় ---তেওঁলোক ক্ষান্ত নহয়; এক প্ৰকাৰ বলিয়াৰ দৰে হয় প্ৰতিজন মানুহৰ সফলতাৰ
আঁৰত থাকে কাৰোবাৰ প্ৰেৰণা । প্রেৰণাই মানুহক উন্নতিৰ জখলাত উধাবলৈ উৎসাহিত কৰে; সাহস
যোগায়। প্রেৰণাদাতৃ হয়তো হব পাৰে প্ৰেয়সী, সহযাত্ৰী ইত্যাদি । মহীয়সী প্ৰেয়সী গৰাকী যদি জীৱন পথৰ
সহযাত্ৰী হয় তেওঁৰ প্ৰেৰণাৰ বলেৰে বলীয়ান হৈ শোষণ, দুৰ্নীতি, ভৈদাভেদৰ কলুষ কালিমাৰে এলান্কুকলীয়া
পৃথিৱীখন ভাঙি ছিঙি নতুন ৰূপেৰে এখন নতুন পৃথিৱী গঢ়ি সপোন বাস্তৱত পৰিণত কৰিব পাৰে । এইটো
কৰিব পৰা যায় বাস্তৱ সম্মত দৃষ্টিভঙ্গীৰেহে ৷

ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৯৪৮ চন

আলফুলীয়া কুমলীয়া চেনেহৰ অকণি বীৰ

উষাৰ হাঁহি, বৈলি ফুলৰ পাহি, আশাৰ কলি থুনুক থানাক মাতটিৰে কণমানি শিশুটি । শিশ্বই
দৈশৰ, জাতিৰ মেৰন্দণ্ড । তেওঁলোকেই ভৱিষাত দেশৰ কৰ্ণধাৰ, সাৱটি লব দেশ শাসনৰ বাঘজৰী । তেওঁলেক
সম্তাৱনাময়ী । এদিন তেওঁলোকৰ অকণি অকণি হিয়াত নিহিত সুপ্ত প্ৰতিভা দৃপ্ত হব; তেওঁলোকৰ মাজতে
আবিষ্কাৰ হব --শঙ্কৰদেৱ, যিশু, হজৰত মহম্মদ, আইনষ্টাইন,টলষ্টয়,ছেকচ্‌পিয়েৰ, গান্ধী, জ্যোতি-বিষ্ণু,
লতা, কুশল কোঁবৰ, কনক লতা, জযা, মূলা, এ পি জে আব্দুল কালাম আৰু শত শত শ্বহীদ আৰু ‘দেশতকৈ
মোমাই ডাঙৰ নহয়’ বুলি খাপৰ পৰা তৰোৱাল উলিয়াই এলেহুৱা নিজ মোমায়েকক একে ঘপে দুছেও কৰি
নৰীয়া গাবৈ দেশ মাতৃৰ শিৰৰ কীৰিটি উজলাই ৰখা শৰাইঘাটৰ বীৰ লাচিত । ৰুদ্ৰ মুৰ্ত্তি ধৰি তেওঁলোকেই
নাশিব আবিচাৰ শোষণকাৰীৰ ! মহামানৱৰ পদধূলি শিৰত তুলি তেওঁলোকে গঢ়িব লাগিব এখন সুনিমল,
সুন্দৰ, সাম্যৰ সমাজ বাধাৰ হেঙাৰ ভাঙি , গঢ়িব লাগিব সেন্দুৰীয়া আলি ভেদাভেদ পাহৰি এ্রকা-সম্প্ৰীতিৰে
শাস্তিৰ সৰগ ৰচি হাতে হাত ধৰি একেলগে প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই যোৱাৰ । এই গীতটি ১৯৪’ চনৰ পৰ|
ওৱাহাটী অনাতাঁৰ কৈন্দ্ৰৰ অকণি'ৰ মেলৰ আৰম্ভণী গীত হিচাপে প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।

আলফুলীযা কুমলীয়া চেনেহৰ অকণি বীৰ
অ'মমোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ
তোমাৰে দেশৰ বীৰ লাচিতে
শতৰুক কৰি চিৰাচিৰ

সুজলা সুফলা পূৰ্ব ভাৰতীৰ উজলাই ৰাখিলে শিৰ ।
ভাৰতে পূজিলে শিশু শঙ্কৰক

কোমল কবিতা লিখনাৰ

তৃমিও ৰচিবা এটি দুটি আখৰেৰে

সৰু ভাৱ অকণি মনৰ ।

অ’' মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

পৰাধীনতা দেখি শিশু কুশলৰ

বঁইছিল তপত ৰুধিৰ দেশৰ কাৰণে সৈয়ে
হিয়া ফালি তেজ দিলে ।

অ’ মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

পুৱাৰ সুৰুযৰ নতুন সৃষ্টি তুমি

উজলাই তোলা ধৰণীৰ

তুমি ৰুদ্ৰ মুৰ্ত্তি ধৰি নাশিব লাগিব

অবিচাৰ শোষণ কাৰীৰ ।

অ’ মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

শোষণ মুক্ত কৰি পূৰ্ব ভাৰতীৰ
উজ্তলাই ৰাখিবা শিৰ ৷

অ’ মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

ৰচনা ? টুৱাহাৰটী, ১৯৭৮

তেৰশ চৌোৱম্নৰ মাঘৰে মাহৰে

মহাত্মা গান্ধীয়ে অহিংসাৰ মন্ত্ৰেৰে কৰা অশেষ চেষ্টাৰ বলত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰত বৰ্ষ
স্বাধীন হ’ল । নতুন ভাৰতক নিজস্য ধ্যান ধাৰণাৰে সজাবলৈ যো-জা কৰোঁতেই ১৯৪৮ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীৰ
দিনা আততায়ীৰ গুলিত তৈওঁ নম্বৰ দেহ ত্যাগ কৰে । বাপুজীৰ মৃত্যুত দেশবাসী পিতৃ হাৰা সন্তানৰ দৰে
নিঠৰুৱা হ'ল; শোকত ভাঙি পৰিল । যি সময়ত পৃথিৱী হিংসাৰ তেজেৰে ৰাঙলী হৈছিল ( প্ৰথম মহাসমৰ,
দ্বিতীয় মহাসমৰত) সৈই সময়তে সৰ্ব ধৰ্ম, সৰ্ব জাতি, হৰিজন,দলিত শোষিত সকলোকে সাৱটি, অন্ধবিশ্বাস,
কু-সংস্কাৰক ঘৃণাই আল্লা-ৰাম একেজন বুলি শত্ৰুক বিস্ময়াভূত কৰি অহিংসাৰ বাণীৰে ভাৰতক স্বাধীন
কৰিলে । বাপুজীৰ মৃত্যুত শোকত বুকু ভাঙিল গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰো । সেই চনৰে ২২
ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে গান্ধীজীৰ অস্থি অলপ গুৱাহাটীৰ শুক্লেশ্বৰঘাটলৈও লৈ আহে । বাপুজীৰ অস্থি আদৰ্বিলৈ
শুক্লেশ্বৰ ঘাটত গোপীনাথ বৰদলৈকে আদি কৰি অনেক লোকৰ সমাগম হয় । সেই অনুষ্ঠানত গাবলৈ ড০
হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো লিখি সুৰ দিয়ে আৰু ভনীয়েক কুঁইন হাজৰিকা ওৰফে সুদক্ষিণা শশ্মই কোকিল
কণ্চেৰে গায়। গীতটো শুনি তাত সমবেত কোনো এজনেও চকুলো নমচাকৈ থাকিব পৰা নাছিল ।

তেৰশ চৌৱন্নৰ মাঘৰে মাহৰে
যোল্লৰে বিয়লি বেলা
পৃথিবীৰ শিৰতে বঞ্তুপাত পৰিলে
বাপুজী ক’'লৈনো গ'লা ?
এন্ধাৰৰ মাজেদি জোৰ লৈ আহিলাঁ
অশেষ যাতনা ভৈদি
মৰমৰ হাঁহিৰে হেংদান ভাঙিলা
অসত্যক কেনিবা খেদি ।
পৃথিৱীখনিয়ে হিংসাৰ তেজেৰে
যেতিয়া ৰাঙলী হ’ল
অহিংসাৰ বাণীৰে ধুৱালা পখালা
শতৰু বিস্ময় গ’ল।
অকলে অকলে কৰ্তব্য পালিলাঁ

ধোঁৱাকে সাৱটি ফেকুৰি ফেকুৰি
বতাহে কান্দিছে চোৱী । বাপুজী ক'লৈনো গ’লা ?
গুৱাহাটী, হেত্ৰৰাৰী ১৯৪৮

মহামানৱৰ ত্যাগ অগনিয়ে নাশিব

‘মহা মহা পুৰুষৰ চানেকীৰে জীৱনৰ আমিও কৰিব পাৰে| জীৱন গঢ়িত ।'-- মহ! মানৱৰ মশেষ
কষ্ট-ত্যাগ স্বীকাৰ আৰু সাধনাৰ ফলশ্ৰুতিতেই পৃথিৱীত শান্তি প্ৰতিষ্ঠা হয় । সেয়ে তেওঁলোক হয় স্চলিন
সমাদৃত; চিৰপূজ্য। তেওঁলোকৰ আদৰ্শ শিৰ্ডলৈ তেওঁলোকে দেখুৱাই যোৱা পথেৰে আমিও আগবাঢ়ি যা
লাগে এখন শাস্তিৰ, সুন্দৰ, সাহৰ, মাটিৰ সৰগ সৃষ্টিৰ হকে । এই কামত বিশেষকৈ তৰণ তৰুণী সকল
আগবাঢ়ি আহিব লাগে; কাৰণ তৰুণ শক্তিয়েই দেশৰ শক্তি । “ ময়ে ডেকা ল’ৰা অগ্নিময় । ময়ে ভাৰতৰ
নৰীন সূৰ্য্য, পূৰঞ্চিলত বজাওঁ তৃৰ্য্য... কৰিম জগত জয়, নবীন সূৰ্য্য মই '-_ বুলি জ্যোতি প্রসাদেও কৈছিল।
জনতাৰ দূখ-দূৰ্গতিয়ে সমাজত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰে; আকাশ বতাহ কঁপাই তোলে । কিয়নো ৰিঘ্লৱ অবিহনে
সমাজৰ পৰিবৰ্তন অসম্ভৱ। ফলত, এ্রদিন সংকীৰ্ণতা, ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থপৰতাৰ সমাধি সাজি প্ৰগতিৰ ধল নামে,ক'লা
ডাৱৰৰ বিভিষিকাক চুৰ্ণ কৰি উষাৰ সোণালী কিৰণে জিল্‌মিলায় । ইতিহাসৰ পাত লুটিয়াই চালে আমি
এইবোৰ কথাৰেপ্রৰমাণ পাওঁ । উদাহৰণ স্বৰূপে মহাচীন, ছোভিয়েত ৰাছিয়া ইত্যাদি । গতিৰে৷ এখন সৃম্দৰ,
শান্তিৰ, সাম্যৰ সমাজৰ সেন্দুৰীয়া আলি গঢ়িবলৈ হলে তৰুণ শক্তিয়ে ্ডৰি ৰঠা ধৰি আগবাঢ়ি যাব লাগিব।
গীতটিত ‘মহামানৱ’ শব্দটিয়ে মহাত্মা গান্ধীক ইংগিত কৰিছে। মহাত্মা গান্ধী হ'ল মানৱতা আৰু শান্তিৰ জ্বলন্ত
প্ৰতীক । তেওঁ দলিত, পীড়িত, জাতি ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো মানুহকে এক ষশ্বৰ বা আল্লাৰ সন্তান ৰূপে গণ্য
কৰি সাম্যৰ সৰগ ৰচাৰ সপোন দেখিছিল । গীতটিত মহাত্মা গান্ধীৰ আদৰ্শৰ সৈতে গায়ক গীতিকাৰৰ আদৰ্শৰ
মিল দেখা যায় ।

কথা ঃ মহামানৱৰ ত্যাগ অগনিয়ে নাশিব স্বার্থ অহংকাৰ শান্তি দূতৰ শ’প্যিবাণী জনতাই কৰে নমস্কাৰ । আজি

সেই মহামানৱৰ শান্তিৰ আদৰ্শক শিৰত লৈ সুন্দৰ সাম্যৰ সৃষ্টিৰ হকে আমি আগবাঢ়িব লাগিব।

মহামানৱৰ ত্যাগ অগনিয়ে
নাশিব স্বাৰ্থ অহঙ্কাৰ
শান্তিদূতৰ শান্তি ৰাণী

জনতাই কৰে নমস্কাৰ ।

আগবাঢ়াঁ বাঢ়া আগবাঢ়া

ডেকা গাভৰুৰ দল ।
জনতাৰ মৃত্যু এফেৰি বতাহে
আকাশ কপাঁই তোলে

ঘনে ঘনে কোলাহল ।
ডেকা-গাভৰুৰ দল আগবাঢ়া
সংকীৰ্গতাৰ চিতাত চোৱাঁ

প্ৰগতিৰ ধল উঠিল ।
ক'লা ডাৱৰৰ বিভীষিকাত

জেউতিৰ ৰহণ চৰিল ।
এন্ধাৰ অতীতৰ জকাঁত চোৱাঁ
শোণিতৰ ৰান উঠিল

ডেকা গাভৰুৰ দল
তুমি শান্তি পৃথিবীত বুলাই দিয়া

সাম্যৰ নৱ বোল । ৰচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৪৮

সুৰ নগৰীৰ সুৰৰ কুমাৰে

মানুহৰ জীৱনলৈ যৌৱন আহে -- সময়ৰ আহ্বানত প্ৰেমৰ স্নিগ্ধ জোনালীৰে জিল্‌মিলায় যৌৱন।
প্ৰাণত প্ৰিয়া মিলন বাসনাৰ আকুতি জাগে । ৰামধেনুৰ সাতো বৰণেৰে সাজে সপোনৰ কাৰেংঘৰ। হৃদয়ে
হৃদয় ৰিচাৰে; মৰমে মৰম বিচাৰি যায় । যদিহে মৰমে সহাৰি পায়--জীৱন হৈ পৰে অৰ্থবহ । যদিহে সহাৰি
নাপায় ? বালিঘৰ ভঙাদি ধুমুহাত সপোন ভাঙি যায় ? যদি পোৱাটোও হাততে হেৰাই ?--মৰিচিকা খেদি
খেদি জীৱনে হাবাথুৰি খায় । নোপোৱাৰ বেদনাতকৈও পাঁই হেৰুৱাৰ বেদনা মৰণান্তিক । হৃদয় শিলত খোদিত
স্মৃতিৰ পাশানলৰ খোঁচত কলিজা থকা সৰকা হয় । তেতিয়া জীৱনৰ ছবিখন হৈ পৰে ধুসৰ; জীয়াই থকাৰ
প্ৰৱণতা হয় স্নান । চগাটিয়ে শিখাৰ মৰমক আকোৱালি নিঃশেষ হৈ যোৱাৰ দৰে প্ৰিয়া হীন নিস্প্ৰভ জীৱনটো
অসাৰ যেন প্ৰতিপন্ন হয় । কাৰণ, প্রৰেমেতো নাজানে জীৱনৰ জটিলতা; নুবুজে সংঘাত, ঘাত-প্ৰতিঘাত ।
নিশাৰ শেষত চগাৰ স্মৃতিত শিখাও নুমাই যোৱাৰ দৰে মাথোঁ বিৰহানলত তিল্‌ তিল্‌ কৈ দহি দহি প্ৰেমিকজন
নিজেই ছাই হৈ যায় । গায়ক গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱ নিজেও এজন দুৰন্ত প্ৰেমিক। তেওঁৰ প্ৰেমত
ব্যৰ্থতাতাও আছে । সেয়ে প্ৰেয়সী, পত্নী সকলোৰে পৰা আঁতৰি আহি কলাৰ প্ৰেমত পৰি জীৱনটো ৰঙীন
কৰি একাকী জীৱন যাপন কৰিলে । ব্যৰ্থতাই তেওঁক পৰাজয় নকৰে । ইয়াৰ বিপৰীতে জীয়াই থাকি এখন ন
সমাজ গঢ়িবলৈ পণ লয় য’ত সোণতকৈ মানুহৰ দাম অলপ হ’লেও বেছি । সেয়ে তেওঁক এৰি আঁতৰি যোৱা
প্ৰেয়সীক ভৈঙুচালি কৰি এদিন তেওঁ কৈছিল ‘তোমাৰ অবিহনে চিপজৰী ল'ম বুলি যদি তুমি ভাবিছা, ভূল
কৰিছা -মোৰ সোণজনী ! অলীক সপোন দেখিছা ।’ তথাপিও কোনো আবেগিক মুহূৰ্তত তেওঁও বিৰহত
আকুল হয় । কাৰণ, তেওঁও তেজ মঙহেৰে গঢ়া মানুহ । তেতিয়াই বুকুৰ ভাষাবোৰে গীতৰ ৰূপ লয়।
সুৰ নগৰীৰ সুৰৰ কুমাৰে
সপোন সনা ৰামধনুৰ
ৰহণ হেৰুৱায়
মিঠা মৰয়ৰ মিনতি শুনি
চিতালৈ আগুৱায়,
ৰহণ হেৰুৱায় ।
সৰা শেৱালিৰ শুকুলা বাটত
সুৰ ৰূপ এটি হয়
সুৰৰ কোমল পৰশে ৰূপৰ
আনে পৰাজয় ।

এদিন নিশা পচোৱা আহিল
ৰূপ নিলে উৰুৱাই
সুৰ সুৰ বুলি কতনা বিনালে
সুৰ যে কাষতে নাই ।
মৰণৰ বাবে চগাৰ মৰম
শিখাই সাৱটি লয়,
নিশাৰ শেষত চগাৰ স্মৃতিত
শিখাও নুমাল, হায় !
ৰচনা £ গুৱাহাট্ট১৯৪৮

সোঁৱৰণী কুঁৱলীয়ে

স্মৃতিৰ ডেউকা কোবাই মন পথী উৰি যায় সুদূৰ অতীতলৈ । কিন্তু, কিমান দুৰ ? অতীতৰ জানো সীমা
ৰেখা আছে ? আজিৰ এই মুহুৰ্তটিও খন্তেক পিছতে অতীত হব; স্মৃতিৰ কুঁৱলী সনা হাতে আকোৱালী ল:-।
আনহাতে প্ৰতিটো নিশাৰ অন্তত আমি একোটা নতুন পুৱা পাওঁ । নতুন পুৱাৰ ন সূৰুযৰ জিলিঙনি, নতুন
ফুলৰ সুবাসে মন মতলীয়া কৰে। আকৌ আবেলি হ লৈই পুনৰ এটা নতুন পুৱালৈ মন মেলোঁ । এনেদৰে
প্ৰতিটো নতুন বস্তুৱে আমাৰ মন আকৰ্ষিত কৰে; আমি নতুনক পাবলৈ, নতুনৰ সোৱাদ ল'বলৈ বিচাৰোঁ ।
কিন্তু, এই নিত্য নতুন আৱাহনে পুৰণি হিয়াক আকুল কৰে । তথাপিও নতুনে ৰিঙিয়াই মাতে । পুৰণিৰ
শিপাতে জীপ লৈ পোখা মেলি নতুনে ঠন ধৰে । সময় বালিত এৰি থৈ অহা খেঁ।জবোৰ এদিন ধুমুহাত মঁচ
খায় । সেইবোৰ সুৱঁৰি, বিচাৰি খোচাৰি মিছাতেঁই আইনা ভগা দি হিয়া মন ভাগি দ্ক্িগি টুকুৰা টুকুৰ কৰাৰ বাদে
কোনো লাভ নাই । মানুহে কিবা বিচাৰোঁতে কিবা হেৰুৱায় । কেঁতিয়াবা নিয়তিৰ কৃটিল হাঁহিত পোৱাটোও
হাততে হেৰায়। তথাপি, মানুহ আশাবাদী । আশাই মানুহক জীয়াই থাকিবলৈ শিকায় । কিন্তু, আশা সীমাহীন;
দিগন্ত অতিক্ৰমি যায় । এটা আশা পূৰ্ণ হ’লে অইন এটালৈ হাত মেলি মানুহ ব্যাকুল হয়, বাসনাৰ ৰোকোচাত
উঠি মনে এখোপ এখোপকৈ উধাই গৈ থাকে৷ গৈ থাকে । কিন্তু অতীতক বাদ দি বৰ্তমানৰ ভৈটিত থিয়হৈ
ভবিষ্যতৰ সপোন ৰচিব নোৱাৰি; কাৰণ অতীতত গৰ্ভস্থ ভ্ৰূণৰ অঙন্ধূৰণেই হ'ল ভবিষ্যতৰ পুলি । সেয়েহে,
অতীতক কলিজাৰ মণিকূটত সজাই থৈ আজিৰ ভেটিত থিয় হৈ কালিৰ সপোন ৰচিব লাগে । এনেদৰে এটাৰ
পিছত এটাকৈ প্ৰতিটো কালিৰ সপোন ৰচোঁতে ৰচোঁতে আশাবোৰ বাঢ়ি যায় সেয়েহে মানুহে জীৱনৰ শেষ
মুহূৰ্তলৈকে আশাবোৰ বৃকুত বান্ধি লৈ থাকে । গীতটিত গীতিকাৰৰ গভীৰ ডঁ ব্লন দৰ্শনৰ পৰিস্মুৰণ ঘৃটিছে।

পুৰ্বাটা ১৯৪৮

কৰ্মই আমাৰ ধৰ্ম

ভগৱান খ্ৰী কৃষ্ণই গীতাত কৈছে -- কৰ্মই ধৰ্ম' । মহাত্মা গান্ধীয়েও কৈছে-“কৰ্মই সাৰমৰ্ম'৷ জীৱন
মানেই সংগ্ৰাম । এই সংগ্ৰামত জিকিবলৈ হলে কাপুৰুষৰ দৰে নাই নাই বুলি দুহাত সাৱটি বহি থাকিলে পেট
নভৰে,; সাহসৰ বৰ্ম পৰিধান কৰি সংগ্রায়ী মনেৰে আগুৱাই যাব লাগিব। গাৱঁৰ সোণ গজা সুফলা ৰসাল মাটিত
সৃষ্টিৰ সুৰ ঢালি দি দেশমাতৃৰ হৃত জ্ৰী বৃদ্ধি কৰি দুখিত অৱহেলিত জনৰ মুখত এমোকোৰা হাঁহিৰ বিজুলী
ফুলাব লাগিব । আজিৰ যুগ জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ যুগ । শিক্ষাৰ পোহৰে মানুহৰ মনৰ দিগন্ত সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে।
গতিকে বিজ্ঞান প্রযুক্তিৰ ন ন পদ্ধতি অৱলম্বন কৰি নৱ নৱ ধ্যান ধাৰণাৰে সমৃদ্ধহৈ স্বাৰ্থান্বেসী শোষকক
উৎখাত কৰি অৱহেলিত, শোষিত, নিপীড়িত জনক আৰ্কোৱালি লৈ এই গাৱঁতে পাতিব পাৰি এখন সূন্দৰ,
শান্তিৰ, সাম্যৰ স্বৰ্গ

কৰ্মই আমাৰ ধৰ্ম

কৰ্মই আমাৰ ধৰ্ম

আমি জীৱন যুঁজত জিকিব লাগিব
পিন্ধি সাহসৰ বৰ্ম।
স্বাৰ্থপৰ লোলুপআশা

আমি কৰিম খৰ্ব
মহামানৱৰ বাণী শিৰে লৈ
নাশিম যুঁজৰ গৰ্ব ।
সুফলা মাটিৰ সৃষ্টিৰ সুৰ
গাঁৱেই দেশৰ গৰ্ব
পীড়িতজনক আকোঁৱালি লৈ
গাঁৱতে পাতিম স্বৰ্গ ।

দ্বাপৰত ক’লৈ শ্ৰীকৃষ্ণই
নেপেলাবা নিস্ত ধৰ্ম

কুৰি শতিকাৰ বাপুজীয়ে কয়
কৰ্মই সাৰ মৰ্ম ।

আমি নতুন যুগৰ নতুন মানৱ
আনিম নতুন স্বৰ্গ

বোলছবি ; পাৰ্ঘ'্ট, ১৯৪৮

}}}}} } , চু
কাৰ আকাশৰ ৰামধেনুখনি

ষানুহে সপোন দেখে --- ৰামধেনুৰ সাতো বৰণেৰে জীৱনটো ৰাঙলী কৰাৰ । কিন্তু মপো?ঁৰ
ফুলবোৰ বাস্তুৱত ফুলহৈ ফুলে জানো ? যদি সপোনবোৰ সপোন হৈয়ে ৰয়? -ফুলবোৰ যদি মৰহি শুকায় =
তথাপিও মানুহে সপোন দেখে ।-- বুকুত বহুতো আশালৈ মানুহ আহে এই পৃথিবীলৈ; আশাৰ পাল তৰি নাও
মৈলি দিয়ে জীৱন লুইতত । টুলুং ডুটুং নাওখনিত চাবে চাবে বঠ| মাৰিহে যায়। মাজ নদীৰ চাফনৈয়াঙ পৰি
ইকুলো হেৰুৱায় সিকুলো নৈপায়;--মায়াৰ জৰীও নিষ্বিগে । সিপাৰৰ আশাও হয় সুদূৰ পৰাহত্‌ । সাগ্মিলে
মৃত্যু চিৰস্তন । আশা নিৰাশাৰে ভৰা এই জীৱন । জীৱন এখন ৰণাঙ্গন, ওৰেটো জীৱন দুৰত্ব সংগ্ৰাম কৰি
কৰিও সাফলাৰ মুখ দেখা বিজয়ীৰ সংখ্যা বিচাৰি চালে পোৱা যায় তেনেই নগণ্য সংখ্যক । তথাপি, জোনাকী
পৰুৱাৰ এধাণনি পোহৰে অমানিশাৰ গভীৰ এন্ধাৰত বাট দেখুওৱাৰ দৰে সীমাহীন দুখ, অশান্তিৰ মাজতে
এধানিমান আশাৰ ৰৈঙনিয়ে জীৱনটো অৰ্থবহ কৰি তোলে ।

কাৰ আকাশৰ ৰামধেনুখনি
ক’তেবা লুকায়

কাৰ সপোনৰ ফুলনিখনি

মৰহি শুকায়?
জীৱনৰে লুইতত নাও মেলি দৈ
আশাৰে তুলিলৈ পাল
একোকে নাপালে পায়ো হেৰুৱালে
নিচিগে মায়াৰে ল্লাল

হায় ৷হায়।! হায় {1৷

উৰি গুচি গ’ল লুইতপৰীয়া
চাকৈ চকোৱা হাল
অকলশৰীয়া নিশাটি জনাই
ৰ'বনো কত বাট চাই

নিশা এন্ধাৰতে পজাতে চিঞৰি

উষাটি বলিয়া হ’ল

ওলাঁই জোনৰ হাঁহিটি দেখি

উৰাকো পাহৰিগ'ল।

মানবী জলধিত পুৱাতে উঠিলে

ভজনমৰে কোলাহল

নিমাতী গধূলি আহিলে কুৰী

মৰ্ণৰে মহাকাল । বোলছবি ; পাৰথট, ১৯৪৮

মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায়

মানুহৰ জীৱনলৈ যৌৱন আহে বাৰিষাৰ প্লাৱনহৈ । যৌৱনে চকুত সানি দিয়ে ৰামধেনুৰ সাতো
বৰণীয়া বোল । মন উৰি যায় কমোৱা তুলা হৈ কাৰোবাৰ কাষলৈ; বুকুৰ মাজত সযতনে সাচি ৰখা মৰম
দিবলৈ আৰু মৰম বুটলিবলৈ । হিয়া দিয়া লোৱাৰ খেল খেলিবলৈ ৷ যদি কোনোৱে বিচৰাটো হাততে পায়
তেওঁতকৈ সুখী আৰু এই পৃথিৱীত কোন হব পাৰে বাৰু ? কিন্তু কেতিয়াবা এনে হয় পাৰ ওপোচাই ঢালি দিয়া
মৰমকোৌ নৈওচা দি প্ৰেয়সী ( বা প্লেমিক) আঁতৰি গুচি যায় । তেতিয়া অন্তৰ ভৰি ভালপোৱাজন বা জনীৰ কি
হ’ব পাৰে ?তেওঁ হৈ পৰে বালিচৰত পৰি থকা ধুমুহাত বিধ্বস্ত এখন জাহাজ ! প্ৰেমত হাবু ডুবু খাই অনেকে
এইদৰে জ্বলি জ্বলি ছাইহৈ যায় । কেতিয়াবা এই অৱহেলা জীৱনৰ টাৰ্ণি পইণ্টো হয়। ধুমুহাৰ শেষত নতুনৰ
সৃষ্টি হোৱাৰ দৰে বাটৰ কৈকুঁৰিত পোৱা আঘাতত জীৱন সুঁতিৰ গতি অন্য ফালে ঢাল লয় --যিয়ে ৰামধেনুৰ
সাতো বৰণেৰে জীৱন ৰঙীণ কৰে আৰু বিশ্বকো জ্যোতিস্মান কৰে । উদাহৰণ স্বৰূপে,-- পত্নীৰ পৰা পোৱা
অৱহেলা,আঘাতৰ ফল স্বৰূপে মহাকবি কালিদাসে সাহিত্য সাধনাতব্ৰতী হৈ সৰস্বতীৰ বৰপুত্ৰ হোৱাৰ যোগ্যতা
অৰ্জন কৰিলে । কোনোৱে সংকল্প সলনি কৰি ক্ষুদ্ৰ স্বাথৰৰ পৰিবৰ্তে বৃহৎ স্বাৰ্থৰ হকে নিমজ্জিত হয় । মানৱ
সেৱাকে জীৱনৰ ব্ৰত হিচাবে লৈ পণ লয় এখন সাম্যৰ সুন্দৰ সমাজ গঢ়াৰ । কাৰণ, মানৱ ধৰ্মই শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম ।
এই কথা ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰতিপন্ন হৈছে । তেওঁৰ এই গীতটো এটা ৰসাল প্ৰেমৰ গীত । তেওঁ
এজনী সুন্দৰী গাভৰুক ভাল পহিছিল । কিন্তু প্রেমৰ ক্ষেত্ৰত হেঙাৰ আছিল । সেয়ে তেওঁ "আকাশ বাণী
গুৱাহাটী ত কাৰ্য্য নিবহি কৰাৰ সময়ত প্ৰিয়াৰ কৰ্ণগগোচৰ হোৱাকৈ তেওঁৰ মনৰ কথাৰে এই গীতটো ৰচি
ৰেডিঅ’ যোগে প্ৰচাৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল ।

কথা ঃ বাৰিষাৰ কেচা বানে আৰু যুগৰ বতৰাই মানুহক কেতিয়াবা ৰোমাণ্টিক কৰিও তোলে ।
তেতিয়া গায়-- মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায় ...।

মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায়
বাৰিষাৰ কেঁচা বানে

মোৰেই কাৰণে আনে
নতুনৰ বৰে নৈ

যুগৰ বতৰা লৈ ।

অকলশৰীয়া পথেদি মই
শত বিঘিনি ভাঙি

ধূলিৰ ধৰাক সৰগ কৰিম
হেঙুলীয়া বোল সানি ।

মোৰ আকাশত পোৱাৰ তৃপিতি
নোপোৱাৰ বেদনা নাই
মোৰ মৰমৰ পাৰ ভাঙি আজি
কিহৰ ধুমুহা বয়
যুগৰ বতৰা লৈ ।
গুৱাহাটী,&৪৯

বাক্ৰাকৃ ৰৈল চলে মোৰ

আমেৰিকাত পঢ়িবলৈ যাওঁতে এদিন চিকাগো ৰেল ষ্টেচনত ৰেলৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থাদুকাঁতে
মনৰ মাজত উন্মনেষিত ভাৱ ৰাশিৰে ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে । গীটোত চিত্ৰিত হৈছে কঠোৰস্্ৰম,
তাৰ বিপৰীতে অতি সামান্য পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ৰেলকমী-- ফায়াৰমেন, চিগ্‌নৈলমেন, ড্বাইডাৰ
লাঁইনচমেন,কেৰাণী আদি চতুৰ্থ শ্ৰেণীৰ কৰ্মচাৰী বা বনুৱাৰ পেটৰ জ্বালা, দুখ-দুৰ্দ্দশা আৰু মালিক শ্ৰেণীৰ
শোষণৰ দৃশ্য, বিপৰীতে ‘ ক’লা ক’লা কয়লাচ “লি লাগি ক'লা পৰা বাহুৰ শকতিৰে শোষণৰ কণা বাট
হোহোঁকাই থৈ মই সময়ৰ আলিটিৰ নিচান উৰাওঁ’ -- বুলি তাৰ বিৰুদ্ধে ঘোষণা কৰা ফ্লেহাদ। শোষিত-
নিপীড়িতৰ এঁক্যবদ্ধ সংগ্রামক কোনেও ৰুধিব নোৱাৰে । সেয়ে মানৱতাবাদী গায়ক গীতিকাৰে শোষণৰ
পঙ্কিলময় সমাজখন ভাঙি যন্ত্রযুগৰ সুমহান কৃষ্টিৰে মানুহৰ মুক্তিৰ সোপান গে, সামা-মৈঞ্জী, একতা-ভাতৃত্ব
সমৃদ্ধ এখন শান্তিৰ, সাম্যৰ সুন্দৰ সমাজ প্ৰতিষ্ঠাৰ আশাৰে এই গীতটি ৰচে। গীতটো দুখ-যন্তুণাৰে ভৰা
মানুহৰ জীৱনৰ আৰু আশাৰ প্ৰতীক বুলিও ভাবিব পাৰি । শোষণৰ বিপৰীতে সমাজত শাস্তি, ভাতৃত্ব আৰু
সাম্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাই ই’ল এই গীতটিৰ মূল উদ্দেশ্য। পিছত গীতটি ১৯৫৩ চনত সুৰেৰে সজাই ভাৰতৰ পৰা
চীনলৈ যোৱা সাংস্কৃতিক দলৰ সদস্য জী দিলীপ শৰ্মাক চীনত গাবলৈ দি দিয়ে।

ৰেল চলে মোৰ,ৰেল চলে

সাম্য ৰিঙিয়াই, শীন্তি উকিয়াই ৰেল চলে ।
ফায়াৰমেন মই --

দপ্‌ দপ্‌ অগনিৰ তেজ ৰঙা সৰণৰ

কয়লাৰ পাত্ৰ হাতেৰে খামুচি ধৰি

বয়লাৰ দুগুণে হবলাওঁ, দেহা মোৰ জ্বলে জ্বলে ।
চিগ্‌নেলমেন মই ---

ক’লা ক'লা কয়লাৰ ধূলি লাগি ক’লা পৰা

বাহুৰ শকতিৰে শোষণৰ কণা বাট

হৌহোকাই থৈ মই সময়ৰ আলিটিৰ নিচান উৰাওঁ
শোষণ দূষিত বায়ু ফালে ফালে।

ড্ৰাইভাৰ লাইনচ্‌মেন, বনুৱা কেৰাণী মই --

ৰাতি নাই, দিন নাই, চকুত টোপনি নাই

হায় ৷ হায় ' হায় ।

খং উঠি ৰঙা পৰা চকুত কয়লা পৰি

দৃষ্টিক দুগুণে স্বলাওঁ

কাম কৰি মই ভাগৰি পৰিলোঁ, পেট মোৰ দ্বলে, স্বলে ।
যন্ত্ৰ যুগৰ সুমহান কৃষ্টিৰে

মানুহৰ মুক্তিৰ গঢ়িম সোপান

নতুনৰ গতি খেদি বাহুৱে বাহুৱে বন্ধা

আকাশ পৰশি যোৱা একতাৰ বান্ধোনক ৰুধিৰ কোনে ?
সাম্যৰ ধুমুহাঁই ঠেলে ঠেলে ।

চিকাগো বেল ষ্টেচন, ১৯৪৯

শতিকাৰ ৰূপ খৈদোঁ

অনাদি কালৰ পৰাই জীৱন আৰু জগত সম্পৰ্কে মানুহৰ কৌতূহলৰ অন্ত নাই । অনুসন্ধিৎসু পিপাসু
মনে যুগে যুগৈ ৰহস্যৰ কুঁৱলী ফালি নতুনৰ গতি খেদি পৰিবৰ্তনৰ বাটেৰে আগুৱাই যায় । ‘নতুনৰ গতিখেদা
ডেকা’ড০ হাজৰিকাদেৱেও এই ক্ষেত্ৰত ৰৈ থকা নাই । কাৰণ, মুক্ত হাৱা তৈওঁৰ বন্ধু । সৈয়েহে তেওঁ কলুষতা
পূৰ্ণ, দুৰ্গন্ধময়, দুষিত সমাজখনৰ ৰূপ সলনি কৰিবলৈ পৰিবৰ্তন বিচাৰিছে। কাৰণ, কোনো সমাজ স্থবিৰ
নহয়। পৰিবৰ্তন যিহেতু অৱধাৰিত তাত সহায়ৰ হাত বুলাবলৈ ন্যায়, সততা, দৃঢ়তা, ধৈৰ্য্য আৰু সাহসে ৰথৰ
সাৰথিহৈ তেওঁক আগবঢ়াই লৈ যায়; অনুপ্ৰেৰণা দিয়ে সাগৰৰ টোবোৰে । যুগ যুগৰ ক’লীয়া এলান্ধুবোৰ সাৰি
মচি নিকা কৰিবলৈ তেওঁ গীতকে মাধ্যম ৰূপে বাচি লৈ সমাজ সংস্কাৰমূলক অনেক গীত লিখিলে । তাত
সুৰৰ অমিয়া বৰষি, সুধাকণ্ঠ নিগৰাই জনতাক আনন্দ দিয়াৰ লগতে বুজাই দিলে যে --‘মানুহে মানুহৰ বাবে
যদিহে অকণে নেভাবে ভাবিব কোনেনো কোৱা ?’ জাতীয় প্ৰেমত উদ্বুদ্ধ হৈ অসমীয়াক সকিয়াই দিলে,
‘আজিৰ অসমীয়াই নিজক নিচিনিলে অসম ৰসাতলে যাব’ বুলি অসমৰ সাম্ভাৱ্য দুঃভবিষ্যত সম্পকে। সেয়েহে
তেওঁ বাপতি সাহোন, বুকুৰ আপোন বিহুটিক কাবৌ কৈ মাতিছে বছৰি আহিবলৈ, আহি জহি খহি যাব খোজা
জাতিটোক মাহ হালধিৰে গা ধুৱাই, শাক-ভাত খুৱাই সুস্থ'- সবল, সাহসী, ধৈযাশীল আৰু বিবেকবান কৰি
তুলিবলৈ । উদুদ্ধ কৰিলে জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ, উচ্চ-নীচ, ধনী -নিৰ্ধনী নিৰ্বিশেষে সকলোকে মদমন্ততা, হিংসা-দ্বেষ,
বন্দুক বাৰুদ্দ দুষ্ধৃতি পৰিহৰি কৰ্ম সংস্কৃতিক পূজা কৰি আটায়ে এক মাতৃৰ সন্তান, এক মানৱ জাতি ৰূপে
বিহুৰ পতাকাৰ তলত একগোট হৈ এখন সাম্যৰ সমাজ গঢ়াৰ পণ লবলৈ । কাৰণ অসমৰ (উত্তৰ-পূবৰ)
পোহৰ (উন্নতি, প্ৰগতি ) অবিহনে তেওঁৰ পৰিকল্পনাই যেন বৃথা ।

শতিকাৰ ৰূপ খেদোঁ

কিবা যেন বিচাৰি

খোঁজ মোৰ নিতে আগুৱায়

মিছা এন্ধাৰে চকু ভাগৰায়

বুকুৰ পোহৰেৰে শিখা আগবাঢ়ি যায় ।
দিগবলয়ৰ বাটেৰে
বগাকৈ মন বগ
কুঁৱলী ফালি উৰি যায়
সৱবিতাৰ জ্যোতি-বলে
সাগৰৰ হিল্লোলে
মনৰে ৰথ মোৰ নিয়ে কঢ়িয়ায় ।

কৱিতাৰ কণিকাই
জিলিকনি ছটিয়াই
জীৱনৰ বাট মোৰ দিলে পোহৰাই
জীৱনৰ কথা ভাবি
মৰণক মষিমুৰি
সেন্দুৰী আলিৰে মোৰ
খোঁজ আগুৱায়।
কলসমিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চয়, ১৯৫০

'- কচ নোভা খলপা এক ও. 8১19 1; যে;

ষ্মতুৰাণী শৰৎ ।শৰতত শেৱালী ফুলে ৷ বিন্দু বিন্দু বগা নিযৰ খচিত শেৱালী পাহ দেখিবলৈ এানহে
লাগে ষেন শুভ্ৰ বগা গালত বিন্দু বিন্দু ঘাম বিৰিঙি উঠা শেৱালী নামৰ গাভষ্চ এজনীহে । নিয়ৰ ক্ৰণাৰ্্বাৰ
শেৱালি পাহিত পৰি শুভ্ৰ হৈ পৰে । পুৱতি নিশা টুপ্‌ টুপ্‌কৈ সৰা নিয়ৰৰ শব্দবোৰ যেন ক’লীয়া এন্ধাৰ ড'ক
14শাটিৰ উচুপি উচুপি ৰিদায় লোৱাৰ ক্ষণ । আনহাতে বোৱাৰী পুৱাতে ন কইনাজ্জনী আহি পদূলি মুখঙ
ৰোৱাত আনন্দৰ ঢল বোৱাৰ দৰে এটি নতুন গুক্্যডৰ আগমন ঘটাত ওলোৱা চকুলো । ই যেন এক বিজয়
অভিযানৰ সফলতা । এই সফলতাৰ আনন্দত প্ৰকৃতিও আনন্দিত! যেন শুকুলা ডাৱৰৰ পতাকা উৰুৱাই
মুকুতিৰ গীত গালে শৰালি জাকে । শুকুলা ৰঙ হ'ল সত্য, শান্তি আৰু মুকুতিৰ প্রতীক ।

‘গৰুৰ খোজত নভোমণ্ডল’ দেখাৰ দৰে নিয়ৰ বিন্দুবোৰ হ'ল জীৱন দাপ্ক্সে-য'ত আশাবোৰ প্ৰতিফলিত
হয় । সেয়েহে, কণ কণ নিয়ৰ বিন্দুবোৰ ক্ষুদ্ৰ বস্তু বুলি উলাই কৰা অনুচিত ৷ এটোপ এটোপকৈ ডাৱৰৰ পানী
পৰি সাগৰ-মহাসাগৰৰ সৃষ্টি হোৱাৰ দৰে সৰু সৰু মানুহৰ একত্ৰিত শক্তি গুণ আৰু মহত্বই জগত সুন্দৰ কৰে।
তৈনেহ’লৈ শৰতৰ সৰা পাত স্বৰূপ ধন গব, ক্ষমতাৰ গৰ্বত মতলীয়া, নৈতিকতা, মানৱতা হীন অন্তঃসাৰ শূন্য
মানুহবোৰৰ কি প্ৰযোজন ? এই মানুহবোৰে নিজ স্বাৰ্থৰ সুবিধাৰ্গে সৃষ্টি কৰা সামাজিক বান্ধোনৰ ডোল কিয়
মেৰিয়াব লাগে *শৰতৰ মুক্ত আকাশত চৰাইয়ে মুক্ত মনেৰে বিচৰণ কৰাৰ দৰে সমাজৰ সৰ্ব স্তৰৰ লোকে
মুক্ত মনে মুক্ত প্রাণে নিস্তম্ব চিন্তাধাৰাৰে নিজক বিকশিত কৰি এখন সুন্দৰ, শান্তিৰ সমাজ গঢ়িবলৈ লাগে
এখন মুক্ত সমাজ । সৈযেহে নিয়ৰ বিন্দু সদৃশ সৰু সৰু মানুহবোৰে একত্ৰিত হৈ মুককুতিৰ গীত গোৱা শৰালিজাকৰ
দৰে বিপ্লৱ কৰিব লাগিব, সমাজৰ পৰিবৰ্তন আনিব লাগিব । তেতিয়াহে এঁ পৃথিবী শৰতৰ শৈৱালিৰ সুগন্ধিৰে
আমোলমোলাব আৰু কহুঁৱাৰ ৰা-ত দেহ- মন শীতলাৰ দৰে নিৰাশাবোৰ আঁতৰি গৈ মানুহৰ ওঁঠত হাঁহি
বিৰিঙিব। ড০ হাজৰিকাদেৱ এজন চিত্ৰ শিল্পীও । গীতটিৰ মাজেৰে তেওঁ শৰতৰ এখন সুন্দৰ চিত্ৰ অঙ্কণ
কৰিছে ।গী'তটিৰ সম্পৰ্কত তেওঁ কয় --“ শৰৎ কাল মোৰ বৰ প্ৰিয় । অসমৰ শাৰদীয় বতৰত সৰুৰে পৰা
দৈখা আৰ শুনা কিছু মৰমী প্রতীকক বন্দী কৰাৰ মানসে এই গীত ।”

শৰতৰ শেৱালীৰ নতুন নিয়ৰে

শুভ্ৰ শুম্ৰ কিবা ছবি আঁকে

শুকুলা ডাৱৰৰ পতাকা উৰুৱাই

মুকুতিৰ গীত গায় শৰালি জাকে ।
নিয়ৰ বিন্দু হ'ল জীৱন দাপোন
তাতেই দেখোঁ মই আশাৰে সপোন
ক্ষুদ্ৰতে যদি বিশালক বিচৰা
দেখিবা বিন্দুতে সিন্ধু থাকে ।

শৰতৰ সৰা পাত কিয় বুটলিম?

ৰিক্ত ৰিক্ত মন কিয় আদৰিমি?

বন্ধ বন্ধ সীমা কিমান সহিম ?
মুগ্ধ মুগ্ধ মই --- আকাশ দেখি
শ্লিপ্ধ গিন্ধ ফুল -- মনেৰে লেখি
মুক্ত মুক্ত কহুৱাৰ নাচোনে
হ্ুঁৱায় নিৰাশাৰ ফাকে ফাকে ।

ৰচনা £} ১৯৪%১চন

বীণ ৰ
দল 9. চাল বচা “পটন্ৰাড৷ ২৪

অতীতৰ বুৰঞ্জী লিখকে লিখিছিল

১৯৫২ চনত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন সমাপ্ত কৰি
স্বদেশলৈ উভতি অহাৰ পথত আফ্ৰিকা হৈ আহোঁতে নীল নদীৰ পাৰৰ কৃষক সকলৰ দুখ দুৰ্দ্দশা দেখি তেওঁৰ
অন্তৰ আত্মা কান্দি উঠিল আৰু তেওঁৰ মনৰ বিদ্ৰোহী ভাৱবোৰে এই গীতটোৰ ৰূপ লৈছিল । ইতিমধ্যে
আমেৰিকাতো তেওঁ দেখি আহিছে বৰ্ণ বৈষম্যৰ বলি হোৱা নিগ্ৰো সকলৰ বিলৈ বিপত্তিৰ কথা । আমাৰ
অসমতো ভোৰতত) যুগে যুগে শোষিত কৃষক, বনুৱা, শ্রমিক সকল । পৃথিৱীৰ প্ৰত্যেক মানুহেই বিচাৰে
নিজৰ মৌলিক অধিকাৰ সমূহ ভোগ কৰি সামাজিক নিৰাপত্তা আৰু সুখ শান্তিৰে জীয়াই থাকিবলৈ । কোনোৱে
আনৰ পদানত হৈ থাকিবলৈ নিবিচাৰে । অতীতত বুৰঞ্জীবিদ সকলে ৰাজ পৃষ্ঠপোষকতাতহে বুৰঞ্জী প্ৰণয়ন
কৰিছিল । সেয়েহে, তাত ৰজা-মহাৰজা, ডা-ডাঙৰীযা আদি অভিজাত লোকৰ কথাৰ বাহিৰে সৰ্ব সাধাৰণ
মানুহৰ সুখ-দুখ, আশা-আকাঙ্ক্ষাই ঠাই নাপাইছিল। আনকি ৰামায়ণ, মহাভাৰত আদি ধৰ্ম গ্ৰন্থৰোৰতো ৰজা
মহাৰজা সকলৰ কথাহে লিপিবদ্ধ হৈছিল । শোষণ,দমনৰ বিৰুদ্ধাচাৰণ খুব কমেইহে আছিল । কিন্তু, সময়ৰ
সাহেৰে আজিৰ মানুহৰ বুৰঞ্জী লিখা এই গীতটোত গীতিকাৰে সামন্ত যুগৰ সেই বুৰঞ্জীক আওকাণ কৰি, সৰ্ব
সাধাৰণ মানুহৰ আশা আকাঙ্ক্ষা শ্ৰদ্ধা জনাই মানুহৰ মুকুতিৰ কথা লিখিছে । মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱেও
কৈ গৈছে -- ‘যত জীৱ তত শিৱ’ । মানুহ ভগৱানৰ অংশ অৱতাৰ । মানুহে মন্দিৰত ভগৱানক পূজা দি,
ভগৱানক বিচাৰি মিছাকৈ হাবাথুৰি খায় । পৃথিৱীৰ সকলো দেশতে দুভাগ হাইদ্ৰোজেন আৰু এভাগ অকৃচিজেন
লৈ পানীৰ সৃষ্টি হয় । সেইদৰে মানুহ মাত্ৰৰেই একে হাড়-মাংস;তেজৰ বৰণ ৰঙা,-হিমোগ্ৌবৰিন নিহিত ।
লুইতৰ পাৰৰ কৃষক, নীল নদীৰ পাৰৰ ফাল্লাহীন (দুখীয়া কৃষক), মিচিচিপি, টেমচ,পঙ্মাৰ পাৰৰ লোকৰ
একেই আশা-অনুভূতি, হাঁহি-অঙ্ৰু, একেই বুকুৰ সুৰ । তেনেহলে, একেখন আকাশৰ তলত থকা,একে পানী
পিয়া, একে বায়ু সেৱন কৰা মানুহৰ মাজত গাৰ ছালখনৰ ৰং ক’লা বা বগা, ধনী বা দুখীয়া, উচ্চ বা নীচক লৈ
ইমান বৈষম্য কিয়? সামন্ত যুগৰ দাসত্বৰ বোজা আজিৰ মানুহে নবয় । আজিৰ মানুহে বিচাৰে মুক্তি, প্ৰগতি,
জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান এখন সুন্দৰ, সাম্যৰ, শান্তিৰ ধূলিৰ সৰ্গ । এযা সম্ভৱ হয় সমাজ
পৰিবৰ্তনেৰেহে ।

কথা ঃ বিশ্বখন ঘুৰি ফুৰি বহুতো দেশত বহুতো কান্দোন শুনিছোঁ । এতিয়া সেইবোৰৰ ইতিহাসহে
লিখিব লাগৈ। সেয়ে গাওঁ --

অতীতৰ বুৰঞ্জী লিখকে লিখিছিল --ৰজা মহাৰজাৰ কথা
আজিৰ বুৰঞ্জী লিখকে লিখিছে -- মানুহৰ মুকুতিৰ কথা ।
মিছৰ দেশৰ নীল নৈৰ পাৰৰে
ফাল্লাহীনে বিনালে -- কৈ কৃষকৰ বুকুৰে বেথা
মিচির্দিপৰ পাৰতে কপাহৰ খেতিতে
নিগ্নো ‘জনে’ বিনালে
কৈ মানুহৰ বৰণৰ কথা ।
লুইতৰ পাৰৰে গাঁৱৰ মৰিশালিত
ৰংমনে নিতৌ চিঞৰে
কৈ বোৱতী মনৰে কথা
পাহৰি পেলালোঁ বুৰঞ্জীয়ে গোৱা -- সামন্ত যুগৰে কথা
সময়ৰ সাহেৰে লিখি যাম আজি মই -- মানুহৰ মুকুড্নিৰ কথা |
ৰচনা £ নীল নদীৰ পাৰ, কাইৰো, ১৯৫২

সাগৰ সঙ্গমতকতনা সাৰ্ত্বৰলো

“মোৰ মনৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ বিষয়ে আটলাণ্টিক মহাসাগৰত লিখা গীত. . । মোৰ প্ৰিয়তম গীত _.।
...মোৰ মৃত্যুৰ মুহূৰ্ততো এই গীত শুনাৰ মন _..."।“মোৰ ‘সাগৰ সঙ্গমত’ গীতটো, যিটো গীতক মই মৈ’ৰ
শ্রেষ্ঠ গীত বুলি ভাবো -- সেইটোত মোৰ মনটোৱে গোটেই পৃথিৰীখনৰ কথা ভাবি মই লিখিছিলোঁ--ড”
হাজৰিকা । ড০ হাজফ্কিঠদেৱে আমেৰিকাত চাৰি বছৰ অধ্যয়ন কৰি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উচ্চ ডিগ্ৰী লৈ স্বদেশলৈ
প্রত্যাবৰ্তনৰ বাবে কুইন এলিজাৰেথ জাহাজেৰে নিউয়ৰ্কৰ পৰা চাউদাম্পটনলৈ অহাৰ পথত আটলাণ্টিক
মহাসাগৰৰ বুকুত এই গীতটি লিখা আৰম্ভ কৰে শ্ৰৰু গুৱাহাটী ক্লাৱত বহি সম্পূৰ্ণ কৰে । গীতটি পিছত
১৯৫৬ চনত ‘এৰাবাটৰ সুৰ' বোলছবিত সন্নিবিষ্ট কৰে । কৰ্ম সংস্থাপনৰ কোনো নিশ্চয়তা নোহোৱা উচ্চ
শিক্ষিত ডেকা এজনৰ হৃদয় সাগৰত উদন্মিলীত অশান্ত উৰ্দ্মিমালাৰ এখন নিঘতি সত্য বাস্তৱ চিত্ৰ এই গীতটি।
অসম চৰকাৰৰ ফেলোশ্বিপ লৈ বিদেশত শিক্ষা সমাপ্ত কৰি তেওঁ ঘৰলৈ উভতিছে , কিন্তু অসম চৰকাৰৰ
উপযুক্ত সুসংস্থাপনৰ ব্যৱস্থাৰ নিশ্চয়তা নাই । ইফালে ঘৰৰ বৰপুত্ৰ হিচাবে ঘৰলৈ গৈ ঘৰৰ দায়িত্ব মূৰ পাতি
লাব লাগিব, --ন-টা ভাই ভনীৰে সৈতে অৱসৰ প্রাপ্ত দেউতাক-মাক, নিজৰো পত্নী‘পুত্ৰ। পদে পদে সংঘাত
আঘাত । ইফালে দেশৰ অশান্ত পৰিস্থিতি, পয়ালগা সমাজ ব্য ৱস্থা ইত্যাদি ইত্যাদি এশ এবুৰি সমস্যাৰে
ভাৰাক্ৰান্ত তেওঁ । দৈত্য-দানৱ সদৃশ দুদ্ধৃতিকাৰীৰ দ্বাৰা শান্তিকামী জনগণ (তেওঁও) আক্ৰান্ত, বিপযাস্তি ।
তথাপিও তেওঁ অক্লান্ত । সংঘাতৰ আঘাতক দিগভ্ৰান্ত কৰি শান্তি আনিবলৈ, প্ৰগতিৰ নতুন দিগন্তৰ সূচনা
কৰিবলৈ সৃষ্টিকামী হৈ তেওঁ এতিয়াও জীৱন্ত । হৃদয়ৰ ‘গভীৰ প্ৰশান্ত ৰ অটল গৰ্ভত থকা আত্মবিশ্বাস, ধৈৰ্য্য,
সাহস আৰু জন দৰদী সৃষ্টিকায়া মনটিৰে সমাজত প্ৰগতিৰ নতুন দিগন্ত সূচনা কৰিব -তেওঁ আশাবামী ৷

সাগৰ সঙ্গমত কতনা সাত্ৰিলো
তথাপিতো হোৱা নাই ক্লান্ত
তথাপি মনৰ মোৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ
উৰ্মিমাল৷ অশান্ত ।
মনৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ বক্ষত
জোৱাৰৰ নাই আদি অন্ত
অজস্ৰ লহৰে নৱ নৱ গতিৰে
আনি দিয়ে আশা অফুৰন্ত ।
প্ৰশান্ত পাৰৰে মহা মহা জীৱনৰ
শান্তি আজি আক্ৰান্ত
নৱ নৱ সৃষ্টিৰে দৈত্য দনৱে কৰে নিষ্ঠুৰাঘাত অবিশ্ৰান্ত
সেয়েহে মনৰ মোৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ উৰ্মিমালা অশান্ত ।

ধ্বংসৰ আঘাতে দিছে আজি সংঘাত
সৃষ্টিৰ সেনানী অনন্ত
সংঘাতে আনে মোৰ প্ৰশান্ত সাগৰত
প্ৰগতিৰ নতুন দিগন্ত । সৈয়েহে মনৰ ..
গভীৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ শক্তিয়ে
ধ্বসেক কৰে দিগভ্ৰাস্ত
মচলা; ৩ ২ বোলসন্কি ; এৰাৰটিৰ সূৰ

এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে

কাহিনী গীত বা মালিতা সমূহ অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰালৰ অমূল্য সম্পদ । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ ৰচিত
মৌ-সৰা, মৰ্মস্পৰ্শী এই গীতটি কাহিনী গীতৰ সুবাসেৰে সুগন্ধিত । ভাবৰ গভীৰতা, ভাষাৰ প্ৰাঞ্জলতা,অনুপম
শব্দ বিন্যাসেৰে এই গীতটি সৰ্বহাৰাৰ বুকুৰ জলন্ত অগ্নিপিণ্ড স্ফুৰিত এটি জ্বালাময়ী বিদ্ৰোহী গীত । কাতি
মাহৰ অমাৱস্যাৰ ঘিট্‌মিটিয়া এন্ধাৰ নিশা জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ বস্তিৰ পোহৰেৰেদশোদিশ আলোকমণ্ডিত হৈ
জিলিকি উঠে । তেনে সময়তে নৈৰ পাৰৰ এটি ভগা এন্ধাৰ পজাতএটি শিশুই প্ৰচণ্ড জ্বৰত ভুগি ভুগি ‘আই
ভাত দে, আই গাখীৰ দে-- বুলি চিঞৰি চিঞৰি অৱশেষত বুকুৰ কামিহাড় জিলিকা মাতৃ পানেইৰ বুকুৰ
মাজতে টোপনি যায় --চিৰ কাললৈ ৷ মাজনিশা কুকুৰৰ ভুক্‌ভূকনিত নিমাত, নিথৰ পোনাটিৰ চেঁচা দেহা
পৰশি পানেই উচপ খাই উঠিল ! ভোকত কাতৰ পোনাটিৰ মুখত খুদ কণ এটিও দিবলৈ অপাৰগ অসহায়
মাতৃগৰাকীৰ বুকুৰ জীউলাও যেন সম্ভানটিৰ দুঃসহ মৃত্যু বেদনাত কাতৰ হৈ তাই সংজ্ঞা হৈৰুৱালে । সংজ্ঞা
ফিৰি অহাত ক্ষোভৰ জস্বালাত তাইৰ গাঁতত লুকুৱা, শেঁতা পৰা চকু দুটি ৰঙা ফিৰিঙতি হ’ল ৷পোনাটিৰ মৰা শ
দুহাতত তুলিলৈ বিদ্ৰোহৰ জ্বলন্ত শিখাহৈ তাই ওলাল ৰণলৈ --ওপৰ মহলৰ, তেজপিয়া,শাসক-শোষকৰ
বিৰুদ্ধে । পানেয়ে সূচনা কৰা এই বিদ্ৰোহত তাইৰ স’তে খোজত খোজ মিলাই চিঞৰি উঠিল হেজাৰ পানেয়ে
-- পৃথিবী থৰ থৰ কম্পমান হ’ল । এদিন তাইৰ বিদ্ৰোহে সাৰ্থকতা লভিলে । সমাজত নব প্ৰভাতৰ আবিভৱি
হ'ল । আশাৰ ৰঙা সুৰুযে আকাশত ন-সমাজৰ ছবি আঁকিলে ।

বিপ্লৱে সমাজৰ ৰূপান্তৰ আনে । পানেই সৰ্বহাৰা, শোষিতৰ প্রতীক । ‘এন্ধাৰ কাতিৰ নিশা’ জীৰ্ণ
সমাজৰ, ‘এখনি নৈৰ পাৰত’ প্ৰচলিত সমাজ ব্যৱস্থাৰ আৰু ‘ভগা পঁজা’ দেওলীয়া অৱস্থাৰ প্ৰতীক । বিধবা
পানেইৰ আশাৰ সম্বল ৰুগীয়া একমাত্ৰ সম্তানটিয়ে ভোকত, পিয়াহত আতুৰ হৈ ‘আই ভাত দে,আই গাখীৰ দে’
বুলি চিঞৰি চিঞৰি মৃত্যু মুখত পৰাত ক্ষুদ্ধ হৈ তাই বিপ্লৱৰ সূচনাকৰে । তাইৰ সহিতে হেজাৰ জনীয়ে কৰা
বিপ্লৱৰ ফলত এখন নতুন সমাজ প্ৰতিষ্ঠা হ’ল । গীতটিৰ মাজেৰে শ্ৰেণীসংগ্ৰামৰ ফলশ্ৰুতিত সমাজবাদৰ
প্ৰতিষ্ঠাৰ আশা কৰা হৈছে আৰু মানৱ ধৰ্ম্মই যে শ্রেষ্ঠ ধৰ্ম এই কথাও দোহৰা হৈছে।

১৯৪৩ চনত সাম্ৰাজ্যবাদ আৰু ফেচীবাদৰ বিৰুদ্ধে সাংস্কৃতিক আন্দোলন গঢ়ি তোলাৰ উদ্দেশ্যে
ভাৰতৰ প্রগতিবাদী লিখক, শিল্পী সকলৰ দ্বাৰা ‘গণনাট্য সংঘ’ নামেৰৈ এক নতুন সংগঠনৰ জন্ম হয় । দেশ
স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো কংগ্ৰেছ শাসিত ভাৰতৰ (অসমৰ) দুৰৱস্থাই ভূপেন হাজৰিকাক বিমূঢ় কৰি তোলে ।
১৯৪৮ চনত অসমতো গণনাট্য সংঘ আৰম্ভ হ’ল । হেমাঙ্গ বিশ্বাসেও আহি গুৰি ধৰিলে । জ্যোতিপ্ৰসাদ এই
সংঘৰ সভাপতি হ'ল । বিষ্ণুৰাভা প্ৰথমে সক্ৰিয় কৰ্মী আৰু পিছত সভাপতি হয় । জ্যোতিপ্ৰসাদৰ অনুপ্ৰেৰণাতে
হাজৰিকাদেৱে এই সংঘত যোগদান কৰে । জ্যোতি প্ৰসাদৰ উপৰিও গণনাট্য সংঘৰ কমী নগেন কাকতি, সদা
মৰল, হৈম শৰ্মা, প্ৰবুদ্ধ ৰায় চৌধুৰী আদিয়ে তেওঁক বাস্তৱবাদী গীত ৰচিবলৈ উদগনি দিয়ে । ফলশ্ৰুতিত ‘ভাং
শিল ভাং’,‘ৰক্‌ব৷ক ৰেল চলে’, ‘দোলা দোলা’, ‘এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে’, প্ৰতিধ্বনি শুনো’, আদি বাস্তৱবাদী,
সমাজ পৰিবৰ্তনৰ গীত তেওঁৰ কাপেৰে নিজৰিল আৰু জনতাইও আদৰি ললে ।

এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে
এখনি নৈৰে পাৰতে
এটি ভগা পঁজাতে
পানেইৰ কামিহাড় সাবটি
তাইৰ পোনাকণে ফেঁকুৰে --
“আই ভোক লাগিছে--ভাতঙ্কে
আই পিয়াই লাগিছে--গাখীৰ দে

“ৰাতি পুৰাতেই খুজি মাগি অ৷(নি দিম
অলপ ধথৈয্য ধৰ, অ’ বাছা
আজি নিশাটো তেনেই উদং ঘৰ” ।

কান্দি-কাতি ভাগৰি আই বুলি চিঞৰি
পোনাটি টোপনি যায়।
পানেয়ে তেতিয়া পোনাটিক চুমা দি
টোপনিৰ গীতটি গায় ----
“আমাৰে মইনা শুব এ
সোণালী ধাননি দাৰ এ
ন চাউলৰে চিৰা ভাজি দিম
বাটি ভৰি ভৰি খাব
অয় বাছা টোপনি যা’ ।---
মাজনিশা কুকুৰৰ ভুকনিত
ধপ্‌ ধপ্‌ বুকুৰে কঁপনিত
পানেয়ে উচপ খায়
ফটা কথা আঁতৰাই
পোনাটিৰ মুখ চাই
আথে বেথে সাবটি গায় -__
সোণৰে পুতলি বাছা মূৰ তুলি চা
শুদা পঁজাত কুৃটাও নাই
পানীটোপা খা ।
বাছা নেমাত কেলেই ? কি হ'ল বাছা ?
দেহা চেঁচা কেলেই ? চকু মেল বাছা ।!
তই জঠৰ কেলেই ? বুকুৰে সোণ !
আই বুলি নেমাত কলিজাৰ জোন ?
অ’মোৰ বুকুৰে সোণ ।
তোৰ জীৱনৰ দোকমোকালিত
মৰণৰে মূৰুতি চা ।
পিঠা পিঠা কৰিছিলি অ' বুকুৰ সোণ
নিসনিওঁ নিদিলোে|
মোৰ পদঙ্জাৰ জোন

লী ৰ ৰ
টি কলত মিল ডক ভকা-এ% ভিত ৪ এ ৰ
পিতি৷ হা! হাঁ [পল ০ ৯৬% দা দিল |)ভা লৱজগলাণ | ২৮ |
ৰ

মৰিশালিৰ চিতা জুইত
আলফুলে টোপনিযা ।
অই বাছা টোপনিযা ।
পানেইৰ চকুদুটি হ’ল ৰঙা ফিৰিঙতি
শেষ হ'ল তপত চকুলো --
চকুৰ পানীবোৰ শুকুৱাই পেলালোঁ
“এইবাৰ পণলৈ ৰণলৈ ওলালোঁ ”-

পোণাটিৰ মৰাশ দুই হাতে দাঙি লৈ
বদ্ৰোহী পানেয়ে নতুন আশা লৈ
শ শ পানেইৰ বাটটি ল’লেগৈ
পৃথিৱী উঠিলে কঁপি ----
হৈজাৰ পানেয়ে চিঞাঁৰ উঠিলে
আকাশত সূৰুযে ৰঙাকৈ অঁকিলে
ন সমাজৰে ছবি --
“বাছা, উভতি যিদিনা আহিবি
অ’ ন ন জীৱনৰ মূৰতি দেখিবি
বৰ বৰ মানুহৰ ভঁৰালৰ পৰা মই
কাঢ়ি আনি ফল দিম
দৰৱ- জাতি দিম
গাখীৰ-গুৰ দিম
পঢ়াশালি পাতি দিম
পুতলানো কত দিম
ন ন ৰহণে সজা
উজলাবি পানেইৰ পঁজা ।

ভোকত শুকাব মন্ত্ৰী ৰজা
আৰু যত আছে চোৰ মহাৰজা
ধান ভৰা গাঁৱৰে ৰাংঢালী আকাশত
তৈতিয়াই উৰুৱাম
তোৰেই জীৱনৰ ধ্বজা
বাছা টোপনি যা -
আমাৰে মইনা শুব এ
চিতাকে সাৱটি ন'ব এ
মৰণৰ মাজেদি জীয়াই তুলিব
মৰা সমাজৰে মন
অয় বাছা টোপনি যা
তই মৰিশালিৰ চিতা জুইত
আলফুলে টোপনিযা ৷

ৰচনা 2 ১৯৫৩

দোলা হৈ দোলা

ভ০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে তেওঁৰ জীৱনৰ দ্বিতীয় গীতটোৰে ‘সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ ফিৰাই আনিম’
বুলি জেহাদ ঘোষণা কৰিছিল । সেই উদ্দেশেৰে তেওঁ শোধিত, নিপীড়িত,দলিতৰ মুক্তিৰ বাবে অনেক গীত
ৰচিছে। এই গীতটিৰ মাধ্যমেৰে সৰ্বহাৰা এজন দোলাডাৰীৰ অন্তদহি সুন্দৰ ভাৱে পৰিস্ফুট হৈছে। দোলা
আৰু দোলাভাৰী সানস্বু ঘুগৰ শোষক আৰু শোধিতৰ প্ৰতীক । সম্প্ৰতি সমাজত দোলাৰ ব্যৱহাৰ নাই ষদিও
‘4’োষকৰ স্ডচ্চ শ্ৰেণী,অভিজাত শ্ৰেণী বা ধনী লোক) দ্বাৰা সাধাৰণ লোক সকল যুগে যুগে শোধিত, বঞ্চিত,
নিষ্পেষিত। কিন্তু, মানুহ হিচাবে তেওঁলোকৰ বুঞুঁতা আছে আশা-আকাঙক্ষা, দুচকুত্ত অলেখ সপোন আৰু
এঁই সপোনবোৰ বাস্তৱত ৰূপায়ন কৰাৰ স্বপ্ন ৷এই সকলো কথা সামবিয়েই সৃষ্টি হ’ল এই যুগজ্মী গীতটি ।
দোলাভাৰী স্বৰূপ শোষিতৰ কান্ধৰ ওপৰত ভৰ দিয়েই যুগ যুগ ধৰি চলি আহিছে সুখ-সন্তোগত মজা উচ্চ
শ্ৰেণীজাত, পুঁজিপতি, শাসক-শোষক ৷গাষ্টী। বিলাসী এই শ্ৰেণীটোৱে দোলাৰ ডিঙৰতে আৰামত টোপনিয়ায়:-
কান্ধ ভাগে দোলাভাৰীৰ ৷ বিনিময়ত লাভ কৰে অতি সামান্য পাৰিশ্ৰমিক যিখিনিৰে নিজৰ ল'ৰা তিৰোতাক
দুবেলা দুমুঠি ভাত আৰু পিন্ধিবলৈ এখন কাপোৰ দিবলৈ সমৰ্থবান নহয় । কিন্তু, কেনেবাকৈ যদি দোলাভাৰীৰ
কান্ধৰ পৰা দোলা পিছলি যায় -বাচিব জানো বৰ বৰ মানুহৰ ঠুনুকা হাড় ? সুন্দৰ প্ৰতীকৰ মাজেৰে খাটিখোৱা
ধনুৱা-শ্রমিকৰ দুখ মুৰ্দ্দশা পূৰ্ণ জীৱনৰ চিত্ৰ এখন গীতটিৰ কথা ভাগেৰে অঙ্কিত হৈছে । গীতটিৰ সুৰে সুৰে
প্ৰতিটো শব্দৰ তালে তালে অনুৰণিত হয় দোলাভাৰীৰ মুৰৰ ঘাম মাটিত সৰা প্ৰতিটো খোজৰ ছন্দ । গীতটিৰ
শেষত ‘ওখকৈ পাহাৰৰ টিঙটিত উঠিছে খোজটি ভালকৈ মিলা' কথাৰে শুনা যায় ৰিপ্লৱৰ সৃচনাৰ অনুৰণন ।
গীতটি বিপ্লবী গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ সমাজ তান্ত্ৰিক, সাম্যবাদী মনৰ মূৰ্ত্ত প্ৰকাশ ।

দোলা, হে দোলা, হে দোলা,হে দোলা

একা বেঁকা বাটেৰে কঢ়িয়াওঁ কঢ়িয়াওঁ

বৰ বৰ মানুহৰ দোলা ।

আপোন কৰিলোঁ বনুৱাৰ জীৱনক

দেহা ভাগৰাই তোলা, হৈ তোলা । -- হেইয়া না, হেঁইয়া না, হেইয়া না, হেইয়া !
দোলাৰ ভিতৰত তিৰ বিৰ্‌ কৰিছে চহকী পাটৰে পাগ
ঘনে ঘনে দেখিছোঁ লৰ চৰ কৰিছে
শুকুলা চোঁৱৰৰ আগ
মোৰ হৈ ল’ৰাটিক এইবাৰ বিহুতে
নিদিলো সূতাৰে চোলা।
চকুলো ওলালেও মনটি নেডাঙে'
কঢ়িয়াওঁ লৈ যাও দোলা ?---হে দোলা, হে দোলা

যুগে যুগে জাপি দিয়ে মেটমৰা বোজাটি

কান্ধ ভাঙো ভাঙো কৰে, হে কৰে

বৰ বৰ মানুহে দোলাত টোপনিয়াই

আমাৰহে ঘামবোৰ সৰে,অ’ সৰে

ওখকৈ পাহাৰৰ টিন্তটিত উঠিছো --ভালকৈ খোৱাটি মিলা

আমাৰ কান্ধৰ পৰা পিচলিব লাগিলে বাগৰি পৰিব দোলা

অ’ৰবজা মহাবজ্াৰ দোলা -- বৰৰ বৰ মানুহৰ দোলা ।
গুৱাহাটী, ১৯৫৩

নামি আহা সুন্দৰৰে

সমাজখন সুন্দৰ কৰাত শিল্পী সাহিত্যিকৰ আছে গুৰু দায়িত্ব । তেওঁলোক অকল কল্পনা বিলাসতে
মহুণ্ডল নহৈ বাস্তৱ পৃথিৱীখনলৈ ওলাই আহক সুন্দৰৰ সৈনানীহৈ ! তেওঁলোকে আৰ্টক অস্ত্ৰৰূপে লৈ কুসংস্কাৰ,
অপসংস্কৃতি, শোষণ,দমন ইত্যাদি পিশাচী এন্ধাৰক বাধা নিদিলে নিশ্চিত ভাবে এই পৃথিৱী এদিন তেজেৰে
ৰাঙলী হব । উদাহৰণ স্বৰূপে, সুন্দৰৰ পূজাৰী মহাপুৰুষ শ্ৰশঙ্কৰদেৱেও সুৰৰ বৈৰী নিশাচৰ সবক পৰাস্ত কৰি
জগত সুন্দৰ কৰে । তেওঁৰ অনুকৰণতে আজিৰ শিল্পী সকলেও সুন্দৰৰ সাধনাৰে হিংসা-হত্যা, লুষ্ঠণ-অপহৰণ,
ৰক্তপাত প্ৰতিৰোধ কৰি এঁক্য-শান্তি-সম্প্ৰীতি-ভাতৃত্ববোধ সম্পন্ন এখন সুন্দৰ সমাজ গঢ়ি তোলক । মনত
ৰাখক, এই সুন্দৰ পৃথিৱী সমাজৰ প্ৰতিজন মানুহৰ বাবে । অতি পৰিতাপৰ বিষয়, এইখন সমাজতে এচামে
সহজ লভ্য ধনৰ বলত অতি উচ্চ মহলাত বিলাসত মজিছে । আনহাতে, তাৰ তলতেই এচাম মূৰ্মুমু নৰ
কঙ্কালে ভিক্ষা পাত্ৰলৈ বহি আছে । গায়ক, গীতিকাৰ জনে কয় শিল্পী সকলে আশাৰ গীত গাই, এই নৰ
কঙ্কালবোৰৰ দুখজনক অকাল মৰণক মষিমুৰ কৰি সাম্যৰ ৰহণ সানি তেওঁলোকৰ জীৱন উজ্বল কৰাৰ বাবে
পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব লাগে । নহ’লৈ যে মানুহ বেশধাৰী এই নৰ খাদক সকলে সিঁহতৰ তীক্ষু নখেৰে এদিন
শিশুৰ কলিজা ফালি খাব । সমাজ সংস্কাৰক ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে শিল্পী, সাহিত্যিক, সংস্কৃতিবীদ সকলক
অনুৰোধ জনাইছে -তেওঁলোকে সাম্যৰ, শান্তিৰ ৰহণ ঢালি সমাজৰ নাটঘৰ সজাওক পৰাওক যাতে সমাজৰ
সৰ্বস্তৰৰ লোকৰ ওঁঠত হাঁহি বিৰ্ঙি উঠে ।

নামি আহা সুন্দৰৰে সেনা শিল্পীদল
এৰা সপোন ধেমালি

বাধা যদি নিদিয়া পিশাচী এন্ধাৰক
ধৰা হ'ব ৰণেৰে ৰাঙলী ।

বাটে পথে য়ায় চোৱাঁ সৌৱা পালে পালে
মুমূৰ্যু জীৱিত নৰ কঙ্কাল
সিহঁতৰ কাৰণে আশাৰে গীত গোৱা
জীৱনত সিহঁতৰ ৰহণ বোলোৱা
আজি মৰণক মষিমুৰি জীৱনৰ জেউতিৰে
জ্বলোৱা দীপাৱলী !
শঙ্কৰে যুজিলে সুৰৰে বৈৰী
নিশাচৰ যতমান পলালে লৱৰি
আজি জীৱনৰ নাটকৰ দৃশ্য দেখুওৱা
আজি ৰণৰ অগনি সুৰেৰে নুমোৱা
নহলে তীক্ষু নখেৰে সিহঁতে
শিশুৰ কলিজা খাব ফালি ।
আজি সমাজৰ নাটঘৰ সজোৱা পৰোৱা
সাম্যৰ ৰহণ ঢালি
শান্তিৰ ৰহণ ঢালি ।

ৰচনা! গুৱাহাটী, গঁ৫৩

ভাং শিল ভাং

কলাগুৰু বিষ্ণু ৰাভাইও 'ভাঙ ভাঙ ভাঙ ভাঙ লোহাৰ শিকলি ডাঙ্‌' বুলি সমাজখন শোষণ মুক্ত ফৰাৰ
কথাকে কৈছিল। ড০ ভূপেনহাজৰিকাদেবৰ এই গীতটো এজন শিল ভঙা যনুৱাক প্ৰতীক হিচাবে লৈ ৰাত
হৈছে। বনুৱাৰ দুঃসহ জীৱনৰ সকৰুণ আৰ্তনাদে গীতিকাৰক বিচলিত কৰে । যুগ যুগ ধৰি এচাম মুখাপিন্ধ’
তশু নেতা-পালিনেতা,পুঁজিপতি, স্বাৰ্থাম্বেষী অসাধু সমাজসেৱী আদিয়ে শ্ৰমিক বনুৱা দৰিদ্ৰ সকলৰ প্রতি
অমানৱীয় আচৰণ প্ৰদৰ্শন তথা শোষণ কৰি আৰহষ্ধ । বহুদিন সহ্য কৰাৰ পাছত এদিন থধৈষৰি বান্ধ সুলকি
যায । মহাপুৰুষে কৈ যোৱা ‘কুক্লুৰ শৃগাল গৰ্ভ্ভৰো আত্মা ৰাম’ এইবোৰ নীতি আদৰ্শই সিন্ধৃভৰ প্রাণ ্পৰ্গ
নফ্ৰে ।ন'ঠা, ভোকাতুৰ হাডে-ছালে লগা এই লোকসকলে একোটা পাহাৰ সম প্ৰকাণ্ড শিল যেন সিহঁতৰ
গাৰ নোম এডালো লৰাব নোৱাৰে বুলি সিহঁতৰ অটল বিশ্বাস । কিন্তু, ৰাইজৰ জীও বামেৰেও ষায় । হেজাৰ
কণ্ঠৰ বজ্ৰ গৰ্জনে পৃথিৱীত ভূইকপৰ জ্ঞোকাৰণি তোলে । ক্ষুদ্ৰ ক্ষৰ পৰুৱাই সাগৰ বক্ষত হিমালয় সম প্রবাল
প্রাচীৰ গাঢ় । গতিকে শ্রমিক-বনুৱা,হালোৱা-হজুৱা আদি সৰু সৰু মানুহবোৰ একগোট হৈ তেওঁলোকৰ বড়া
মুক্তি ওপৰলৈ দাঙক । সেই মুপ্তিৰ প্ৰহাৰত যুগ যুগ উন্নত শিৰে থিয় হৈ থকা! সেই কলা প্ৰস্তুৰ টুকুৰা টুকুৰহৈ
খহি ভূ পতিত হব । সৰু সৰু মানুহবোৰ একগোটহৈ খণ্ডিত সেই ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ শিলা খণ্ডৰে সেন্দুৰীয়া আলি
গঢ়ক আৰু সেই আলিৰে হাতত ধৰা ধৰিকৈ আগুৱাই গৈ এখন বৈষমাহীন, সাম্যৰ, শাস্তিৰ সৰগ ৰচি প্ৰগতিৰ
পথেৰে আগবাঢ়ক । এয়াই সাম্যৰ সৰগ ৰচোতা, সমাজৰ ভৈটি সুদৃঢ় কৰোতা গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱৰ শিল ভঙা, খৰি কটা, মাছ মৰা, দোলা ভাৰী আদি সৰু সৰু মানুহৰ প্ৰতি কাতৰ আন্বান।
গীতটো বিপ্লৱী গীত যদিও গীতটোৰে শ্ৰমৰ মধাদাকো সন্মান দিয়া হৈছে। ২৪]ৰ দ্বাৰাই যে সুন্দৰ সমাজ আৰু
প্ৰগতিৰ পথ ৰচিব পাৰি তাকেও দোহৰা হৈছে। কাৰণ, কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ বিকল্প নঠি ।

ভাং, শিল ভাং ।
ভাঙ্‌ 'ভাঙ 'ভাঙ্‌ ভাঙোতা !শিল ভাঙ্‌।
তোৰ ঘাম ভৰা নঙঠা পিঠি
তপত ৰ'দত যায় ফাটি
কোমল ভৰিৰ তলুৱাত জ্বলে
তপত ৰঙা ৰঙা মাটি
তথাপি তোৰ নাই গুণ গাওঁতা
ভাঙ্‌ 'ভাঙ্ছু 'ভাঙোতা !শিল ভাঙ।
আকাশ পৰশা ক'লা শিলবোৰে
যুগ যুগ আছে উন্নত শিৰে
ভাবে সৰু সৰু মানুহৰ নাই শক্তি
চূৰ্ণ কৰিব শিল শক্তিৰ মূৰ্তি
তাবে নাই নাই নাই হাত দাডোতা ।
নিজ হাতেৰে শুকান মাটি খান্দ,
সৰু শিলেৰে সেন্দুৰী আলি বান্ধ
অ' তই নিজ হাতে গঢ় দিয়া আলিটিৰে অহা
যুগৰ সভ্যতাই আগৰাঢ়ে
তই শিলেৰে ইতিহাস বচোঁতা ---তই সামাৰ ৰহণ সনোতা ।

বচনা 4 গুৱাহাটী, ১৯৫৩

প্ৰতিধ্বনি শুনো মই প্ৰতিধ্বনি শুনো

১৯৪৯ চনৰ ছেপ্তেম্বৰত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে জাহাজেৰে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত
‘মাছ কমিউনিকেশ্যন’ত এম এ আৰু ডক্তৰেট উপাধিৰ বাবে গৱেষণা কৰিবলৈ যোৱাৰ পথত কায়ৰো
বন্দৰত তেওঁৰ জাহাজখন কিছু সময়ৰ বাবে জিৰায় । সেইদিনা এটি এঁতিহাসিক ঘটনা ঘটিল । তাতেই তেওঁ
শুনিবলৈ পালে যে “গ্ৰেট মাৰ্চ অব্‌ মাওচেটুং হ্যজ চাক্‌ছিড্‌” অৰ্থৎ টীন মুক্ত হ’ল । চীনক সমাজ তান্ত্ৰিক
দেশ বুলি স্বীকৃতি দিয়া হ’ল । এনে এটি খবৰৰ বাবে হাজৰিকাদেৱও উদ্মুখ আছিল । বেনাৰচ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালত
অধ্যয়ন কৰি থাকোঁতে স্বাধীনতাৰ পৰবৰ্তী ভাৰতৰ বিষযে চিন্তিত হৈ এদিন জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণেও কৈছিল
‘কংগ্ৰেছে যদি সমাজবাদী পথ গ্রহণ নকৰে, তেনেহ’লৈ স্বাধীনতাৰ পাছত ডাঙৰ ডাঙৰ ব্যৱসায়ী সকলে
দেশখন খাই পেলাব 1’ গতিকে চীনৰ এই সুখবৰত তেওঁ অতিশয় আনন্দিত হ’ল । তেওঁ অসমৰ সীমামূৰীয়া
ৰাষ্ট্ৰ নতুন চীনক আদৰণি জনাই এটি গীত ৰচনা কৰে । সেই গীতটি ১৯৫৩ চনত ভাৰতৰ পৰা চীনলৈ যোৱা
সাংস্কৃতিক দলৰ সদস্য শ্ৰী দিলীপ শৰ্মাদেৱক চীনত গাৱলৈ দিয়া হয় । সময়ৰ পৰিৱৰ্তনত বৃটিচে গঢ়ি দিয়া
চীন ভাৰতৰ অমিমাংসিত সীমা ‘মেক্‌মোহন লাইন’ আৰু চীনৰ ভাৰতৰ মাটিৰ প্ৰতি লোভ বশতঃ ১৯৬২
চনত লগা চীন ভাৰতৰ যুদ্ধৰ পৰিণামত সৈই গীতটোৰ কথা পৰিৱৰ্তন কৰি নিম্নোক্ত গীতটি ৰচনা কৰে ।

প্ৰ1তধ্বনি শুনো মই প্ৰতিধ্বনি শুনো
মোৰ গাঁৱৰে সীমাৰে পাহাৰৰ সিপাৰৰ
নিশাৰ চিঞঁৰটিৰ প্ৰতিধ্বনি শুনো ।

কাণ পাতি শুনো মই বুজিব নোৱাৰোঁ
চকু মেলি চাওঁ মই মণিব নোৱাৰোঁ
চকুমুদি ভাবোঁ মই ধৰিব নোৱাৰোঁ
হেজাৰ পাহাৰ মই বগাৰ নেজানো । নিশাৰ
হ’ব পাৰে কোনো গাভৰুৰ শোকভৰা কথা
হ’ব পাৰে কোনো আইতাৰ নিশাৰ সাধু কথা
হ’ব পাৰে কোনো ৰংমনৰ কঠিয়াতলীৰ ব্যথা
চিনা চিনা সুৰটিক চিনিব নেজানো । নিশাৰ .__...
শেষ হ’ল কোনো গাভৰুৰ শোক ভৰা কথা
শেষ হ'ল কোনো নিশাৰ সাধু কথা
শেষ হ'ল কোনো ৰংমনৰ কঠিয়াতলীৰ ব্যথা
চিনা চিনা সুৰটিক চিনিৰ নোৱাৰোঁ
নতুন চি্ঞৰটিৰ প্ৰতিধ্বনি শুনো ।
মোৰ ক’লা চুলিত ৰাতিপুৱাৰ ৰঙা ৰ'দ পৰে
চকুৰ আগৰ কুঁৱলীবোৰ ভয়ত উৰা মাৰে
জাগি উঠা মানুহে হেজাৰ চিঞৰ মাৰে
তাতে ঠেকা লাগি হাজাৰ পাহাৰ ভাঙি পৰে
মানৱ সাগৰত কোলাহল শুনো ।
নতুন চিঞ্ঞৰটিৰ প্ৰধ্বিনি শুনো ।

ৰচনা $ ১৯৫৩

[; ১, );),;;),"),, ষ্টপ
বহু দিনৰ আগতে

স্মৃতি বৰ মধুৰ । স্মৃতিৰ মাধুৰিমাই দুখৰ পৰতো বিষয়া ওঁঠত আঁকি দিয়ে হাঁহিৰ সোণোৱালী ৰুদ্ণ।
প্রেয়সীৰ ৰূপ শিখা প্ৰেমিকৰ দৃষ্টিত কেনেদৰে উদ্ভাসিত হয় সেয়া মাথো প্ৰেমিকজনৰ হে উপলব্ধিৰ ব্ৰিয়
বৰ্ণনাৰে আনক বুজাব নোৱাৰি ৷ "দেৱী নে মানৱী এওঁ মাধুৰীৰ ছবিটি’ বুলি কবি চন্দ্র কুমাৰ আগৰৱালাইও কৈ
গৈছে।] 0৮০ ৪{ 0150 :518]}{. অতি প্ৰেম হয় প্ৰথম দৃষ্টিতেই । এদিন মুনিচুনি বেলিকা এন্ধাৰ পোহৰৰ
সম্িক্ষণত ছয়ামযাকৈ দেখা এজনী গাভৰুৰ ৰূপ সীন্দযাঁই এজন ডেকাৰ বুকু দহি নিয়ে । তাৰু এদিন সেই
ৰূপহীয়ে ডৈকাজনৰ হিয়াৰ সৰু পঁজাৰ নেমেলা খিৰিকীত আহি টোকৰ মাৰিলে ' তেতিয়া,ডেকাজনেও হিয়া
উজাৰি মৰমেৰেপ্ৰিয়াক আকোৱালি ল’লে । কিন্ত, প্ৰেমৰ পথ কাঁইটিয়া; শত বিপদ, বিঘিনিৰে ভৰা । এই
পথেৰে খোজ কাঢ়ি লক্ষ পাবলৈ হ’লে দৃঢ়তা, সাহস আৰু ধৈযৰি প্ৰয়োজন । পৰিত্ৰ প্ৰেমৰ বিনাশ নাই ।
অৱশেষত দুয়োৰে মৰম চেনেহৰ উত্তাপৰ জোৱাৰত বিপদৰ ধুমুহাঁই পলাই ফাঁট মাৰিলে। এদিন ৰঙাতলত্‌
জাউৰী জীউৰীয়ে উৰুলি আৰু বিয়া নামেৰে বিবাহ নামৰ এডাল মিলন মালাষধে দুয়ো এক হ'ল। সমসা৷ বহুল
জীৱন পৰিক্ৰমাত শত বিপদ, ধুমুহাৰে জৰ্জৰিত মানুহৰ জীৱন । তথাপিও অতীত মন, স্মৃতিৰ ৰেঙনিয়ে বহু
নুখৰ মাজতো এখন্তেকৰ বাবে হলেও মানুহৰ ওঁঠত হাহিৰ ফাকু থৈলে ।

ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীতসমূহ প্ৰতীক ধৰ়ী আৰু চিত্ৰ ধৰ্মী । তেওঁৰ গীত সমূহ প্ৰতীক আৰু
চিত্ৰৰে এনেভাবে বুজাই দিয়ে যে সেইবোৰ বুজি পোৱাত শ্ৰোতাৰ অকণো খোকোজা নালাগে। অসমীয়া
লোকগীতৰ কোলাত আলফুলে লালিত পালিত কবিতা ধৰ্মী এই গীতটো এটা মিলনান্তিক (('১1।০0%)
গীত ৷ গীতটোত ব্যৱহৃত ‘এ ৰাম’ শব্দই অসমীয়া সমাজৰ বিয়া এখনৰ দৃশ্য আমাৰ চকুৰ আগত দাঙি
ধৰে।

ৰচনা £ খাবদুলিৰ বাম তত্বন, ১৯৫৩

ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ ভাঙি

‘মুক্ত হাৱা মোৰ বন্ধু’ বুলি এটি গীতেৰে নিজৰ স্বাধীন মনৰ ভাবানুভূতিপ্ৰকাশ কৰা ড০ হাজৰিকাদেৱে
আশা কৰিছিল ‘মোৰ গান হওঁক বহু বাধাৰ প্ৰাচীৰৰ বিপৰীতে এক তীব্ৰ গতিৰ মান’'। তেওঁ সদায়েই প্ৰয়াস
কৰে শ্রোতাৰ মুখত হাঁহি বিলাবলৈ । কিন্তু তাৰ বাবে প্ৰয়োজন সুপৰিবেশৰ । বন্ধ পৰিবেশত সুন্দৰৰ সাধনা
সম্ভৱ নহয় । আনহাতে গতানুগতিকতাৰ বিপৰীতে তেওঁ গাব খোজে বাস্তৱ মুখী,গতিশীল গান; যিহেতু
সমাজ পৰিবৰ্তনশীল । সৈয়েহে গণনাট্য সংঘৰ প্ৰেৰণাতেই হওঁক বা নিজৰ প্ৰাণৰ তাড়ণাতেই হওঁক যৌৱন
কালত তৈওঁ নিজৰ মনৰ ভাব প্রকাশক -- ‘ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ ভাঙি ’ গীতটো ৰচিছিলি আৰু এই ভাবধাৰা
আজীৱন তেওঁৰ প্ৰাণত বাজি আছিল । এখন সমাজ সুন্দৰ ভাবে গঢ়িবলৈ হ’লে বন্ধন মুক্ত হ’ব লাগিব । মুক্ত
আকাশত চৰাইয়ে মুক্ত ভাবে ডেউকা কোবোৱাৰ দৰে হাজৰিকাদেৱেও প্ৰয়াস কৰিছে ‘ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ
ভাঙি জ্যোতিয়ে য’ত নিতৌ নাচে, তাত কণ্ঠেৰে মোৰ দিম সুৰৰ অঞ্জলি সুৰে মোৰ সাজোন কাচে।’ জীৰ্ণ
সমাজখনৰ বিষাক্ত বাষ্পত শিল্পীৰ লগতে জনগণৰো শ্বাসৰুদ্ধ হয় । অন্ধ বিশ্বাস, কুৎসা ৰটনা,অপসংস্কৃতি,
ভণ্ড শাসকৰ অন্ধ শাসন--শোষণ, স্বজন তোষণ, দুৰ্বলীৰ ওপৰত বলীৰ অত্যাচাৰ-দমন-পীড়ন, হিংসা-হত্যা-
অপহবণ,বলাৎকাৰ, চৰকাৰী বে-চৰকাৰী সন্ত্ৰাস আদিয়ে সমাজত বিষ বাষ্প বিয়পায়; বাক্‌ স্বাধীনতা লোপ
পায়, মানৱ অধিকাৰ ক্ষুণ্ণ হয় । সত্যম্‌ শিৱম্‌ সুন্দৰম্‌ । সত্যৰ ভৈটিত প্ৰতিষ্ঠিত হৈহে সুন্দৰৰ সাধনা কৰা
সম্ভৱ । সুন্দৰৰ সাধনাৰে সমাজ সুন্দৰ কৰিব পাৰি । সমাজৰ দুৰ্নীতি, ভ্ৰস্তাচাৰ উদঙাই সত্য প্রতিষ্ঠা কৰিবলৈ
যাওঁতে পদে পদে বাধাৰ সন্মুখীন হব লগীয়া হয়; বিভিন্ন দিশত ৰোষৰ সন্মুখীন হবলগীয়া হয় । উদাহৰণ
স্বৰূপে -- বিতৰ্কিত লৈখিকা তছলিমা নাছবিন ধৰ্মীয় মৌলবাদীৰ ৰোষৰ বলি হৈ স্বদেশৰ পৰা নিবাসিত হৈ
আছে। তেনেদৰেই চক্ৰেটিছক বিষপাণ কৰোৱাই মৃত্যুদণ্ড বিহা হৈছিল, যিশুক ত্ৰুচবিদ্ধ কৰা হৈছিল ৷অসমৰ
বিদেশী বিতাড়ন আন্দোলনৰ সময়ত সৰ্বসাধাৰণ জনতাৰ বাক স্বাধীনতা বিলুপ্ত হৈছিল । সেই সময়ত
সাহসেৰে সত্যক উদঙাই দিয়া সকলক সমাজদ্ৰোহী সজাই ‘বয়কট’ কৰা হৈছিল । ]" 91] 00195 016 )1]]['
0{ {16 50.0০০৪৪. সুন্দৰৰ সাধক সকলে বাৰে বাৰে পৰাজয় বৰণ কৰিলেও নিৰাশ নহৈ অধ্যৱসায়ৰ
গুণত নিজ স্থিতিত অচল অটল হৈ মামৰে ধৰা জৰা জীৰ্ণ সমাজখন পুনৰ নিৰ্মি সুন্দৰ সুস্থ ভাবে সজাই জন
বাসোপযোগী কৰি তোলে, য’ত প্ৰতিজন মানুহে স্বস্তিৰে উশাহলৈ মুক্তমনে হাঁহিব পাৰে ।

ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ ভাঙি

য’ত জ্যোতিয়ে নিতৌ নাচে
তাত কণ্ঠৰে মোৰ দিম অঞ্জলি

সুৰে মোৰ সাজোন কাচে ।

জীৰ্ণ সমাজৰ বন্ধনে মোক
বিষাক্ত বাষ্পহে যাচে
প্রাচীৰ ভঙা দুৰ্বৰি গতিয়ে
পূৰ্ণ মানৱতা যাচে ।

মুক্ত বায়ু মোৰ প্ৰাপ্য

য'ত সামুহিক জীৱনৰ উৎস আছে
পৰাজয় নিৰাশাৰ সমাধি ভৈটিত

আশাই কবিতা ৰচে ।

ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৯৫৩

অ’বান্ধৈ তাতৰ শালৰ শিপিনী

ষ্াতু শ্ৰেষ্ঠ বসন্ত । বসন্ত কালত তৰু-তৃণ-লতিকা পাতে-পল্লবে ফুলে-ফলে জাতিস্কাৰ হয় । শৰ্লবে
পত্বমসৱে কোকিলৰ কুঁহু কুহু কুজনেৰে মুখৰিত ধৰণী সৰগত পৰিণত হয় । মানৱ দেহলৈও বসন্ত স্বৰূপ ত্ৰৈৱন
আহে । শিৰাঁই শিৰাই প্ৰবাহিত হয নতুন শিহৰণ । অনুৰাগেৰে মন ভৰি পৰে । হিয়াই হিয়া বিচাৰে, বিচাৰে দলে
বিচৰাজনীৰ বুকুৰ মন্স । প্ৰিয়াৰ ভাৱত তন্ময় মন,দশোদিশ হয় প্ৰেমময় ! প্ৰাণত আকৃতি জাগে জীৱন
দঙীনী ক্ৰাপে কানৰাবাক আপোন কৰি লোৱাৰ খিটি খিটি তাঁতৰ পাটত সপোন ৰচা চকু চাট মাৰি ধৰা ৰাধা
ৰুকপ্মিনী যেন লগা ৰূপহী জনীক দেখিলে ডেক৷৭ শন ৰাই জাই কৰে । কিন্তু, হাত মেলিলেই জানো সৰগ চুব
পাৰি । ডৈকাৰ মন ডুৰু ডুৰু --তেওঁ হ'ল হোজা চহা ডেকা । আন চাৰি জনৰ দৰে সোণ খটোৱা ঢোলবিৰি,
মিনাকৰা !জানবিৰি দিবও নোৱাৰে,হাতত পঞ্চিত ধন বিতো নাই । মনে বিচৰাজনী জানো আহিব তেওঁলৈ ।
কিন্তু তেওঁৰ অলপ ৰূপিত মাটি আছে ৷ নিৰ্জৰ বলিষ্ঠ কৰ্মঠ দুহাতেৰে পথাৰ খন সুন্দৰকৈ সজায় পৰায় ।
সোণালী পথাৰৰ সোণ গুটিৰে ভডাল ওপচায় । গতিকে কইনাজনীক সোণৰ গহনা দিয়াৰ ৰাবদ সৈই খিনি
তেওঁ নিবিকে বা বন্ধকত নথয । জীৱনটো সপি দি হ লেও নিজৰ মাটিখিনি ৰক্ষা কৰিব। নাৰীয়ে বিচাৰে
ব্যক্তিত্বশালী সুপুৰুষ। ধন বিত নহলেও সুন্দৰ মনৰ অধিকাৰী দৃপ্ত ব্যক্তিত্বৰ ডেকাজনৰ মনৰ আশাৰ প্রতি
শিপিনীজনীয়ে ইতি বাচক সহাৰি জনালে । তাই হেনো সেই ডেকা জনকে বৰিব।-- ডেকান্জনৰ আশাৰ
বৃক্ষডাল ফুলে ফলে জাতিস্কাৰহ’'ল।

অ’ বান্ধৈ, তাঁতৰ শালৰ শিপিনা
অ’ বান্ধৈ, ৰাধা নৈ অ’ ৰুক্মিণী
অ' বান্ধৈ, বিজুলীৰে চাৱনি
দেখি মন ৰাই জাহ কৰে ।

অ’ বান্ধৈ, হোজা চহা ডেকা মই
ৰ'দত ঘামো জামো অঁই
অ’ বান্ধৈ, সজাওঁ পৰাওঁ পথাৰ
মনে মোৰ কইনা বিচাৰে ।
অ’ বান্ধৈ, সোণ খটোৱা ঢোল বিৰি
অ’ বান্ধৈ, মিনা কৰা জোনবিৰি
অ’ বান্ধৈ, যাচিব যে নোৱাৰোঁ
মনে মোৰ কেনেবা কৰে ।

অ’ বান্ধৈ, একঠা যে আছে মাটি
অ’ বান্ধৈ, তাকে ৰাখিম সাৱটি
অ’ বান্ধৈ, সপি দিম জীৱনটি

কেৱে আৰু কাঢ়িব নোৱাৰে ।
অ’ বোলো শিপিনীয়ে চাইছে
অ’বোলো মিচিক মাচাক হাঁহিছে
অ' বোলো মোকে হেনো বৰিব

ক’লে মোক চকুৰ ঠাৰেৰে ।

ৰচনা $ গুৱাহাটী, ১৯৫৪

আমি ভাইটি ভণ্টি

অসমীয়া ভাষাৰ শিশু গীতৰ ভড়ালটো তিমান টনকিয়াল নহয় । ‘মা আমি শদিয়ালৈ যামেই’, ‘অ’
টুলটুল অ’ বুলবুল অ’ সৈউতি তৰা’, অ’ ধুন ধুনীয়া মোৰ অকণমানি’, আদি কেইটামান শিশুগীত আছে যদিও
এই পৰিমাণ সন্তোষজনক নহয় । ড০ হাজৰিকা দেবৰ ৰচিত এই গীতটিও এটি শিশু গীত । শিশুৰ প্ৰকৃতি,
ভাৱ প্ৰৱণ কল্পনা বিলাসী মন ইত্যদি বহু কথালৈ লক্ষ্য কৰি শিশুই সহজ ভাবে গ্রহণ কৰিব পৰাকৈ তেওঁ এই
গীতটি ৰচনা কৰে । শিশু সকল সম্ভাৱনাময়ী । তেওঁলোকেই ভবিষ্যতৰ কাণ্ডাৰী; - দেশ-জাতি, সমাজ-
সংস্কৃতিৰ গুৰিয়াল । সেয়েহে শৈশৱতেই জীৱনৰ বুনিয়াদ গঢ়ি জীৱনৰ ভৈটিটো মজবুত কৰিব লাগিব ।
কোমল বাহ এডাল যি ফালে ভাঁজ খুৱোৱা যায় সেইফালেই ভাজ লয় । সৈয়েহে তেওঁলোকৰ মাজত নিহিত
থকা শুপ্ত শক্তি সমূহ সুচাৰু ৰূপে গঢ় দি মানৱ জাতিৰ ফল্যাণৰ অৰ্থে যাতে নিয়োজিত হয় এই খিনিৰ বাবে
অভিভাৱক সকল সচেষ্ট হোৱা উচিত ।

পৃথিবীৰ সকলো দেশৰ বা সকলো ঠাইৰ শিশু একে প্রকৃতিৰ । শিশুৱে বিচাৰে মৰম; খেলৰ
লগৰী । সমনীয়াৰ স’তে মিলি জুলি খেলিবলৈ শিশুৱে ভাল পায় । নিষ্পাপ, ফুলৰ দৰে পবিত্ৰ শিশুৰ মনত
জাত- পাত, ধৰ্ম সম্প্ৰদায়, ধনী-দুখী, উচ্চ-নীচ, কুৰ্চূত-কপটতা আদিয়ে ঠাই নাপায় । মানৱ জাতিৰ প্ৰতিভূ
শিশুৰ বাবে সৎসঙ্গ, সুন্দৰ পৰিবেশ অতি প্ৰয়োজন; হিংসা বিচ্ছিন্নতাবাদ নিতান্তই পৰিহাৰ্য্য । গীতটি এটি
শিক্ষামূলক গীত । শিক্ষাবিদ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ এই গীতটিৰ জৰিয়তে শিশুসকলৰ মনত দেশপ্ৰেমৰ
ভাৱ জাগ্ৰত কৰা হৈছে আৰু দেশৰ অখণ্ডতা আৰু দেশৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতাৰ জ্ঞান দিয়া হৈছে।ইয়াৰ উপৰিও
শিশু মনত উচ্চকাস্মা জাগ্ৰত কৰা,প্ৰকৃতি প্ৰীতি, কমনিপ্ৰেৰণা আৰু সময় সচেতনতাৰ শিক্ষা দিয়া এই এই
গীতটি এটি সুন্দৰ গীত।

আমি ভাইটি ভণ্টি
নাঁই দেখো গণ্টি
ই্মান সোপা আমি আছোঁ
কিমান যে ফুত়ি ।
অ’ ডিফুৰে ভণ্টি আৰু শদিয়াৰে ভাইটি
কোকৰাবাৰৰ ৰাভাৰ স’তে
লোহিত মুখৰ কণটি
ই্মান সোপা আমি আছোঁ কিমান যে ফুৰ্তি ।

শেৱালি ফুলৰ মাজে চবেই মাৰে দৌৰটি
এতিয়াহে মন কৰিছে| -হৈছে অ’ মা, পূজাৰ ছুটা ।

চোঁৱা শৰতৰ জোনটি
মেলি ধোৱা নীলা গামোচাত
যেন পানী পিঠাটি ।

কঁহুৱাৰ ওপৰেদি উৰে হাঁহৰ জ্ঞাকটি
হাঁহ ওখ নে আকাশ ওখ
উৰি চোৱঁচোন ভচ্চি ।

লাই পালেং ধনিয়াৰে বাৰী কৰা ভৰ্ত্তি ।

ভূগোলৰে মেপ এখনক

ফালি গেল৷ও৩ দি

খঙতে ওফন্দে দেখোন দেৰবানী বাইটি ।
ডাঙৰে দেশ ভাঙে যদি

আমি কৰিম কাম এটি

ৰচনা ? বিহু, গুৱাহাটী, ১৯৫৪
বোলছ্‌ৰি £ অকণ

জিলিকাব লুইতৰে পাৰ

১৯৫৪ চনত গুৱাহাটীৰ জালুকবাৰীত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় উদ্বোধন কৰা হয় । বিশ্ববিদ্যালয়ৰ
উদ্বোধনী অনুষ্ঠানত গাবৰ বাবে শিল্পী ড, হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচি সুৰাৰোপ কৰি উদ্ধোধনী গীত
হিচাবে পৰিবেশন কৰিছিল । ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ ! মহাভাৰতৰ দিনৰ পৰাই এই দেশৰ আৰু
ইয়াৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ জ্ঞানগৰিমা, শোৰ্ধ্য-বীৰ্য্যই ৰূপত ৰহণ চৰাঁইছিল । প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ পিছলৈ ক্ৰমে
কামৰূপ আৰু অসম হ’ল । সেই কালৰ পৰাই এই ভূখণ্ডত অনেক পণ্ডিত, বুৰঞ্জীবিদ, সাহিত্যিক, মহাপুৰুষৰ
ভস্ম হ'ল । তেওঁলোকে গুৰুগৃহ, টোল বা ৰাজ অনুগ্ৰহতহে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল । সমাজৰ সৰ্বস্তৰৰ লোকৰ
সম্ভানে উচ্চ শিক্ষা লবৰ বাবে আজিৰ দৰে সেইসময়ত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান নাছিল । অসম, বিহাৰ, উৰিষ্যা আৰু
ব্ৰহ্মদেশৰ বাবে মাত্ৰ একেখন উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান আছিল -- কলিকতা । অসমৰো (অবিভক্ত) বিত্তবান লোকৰ
মেধাৰী সন্তান সকলে কলিকতালৈ গৈ উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰিছিল । ভাৰতৰ ৰাজধানী কলিকতাৰ পৰা
দিল্লীলৈ স্থানান্তৰ হোৱাত সেই ৰাজ্যবোৰে নিজ নিজ ৰাজ্যত বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন কৰিলে । কিন্তু উত্তৰ-পূৱত
নহ’ল ।সেই সময়তে অসমৰ প্ৰতিনিধি কৰ্ণেল গৰ্ডন চাহাব আৰু ঘনশ্যাম বৰুৱা বাহাদুৰে অসমতো বিশ্ববিদ্যালয়
এখন লাগে বুলি দাবী জনাইছিল । ১৯০১ চনত গুৱাহাটীত কটন কলেজ স্থাপন হয় । এইখনেই আছিল
অসমৰ এক মাত্ৰ উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান, - মহাবিদ্যালয় । ইয়াৰ পিছত অসগতো এখন বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিস্থাৰ
দাবীত সিংহপুৰুষ গোপীনাথ বৰদলৈ, মাধৱ বেজবৰুৱা, শৰৎ চন্দ্ৰ গোস্বামী, ড০ বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা,
অনেক সংগঠনৰ কয়ী আৰু অনেক গুণী জ্ঞানী পুৰুষে চিন্তা চা কৰি একগোটহৈ ১৯১৭ চনত আন্দোলনৰ
পথ বাচি লয় । অৱশেষত, ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পাছতহে বহু বাধা, বহু নিৰাশা, হতাশাক নেওচি ১৯৪৭
চনৰ ১৫ অকৃূটোবৰত অসম বিধান সভাত ‘গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়’ বিল গ্ৰহণ কৰা হয় । ১৯৪৮ চনৰ ২৬
জানুৱাৰীতকটন কলেজ চৌহদত প্রথম বৰ্ষৰ শ্ৰেণী আৰম্ভ হ'ল । ১৯৫৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতৰ সেই
সময়ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড০ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদে জালুকবাৰীত পদাৰ্থ বিজ্ঞান ভৱন মুকলি কৰে । সেই দিনাই গুৱাহাটী
বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আদৰ্শ আৰু অসম বাসীৰ আশা আকা'ণ্ডক্ষাক সন্মান জনাই 'ড০ হাজৰিকাদেবে এই গীতটো ৰচি
গায় । গীতটোৰ ভাষা প্ৰাঞ্জল । গীতৰ কথাই ইতিহাসৰ দিনৰে পৰা আজিলৈকে সময়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে
আৰু সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবঞ্চিল বাসীৰে আশা-আকাঙ্ক্ষাক আকোৱালি লৈছে । সুৰৰ ক্ষেত্ৰতো, খাটি অসমীয়া
লোকগীতৰ সুৰেৰে, অতি সাধাৰণ বাদ্য যন্তুৰে সজোৱা গীতটো সৰ্বজন প্ৰিয় । ১৯৯৮ চনত গুৱাহাটী
বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সোণালী জয়ন্তীৰ প্ৰাকৃক্ষণত গীতটিৰ শেষৰ স্তৱকটোৰ ‘নিৰ্ভিক কুৰি শতিকাৰ’ ঠাইত ‘এই
শতিকাৰ’কৰা হয় । এয়া ড০ হাজৰিকাদেৱৰ ৰচনাৰ আন এক বৈশিষ্ট । সময় আৰু পৰিস্থিতিৰ সাপেক্ষে
খাপ খোৱাকৈ ড০ হাজৰিকাদেৱে গীতৰ কথা সাল সলনি কৰি লয় । সলনিৰ পিছত গীতটো হৈ পৰিল
সৰ্বকালৰ বাবে এটা নতুন গীত । এই গীতটো ভাৰ্চিতি সংগীত (0.0. /)1{}) 21) হিচাবে লোৱা হৈছে।

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ প্ৰতি বছৰে শইশই ন ন মেধাবী হৃত্ৰইত্ৰী আহে। তেওঁলোকক
আদৰণি জনাবলৈ এই গীতটো অৰ্থবহ । তেওঁলোক প্ৰত্যেকেই সমাজ পোহৰোৱা একোগছিবন্তি । গীতিকাৰে
আশা প্ৰকাশ কৰিছে যে অজ্ঞান এন্ধাৰৰ ভৈটা ভাঙি বছৰি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জ্ঞানৰ আলোকেৰে আলোকিত
এনে হেজাৰ হেজাৰ বস্তিৰে লুইতৰ পাৰ জ্ঞানৰ দিপালীৰে জ্যোতিশ্মান হ’ব । গীতটোত ব্যৱহৃত ‘লুইত’
শব্দটিয়ে অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে আৰু অসমীয়াৰ (উঃ পূঃ ৰ) আশা আকাঙ্রক্ষাক সন্মান জনাইছে।
‘প্রাগজ্যোতিষ’ শব্দই মহাভাৰতৰ যুগ আৰু সেই যুগৰ পৰাই এই গীত ৰচনাৰ সময়লৈকে এই মহাসময়ৰ
বোৱতী ধাৰাক সূচাইছে আৰু অনাগত ভবিষ্যতকো জ্যোতিস্মান কৰাৰ কথা ‘জেউতি নিজল্লাৰে ধাৰ’ কথাষাৰে
বুজাইছে । এই ক্ষেত্ৰত ‘সাঁচিপাতে ভাষা দিব’ অৰ্থাৎ আমাৰ পুৰণি সাহিত্য সন্তাৰ, এঁতিহাই এই পথত আমাক

সহায় কৰিব আৰু 'চিফুঙে ভাষা দিব’ অৰ্থাৎ অসমৰ নানা জাতি জনজাতিৰঙ্ট্জাত যি একতা, বুজাবুজি
আৰু মহীয়ান সংস্কৃতি ইন্লেই আমাৰ আশাবোৰ পূৰণ কৰিবলৈ সহায়ক হ'ব আৰু ‘ৰংঘৰে’ অতি বুৰঞ্জীয়ে,
সংস্কৃতিয়ে সঠিক পথৰ নিৰ্দেশনা দিব । এই সকলোৰে সহযোগত সমাজে মহা মানৱতাক আকোঁমালি ল'ব
আৰু বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নেৰে বিজ্ঞানৰ জোবাৰ আহিব; নতু নতুন আৱিস্কাৰ হ'ব ।

ড০ হাজৰিকাদেৱে আশা কৰা মতে অসমতো বিজ্ঞানৰ জোৱাৰ আহিছে । পৃথিৱীৰ জন্যানা ঠাইৰ
দৰেঅসমো কাৰিকৰি, শিজ্ঞান-প্ৰযুক্তি আৰু গৱেষণাত আগবাঢ়িছে। জীৱন ফালতে এইবোৰ দেখি শুনি স০
হা্জ৷বফ্চায়েঁৰে আনন্দত উৎফুল্লিত হৈ কম ‘মই ভবা ধৰণে লুইতৰ পাৰ জিলিকিছেই ।’ গীতটোৰ শেষৰ
অন্তৰাত গায়ক গীতিকাৰে বিদ্যাৰ্থী সকলৰ মনৰ কথাৰে কৈছে ষে ‘ নতুনৰ গতি খেদা ইডকা গীতক আমি ।'’
অৰ্থাৎ তৰুণ শক্তিয়েই শ্ৰেষ্ঠ শক্তি । সমাক্ষখমক পৰিবৰ্তনৰ বাটেৰে, নতুন পথেৰে আগবঢ়াই নিয়াত একমাত্ৰ
ডেকা শক্তিয়েহে সফলতা লডিব পাৰে । ডৈকা শক্তিয়েও ইয়াৰ ভাৰ কান্ধ থ"তি বহন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়লৈ
অধ্যয়ন কৰিবলৈ অহা প্রতিজতন ছাত্ৰই এই কথা উপলব্ধিকৰে ৷ যিহেতু গীতটো কুৰি শতিকাত ৰচিত আৰু
পৰিবেশিত গতিকে গীতটো কুৰি শতিকাৰ গৰ্বেৰে গৰ্বিত । কিন্তু ‘কুৰি শতিকাৰ’ শব্দ দুটা উঠাই দি ‘এই
শতিকাৰ’ কৰাত গীতটো সৰ্বকালৰ জয়গান হৈছে৷ জীবনৰ অজ্ঞানতা এন্ধাৰক এফলীয়া কৰি থৈ জ্ঞানৰ
জ্যোতিৰে জ্যোতিন্মান হৈ যুগে যুগে জীৱনৰ বঠা মাৰি যাওঁক ন ন তৰুণ-তৰুণী সকল আৰু পাহাৰে ভৈয়ামে
লুইতৰ দুপাৰ শত সহস্ৰ জ্ঞানৰ দিপালীৰে জ্্যোতিস্মান হওঁক ।

জিলিকাব লুইতৰে পাৰ
আন্ধাৰৰ ভৈটা ভাঙি
প্ৰাগজ্যোতিষত বয়

জেউতি নিজকুৰৈ ধাৰ,
শত শত বন্ধিৰে
জ্ঞানৰে দিপালীৰে

জিলিকাব লুইতৰে পাৰ।

সাঁচপাতে ডাষা দিব
চিফুঙে আশা দিব
ৰংঘৰে মেলিৰ দুৱাৰ,
সমাজে সাৱটিব
মহান মানৱতা
বিজ্ঞানে আনিব জোৱাৰ ।

নতুনৰ গঁতি খেদা
ডেকা গাভৰু আমি
নিৰ্ভিক এই শতিকাৰ,
অজ্ঞান চাকনৈয়া
এফলীয়া কৰি থৈ
মাৰি যাওঁ জীৱনৰ ডাঁৰ ।

জািকৰাৰী, ওুৱাহাটী, ১৯৫৪

ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডম্বৰু

গন্ধৰ্ব কুমাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতত আশাবাদৰ সূৰ শুনা যায় । তেওঁ গীত গায়, ৰচে সমাজ
সংস্কাৰৰ বাবে; মানুহৰ কল্যাণৰ হকে। বৈদিক যুগত কমনিসাৰে চতুবৰ্ণৰ সৃষ্টি হৈছিল-- ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়,
বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ । বাকী জাতি-উপজাতিবোৰ কেতিয়া, কিহৰ ভিত্তিত সৃষ্টি হ’ল প্ৰকৃত সত্য জনা নাজায়।
সম্ভবতঃ, সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ ওপৰত শোষণ আৰু প্ৰভূত্ব বিস্তাৰ কৰি তেওঁলোকৰ কান্ধৰ ওপৰত ভৰি থৈ
পৃথিবীৰ সুখ শান্তি গো গ্ৰাসে ভোগ কৰাৰ উদ্দেশ্যেই এই জাত-পাত, উচ্চ-নীচ কূলৰ সৃষ্টি হয় । সম্প্ৰতি
জাতি-ভেদ, শ্ৰেণী-ভৈদ আদি নীচতাত সমাজখন ধুৱলী কুঁৱলী । সমাজৰ উন্নতি আৰু বিকাশ স্তব্ধ হৈ পৰাৰ
ইয়ো এক অন্যতম কাৰণ । কিন্তু, এই বৈষম্যতাই মানুহৰ জ্ঞান বিকাশত প্রতিবন্ধক হ’ব পাৰে? --‘মানুহৰ
হৃদয়ৰ প্ৰাচীৰহৈ থিয় দিব পাৰে জানো ? সেয়ে, জাত-পাত নিমিলা সৰুদৈ, সৰুকণহঁতে সাহসেৰে সেই
বৈষযম্যপূৰ্ণ সমাজখন ত্যাগ কৰি এনে এখন সমাজ সৃষ্টি কৰিলে য'ত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ বান্ধোন নাই; মানুহৰ
পৰিচয় মাথোঁ ‘মানুহ’ ।
কথাঃ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰতে সৰু সৰু পুখুৰীও থাকে । তাৰ সৰু পুথিমাছবোৰো সাহসী হৈছে।
সিঁহতে আজিকালি আকাশৰ বিজুলীকো গিলিব খোজে ।
এ’ বিজুলী নাচে চিক্‌মিক্‌
অ’ডম্বৰু বাজিলে ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌
ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডস্বৰু
মেঘে বজায় ডম্বৰু
এ’' চিক্‌মিক্‌ বিজুলী নাচে, -- হে চিক্‌মিক্‌ বিজুলী ।
সৰু সৰু গাঁৱৰে সৰুকণ হঁতৰে
সৰু সৰু ঘৰবোৰ কঁপে
সৰু সৰু পুখুৰীৰ সৰু পুঠিমাছবোৰে
বিজুলীক গিলিব খোজে, ---এ’ চিক্‌মিক্‌ বিজুলী ।
সৰুদৈ আইদেউৰকি হ’ল ?--বোলোকি হ'ল ?
সৰুকণত বহিবৰ মন গ’ল, এ লেঠা হ'ল
সমাজে অনুমতি নিদিলে
দুয়োৰে জাত পাত নিমিলে
সেয়ে, সৰুদৈ সৰুকণে বিজুলীৰ পোহৰত
সৰু সৰু সমাজক এৰে, ---এ’ চিক্‌মিক্বিজুলী ।
বনজুয়ে হোম দিলে, বিজুলীয়ে ৰম্ভা দিলে
জিলিয়ে ষে বিয়া নাম গায়
ধূমুহাঁই গগণা বায়, সাহসৰ বাতৰিবধিলাই
সৰু সৰু সমাজৰ সৰু সৰু বিচাৰতে
ভেকুলীয়ে বৰ লাজ পায়, ---এ’ চিক্‌মিক্‌ বিজুলী ।
পীৱাহচী,১৯৫৪

তুমি সুখী হোৱা

প্ৰেম! মানুহৰ কলিজাত ওপজা মাদকতাসনা সুকোমল মিঠা অনুভূতি । প্ৰেমই৷ন জীৱন, ফুল-প্ৰখিলা,
গানহীন সৰগ,-অসাৰ । প্ৰেমেই সিঁচি দিয়ে জীয়াই থকাৰ অকুৰণ্ভ প্ৰেৰণা । জয় বা পৰাজয়ৰ নিচান লৈ প্ৰেম
নাহে আৰু প্ৰেমৰ পথটোও নহয় সেন্দুৰীয়া। বিপৰীত লিঙ্গৰ হ লেও যিকোনো লোকৰ স’তে প্ৰেম মহয়, -
হৃদয়ৰ আকৰ্ষণতহে প্ৰেম হয়। সেয়ে, গভীৰ ভাবে ভাল পোৱা, জীৱনে মৰণে দুয়ো এক হ'ম বুজি প্ৰতিশ্ৰুতি
দিয়া প্ৰৈয়ণী যদি ধন সম্পত্তিৰ লালসাত লালায়িল্য হৈ ধনহীন প্ৰেমিকক প্ৰত্যাখ্যান কৰি ধনীৰ দুলালৰ ম’তে
বিয়া হৈ গুচি যায় তেতিয়া বিৰহৰ জুইত দ্বলিপুৰি, সন্মুখত স্মৃতিৰ শংশান চাই ডেকাজন নিঃশেষ হৈ হায় ।
কিন্তু, প্ৰকৃত প্ৰেমিকৰ হৃদয় উজাৰি ভালপোৱা ছোৱালীজনীৰ প্ৰতি কোনো বিঘেষ ভাৱ নাথাকে । প্ৰেমিকাৰ
সুখ শান্তিত তেওঁও সুখী হয় । তথাপি নিজান পৰত ব্যৰ্গ্ম প্ৰেমৰ স্মৃতিয়ে প্ৰেঞ্জিকক ব্যথিত কৰে ।

এই গীতটো ড০ হাজৰিকাদেৱে " সৰ্বেশ্বৰ চক্ৰবৰ্তীৰ নাট এখনৰ চৰিত্ৰ এটিৰ মুখত দিবৰ কাৰণে
ৰচিছিল ৷ প্ৰতিজন শিল্পীৰে সৃষ্টিত নিজৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতাৰ প্ৰতিফলন হয় । সেয়ে, এই গীতটি গীতিকাৰে
তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰণয়িনীৰ উদ্দেশ্যে লিখা বুলিও কোনো কোনোৱে ক্ুয় ' ”সঙ্‌ গীতটোকে নাটখনত মিয়ে ।

দূৰ দিগন্তত ৰিণিকি দেখিছোঁ সৌৱৰণী বগ উৰা
উৰি উৰি মাথোঁ মোৰ দিনান্তুক উপলম্ভা কৰা ।
চেনেহ সাগৰ মথিলোঁ কতনা ৰং ' পকি পৰা
সেই সাগৰেই ঢাণি, দিছে আহ মৰণ বিষৰ ধাৰা ।

জীৱনৰ ভৰ দুপৰীয়াতেই, নিশাই ঢাকিছে ধৰা
দিনৰ সুৰুষ ঢাকি থৈ সৰে ছেজাৰ পপিয়া তৰা ।
মৌচাক খনি হিয়াত থাপিলোঁ, তোমাৰ হাতেৰে গঢা
শুকুৱালা তুমি অৱহেলাতেই মিঠা মধু বহুঘৰা ।
বালি ঘৰটিক কাৰেং ৰুলি, সজালোঁ ভিতৰ চ’ৰা
ভাঙিলা ছিঙিলা ৰঙৰ ঘৰটি, মোৰ শত আশা ভৰা ।
নুমুৱাই দিলা মোৰ বসন্তিক, জীৱন শলিতা পোৰা,
কাষতে জিলিকে তোমাৰ হাঁহিটি ভূৱন বলিয়া কৰা ।
বিয়া নাম গায় আকাশখনিয়ে, এন্ধাৰে আৱৰা ধৰা
মৰণ ৰভাৰ তলত বহিছো, মই মনে পতা দৰা ।
নিজৰি নিজৰি কেঁচা তেজ বয়, মোৰ কলিজাৰ পৰা
সিয়্নেই তোমাৰ ৰুপাল শুৱাওক, হৈ সেন্মুৰীয়া তৰা ।

কোনো অভিযোগ নাই আজি মোৰ ঘৃণাৰে উপচি পৰা
মোৰ অক্ৰুৰে বুকুত তোমাৰ, ঢালক সুখৰ নিজৰা ।
দিছে| আজি মই আশীষ বাণী --- আৰু চেনেহ ধাৰা
সুখী হোৱা তুষি, মই সাৱটিম পৰাজয়ৰেই কাৰা ।
তোমাৰ ৰূপৰ ৰামধনু সাজা, জিলিকি উঠক ধৰা
দূৰ দিগন্তত ৰিণিকি দেখিছোঁ সোঁৱৰণী বগ উৰা ।
বচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৫৪

দিখৌৰে বুকুতে সেউজী মাজুলী

পৃথিৱীৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ মাজুলী শিৱসাগৰ জিলাৰ দিখৌৰ পাৰত, ব্ৰহ্মপুত্ৰত অৱস্থিত । টৌদিশ
জলবেস্টিত শস্য-শ্যামলা মাজুলী ৰূপে মনোহৰা, গুণে অনুপমা । ইয়াত নানা জাতি-জনজাতিৰ লোকে
সমস্বয়-সম্প্ৰীতিৰে যুগ যুগ ধৰি বসবাস কৰি আহিছে। মাজুলী সঞ্জীয়া কলা-সংস্কৃতিৰো কেন্দ্ৰ । ইয়াত কমলাবাৰী,
আউনীআটি, গড়মূৰ, দক্ষিণপাট সত্ৰকে ধৰি সৰু বৰপ্ৰায় ২০ খন সত্ৰআছে। এই সত্ৰবোৰত বৰগীত, নাট-
ভাওনা-ৃত্য আদিৰ চচচ হয় । প্ৰতি নিয়ত হৰিনামৰ ধ্বনিৰে আকাশ বতাহ মুখৰিত হৈ থাকে ।ইয়াত বৈষ্ণৱ
গুৰু সকলৰ তিথিৰ উপৰিও ৰাসযাত্ৰা মহাসমাৰোহেৰে উদ্‌যাপিত হয়। সোণালী সুৰুষৰ পৰশত সেউজীয়া
গছ বনেৰে মাজুলীৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যাৱলী অতি মনোৰম । মাজুলীৰ এনেহেন পৰিবেশে বিশ্বৰ পৰ্য্যটকক
হাতবাউলি মাতে নিজৰ কাষলৈ,-- মৰম চেনেহ দিবলৈ-লবলৈ, হিয়াৰ বতৰা দিবলৈ-লবলৈ । মাজুলীলৈ
যাবলৈ হ’লে একমাত্ৰ যাতায়াতৰ ব্যৱস্থা হ’ল নাও । যন্তুচালিত, বা সাধাৰণ নাৱেৰে যাব পাৰি ।প্রতিবছৰে
পৃথিৱীৰ নানা ঠাইৰ পৰা মানুহ আহে মাজুলী দৰ্শন কৰিবলৈ । মাজুলীৰ আতিথ্যত আধুত হৈ বুকুত এবুকু
মৰমৰ উপহাৰ বহন কৰি উভতি যায়গৈ তেওঁলোক । সময়ত সেয়া হয় নষ্টালজিয়া । গায়ক গীতিকাৰ ড০
ভূপেন হাজৰিকাদেৱে মাজুলীৰ প্ৰতি মৰম-শ্ৰদ্ধা, সন্মান জনাই এই গীতটি ৰচে ।

দুখৰ বিষয়, প্ৰতিবছৰে হোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰাখহনীয়াত জাহ গৈ পৃথিৱীৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ মাজুলী এক
প্ৰকাৰ নিশ্চিহ্ন হোৱাৰ পথত । কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে অতি শীঘ্ৰে সংৰক্ষণৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা নললে
বিশ্ব প্রতিহ্য মাজুলী অচিৰেই কালৰ বুকুত নিঃশ্চিচ্ন হৈ যোৱাৰ আশঙ্কা ।

দিখোৌৰে বুকুতে সেউজী মাজুলী
ৰ'দত মিচিকিয়াই হাঁহে -অ’চেনাই অ’
তাৰে যে প্ঁজাকণ ধুনীয়া অকণমান
ৰহদৈ ওমলে তাতে - অ’চেনাই অ’ ।
মাজুলীৰ কহুঁৱাই বেলিৰ ফাকু সানি
কঁকাল ভাঙি ভাঙি নাচে
হিয়াৰে ৰহদৈ উমলি-জামলি
হিয়াৰ কাচন কাচে - অ’চেনাই অ’।
কোমল হাত বাউলিদি
মোকেনো ৰিঙিয়ায় হিয়াৰে কেঁচাসোণ বোলে
কৈনেকৈ পাৰ হওঁ নাও নাইকিয়া
বেলিও পৰোঁ পৰোঁ কৰে --
অ’চেনাই অ’ ।

গুৱাহাটী £ ১৯৫৪ চন

পৰহি পুৱাতে টুলুঙা নাৱতে

ৰড়ো ভাষাৰ বল্লম-ভূথ্থুৰ’ শব্দৰ পৰা লুইতৰ নাম ব্ৰহ্মপুত্ৰ’ হোৱা ৰুলি বিষ্ণু ৰাজাৰ লিখনিত পোৱা
যায় । ব্ৰহ্মপুত্ৰ অসমীয়াৰ পিতৃ স্বৰূপ । ব্ৰহ্মপুত্ৰ অবিহনে অসমৰ জন-জীৱন অচল । ব্ৰহ্মপুত্ৰই গুঞ্জি দিযে
হালোৱা-হজুৱা-কৃষক৷ মুচ্-মাচুবৈৰ মুখত এগৰাহ ভাত । ব্ৰহ্মপুত্ৰ বেপাৰ বাণিজ্যৰো উৎস । মাছকাছু, শিশু-
বাৰ্ধাল আছি বহুমূলীয়া জলজ জীৱৰো বসতিস্থল ব্ৰহ্মপুত্ৰই । সম্প্ৰতিব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুতো পনীয়া সোণৰ এক
বৃহৎ ভাণ্ডাৰ থকা বুলি বিজ্ঞানী সকলে অনুমান কাঁ-"ব্ই আৰু ইয়াৰ অনুসন্ধান অব্যাহত আছে ।

মানৱ প্রয়ী গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱ আনৰ চকুত নপৰা সৰু সৰু মানুহৰ অতি সাধাৰণ
কাহিনীৰে মৰ্ম্মস্পৰ্নী গীত ৰচাত অতি সিদ্ধ হস্ত । সীতটোৰ বিষয় বস্তু হ'ল,-- এদিনাখন ৰাতিপুৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ
পাৰৰ মাছমাৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰা পাহোৱাল, সুদৰ্শন ডেকা ৰংমন মাছলৈ গ’ল । সেই সময়ত ক'লীয়া
ডাৱৰে ছানি পৈলোৱা আকাশখনে গুমূহাৰ সংকেত দিছিল ! সেয়েহে ধুমুহা অহাৰ আশঙ্কাত শঙ্কিত মৰমী
পত্নী ৰহুদৈয়ে ৰংমনক মাছলৈ যাবলৈ মানা কৰিলে । কাৰণ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰ্ভ ঘৰিয়াল, শিহু আদিকে ধৰি
ভয়ানক হিংস্ৰ জীৱ-জন্তুৰে ভৰা। কেনেবাকৈ নাও বুৰিব লাগিলে কি হব, সেয়া ভগৱানেহে জানে ! কিন্তু
সদাভাস্ত কৰ্মত বুকুৰ আপোন ব্ৰহ্মপুত্ৰত অনিশ্চিত বিপদলৈ কেৰেপ নকৰি সাহসী ৰংমন মাছলৈ গ’লগৈ ।
সন্ধিয়ালৈ ৰংমন ঘৰলৈ উভতি নাহিল --ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বিশাল জলৰাশিত ৰংমন বিলীন হ'ল। উকা আকাশলৈ
চাই চাই বুকুত ভুকুৱাই ভুকুৱাই ৰহদৈ বাউলী হ'ল । তাই৭ আশাৰ বন্তি গছি নুমাই থাকিল । দুদিন পিছত
টৌবোৰে আলফুলে ৰংমনক পাৰত শুৱাই থৈ গ’ল।

সচৰাচৰ সংঘটিত কাৰুণ্য ভৰা মাছমৰীয়াৰ জীৱনৰ এই কাহিনীটোকে সুনিপুন কলাশৈলীৰে অতি
সুন্দৰ ভাবে সজাই বিশ্ববাসীৰ সমুখত দাঙি ধৰিছে মানৱতাবাৰ্দী ড০ হাজৰিকাদেৱে ।

পৰহি পুৱাতে টুলুঞ্ নাৱতে
ৰংমন মাছলৈ গ’ল,

মাছকে মাৰিবলৈ নালাগে যাবলৈ
ধুমুহা আহিবৰ হ'ল।

ক’ৰবাত কেনেবাকৈ ঘৰিয়ালে ধৰিব
বৈ যাব তেজৰে ধল,
গধূলিৰ পৰতে বৰহমপুত্ৰৰ মাজতে
ৰমেন নাইকীয়া হ’ল ।
হিয়াখনি তুকুৱাই আকাশলৈ চাই চাই
ৰহদৈ বাউলী হ'ল,
অ’ টৌ যাঃ গুচি নিশাকে নেওচি
ৰংমনক আনিবৰ হ’ল।
টৌবোৰে সাৱটি ৰংমনৰ দেহাটি
পাৰতে শুৱাই থৈ গ'ল।
পৰহি পুৱাতে টুলুঙা নাৱতে -- ৰংমন মাছলৈ গ’ল।
ৰচনা ; ১৯৫৪, বোলযৰি ঃ ধুমুহা ১৯৫৭

ভৰা বাৰিষাৰ বানে

গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ বিশেষত্ব এই যে,-তেওঁ য’লৈকে গীত পৰিবেশন কৰিবলৈ
যায় কিবা এটা নৱ সৃষ্টি শ্ৰোতাক উপহাৰ দিয়ে । সময় সাপেক্ষ্ম পৰিবেশৰ সতে খাপ খোৱাকৈ নন গীত ৰচে।
তেওঁ হ’ল গণ শিল্পী জনতাৰ প্ৰাণৰ কোঁহে কোহেঁ শিপাই থকা । গীত ৰচনাত তেওঁ বিশেষকৈ থলুৱা মাত
কথা, সুৰ, আকে অনুভুতিক অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।এই গীতটি গোৱালপাৰা অঞ্চলত প্ৰচলিত “ৰাতি পুৱাইলোৰে
কৃৰাই পাৰে ৰাৱ” লোকগীতটিৰ সুৰত সজোৱা হৈছে । অসম নদী মাতৃক ৰাজ্য। বাৰিষা অসমৰ নদ-নদী
সমূহ পানীৰে উপচি পৰে; গাওঁ-ভূই বানপানীয়ে বুৰাই পেলায় ! চালে পানী কাটি যায়! ! গাৱঁৰ কঠিয়াতলী,
আত্ধান ডৰা, গৰু-মহ-ছাগলী আদি পোহনীয়া জীৱ-জন্তু, ভঁড়ালৰ ধান, আনকি মানুহো বানপানীত উটি যায়।
কৃষি সৰ্বস্ব গ্ৰাম্য কৃষক পৰিয়ালৰ সপোন ভাঙ্কি -ছিঙি যায়। তেতিয়া স্মৃতি হৈ যোৱা, নৈয়ে খহাই নিয়া মৰমৰ
গাওঁখনলৈ চাই পাৰত বহি হিয়া ধাকুৰি কান্দে ভগনীয়া দুৰ্ভগীয়াসকল ৷ নাতি-পুতিক সাবটি বুঢ়া-বুট্ব কান্দে,
--প্রাণৰ মমতাত কপালক ধিয়াই মুকলি আকাশৰ তলত মথাউৰিত আশ্ৰয় লয় !

কৃষিয়েই অসমীয়াৰ জীৱিকাৰ প্ৰধান সম্বল আৰু বান সমস্যাই অসমৰ প্ৰধান সমস্যা দুখৰ বিষয়,
আজিকোপতি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এই সমস্যাক ৰাষ্ট্ৰীয় সমস্যা ৰূপে স্বীকৃতি দিয়া নাই । কিন্তু, মানুহৰ দুখ-
দুৰ্দ্দশাৰ দিনত শিল্পীসকলে কৰিবলগীয়া আছে অনেক । কাৰণ শিল্পীৰ সৃষ্টি সমূহ সমাজৰ মঙ্গলৰ বাবেহে ।
সেয়েহে গায়ক গীতিকাৰ জনে কয় -- ‘লক্ষ্য যদি দিগন্ত শিল্পী হে তোমাৰ, পদুমৰে পানচৈ চপোৱা এবাৰ;
দেখিবা জীৱনৰে দিগন্ত অপাৰ ।’ সেয়েহে দুৰ্গতজনৰ প্রতি ব্যথিত ড০ হাজৰিকাদেৱে বানৰ তাণ্ড ৱত সৰ্বস্বান্ত
হোৱা কৃষকৰ দুখৰ সমভাগী হৈ তেওঁলোকৰ মর্ম্মস্তদ, বাস্তৱ ছৰি এখন অতি মৰ্মস্পৰ্শী ভাবে এই গীতটিৰে
অঙ্কণ কৰি ছয়গাৱঁত বহা কৃষক সন্মিলনত গায়।

কথা ঃ বানপানীৰ আৰু শেষ নাই । অসমত প্রতি বাৰিষাত হেজাৰ হেজাৰ খেতিয়কৰ পথাৰ বুৰি যায়।
হুদুৱে ভৈটি মাটি খুন্দে গভীৰ নিশা আৰু অকলশৰীয়া নাওৰীয়াই তেতিয়া গায় --_-

ভৰা বাৰিষাৰ বানে

ছয়গাঁৱত বহু বৃষক সৰ্ীলনৰ বাৰে বচা, ১৯৫৪

| এ ০) ৮) জী ০)-।
ছাগৰ ছাল ছেলাবৰ ডবুৱা কটাৰী

বিহু--কৃষিজীৱী লোকৰ উৎসৱ । কৃষিজীৱী গাঁৱলীয়া লোকে শস্য চপোৱাৰ পিছত মনৰ আনন্দত
নাইবা শস্য সিঁচাৰ আৰম্ভণিতে গৰ্ভবতী পৃথিবীৰে সম্পৰ্ক থকা বিহু উৎসৱ অতীজতে নৈৰ পাৰত বা পথ৷ৰন
বৰগছৰ তলত নিৰ্জন আহল বহল ঠাইতহে পাতিছিল । সংস্কতিৰ পূজাৰী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে লোক
সংস্কৃতিৰ এই মহান অমুষ্ঠানটিক সম্মান জনাই, উচিত মযাদা প্ৰদান কৰি নগৰাঞ্চলৰ লোকেও ইয়াৰ আনন্দ
'ডপজোগ ঢূৰ্বি পৰাকৈ গুৱাহাটীত বিহ্ুতলী এখন পতাৰ পৰিকল্পনা কৰে । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ ভাষাৰে --
‘উজান বজাৰৰ বিহুখন মই আৰু পুলিন দাসে পতা । ‘লুইতত ভোটোঙাই ওলাল শিলৃ' ‘আৰু ‘সাগৰ সঙ্গমত '-
এই কেইট৷ বিহুৰুদিনাখন ৰাতি গাম বুলি ঠিক কৰিলোঁ । ডাৰত সাবটা সাবটি হওঁতে লিখা । ৰাধা গোবিন্দ
বৰুৱাৰ আশীৰ্বাদত উজান বজাৰত ৰভা পাতি আমি প্রথম বিহু পাতিছিলোঁ । কেক্ৰেটাৰী দুজন -- পুলিন দাস
আৰু ভূপেন হাজৰিকা । তেতিয়া দৈৰ চাকৰি-তাকৰিও নাই । ৰাতি মোক গান গাবলৈকে নিদিলে । মোৰ
গান নিষিদ্ধ কৰি দিলে । তেতিয়া কেশৱ মহন্তহঁতে মোৰ গান কেইটা একে ৰাতিতে ছপাই লাখ লাখ কপি
বিলাই দিলে গুৱাহাটীৰ বিহুতলীবোৰত । শাসনাধিষ্ঠিত সকলক আক্ৰমণ কৰিম বুলিয়েষ্ট মোক গান
কেইটা গাবলৈ দিয়া নহ’ল ।"-- মই এটি যাযাবৰ, ১২১ পৃষ্ঠা । শিল্পী সকল স্বভাৱতে অভিমানী । সেই
দুখতে, সুদীৰ্ঘ পচিছ বছৰ তেওঁ লতাশীল বিহুতলীত গীত গোৱা নাছিল ।

মানব প্ৰেমী ড০ হাজৰিকাদেৱ হ'ল শ্রমিক-বনুৱা,নিছলা-হালোৱা হজুৱা, সৰ্বহাৰাৰ বুকুৰ কুটুম ।
লুইতত ভোটোঙাই ওলোৱা শিহুটোৰ দৰেই হঠাতে আৰ্বিভাৱ হোৱা এচাম নেতাৰ অন্ধ শাসনত শোমণ কাৰী,
ক’লা ব্যৱসায়ী, সমাজ বিৰোধী লোকৰহে স্বাৰ্থ পূৰণ হৈছে । ক'লাধন্ছ বলত ইহঁতে কোৰোণাৰে ধন
চপহিছে। আনৰ তেজ শুহি পোৱ| পসশ্থ্যযৰ বলত, ক্ষমতাৰ খকত মদমত্ত এইচাম লোকে নিজৰ অস্তিত্বৰ প্রতি
অসজাগ সাধ'ৰণ, নীৰিহ জনতাক কুহিয়াৰ পেৰাদি পেৰি খেলৰ ঢোপ হিচাবে, খেলিবলৈ লোৱা টেঙাৰ বলৰ
দৰে ব্যৱহাৰঞ্চৰিআহিছে। চ’তৰ মাহত তাঁতৰ শালত মাকোৱে খিটেখিটায়, অসমৰ শিপিনীৰ গাত তত
নতি। আছি শিপিনীয়ে মূনে কপালে হাত দি বহি আছে; বজাৰত সূতা নাই । ক'লা বজাৰত সৃতা পায়, জুই
ছাঁই দাম, বহছুৰেকৰ বিহুটিত বিহুৱান এখনো নাই ৷ বাহিৰৰ কোটিপতি ব্যৱসায়ীয়ে কাপোৰৰ মিল বতুবাঁইছে।
তাৰে পৰা এৰোপ্লেনেৰে চিন্ক সূতা আহিছে, নেতাসৱে তাকে গাত মেৰিয়াই ধন্য মানিছে। মাটিখিনি মহাজনৰ
ওচৰত বন্ধকত থলে । এদিন পিয়াদা আহি তাকো কফ্ৰেোক কৰিলে । এতিয়া উপায কি ! সেয়ে, খাটি খোৱাজনৰ
দুখ-দুৰ্দদশা কিছু পৰিমাণে লাঘৱ কৰিবলৈ ৰাজনৈতিক ভাবে অসচেতন নীৰিহ জনগনক আত্মসচেতন
কৰোৱাৰ অৰ্থে আৰু তেজপিয়া স্বৰূপ শোষণকাৰীৰ হাতোৰাৰ কবলৰ পৰ! হোজা জনতাক উদ্ধাৰ কৰাৰ
অৰ্থে ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচি জনতালৈ উপহাৰ দিয়ে । তেওঁ কয় যে জাতীয় সংস্কৃতি ‘বিহু'ক
বচোৱাৰ বাবে ধাৰ কৰি হ লৈও অসমীয়াই বিহু পাতে । কিন্তু, দুদিন বিহু পাতি এবন্ছৰ কান্দিবি, গিলিবি
দুখৰে ঢোক’। সেয়ে ‘হে' গাঁৱৰে সাহসী লোক, কাঢ়ি নিয়া মাটিখিনি, ৰন্ধকৰ মাটিখিনি ৰাইজে পালেহে গুচিব
পিয়াহ ভৈোক’। কোনো ৰণ বলিয়াই পাৰমাণৱিক বোমাৰে ৰণ কৰি মানুহ মাৰি আনন্দ লতিছে। লভক।
আমাৰ দুখীয়া নিছলাই সেইবোৰ ভাবিলে লাভ হ'ব কি ? কাৰণ, ‘ৰণ হ'লে খাম কি,ৰণ হ’লে গাম কি, মৰিব
দেশৰহে লোক’ । আমাক লাগে দুবেলা দুসাজ ভাত, পিন্ধিবলৈ কাপোৰ, থাকিবলৈ এটি সাধাৰণ গৃহ, খেতি
কৰিবলৈ এডৰা মাটি আৰু শিক্ষা-সংস্কৃতি । এইখিনি পাবলৈ হ’লে জ্নগণে সংগ্ৰাম কৰিব লাগিব কাৰণ,
বিপ্লৱ অবিহনে সমাজৰ পৰিবৰ্তন অসম্ভৱ । ভাৰত বৰ্ষ গণতান্ত্ৰিক দেশ হ'লেও শাসনাধিষ্থিত নেতাই আন্দোলন
নকৰাকৈ ৰাইজৰ বাবে কিবা এটা কৰাৰ নজীৰ নাই । বহুটো প্ৰতিশ্ৰতি দি শাসনৰ গাঢী দখল কৰা সকলে
‘লঙ্কা গৈ পালে ৰাৱণ হয়’ । গতিকে, বিপ্লৱৰ দ্বাৰা নিজৰ প্ৰাপ্য কাঢ়ি আনিব লাগিব । তেতিয়াহে দেশৰ
ৰাইজে বিহু পাতি বিহুৰ আচল আনন্দ ভোগ কৰিব পাৰিব । কাৰণ এখন সুস্থ সমাজতহে সংস্কৃতি জীয়াই

থাকে । তেতিয়া মা,ভনী আৰু চেনেহীয়ে বৈ দিয়া বিহুৱান গাত মেৰিয়াই বিহু তলীত নাচিব ডেকা
গাভৰুৱে। বিহুতলী হ'ব দলদোপ্‌ দলদোপ্‌ হেন্দোলদোপ্‌ । শেষত তেওঁ কয় যে ‘বোঁৱতী সুঁতিটিক ভেটিব
নোৱাৰি ভৈটা ভাঙে ঘনে ঘনে, বিদ্ৰোহী ৰাইজক কঢ়িয়াই লৈ যোৱা সংগ্ৰামক ভৈটিব কোনে ?’ কাৰণ ‘সমাজ
নাবাচিলে গীত নাবাচে আৰু নাবাচিব অসমীয়া জাতি ।’

ছাগৰ ছাল ছেলাবৰ ডবুৱা কটাৰি
পহুৰ ছাল ছেলাবৰ মিট
দেশৰ বুঢ়া মেথা দায়ে নধৰিবা
গাঁই যাওঁ আজিৰে গীত ।
লুইতত ভোটোঙাই ওলাল শিহু
আজি বোলে ৰঙালী বিহু, বিহু ?
অ’ধেমালি চাই যা,ধেমালি চা
যেন লেটেকুৰে থোক
দলদোপ্‌ দলদোপ্‌ হৈন্দোলদোপ,অ’দেশৰে ৰাইজখন চা,
সমাজৰ পথাৰত চহকী খেলুৱৈয়ে ৰাইজক সাজিছে ঢোপ,
বোলো চাই যা, ৰংমন চাই যা---- ৷
(আকৌ) সমাজৰ পথাৰত টেঙৰ খেলুৱৈয়ে
ৰাইজক সাজিছেঢোপ ।
অ’ গাঁৱৰে এইগাল লোক; হ’ল মিছলীয়াৰ ঢোপ ।
বোলো ৰংমন চাই যা !
অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, অতিকৈ চেনেহৰ মাকো
সমাজৰ গামোচাত ন-ফুল বাছি দিওঁ লুইতক সাজি দিওঁ সাকোঁ ।
এহি মানৰ কথাখিনি এহি মানে থওঁ
হালোৱা হজুৱাৰ কথাখিনি কওঁ ---
ইফালেদি লথিয়াই তোক নাজিতৰা,
সিফালেদি লথিয়াই তোক
ৰঙালী বিহুটিক কঙালী কৰিলে পেটৰো নুগুচে ভোক
নাজিতৰা, পেটৰ নুগুচে ভোক ।
দুদিন বিহু কৰি এবছৰ কান্দিবি, গিলিবি দুখৰে ঢোক ।
গাৱঁৰে এইগাল লোক, হ’ল মহাজনৰ ঢোপ ।
বোলো চাই যা ৰংমন চা
দেউতাৰ পদূলিত গোন্ধাইছে মাধুৰী
কেতেকী ফুলিবৰ হ'ল এ ---গোবিন্দাই ৰাম
মৌজাদাৰ দেউতাৰ পদূলি সাৰোঁতে
কঁকাল মোৰ ভাগি যে গ’ল এ ---গোবিন্দাই ৰাম ।
(পিছে) কাচিখনত আজি বৰ চোক !
গাঁৱৰ দাৱনিয়ে বাচি বাচি ৰাখিছিল
বৰা ধানৰ দুটামান থোক, তাতে পৰিল পিয়দা পোক ।
পাহাৰে জৈয়ামে টঙালি বান্ধিলৈ

= চু টি

ৰাইজে ক লৈহি মোক,
জীৱনটো পণ কৰি নিজে হেনো খেদিব
সমাজৰ তেজ শোহা জোক --অ’ দেশৰে ৰাঁইজখন চা
শুদা শুদা মাকোটি খট্‌ খট্‌ চলে
বোৱনীয়ে হেঁপাহেৰে চানেকী ল’লৈ
ক'লা ক’লা বজাৰত সূতাৰ দাম দেখি
দুখুনীয়ে পাইছে শোক, ৰাইজৰ এইগাল লোক --হ'ল কাৰোবাৰ ঢোপ
বোলোঁ জদীয়া চাই ঘা,চাই যা, চাই যা ওঁ ।
দুজনে এজনে কলঘৰ সাজিছে
থানে থানে কাপোৰ ওলায়
উৰণীয়া জাহাজত চিলিক আহিছে
আমাৰ বিহুকাপোৰ নাই ।
বিহু কাপোৰ নাই বুলি বনগীত নেগাবি সঁচা সঁচা কথাবোৰ কৈ
ধুতি-পিন্ধা চেহাৰে এনুৱা গীত গালে পিঙতহে তুলিব গৈ ।
সঁচা কথা কোৱা বৰ বেয়া ৰোগ
দঢ়াই নকৈছিলো তোক ? অ’ ধেমালি চাই যা; ধেমালি ।
কোনোবা সমুদ্ৰত বোমা ফুটুৱালে
ক’ৰবাত পৰিলে ছাই
এগগণ্ডা বোমাৰে পৃথিৱী পুৰিব ক’ৰবাৰ ৰণ বলিয়াই ।
উদ্যান বোমাৰে গুণগান ধথানি নকবি এনেকৈ মোক
বোলো ৰণহ’'লৈে খাম কি ?ৰণ হলে গামকি ?
-মৰিব দেশৰহে লোক ।
শান্তিৰে নিজৰাত নিজৰি ব’বলৈ আমি হ'ম বৰশীৰ টোপ
অতিকৈ হেপাহৰ বহাগৰ বিহুটিও সুৰেচুৰে পাবগৈ লোপ ।
হে’মাননীয় ৰাইজৰ লোক. হে' সাহসী গাঁৱৰে লোক
কাঢ়ি নিয়া মাটিখিনি, বন্ধকৰ মাটিখিনি
ৰাইজে পালেহে গুচিব পিয়াহ-ডোক ।
বিহুতলী যেতিয়া ৰজনজনাব --নাচিব দেশৰে লোক
ৰোলোঁ দেখিবি ন-ন ৰূপ
বোৱকী সুঁতিটিক ভৈটিব নোৱাৰি
ভেঁটা ভাঙে স্বনে ঘনে,
বিদ্ৰোহী ৰাইজে কচিয়াই লৈ যোৱা
সংগ্ৰামক ভেটিব কোনে ?
বোলো দেশৰে ৰাহজীখন আগুৱাই যা, বুকু পাতি যা
দল্‌দোপ দলদোপ হেমন্দোলদোপ্‌ -- ধেমালি চাই চাই ঘা ---
গুৱাহাটী, ১৯৫৪

স্নেহেই আমাৰ শত শ্ৰাৱণৰ

মুকুতা বুলীয়া মিঠা মিঠা শব্দৰ দ্বীপাৱলীৰে জিল্‌মিল্‌, ৰিম্‌ৰিিম্‌ বৰষুণৰ টুপ্‌ টুপ্‌ ছন্দৰ মৌৰস নিগৰা
এই গীতটি লিখি সুৰৰ জলধিত জুবুৰিয়াই সংগীত সূৰ্য্য ড০ ভূপেন হাজৰিকাই গাইছিল --কলেজ হোষ্টেলৰ
নবাগত আদৰণি সভাত । সেইদিনা বতৰ সেমেকা আছিল আৰু ছেগ চেৰেকাকৈ বৰষুণ দি আছিল । তেওঁৰ
সুৰকাৰ মনত সুৰৰ ৰিণিবিনি সুৰধ্বনি এটা বাজিয়েই আছিল । ই ফালে তেওঁ গীত গাবগৈ লাগে মৌন ভাষাৰ
উন্মাদনা সনা বিদ্যুৎ ক্ষিপ্ৰ নয়নৰ যি সকলৰ নিশ্বাসে গীতিকাৰৰ আশাৰ আশ্বাসত অসীম তৃপ্তি সানে । তেনে
এজাক আশা ভৰা দৃষ্টিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰেমৰ মন্ত্ৰেৰে উচ্ছল জীৱনৰ জোৱাৰ অনাৰ অনুপ্ৰেৰণাৰে অনুপ্ৰাণিত
কৰিবলৈ,আশীষ দিবলৈ । বৰ্ষণ মুখৰ সেই পৰিবেশ, সেই বিশেষ অনুষ্ঠানটি আৰু তেওঁৰ দুচকুত ভাঁহি উঠা
সেই আশা ভৰা দৃষ্টিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলৰ মুখবোৰ আটাইকেইটা উৎস একেলগে ৰজিতা খুৱাই কাব্যময়ী মধু
ব্যঞ্জনাৰে ৰঞ্জিত মিঠা প্ৰেমৰ এই গীতটি ৰচি তেওঁ পৰিবেশন কৰে । মৰম স্নৈহৰ আদান-প্ৰদান, আশীষ
বৰ্ষণৰ উপৰিও গীতটিৰ শেষৰ স্তৱকত তেওঁ গতিশীল গীত অৰ্থাৎ ৰূপান্তৰৰ গীত গোৱাৰ কথাকে কৈছে
অন্য বহু গীতত কোৱাৰ দৰে । কাৰণ, বৃষ্টিৰ তৃষ্ণাৰ লক্ষ্য ই’ল মৌচুমী বতাহ, তেনেদৰে এই গীতৰো বা ছাত্ৰ-
ছাত্ৰী সকলৰো লক্ষ্য আছে - প্ৰথমতে বিদ্যা আহৰণ আৰু তাৰ পিছত সমাজ সংস্কাৰ। শিক্ষাই আঙুলিয়াই
দিয়ে সমাজৰ ভূল ক্ৰটিবোৰ ! সেয়েহে সুন্দৰ সমাজ এখন গঢ়িবলৈ হ’লৈ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন । সমাজ সদায়েই
পৰিবৰ্তন শীল । পৃথিৱীয়ে এটা নিৰ্দ্দিষ্ট কক্ষ পথেৰে ঘূৰি ঘূৰি আৱৰ্তন কৰাৰ দৰে সমাজখনো পৰিবৰ্তনৰ
বাটেদি আহি আহিয়েই আজিৰ এই অৱস্থা পাইছেহি আৰু ভবিষ্যতেও এনেদৰে পৰিবৰ্তন হৈ গৈ থাকিব ।
গতিকে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলেও এই কথাত মন দিয়া সমুচিত হ’ব । গীতটিৰ ভাব আৰু ভাষা অতি উচ্চ খাপৰ।
কবিতা হিচাবে গীতটিত পৰিদৃষ্টমান হয় অন্ত্যমিল অনুপ্ৰাস আৰু মিত্ৰাক্ষৰ ছন্দৰ প্ৰাচুৰ্য্য । গীতটি কাহাৰবা
তালৰ আৰু সাৰঙ্গ ৰাগৰ আধাৰত বিন্যস্ত । তাৰোপৰি আধুনিক গীতৰ প্ৰথাগত স্থায়ী,অন্তৰা, আভোগ আৰু
সঞ্চাৰী এই চাৰিটা স্তৱকত বিভক্ত । অপূৰ্ব সুৰবিন্যাসেৰে গীতটি হিয়া মন শাত পৰা এটা কালজয়ী গীত ।

স্নেহেই আমাৰ শত শ্ৰাৱণৰ
ধাৰাসাৰ বৃষ্টিৰ প্লাবন আনে ---
যৌৱন বাসনাৰ ৰিক্তোপকুল

পূৰ্ণ কৰে উন্মত্ত ৰানে ---
নিৰ্ডজন স্তব্ধ তিমিৰৰ পাৰ ভাঙি
উচ্ছল জীৱনৰ জোৱাৰ আনে
অপৰূপ বাৰিষাৰ তৰঙ্গ ৰাশিয়ে

নাচে নৱ সৃষ্টিৰ গানে ।

বিদ্যুৎ ক্ষিপ্ৰ নয়নে তোমাৰ

মৌন ভাষাৰ উন্মাদনা সানে

নিস্বাসে মোৰ আশাৰ আশ্বাসত
তৃপ্তিৰ পৰিধি নামানে-_-

প্ৰীতি দিগবলয়ত গতিশীল গীত গাওঁ

বজ্ৰৰ গৰ্জনে হাৰ মানে

বৃষ্টিৰ তৃষ্ণাই মৌচুয়ী খেদি যায়

আমাৰ দৃষ্টিয়েও লক্ষ্য জানে । গুৱাহাটী, ১৯৫৪

অহো হো মহো হো

“নামনি অসমত মহ খেদিবলৈ গাইছিল -‘অহো হো মহে! হো । মহ মাৰিবা যাউ চো...' পিয়লী ফুকনত্৷
দিনত সেই আহিৰে নিশ্চয কোনো মুক্তিপথ যাত্ৰীয়ে গাইছিল --" ড০ ভূপেন হাজৰিকা । লোকগীতৰ অমৃল!
মণি-সুকুতাৰে সমৃদ্ধ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ভঁৰাল । সময়ৰ কুটিল গতিত, দেশৰ অস্থিৰ পৰিস্থিতি, সঘনে পৰিবৰ্তিত
ৰাজনৈতিক পটভূমি, বাংলা সংস্কৃতিৰ প্রভাৱ, পাশশাগ্য সংস্কৃতিৰ বতাহ আদিৰ প্ৰভাৱত এই অমূল্য সম্পদৰোৰ
অসমৰ মাটিৰ পৰা নিশ্চিহ্ন হৈ যোৱাৰ উপক্ৰম হৈছিল । সেই সময়তে সংস্কৃতিৰ পূজাৰী ড০ হাজৰিকাদেৱে
বহু কষ্ট কৰ্ৰি চটাহ পৰেবতৰ পৰা চিৰি লুঁইতলৈ(কে অসমৰ চুকে-কোণে, গাবেঁ-ভূঞে ভ্ৰমি ভগা কাঁচৰ টুকুৰা
হৈ সিঁচৰতি হৈ পৰি থকা হীৰা-অণি-সুকুত| সদৃশ লোকগীতৰ অম্ৃল্য সুৱদী সুবোৰ বিচাৰি খোচৰি সংগ্ৰহ
কৰি আনি সেইবোৰ প্ৰকাশ তথা প্ৰসৰ কৰিবলৈ যত্নপৰ হৈছিল। উতলি মাটিৰ সৈতে মিহুলি হৈ যাব খোজা
সেই সুৰবোৰত তেওঁ কিছু আধুনিকতাৰ, কিছু পাশ্চাত্যৰ আবিৰ সানি জাকজমকীয়া আধুনিক বাদা যন্ত্ৰ
সৈতে সঙ্গত কৰি প্ৰাণ পৰশা বহুমূলীয়া গীতৰ সৃষ্টি কৰে। আমাৰ আলোচা এই গীতটো অবিভক্ত কামৰূপ
জিলাত আঘোণৰ পূৰ্ণিমা তিথিত ‘মহ খেদা' উৎসৱত গোৱা ‘অহেো হো মহো হো মহ মাৰিবা যাউ চো’
লোকগীতটিৰ আলমত ৰচা । গীতটি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ পটভূমিত এজন স্বদেশপ্ৰেমিক পিয়লি ফুকনৰ
মুখৰ ভাষাৰে ৰচা --যিজনক দেশদ্ৰোহীতাৰ অপৰাধত বৃটিছ চৰকাৰে ফীটী দিছিল ।

পৰাধীনতাৰ শিকলিৰে বন্ধা দেশমাতৃ শোকত ম্ৰিয়মান ' শোকত ছাই বৰণীয়া ৰংঘৰ, কাৰেঘেৰ।
মাতৃৰ চক্‌পানী কোন পুত্ৰই সহিব পাৰে ? বেদনাত বুকু হমেহমায়, চকুত‘1পনি নাই । দেশমাতৃৰ বিলুপ্ত
অস্তিত্ব পুনৰুদ্ধাৰৰ বাৰে আজি মৃত্যুকো ভয় নকৰে মুক্তি পথ যাত্ৰীয়ে । সেয়েহে অস্ত্ৰ নিমতাসবক তেওঁ
আহ্বান জনাঁইছে হেংদানত শান দিবলৈ; মহামন্ত্ৰীক আহ্বান জনাইছে মন্ত্ৰণা দিবলৈ। সমৰ সজ্ঞাৰে সজ্ঘিতহৈ ,
ৰণ শিঙা বড্তাই, আশীস বিচাৰি দেশমাত্বৰ চৰণ চুই, মৃত্যুকো নেওচি সহাসাবদনে ওলাল মুক্তি পথ যাত্ৰী
পিয়লী ফুকন দেশমাতৃৰ কৰৰ পৰাধীনতাৰ শৃঙ্খল চিঙিবলৈ । ক্লাৰণ, তৰিলে দেশ মৰিলে স্বৰ্গ । কাহাৰ্বা
তালৰ এই গীতটি গায়ক, গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱৰ স্বদেশ প্ৰেমৰ এক স্ববলন্ত নিদৰ্শন ।

অহো হো মহ অ’

দেশৰ হকে মৰোঁ অ’

কিঞ্চিতো নাই ভয় নাই

ওলালোঁ মুক্তি পথ যাত্ৰী ।

ৰংঘৰ ৰংঘৰ তেজী ৰঙা ৰংঘৰ

আজি কিয় ৰং তোৰ নাই

ডাঙৰীয়া সৰু বৰে আৰু যত অনুচৰে

কিয় আজি শোকতে বিনাই ।

নাকান্দিবি অ’ দেশমাতৃ

শান দিয়া হেংদান যত মহা অস্ত্ৰ

মন্ুণা দিয়া আজি যত মহা মন্ট্ী

আশিস দিয়া আই মাতৃ

ওলালো মুক্তি পথ যাত্ৰী ।
ৰোলস্বৰি ? পিয়লি ফুকন, ১৯৫৫

উজাই বুৰে দিলে

জাতে পাতে, অস্থিয়ে মজ্জাই অসমীয়া লোকগীতৰ ঠাঁচত ৰচা, বনগীত সুৰীয়া এই গীতটি বৃটিচ
শাসিত অসমীয়াৰ বিলৈ বিপত্তিক সুঁৱৰি গোৱা গীত । ধনে-ধানে, শস্যে-মৎস্যে সমৃদ্ধিশালী অসমীৰ সকলো
থাকিও আজি যেন একো নাই !শোষণকাৰীয়ে কোৰোণাৰে ধন চপাই বিলাসত মজিছে আনহাতে তেজক
পানী কৰি, হাড়ক মাটি কৰিও সাধাৰণ প্ৰজাই দুখত চকুলো মচিছে। দেখিও নেদেখা শুনিও নুশুনা দেশৰ ডা-
ডাঙৰীয়াৰ সকলৰ সাধাৰণ প্ৰজাৰ বিলৈ বিপত্তিলৈ চকু কাণ দিবলৈ আহৰি নাই । তেওঁলোকৰ অলসতা,
অযোগ্যতা, কাণ্ড-জ্ঞান হীনতাৰ ফল স্বৰূপে দেশ মাতৃ পৰাধীনতাৰ গ্ৰাসত পৰি কোঙাহৈ পৰিছে । কিন্তু,
দৈশৰ ডা-ডাঙৰীয়া, নেতা-পালিনেতা সন্ন জানি লোৱা ভাল যে তেওঁলোকবতি আছে ৰাইজৰ কান্ধৰ ওপৰত
ভৰি থৈহে । ৰাইজৰ শকতিয়ে দেশৰ শকতি । ৰাইজ একত্ৰিত হলে অসাধ্য একো নাই । এদিন তেওঁলোকৰ
অৱস্থাও হ'বগৈ পাৰে নাজল নাথল। উদাহৰণ স্বৰূপে, লুইতক জানো ভেটা দি ৰাখিব পাৰি ?ভেটা ভাঙিবয়।
তৈনেদৰে মানুহৰ আৱেগ,আশা-আকাঙ্ক্ষাকো দমন নীতিৰে ৰোধিব নোৱাৰি -এদিন ধুমুহাৰ ৰূপ লয়।

বোলছবি ; পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫

গাঁৱৰ জীয়ৰী সপোন সুন্দৰী

অসমৰ গাৱঁৰ জীয়ৰী সপোন সূুন্দৰী--হাস্যময়ী, লাস্যময়ী, কল্যাণী, সুঘমা, ৰূপে নিৰূপঙী; পাহাৰে-
ভৈয়ামে নাচি-বাগি উৰি ফুৰা ৰঙীন পখিলা । নৈ-ৰিলত সাতুৰি-নাদুৰি আপোন পাহৰি যোৱা, --জিৰ জিৰ্‌
জুৰিত দাপোন চোৱা । তেওঁলোক ৰোৱনী, দাৱনী, তাঁতৰ পাটৰ শিপিনী, বৰঘৰ শুৱনী । যৌৱন বলীয়৷
লহপহীয়া দুবাহুৰে বুকুৱে বিচৰা জনক সাৱটিবলৈ যেন ব্যাকুল। অতীত অসমত নাৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাষে
শিক্ষিত নাছিল। তেওঁলোকে নিজ পৰিয়াল আৰু সমাজখনত পোৱা মানৱতা, নৈতিকতা, সততা আৰু ‘কৰ্মই
ধৰ্ম’ শিক্ষাৰ বলত ঘৰ -পথাৰ চম্ভালাৰ উপৰি” }্লাৰুগাই পালন কৰি, বৈ-কাটি পৰিয়ালৰ আয় উপাৰ্জন
বৰ্দ্ধনতো স্বায়ীৰ সহায়ক হৈ একোখন সুন্দৰ গৃহস্থী আৰু সমাজ গঢ়াত অৰিহণা যোগাইছিল। মাতৃৰূপত
তেওঁলোক হয় গৈ সন্তানৰ গুৰু, অভিভাৱক । অসমৰ শিপিনীয়ে তাঙঁৰ শালত সপোন ৰচনা কৰা দেখি
মহাত্মা গান্ধী মুগ্ধ হৈ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল । গৌৰৱৰ কথা, আজি অসমৰ শিল্দিনীৰ তাঁতৰ কাপোৰে বিশ্বৰ
বৰ ঘৰ শুৱাইছে। গাঁৱত জনমিলেও তেওঁলোকৰ বুকুতো আছে বহু সপোন; উচ্চাকাঙ্তক্ষা। সৰু সৰু নিজৰাই
নিজৰি নিজৰি নৈৰ সতে মিলিগৈ সাগৰ মহাসাগৰত মিলি যোৱাৰ দৰে গাঁৱৰ জীয়ৰীয়েও গাৱঁৰ পৰাই বিশ্ব
সোঁতত মিলি নিজ প্ৰতিভা আৰু জ্ঞানেৰে বিশ্বক সুবাসিত কৰাৰ প্রয়াস কৰে । সম্প্ৰতি বিশ্বায়নৰ যুগত
আজিৰ গাৱঁৰ জীয়ৰীৰ আশা-আকাঙ্ক্ষা বিশ্বমুখী হৈছে। পৰিবৰ্তিত সময়ৰ সৈতে খোজত খোজ মিলাই,
আধুনিক শিক্ষাৰে শিক্ষিত হৈ তেওঁলোকে পুৰুষৰ সমানে আগবাঢ়িছে, জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ ন ন সাধনাত ব্ৰতী
হৈছে, দেশ বিদেশত বিভিন্ন গুৰুত্ব পূৰ্ণ কৰ্মত ব্ৰতী হৈছে। গাৱঁৰ সবঙ্গীন উন্নতি কামনা কৰি, গাওঁক এখন
সুখ-শান্তিৰ সাম্যৰ সৰগ ৰচাৰ সপোন ৰচি অসমৰত্ন ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচে ।

গাঁৱৰে জীয়ৰী সপোন সুন্দৰী
গাঁৱতে সপোন ৰচো মই
মাটিতে সৰগ ৰচৌ মই

দেৱতাই ৰ লাগি চায়।
ধুনীয়া মন মোৰ কুমলীয়া
বাহু দুটি মোৰ লহ পহীয়া

কাকনো সাৱটিব খু জি অলিয়া বলিয়া হয় ।
দেহাৰ বৰণ মোৰ চম্পাফুলীয়৷
চুলিৰ বৰণ মোৰ -- এন্ধাৰ কলীয়া

খোজতমলয়া বয় ।
গাৱঁৰে ধাননিৰে ময়েই দাৱনী
মুগাৰে ৰিহাখনিৰ ময়েই ৰোৱনী

মোক দেশেই সাৱটি লয়।
মুকলিমূৰীয়া চেনেহ নিজৰাই
লুইতকে ধিয়াই বাগৰি যায়

আশাৰও যে শেষ আজি নাই ।
জিৰ্‌ জিৰ্‌ জিৰ্‌ জিৰ্‌ নাচোন নাচে
ৰমক জমককৈ সাজোন কাচে

মোক সাগৰে সাৱটি লয়।

বোলছবি £ পিয়লী ফুকুম, ১৯৫৫

দুখৰে উপৰি দুখ

অসম ইংৰাজৰ অধীনলৈ যোৱাত ইংৰাজৰ শাসন, শোষণত অতিষ্ঠ হোৱা অসমীয়াৰ আলৈ আথানি
নোহোৱা হ’ল প্ৰাকৃতিক দুৰ্য্যোগকে ধৰি নানা অপায় অমঙ্গলে দেখা দিলে। চাৰিওফালে যেন মৰিশালীৰ
নিস্তৱ্ধতা । কাৰো মুখত হাঁহি নাই। পথাৰত ধান নাই । ৰাজ্যৰ দৌল-দেৱালয়ত দবা-কাঁহ নাই, নাই নামঘৰত
হৰিনামৰ ধ্বনি-নাট-ভাওনা, মছজিদত আজান নাই । গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ‘পিয়লি
ফুকন’বোলছবিৰ এই গীতটিৰে কাল এন্ধাৰে ঢকা অসমৰ সেই দুঃসময়ৰ এখন স্পষ্ট চিত্ৰ সুন্দৰ ভাৱে অঙ্কণ
কৰিছে।

দুখৰে উপৰি দুখ মোৰ ৰাইজ এঁ
লুইতত উটিলে জাঁজী
আমাৰে দেশখন হ’ল মৰিশালী
পানী নাই পথাৰত আজি
কিনো দিন পৰিলে আজি ।
ৰহদৈয়ে ঢাকুৰে ভোগায়ে চিঞৰে
পৈঁপাটি নৈবাজে আজি
শিৱৰে দ’'লতে দবা নাইকিয়া
দবা কাঁহ নুঠে বাজি
বৰঘৰৰ মজিয়াত সাপে বাহ ল’লৈ
বননি উঠিলে গজি,
কাৰনো ঘৰৰে বুকুতে উঠিছে
দুখৰে সুৰটি বাজি ।
কোম্পানী আহিলে চ’ৰাঘৰ মুখলৈ
এখন্তেক বৰ্হোদেই বুলি,

বোলছবি ঃ পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫

৫}
পিয়লি পিয়লি ক’তেনো লুকালি

১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ চুক্তি অনুসৰি অসম বৃটিছৰ অধীন" গ’ল । এবাৰ এবাৰ কৈ তিনিব্মৰ
হোৱা মানৰ আক্ৰমণৰ অত্যাচাৰত জৰ্জৰিত অসমবাসী পুনৰ ইংৰাজৰ অধীনস্থ হোৱাত জনসাধাৰণৰ দুখে
কুলাই পাছিয়ে নধৰা হ'ল। ইতিমধ্যে, ১৮৫৭ চনত ভাৰতৰ প্রথম স্বাধীনতাৰ যুদ্ধ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ জুইয়ে সমগ্ৰ
ভাৰতবৰ্ষৰ চুকে কোণে বিয়পি পৰিল। সেই অগ্নিশিখাৰ ফিৰিঙতি অসমলৈও চিটিকি আহিল। মণিৰাম
দেখ্বাপৰ নেতৃত্বত অসমতো চিপাহী বিদ্ৰোহৰ জুই দ্বলিল। পিয়লী বৰুৱা মণিৰাম দেৱানৰ সোঁহাত স্বৰূপ
' আছিল ।পিয়লী আৰু তেওঁৰ সহযোগী সকলৰ উচত|ণত অসমৰো সেনাৰ চাউনিবোৰ জাগি উঠিল । সেয়ে,
গীতিকাৰে অতি দৰম্দ্ৰে পিয়লীক ‘মুকুতি যুঁজৰ সেনাপতি বুলি অভিহিত কৰিছে। অৱশেষত বৃটিছ চৰকাৰৰ
বিৰুদ্ধে কৰা ষড়যন্ত্ৰ আৰু দেশদ্ৰোহিতাৰ অপৰাধত পিয়লীক ১৮৫৮ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে যোৰহাটত
ফাঁচি দিয়ে । পিয়লীৰ মৃত্যুত পাহাৰে তৈয়ামে অগণন শোকাকুল জনতাৰ কান্দোনৰ ৰোল উঠিল। গছ-লতা,
চৰাই-চিৰিকতি, আনকি বনৰ পশু-পক্ষীও শোকাভিভূত হ’ল । চকু পানী টুকি টুকি দিখৌ নদীয়েও যেন থমকি
ৰ’ল। পিয়লিয়ে দেশৰ স্বাধীনতাৰ বাবে বিপ্লৱৰ হাতীপটি বাট ৰচিলে। স্বদেশৰ মুক্তিৰ বাবে প্রাণ দি পিয়লি
সৰ্গলৈ গুচি গ’ল। পিয়লী শ্বহীদ হ’ল। গায়ক গীতিকাৰে কামনা কৰে যে দেশৰ সংকট কালত পিয়লীয়ে
দেখুৱাই যোৱা হাৰ্টীপটি বিপ্লৱী বাটটিৰে ৰাইজেও গৈ দেশৰ বাবে যুঁজ দিব। ইয়েই হ'ব পিয়লীৰ থাপনাত
জলোৱা শিখা, শ্ৰদ্ধা তৰ্পণ।

নাভাঙিলে কাল ঘুমতি

বোলছবি ; পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫৬

ৰমকে জমকে আছিল মোৰ অসমী

ইতিহাসৰ পাতে পাতে সোণালী আখৰেৰে জিলিকি আছে আই অসমীৰ অতীত গৌৰৱ গাথা।
মহাভাৰতৰ যুগত এই ৰাজ্যখনৰ নাম প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ আৰু পিছলৈ কামৰূপ হয়। আহোম ৰাজত্ব কালৰ
পৰাই এই ৰাজ্যখন ‘অসম’ নামেৰে নামাঙ্কিত হ’ল । ৰূপে গুণে বিভুষিতা আই অসমী । যুগে যুগে অসমীয়ে
নিজ গৰ্ভত ধাৰণ কৰি অনেক বীৰ-বীৰাঙ্গনা, গুণী- জ্ঞানী সন্তান জন্ম দিছে যি সকলে দিনে ৰাতি আইৰ কথাই
চিন্তা কৰে। সেয়ে সিংখাপ, জোনবিৰি, সোণৰ কপৌফুল পিন্ধি, হাতত জেতুকাৰ বোল সানি লয়ে লাসে
শৌধয্ে বীয্যে অসমীয়ে এদিন গৌৰৱ ধ্বজা উৰুৱাইছিল। বঙহৰ মঙহ বঙহে খালে 1! কাল শতৰু বদন
পূৰ্ণানন্দই মান অসুৰক মাতি আনি অসমীয়াৰ ওপৰত জাপি দিলে। মানৰ অমানুষিক অত্যাচাৰত শাস্তি প্ৰিয,
নীৰিহ অসমীয়াৰ বিলৈ বিপত্তিৰ সীমা নোহোৱা হ’ল। পুনৰ ১৮২৬ চনত ইয়াণ্ডাবু সঙ্কিমতে অসম ইংৰাজৰ
অধীনস্থ হ’ল । পৰাধীনতাৰ শিকলি ছিঙি অসম মাতৃক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ অনেক বীৰ সপ্তানে বুকুৰ তেজ
দিলে। মণিৰাম দেৱান, পিয়লী ফুকনক বৃটিচে ফাঁচি দিয়ে । এনে অমানৱীয কাযাতি দেশত শোকৰ নৈ বৈ গ'’ল।
ড‘’ হাজৰিকাদেৱে অসম বুৰঞ্জীৰ এই সকলো কথা আতিণগুৰি মাৰি কাহাৰ্বা তালৰ, গজগতি ছন্দৰ এই
গীতটো বচে আৰু ‘পিয়লি ফুকন’ চিনেমাত দিয়ে।

ৰমকে জমকে আছিল মোৰ অসমী
সোণৰ কপৌফুলে পিন্ধি
সিংখাপ পিন্ধিলৈ জেতুকাৰ বোলেৰে
হাত ৰঙচুৱা কৰি । --- কিনো দিন পৰিলে আজি ।
ক’লৈ গ’ল ৰঙ চঙ ক’তনো সিংখাপ
গলৰ শিলিখাৰে মণি;
বদন পূৰ্ণানন্দে শতৰু শালিলে
মান ৰূপ অসুৰক আনি ।
আমাৰে মজিয়াত শগুন বপুৰাই
খায় মৰা শ টানি
জয়াৰে দ’লতে ফেঁচাই কুৰুলিযায়
অসমৰ যাতনা দেখি ।
কোম্পানী আহিলে মুখত হাঁহি লৈ
এখন্তেক বহোঁ দেই বুলি
বহিব পাই তেওঁ বৰ ঘৰ সোমালে
শেলেৰে বুকুতে হানি ।
স্বাধীন অসমীৰ ডিঙিতে আঁৰিলে
লোহাৰ শিকলিৰে মণি
কোন ক’ত আছা অসমীৰ বুকুতে
মোকলাই আনাহি ভাঙি ।
পানী টোপা টোপে পৰে মোৰ চকুলো

অসমী উঠিব হাঁহি । কিনে দিন পৰিলে আজি ! বোলছবি ; পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫

এটি কলি দুটি পাত

শঙ্কৰদেৱে গঢ়া বৰ অসমখনিত চাহ জনজাতি নামেৰে আৰু এটা জনজাতি নতুনকৈ সধযেক্]সিত হ'ল।
এওঁলোক বৰ্তমান অসমীয়া জাতিৰ অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ । ১৮৩৯ চনত ইংৰাজৰ আমোলত অসম ফোঁম্পানী গঠন
হোৱাত অসম ভূমি সেউজীয়া চাহ বাগিচাৰে সেউজ বৃুলীয়া হৈ পৰিল। চাহখেতিত সহায় কৰিবৰ কাৰণে
ইংৰাজ সকলে (অজ্ঞাত কাৰণত) থলুয়া শ্রমিক নিয়োগ নকৰি বঙ্গ, উৰিয্যা. মধ্যপ্ৰদেশ আদিৰ পৰা অসমলৈ
তমিক আমদানি কৰিলে। এওঁলোকেই হ’ল বৰ্তমানৰ চাহ জনজাতি। এওঁলোকৰ মানস পটত ৰৈ যোৱা পূৰ্বৰ
কিছু ভাষা সংখ্কৃতি আৰু নতুনকৈ গ্ৰহণ কৰা থলুৱা 'বৃাষা সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণত এটি নতুন ভাষা, সংস্কৃতি গঢ়লৈ
উঠিল। এই ভাষা-সংস্কৃতিয়ে বাৰে ৰহলীয়া অসমীয়া সংস্কৃতিত সোণত সুৱগা চৰালে। এওঁলোক মালিক পক্ষৰ
দ্বাৰা শোষিত, বঞ্চিত। শ্রমানুসাৰে উপযুক্ত পাৰিশ্ৰমিক, শিক্ষা আৰু অন্যান্য সা-সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত হৈ দুখ-
দুৰ্দশা পূৰ্ণ অস্ধকাৰময় জীৱন যাপন কৰে ৷ শ্ৰমৰ ক্লান্তিলাঘৱ আৰু জীৱনটো সৰস প্বাৰিবলৈ বিশাল সেউজীয়াৰ
বুকুত তেওঁলোকে মাদলৰ তালে তালে নাচে, গায় । সংস্কৃতিৰ পূজাৰী, মানৱ প্ৰেমী ড’ হাজৰিকাদেৱে নিষ্পেধিত
এই গোষ্ঠীটোৰ পুঞ্জীভূত বেদনাৰাশি হৃদয়ঙ্গম কৰি তেওঁলোকৰ কাৰুণ্য ভৰা জীৱন যন্ত্ৰণাক কলাত্মক দিশেৰে
বিশ্ববাসীৰ সমুখত উদঙাই দেখুৱায়। হেজাৰজনৰ হেজাৰ মাদলৰ শব্দত শত তুফান উৰুৱাই পঠাই আজি
তেওঁলোকে বিশ্ববাসীৰ সমুখত নিজকে মানুহ ৰূপে পৰিচয় দিছে।

এটি কলি দুটি পাত ৰতনপুৰ বাগিচাত
লহ্পহীয়া হাতেৰে কোনেনো ছিঙিলে
অ’ কোনেনো ছিঙিলে ?
এন্ধাৰ ক’লা চুলিৰে জবাফুলৰ পাহিৰে
পাপৰিবোৰ উৰুৱাই কোনেনো হাঁহিলে
অ’ কোনেনো হাহিলে ?
জুগনু আৰু লছ্মীৰে বিয়াৰ দিনা বুমুৰে
ৰতনপুৰ বাগিচাত জোৱাৰ তুলিলে
অ’ জোৱাৰও তুলিলে ।
জুগনু আজি এটি পাত লছ্্‌মী আজি এটি পাত
কেঁচুৱাটি সৰু কলি ভাগৰি পৰিলে
অ’ ভাগৰি পৰিলে ।
সেই মানুহ কলি দুটি পাত ৰতনপুৰ বাগিচাত
অকালতে চিঙিবলৈ পিশাচও আহিলে
অ’পিশাচও আহিলে ।
তাম বৰণৰ দেহাৰে সবল সুঠাম বাছৰে
চম্ঢমাঢম্‌ মাদল বজাই কোনেনো নাচিলে
অ’ হেজাৰে নাচিলে ।
নতুন তুফান আহিলে হেজাৰ মাদল বাজিলে
সেই মাদলৰ সাহস দেখি পিশাচও পলালে ।
অ’ পিশাচও পলালে ।
বচন! ; গুৱাহাটী, ১৯৫৫

জাগ্ৰত মানুহৰ ছাঁ দেখি

১৯৫৫ চনৰ জুনত ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক সন্থাৰ সদস্য ৰূপে হেলচিংকিত অনুষ্ঠিত বিশ্বশাস্তি সন্মিলনীৰ
ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি স্বৰূপে ড’ ভূপেন হাজৰিকা ফিদ্ল্যাণ্ডলৈ যায়। তেওঁৰ দলটোত আছিল কেবাজনো সাহিত্যিক,
সংস্কৃতিবিদ-কলাবিদ আৰু কেইজনমান যুদ্ধ বিৰোধী কংগ্ৰেছী এম পি । তেওঁলোকে দিল্লীৰ পৰা বিমানেৰে
কাবুল, মস্কো হৈ ফিন্ল্যাণ্ড পায়গৈ । বিমানৰ পৰাই তেওঁলোকে দেখিবলৈ পালে জিলিকি থকা ৰাছিয়াৰ
সেউজীয়া খেতি পথাৰ; সমাজতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ গৌৰৱ -- খেতিয়কৰ নিজৰ কালেক্‌টিভ ফাৰ্ম-- সমূহীয়া
খেতি। আনহাতে হিন্দুকুশৰ সিটোফালে একে মাটি কাবুলৰ অথচ শুকান, শিল বৰণীয়া হৈ অসহায় ভাবে পৰি
আছে ! এক বিৰাট বৈপৰিত্য । তেওঁৰ চকুৰ আগত ভাঁহি উঠিল নিজৰ দুখীয়া দেশ ভাৰত বৰ্ষৰ কথা। অসমৰ
দৰিদ্ৰ কৃষকৰ কথা ! ঘৰে ঘৰে এডোখৰ ফটা কাপোৰ বিচৰা শিশু ভিক্ষাৰীৰ কথা, এমুঠি ভাত, অলপ গাখীৰৰ
বাবে চিঞৰি চিঞৰি মৃত্যুক আকোঁৱালি লোৱা বুভুক্ষু শিশুৰ কথা !! আশী শতাংশ কৃষিজীৱিৰ দেশ ভাৰত
বৰ্ষ! কোনোটো বতৰত খৰাঙে মষিমূৰ কৰে আৰু কোনোটো বতৰত বানপানীয়ে ধাহি মুহি ধুই নিয়ে বা নৈৰ
গৰা খহনীয়াত জাহ যায়! কৃষকৰ মূৰৰ ঘাম মাটিত পৰা হাড় ভঙা শ্রম অথলে যায় ‘ আশী শতাংশ ভাৰতীযৰ
জীৱিকাৰ অন্যতম উপার কৃষি ব্যৱস্থাৰ ৰাজহাড় ভঙা । স্বাধীন ভাৰতৰ আৰ্থ সামাজিক দিশত যেনেদৰে উন্নতি
হব লাগিছিল বাল্তৱ ক্ষেত্ৰত সেয়া পৰিলক্ষিত নহ’ল । শিক্ষাৰ জ্যোতিৰ অভাৱত লক্ষ্যজন আদিম গুহাবাসীৰ
দৰে অজ্ঞান অন্ধকাৰতে পতিত হৈ ৰ’ল; গণতান্ত্রিক ৰাষ্টৰখনত মাথোন দুটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হ’ল -- এটা হ’ল
পুঁজিবাদ আনটো দৰিদ্ৰ। দেশৰ শাসনত থকা সকলৰ অদূৰদৰ্শিতা, অন্ধ শাসনে কিছুমান দুনাঁতি পৰাযণ ক’লা
ব্যৱসায়ীকহে ৰক্ষণাবেক্ষণ দিছে যাৰ অকৃটোপাছী শোষণৰ বলত নীৰিহ, হোজা জনগণ কোঙা হৈ পৰিছে।
ইতিমধে চুবুৰীয়া সমাজবাদী ৰাষ্ট্ৰ চীন, ৰাচিয়া, ফিনল্যাণ্ড আদি দেশৰ উন্নতি দেখি ভাৰতৰ নেতাসকল উচপ
খাই উঠিছে। এইবোৰ দেখি শুনি মস্কোৰ হোটেলত বহি শাসনৰ গাদীত থকা, উচ্চৰ পৰা উচ্চতম মহলত
সুখেৰে টোপনি যোৱা নেতা সকলক উদ্যেশ্যি হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে। তেওঁ কয় যে জাগ্ৰত মানুহৰ ছাঁ
দেখি কিয় উচপ খাই উঠিছা। এতিয়া কুঁৱক্লীয়ে আৱৰা ৰামধেনু কিয় বিচাৰি যোৱা * তোমাৰ চৌদিশে চোৱাঁ,
ধূলিৰ এই ধৰাতে সৰগ নামিছে নতুন ৰহণ পোৱা। তেওঁলোকৰ শুকান ধৰণীত নতুন মৌচুমীৰ বৰষুণ পৰি
যুগৰ কঠিয়া ধৰাত নাচিছে; সেইবোৰ অনুকৰণ কৰা ।

জাগ্ৰত মানুহৰ ছাঁ দেখি

( কিয়) দিনে ৰাতি উচপ খোৱা
আলসুৱা আকাশত কুঁৱলীৰ মুখা পিন্ধা
ৰামধনু কেলেই খেদি যোৱা ।

ধুলিৰ ধৰাত জীৱন সৰগ ওপজে
নতুন ৰহণ পোৱা

আলিটিৰ আশেপাশে মানুহ দেখিবা
পদাঘাত নেওচিযোৱা ।

নতুন মৌচুমীৰ বৰষুণ পৰিছে
শুকান ধৰণীত চোৱা

যুগৰ কঠিয়া ধৰাত নাচিছে
তাকেহে সাৱটি লোৱাঁ ।

ৰচনা ঃ মনস্ধেো, ১৯৫৫

জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ বস্তি দ্বলে

পল ৰ’বছনে আমেৰিকাত বৰ্ণ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিছিল গীতেৰে, দক্ষ অভিনয়েৰে;--সাম্যবাদ
প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে । ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱেওঁ ওৰেটো জীৱন গীত গাই আহিছে শ্ৰেণী বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে, শোষণৰ
বিৰুদ্ধে, ন্যায্যৰ বাবে, সাম্য প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে । উৎসৱ পাৰ্বন অনুষ্ঠিত হয় ধনী দুখীয়া নিৰ্বিশেষে সকলোৰে
বা!ৱঁ) উদাহৰণ স্বৰূপে, পোহৰৰ উৎসৱ, আনন্দৰ উৎসৱ দেৱালীকেই ল'ব পাৰি । দেৱালীৰ জিক্‌মিক্‌ বস্তিৰ
পোহৰত অমাৱস্যাৰ এন্ধাৰ দূৰতে বিদূৰ হয় । ৰা $/সাদোপম অট্টালিকাত জ্বাকজমক সাজপোছাক শিন্ধি
জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ ৷পাহৰত ধনীৰ দুলালহঁতে ধুমধাম হিলৈ ফুটাই আনন্দত আত্মহাৰা হয়। তাৰ তলতেই
এন্ধাৰ ভগা পজাঁটিত দুখীয়াৰ শিশুটিয়ে ভোকত কাদ্দে; পেটৰ কলমলনিত টোপনি নাহে! উপায়হীনা দুখুনী
মাতৃয়ে নিচুকনি গাই শুৱাবলৈ বৃথা চেষ্টা কৰে - লাহে লাহে , তেওঁলোকৰ পঁজালৈ দেৱালীৰ আনন্দ নাহে!
অমাৱস্যাৰ এন্ধাৰেৰে আৱৰা তেওঁলে৷কৰ জীৱন জিক্‌মিক দেৱালীৰ বস্তিৰ পোহৰে পোহৰ নকৰে। সুখ-শান্তি,
হাঁহি-ফুৰ্তি কোনেনো নিবিচাৰে ? গায়ক, গীতিকাৰ হাজৰিকাদেৱে কয় -- সমাজৰ সৰ্বভ্ৰৰ লোকৰ মাজত
সুখ-শান্তি আহিবলৈ হ’লে সমাজ পৰিবৰ্তন হ’ব লাগিব । সমাত্ধ স্‌লনি হয় বিপ্লৱৰ ফলতহে । বিপ্লৱৰ ফলত
এন্ধাৰৰ বক্ষ বিদাৰি এদিন সমাজ আকাশত পূবে ধল ফাঁট দিব । নতুন সুৰুযৰ ৰাঙলী পোহৰে সমাজৰ চোতাল
জিলিকাই তুলিব। সেইদিনা দেৱালীৰ চাকিৰ পোহৰে পঁজাটিও জিক্‌মিকাব; ধুমধাম হিলৈ ফুটাই প্রতিটো
শিশুই আন্ন্দতে নাচিব!

জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ বস্তি জ্বলে
এন্ধাৰত কান্দে কোনে অকলে অকলে
ওচৰা-ওচৰি দুটি ঘৰ ।
এটি পঁজা আনটোে৷ ৰজা ঘৰ
ৰজাঘৰে হাহে, মাথোন পঁজাটিত বস্তি নস্বলে ।
পঁজাটিত এটি আছে মাটিৰে চাকি
শলিতাও জ্বলি গ’ল নাই আৰু বাকী
বৰ বৰ আলাসৰ লাৰুৱে হাঁহে
পঁজাটিত পোনাটিৰ টোপনি নাহে

ফুট গধূলিতে কপিলী খুটিত

ড‘ভূপেন হাজৰিকাৰ কিছুমান গীতত মানুহৰ সহজাত পবিত্ৰ প্রেমৰ কোমল মিঠা সুৰ ধ্বনিত হয়
যিবোৰে পাবাণ হৃদয়ৰো মৰ্ম্ম স্পৰ্শ কৰিব পাৰে৷ তেওঁ এবাৰ নগাওঁৰ এখন ফাংচনত গীত গাই উভতি
আহোঁতে বাটত সোণাপুৰ-ক্ষেত্ৰীৰ ৰাজপথত দেখা সেই অঞ্চলৰ গো-পালনকাৰী, গাখীৰৰ ব্যৱসায়েৰে জীৱিকা
নিৰ্বাহ কৰা নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ জীৱনক প্রতিনিধিত্ব কৰা ‘কাঞ্চী আৰু তাইৰ প্ৰেমিক নল বাহাদুৰ
ছেত্ৰী’ৰ কথাৰে এই মহান গীতটি ৰচনা কৰে। গৰু আমাৰ কিমান উপকাৰী সেই কথা বৰ্ণোৱা নিষ্প্রয়োজন।
হিন্দু সকলে গৰুক লক্ষ্মী জ্ঞান কৰি পূজা কৰে । গীতটিত উল্লেখিত “গাই বিচৰাৰ চলে সি মনৰ মৰম যাচে,
সেই মৰম দেখি কাঞ্চীজনী ৰঙা পৰি যায় ।” এই প্ৰেম হৃদয়ৰ আকৰ্ষণতহে ওপজা আধ্যাত্মিক শ্ৰেম। ‘গাইজনী
হেৰালে তাইৰ ব্যৱসায়ো নাই’-- একেবাৰে ধ্ৰুণ্বসত্য কথা । কাৰণ, এজনী গাই গৰুই একো একোটি পৰিয়ালৰ
জীৱিকা নিৰ্বাহৰ একমাত্ৰ সম্বল। নল খাগৰিৰ মাজতে সি গাই বিচাৰি পাই গাইজনী তাইক ঘূৰাই দিলে।
তেতিয়া নিজৰ গৃহস্থক পাই পোহনীয়া জন্তুৱে যি আনন্দ পায় ‘গাইজনীয়েও আনন্দতে গোধুলি উৰায়’শাৰীটোৱে
অতি সুন্দৰ কৈ বুজাই দিয়ে । ইয়াৰোপৰি, আজিৰ সমাজৰ ব্যাধি স্বৰূপ ‘কৰ্মহীনতা’, এলেহুৱা জীৱনৰ বিপৰীতে
গো-পালন কৰি স্ব-সংস্থাপিত গোৰা গাভৰু কাঞ্চিজনী নিবনুৱা ডেকা-গাভৰুৰ আদৰ্শৰ প্রতীক। প্ৰতিটো
পৰিয়ালত নাৰীৰ ভূমিকা কি (?) সৰ্বজন বিদিত। ঘৰখনৰ দায়িত্ব চম্তালাৰ উপৰিও আৰ্থিক দিশতো যে
নাৰীয়ে অৰিহণা যোগায় এই কথাকে প্রতিপন্ন কৰিবলৈ গৈ গীতিকাৰে নাৰীৰ প্ৰতি সন্মান প্রদৰ্শন কৰি নাৰীমনৰ
সৌন্দৰ্য্য, সততা, আৰু দৃপ্ত ব্যক্তিত্বক মহানুভৱতাৰে পৰিস্ফুৰণ ঘটাইছে । অন্যহাতে, অ’ বগী গাই,অ’লচ্মী'
গাই’ বুলি ৰিঙিয়াই ফুৰা কাঞ্চীজনীৰ প্রতি মানৱতাবাদীজনৰ হৃদয় সহানুভূতিৰে পূৰ্ণ হৈছিল । সেয়ে নলবাহাদুৰ
ছেত্ৰী নামৰ প্ৰেমিক এজনৰ বেশত এজন প্ৰেমিক ৰূপে তাইক সহায় কৰি দিয়াৰ ভাৱ তেওঁৰ মনত উদয়
হৈছিল। ৰিঙিয়াই-দৌৰি গাই বিচৰাৰ ছন্দত তাইৰ দৈহিক সুষমাত গীতিকাৰ বাৰুকৈ আকৃষ্ট হৈছিল ।‘তাইৰ মান
গাখীৰতী নাই’ তাৰেই প্রকাশ বুলি এটি সাক্ষাৎকাৰত শিলপীজনে কয়।

ফুট গধূলিতে কপিছী খুটিত
কোন গোখলি গাভৰুৰ গাইজনী হেৰাল
গাইজনীনো কেনে তুলনা নাই
হেনো সেই চাপৰিত তাইৰ মান গাখীৰতী নাই ।
কাঞ্চীয়ে ৰিঙিয়ায় ---_-
‘অ’বগী গাই, ‘অ’ লছযী গাই
তুমি দেখোন নাহিলে ব্যৱসায়ো নাই’

সেই মিঠা মাতৰ চিঞৰে পৃথিৱী কঁপায় ।
তাইৰ ৰূপতীৰ্থৰ যাত্ৰী-- এজন মাথোন আছে
গাওঁ তাৰ ক্ষেত্ৰী,--- সি নল বাহাদুৰ ছেত্ৰী
গাই বিচৰাৰ ছুলে মনৰ মৰম যাচে
সেই মৰম দেখি কা্থীজনী ৰঙ । পৰি যায়।
নল খাগৰিৰ মাজতেসি গাই বিচাৰি পালে
গাঁই বিচাৰি পাই তাইক গাইজনী দিলে
গাইজনীয়েও আনন্দতে গৈ৷-ধূলি উৰায় ।

নগাওঁ গুৱাহাটী ৰাষ্ট্ৰীয় পথত, ১৯৫৫

ৰং কিনিবা কোনে

কলাৰত্ন ড’ ভূপেন হাজৰিকাদেৱ কেৱল গায়ক, গীতিকাৰ বা চিনেমা নিৰ্মতাই নহয় তেওঁ এজন সুন্ৰ
আবৃত্তিকাৰ আৰু ভাওঁৰীয়াও ৷ তেওঁৰ ৰসাল বাক্যালাপে মানুহক বাৰুকৈয়ে মোহিত কৰে । ফোন বয়সৰ
ম্মনুহৰ লগত কেনেদৰে কথা পাতিব লাগে তেওঁ সুন্দৰ তাবে বুজিলৈ সেই মতে বাক্যালাপ কৰি মানুহক
মোহি'ত যমষে। ইও এবিধ কলা । তেওঁ শিশু মনত্ত্বক অধ্যয়ন কৰি শিশুৰ জ্ঞান বিকাশত সহায়ক হোৱাকৈ
শিশুৰ মনোপ্ৰাহীকৈএই গীতটো ৰচে ৷ কিছুবছৰ আগলেফে শিশু সাহিত্য বা শিশুগীতৰ সংখ্যা তেনেই ভাকৰ
আছিল। সম্ঙ্লতি সঙ্বশিক্ষা মিছনে শিশু শিক্ষা প্ৰসাৰৰ বাবে গীত-নাচ, খৈলা ধূলাৰ মাধ্যমেৰে শিশুক শিক্ষা
দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছে । সম্প্ৰতি বুজন পৰিমাণৰ শিশু সাহিত্যিক আৰু শিশু সাহিত্যও সৃষ্টি হৈছে। কিন্তু যি
সময়ত অসমীয়া শিশু সাহিত্যৰ ভঁৰাল চালুকীয়া অৱস্থাত আছিল সেই সময়তে শিশুৰ মানসিক বিকাশৰ অৰ্থে
ড’ হাজৰিকাদেৱে ভালেমান শিশুগীত ৰচে । তাৰ ভিতৰত এই গীতটোও অন্যতম । গীতটো এজন ৰঙ
বেচোঁতাৰ (ফেৰীৱালাৰ) কথাৰে ভাওঁ দিও গাৱ পাৰি ।

শিশুৱে নানা বৰণীয়া ৰং ভাল পায়। সাতোবৰণীয়া ৰামধণু, ৰঙৰ উৎসৱ ফাকুৱা, পোহৰৰ উৎসৱ
দেৱালী শিশুৰ প্ৰিয় । তাৰোপৰি শিশুৱে ৰঙ চঙীয়া ছবি চাই ভাল পায়। ছবি নথকা কিতাপ শিশুৱে পঢ়িবলৈ
ভাল নেপায় । সেয়েহে শিশুৰ কিতাপবোৰ নানা বৰণীয়া ছবিৰে ভৰা । শিশুৱে ছবি আঁকিও ভাল পায়। পেণিল
ডাল হাতত তুলি লব পৰা হোৱাৰে পৰা শিশুৱে ছবি আঁকে ঘৰৰ বেৰে-দুৱাৰে, য’তে ত’তে -- আঁক বাক ফৰি!
এনে শিশুৰ বাবে কালাৰ পেন্সিল, কালাৰ বক্‌চ্‌ অত্যন্ত প্ৰয়োজন। কিন্তু তেৎ'ংললাকে নেজানে -- এই কালাৰ
বঁকুচাদ ৰংবোৰ ক’ৰ পৰা অহা। কাৰণ, এইখিনি বয়সত প্রকৃতিৰ সতে শিশু মনৰ পৰিচয় নঘটে। তাৰোপৰি,
আজিৰ শিশু বিশেষকৈ নগৰাঞ্চলৰ শিশু সকলক তিনি চাৰি যছৰৰ পৰহ স্কুলত ভৰ্তি কৰা (চৰকাৰী নিয়ম
ছুবছৰ) এটা নিয়মত পৰিণত হোৱা বুলিবই পাৰি। এই শিশু সকলে (প্রতি্বশ্দিতাৰ দৌৰত) জীৱনৰ প্রথম
খোজতেই, এফ প্রকাৰ মাকৰ কোলাৰ পৰাই এটা যান্ত্ৰিক জীৱনত সাঙোৰ খায়; তীঘ্ৰ মানসিক চাপত ভাৰাক্ৰান্ত
হয়। শিশু এটিক ‘মানুহ’ ৰূপে গঢ় দিবলৈ হ'লে প্ৰকৃতিৰ সম্যক জ্ঞান অপৰিহাৰ্য্য। কাৰণ প্রকৃতি অবিহনে
মানুহৰ জীৱন অসম্পূৰ্ণ। তেওঁলোকে ছ্ববিত লগোৱা ৰংবোৰ ক’ৰ পৰানো আহিল? আমাৰ চাৰিওফালৰ
পৃথিৱীখনেই যে এই সমস্ত ৰঙৰ আকৰ; এই ৰংবোৰ যেপ্রকৃতি দেৱীয়েই আমাক উপহাৰ দিছে --- এই শিক্ষা
শিশুই সহজে বুজি পোৱাকৈ গীতেৰে শিকোৱাৰ দিহা কৰি এসময়ৰ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক ড'‘
হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে।

এজন ৰঙৰ বেপাৰীৰ (ফেৰীৱালা) বেশত মোনাৰ ভিতৰত ৰং ভৰাই লৈ গায়ক গীতিকাৰে দেশে
দেশে ৰঙৰ বেহা কৰি ফুৰিছে। তেওঁৰ মোনাত থকা এই ৰং আনিছে প্রকৃতিৰ পৰা। যেনে ? হালধীয়া চৰাই আৰু
সৰিয়হৰ ফুলৰ পৰা হালধীয়া, আকাশৰ নীলা, বগলীৰ বগা, পথাৰৰ সেউজীয়া,ৰামধেনু আৰু সকলো ৰঙৰ
উত্স সূৰ্য্যৰ পৰা ৰং আনিছে । বেপাৰীয়ে পইচা নোহোৱাকৈ বন্ধু নিবিকে। কিন্তু এইজন বেপাৰীয়ে শিশু
সকলক আশ্বস্ত কৰিছে যে -- পইচাৰ অভাৱত দুখীয়া শিশু সকলে ৰং নোলোৱাকৈ থাকিব নেলাগে। বিনা
পইচাৰে সকলো শিশুকে তেওঁ ৰং দি যাব। সেয়েহে তেওঁ সকলো শিশুকে লৰি লৰি আহি ৰং লবলৈ কৈছে।
তেওঁ বেছি সময় ৰৈ থাকিব নোৱাৰে। কাৰণ দেশে দেশে তেওঁৰ বেহা আছে;পৃথিৱীৰ সকলো অকণিৰ মাজতে
তেওঁ ৰং বিলাই ফুৰে । তেওঁৰ মাথোঁ এটাই অনুৰোধ -- তেওঁৰ ৰং লৈ যেন সকলো শিশুই খিলখিলকৈ হাঁহি
হাঁহি ধৰা বুলায়। বাস্তৱ জীৱনৰ কৰ্কশতাত আৱদ্ধ নহৈ শিশু সকলে যাতে ৰং-আনন্দ আৰু স্রূৰ্তিৰ মাজেৰে
এটি সুন্দৰ জীৱন গঢ়ি সেই সুন্দৰতাৰ জ্যোতিৰে পৃথিৱীখনো সুন্দৰ কৰে সেই উদ্দেশ্যৰে তেওঁ এই গীতটো ৰচে
আৰু গায় ।

ৰং কিনিবা কোনে ?

অ’ ৰং কিনিবা কোনে ?

মোনা ভৰাই ৰং আনিছোঁ

কিনা মোনে মোনে ।

বাও ধানৰ সোণ পথাৰৰ হালধীয়া চৰাই
আৰু হালধীয়া সৰিয়হৰ ফুলৰ পাপৰিয়ে
হালধীয়া ৰহণ মোক বেচে ঘনে ঘনে
অ’ ৰং কিনিবা কোনে ?

সেউজীয়া থোৰ মেলা ধাননিতে

বৰ আকাশৰ নীলা মিলা সীমা খিনিতে
উটি ফুৰা বগটি হেৰালে;

বগ পাখিৰ বগা বিচাৰি
খালোঁ মই হাবাথুৰি

বগটি কেনিবা লুকালে ?

ডাঠ পাতল সেউজ বোলত
লুকাই থকা বগটিয়ে হাঁহি মাৰি ক’লে---
মোৰ পাখিৰ বগা কিনা;-নাপাবা সঘনে ।

হেঙুলীয়া ৰহণ খেদি

সেন্দুৰী আলিৰে গলোঁ

সূৰুয ককাইক লগ ধৰাৰ মনে ।

সূৰুষে বোলে ঃ

সকলো ৰঙৰ বেহা কৰে --- ইন্দ্ৰধনুখনে
সেই ধনুৱে অলপ বেচত
মোনাখনিত ঢালি দিলে

সপোন সনা ৰহণবোৰ জুখি দোনে দোনে

অ’ ৰং কিনিবা কোনে ?

অকণি অ’ অকণি ! ৰং বেচৌতা মই

দৈশে দেশে বেহা আছে --- মই নাথাকো ৰৈ ।
লোঁৱা, লোঁৱা, ৰং লোঁৰা -- আনা সবাকে মাতি
ৰঙৰ বাবে নালাগে মোক পইচা পাতি ।
মাথো তুমি ৰং লোৱা লৰি লৰি আহি

সেই ৰঙেৰে ধৰা বোলোৱা

খিল খিলকৈহহাঁহ ।

আহা জনে জনে, অ’ ৰং কিনিবা কোনে 1

টটীনিকুটি, গুৱাহটী; ১৯৫৫

[};};}}}}}}}}}}}}} সগৰ
অ’ জীৱন ডিঙা বাই থাকা

দেহ বিচাৰৰ গীত সমূহ অসমীয়া লোক সাহিত্যৰ অমূল্য সম্পদ । পুৰণি দেহ বিচাৰৰ গীত সমূহত
নাও, নাওৰীয়া আৰু নদী যথাক্ৰমে জীৱন আৰু সংসাৰৰ প্রতীক ৰূপে ব্যৱহাত হৈছিল । সংস্কৃতিৰ গুৰি বঠা
বোঁতা ড’ হাজৰিকাদেৱে মলঙিব ধৰা লোক-সংস্কৃতি এই অমূল্য সম্পদসমূহ পুনৰুদ্ধাৰ কৰি আনি সৃষ্টিৰ
সোণাৰী শালত গঢ়ি পিতি নতুন সাচঁত ন ন ৰহণ্যদ দজাই পৰাই সোণত সুৱগা চৰালে । দেহ বিচাৰৰ গীতৰ
আৰ্হিত সজোৱা এই গীতটোত ‘নৈ’ সংসাৰৰ আৰু ‘নাও’ মানুহৰ জঁৱনৰ প্রতীক হিচাবে ব্যৱহৃত হৈছে। সংসাৰ
নদীত নাও মেলি আহোঁতে গুম্‌ গুম্‌ মেঘৰ গাজনিৰে সৈতে ধুমুহা আহে । অৰ্থাৎ জীৱন পথত বাট বুলি
আহোঁতে আমি প্রতিটো পদক্ষেপতে অনেক বাধা বিঘিনিৰ সন্মুখীন হুওঁ । তাঞাপৰি নদীৰ গভীৰ পানীত
কুম্ভীৰ, ঘঁৰিয়াল আদি অনেক ভয়ানক প্রাণী থকাৰ দৰে আমাৰ জীৱন পথতো পদে পদে অনেক বাধা বিঘিনি
আৰু শত্ৰু আছে। সেইবোৰ যিমানেই ভয়ানক নহওক আমি পিছছঁছকি আহিব নেলাগে। আমি বুকুৰ সাহেৰে,
দুবাছৰ শক্তিৰে সেইবোৰক পৰাস্ত কৰি আমাৰ জীৱন তিঙাখন বাই নিবঁই লাগিব অর্থত লক্ষ্যস্থান পাবই
লাগিব। কাৰণ, জীৱনে কেতিয়াও হাৰ মানিব নেলাগে । কেতিয়াবা মাজনদীৰ চাকনৈয়াত পৰি ইকুলো হেৰনাই
সিকূলো নেপাই জীৱন নৌকা ডুবু ডুবু কৰে; --- পাল চিৰে, বঠাও ভগে । সমুখত নিশাৰ এন্ধাৰ ৷ এনে ক্ষেত্ৰত
অসীম ধৈৰ্য আৰু সাহসেৰে চাকনৈয়াক প্ৰতিহত কৰি লক্ষ্যত উপনীত হব লাগে । মানুহৰ জীৱনত ঢৌ ধুমুহা,
সংঘাত, ঘাত-প্রতিঘাত থাকিবই । অসীম ধৈৰ্য্য আৰু সাহেৰে সেইবোৰ নেওচি সাফল্যৰ শিখৰত আৰোহণ
কৰিব পৰাটোহে সাৰ্থক জীৱন। সেয়েহে , সাগৰ সঙ্গমত সাঁতুৰি সীতুৰিও ক্লান্ত মোহোৱা গায়ক গীতিকাৰ ড’
ভূঞেন হাজৰিকাদেৱে জীৱনৰ গভীৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা উপদেশ দি কয় যে মানুহে দুখৰ দিনতো দুখকে ধিয়াই
কান্দি-কাটি অমূল্য সময় অথলে পাৰ নকৰি ধৈৰ্য, সাহস আৰু ফঠোৰ সাধনাৰে জীৱনটো সজাই পৰাই সুখ-
শাস্তি কী'হিৰে সঙ্গীৱ কৰিব লাগে ।

অ’ জীৱন ডিঙা বাই থাকা, বান্ধ হে ।
গুম্‌ গুম্‌ গুম্‌ গুম্‌ মেঘে গৰজিলে
হুম্‌ হুম্‌ হুম্‌ হুম্‌ ধুমুহা আহিলে ।
জীৱন ডিঙা বাই থাকা,

জীৱন ডিষ্ঠা বাই থাকা বান্ধ হে’ ।

গভীৰ নদীত কুম্ভীৰ আছে, -- আছে বন্ধু আছে

কুম্বীৰৰো মৰণ আছে, -- আছে বন্ধু আছে
বাহুত তোমাৰ বল আছে
হেজাৰ হাতীৰ সাহ আছে
তয় সঙ্কোচ এৰা বান্ধ হে!

এ কলিজা কপোঁৱা চাকনৈয়া --তাতে কিনো হ'ল?

মাজ পানীত নাও ভাগে চোঁৱা --_ এম্‌ তাতে কিনো হ’ল ?
এ বা দেখোঁ ভাগে -- হে হাত ক'লৈ গ'ল ?
পাল দেখোঁ চিৰে --- হে বুকুকলৈ গ'ল ?
কান্দোন এৰি হাঁহি থাক৷ বান্ধ হে।

বোলহ্‌ৰি £ এবাৰাটৰ মুৰ, ১৯৫৬

জনকপুৰৰ জানকীয়ে

অসম চাহৰ বাবে বিখ্যাত । পাহাৰে ভৈয়ামে বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল চাহৰ বাগিচাৰে সেউজীয়া অসমক কোৱা

হয় সৌন্দৰ্য্যৰ লীলা ভূমি; ‘01661) 1,811’ বা ‘সেউজী দেশ’ । ইয়াতেই ৰঙীন হয় শ্ৰমজীৱী বনুৱাৰ জীৱন ৷
তথাকথিত সমাজখনৰ আঁৰত ইয়াতেই ৰচে তেওঁলোকে যৌৱনৰ মধুৰ সপোন; জীয়াই থকাৰ ৰঙীন স্বপ্ন।
শোষিত, বঞ্চিত, অৱদমিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতি গায়ক, গীতিকাৰ হাজৰিকাদেৱ সদায়ে সহামুভুতিশীল । তেওঁ অৱহেলিত
চাহ বনুৱাৰ সমাজ জীৱন আৰু বৰণীয়া সংস্কৃতিৰ প্রতি আকৰ্বিত হৈ কেবাখনো চিনেমা আৰু ভালে সংখ্যক
গীতৰ সৃষ্টি কৰিছে । সেইবোৰ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ অমূল্য সম্পদ । এই গীতটিত বুধু আৰু জানকী চৰিত্ৰ দুটিৰ
মাজেৰে চাহ জনজাতিৰ সাজ-পোছাক, আ-অলঙ্কাৰ, জীৱন নিৰ্বহ প্রণালী, সমাজ ব্যবস্থা, ৰুচি অভিৰুচি, কলা
-সংস্কৃতি, প্ৰেম-পিৰিতি, আশা-অকাত্খা, হাঁহি - কান্দোন আদি সুন্দৰ ভাৱে পৰিস্ফুট হৈ উঠিছে । বাগিচাৰ
মাজৰ লুঙলুষ্ঠীয়া বাটেৰে বুধু শনিবৰীয়া হাটলৈ যায় । হাটৰ পৰা জানকীলৈ কিবা আনে নে নাই তাইৰ জ্ৰাক্ষেপ
নাই ! তাই মাথোঁ সপোন দেখে বুধুক মৰম দিয়াৰ, কাবতে পোৱাৰ, জুৰীয়া জীত্রনৰ । আজিৰ বস্তুবাদী সমাজ
ব্যৱস্থাত অনেক ডেকা বা গাভৰুৱে ধন বা বস্তুৰ লোভহে শপ্ৰেমত পৰে বা বিবাহৰ প্রস্তাৱ দিয়ে। এই ক্ষেত্ৰত
জানকীৰ প্ৰেম নিস্বাৰ্থ; হিয়াৰ মন্দিৰত ওপজা পৱিত্ৰ প্রেম । গীতটিত জানকীৰ চৰিত্ৰৰ মাজেৰে শ্ৰমজীৱি
সমাজৰ সৰু সৰু মানুহৰ হৃদয়ৰ সৌন্দয্য, মহানতা সুন্দৰ ভাৱে প্রকট হৈ উঠিছে।

জনকপুৰৰ জানকীয়ে মিচিক মাচাক হাঁহে

ৰতনপুৰৰ বুধু আজি তাইৰ পিনে আহে ।

বুধুৰ গলত ৰঙা ৰুমাল বাহুত তামৰ তাবিজ

ক’লা চুলিত কত যে ভাঁজ দেহত ৰঙীণ কামিজ

কাজল সনা চকু দুটাই হাঁহে । ৰতনপুৰৰ বুধু :......

জানকীৰে লাহী কঁকাল বতাহতে হালে

হৰিণী যেন চকু দুটি মিচিক মাচাক হাঁহে

সাত সাগৰৰ ঢৌত যেন ভাঁহে । ৰতনপুৰৰ বুধু আজি.....

কাণত লৰে চৰে কৰে দুটি ৰূপৰ বুুমকা

খোজে পতি কিবা বাজে থুনুক থুনুক থুনকা

কিহৰ ভৰত খোপাটি তাইৰ খহে । ৰতনপুৰৰ বুধু......

কোমল ৰঙৰ ওঁঠ দুটি যেন চাহৰ কুঁহিপাত
বুমুৰৰে সুৰ যেন ব’হাগী কুঙ্গিষে মাত
শুনি বুধুৰ কলিজাটি দহে ।ৰঙনগুঞৰ বুধু....
চাহ গছৰ মাজে মাজে দূৰণিলৈ যোৱা বাট
তাৰ মূৰত শনিবাৰে বহে এখন ধুনীয়া হাট
তাৰে পৰা বুধু আজি আহে
কিবা আনে কি নানে জানকীয়ে নেজানে
চকুত মাথোঁ সপোনটি ভাহে । ৰতপুৰৰ বুধু ......
বোলছবি ; এৰাঘাটৰ সুৰ, ১৯৫৬,

জোনাকৰে বাতি অসমীৰে মাটি

১৯৫৬ চনত ড‘ ভূপেন হাজৰিঞাদেৱে তৈওঁৰ কাহিনী আৰু চিত্ৰনাট্যৰে প্ৰথমখন কথাছবি ‘এৰা বাটৰ
সুৰ’ উলিয়ায় । ‘এৰা বাটৰ সুৰ'ৰ কাহিনী তেওঁৰেই বিগত জীৱনৰ কাহিনী বুলি ড’ হাজৰিকাদেৱে কয়।এই্‌
কথাছবিখনৰ বাবে তেওঁ ‘জোনাকৰে ৰাতি’, ৰ’দ পুৱাবৰ কাৰণে’, ‘জনক পুৰৰ জানকী’, ‘জীৱন ডিঙা বাই থাকা
বান্ধৈ’, আদি গীত লিখে আৰু তেওঁৰ পূৰ্ব ৰচিত ‘সাগৰ সঙ্গমত’ গীতটিও দিয়ে । ‘জোনাকৰে বাতি’ গীতটি
গাবলৈ তেওঁ অনুৰোধ কৰে কোকিল কণ্ঠী লতা মঙ্গেশকাৰক । তেওঁৰ কন্ঠতেই ধ্বনিত হয় চিৰ সেউজীয়া,
অনন্ত যৌৱনা ‘জেনাকৰে ৰাতি’ গীতটি। ‘লোনাকৰে ৰাতি’ শুনি ভাল নোপোৱা মানুহ নাই । গীতটি লৈ
হাজবৰিকাদেত্বও নথৈ সুখী । গানটো গাবলৈ লৈ লতাও সুখী । তেওঁ কয়-- ‘গঙ্গটোৰ কথা আৰু সুৰৰ পৰাই
গম পাইছোঁ যে অসমখন বৰ সুন্দৰ । তেতিয়াৰ পৰ অসমক নেদেখাকৈয়ে লতাই অসমৰ প্ৰেমত পৰিল।
গানটোৰ বিষয়ে ‘মই এটি যাধাবৰ’ত ভ’হাজবিকাদেৱে এনেদৰে লিখিছে --

লতাই যেতিয়া ‘জোনাকৰে ৰাতি---- গাই দিলে তেতিয়া মাথাঠি প্ৰেছ, গুজৰাটী প্ৰেছ গোটেই যোৰতে
হুলস্থূল লাগি গ’ল । কিমান বোৰ যে হেড্‌লাইন ওলাইছিল ! লতায়ো ক’লে ‘মই এনেকুৱা কথা , সুৰ আগতে
পোৱা নাই 1’ গানটো ‘091061}' উঠি গ'ল । কৃষ্ণ চৈতন্যই ‘[1{}}65 ০ [[1018’ত লিখিলে
‘১1018 [06018 101 [.৪!৪8 ৰেকৰ্ড খনৰ শ্ৰেষ্ঠ গান হ'ল ভূপেন হাজৰিকাৰ গানটো ‘জোনাকৰে ৰাতি---'
[19/0'0)]1 01} ০৮০1৮ /১এএঞ0]' তাৰ পাছত বিমান বাৰেই বেষ্ট বেফ্চৰ্ড ওলায় তাত সেই গানটো থাকিবই ।”

‘জোনাকৰে ৰাতি’ লতাৰ শ্রেষ্ঠ গীতবোৰৰ ভিতৰত বৰ নম্বৰ গীত এয়া অসমবাসীৰে সৌভাগ্য।

উল্লেখযোগ্য যে, এবাৰ এলবাৰ্ট হলত প্ৰথম সংগীত কনচাৰ্ট প্ৰদৰ্শন কৰোঁতে প্রতি আঞ্চলিক ভাষাৰ
গীত গাই যাওঁতে লতাই ‘জোনাকৰে বাতি’ও গাইছিল ।‘জোনাকৰে ৰাতি’ বড়ো ভাষালৈও অনুবাদ হৈছে। মুঞ্ৰী
গিৰ ইন্মা দৈ্বাৰীয়ে ভৈনাকৰে ৰাতি’ বড়ো ভাষালৈ অনুবাদ কৰে ।

জোনাক দিশা পৃথিৱীখন হৈ পৰে মোহময়ী-- যি সৌন্দয্ৰি বৰ্ণনা ভাষাৰে বুজাৰ নোৱাৰি । মাথো
অনুভৱহে কমিব পাৰি; ক্ষবি সাহিত্যিকৰ ৰচনাৰ সমল । মায়াময় জোনাফৰ ৰূপালী পখিলী উৰি আহি বিলাই
দি যায় ৰূপালী ৰহণ । সেই ৰূপালী ৰহণ সানি ধৰাখনেই হৈ পৰে ৰূপালী । এনেহেন জোনালী নিশা ধ্ৰীকৃষ্ণই
জিলমিলিয়া যমুনাৰ পাৰৰ কদম্বৰ ডালত বহি মুৰুলীত পঞ্চমত সুৰ তুলিছিল । সেই মুৰুলীৰ ধ্বনি শুনি
উত্ৰাৱল হৈ গোকুলৰ যত গোপী যমুনাৰ বালিলৈ লৰ ধৰিছিল ।--- সেয়া ত্ৰেতা যুগৰ কথা। মহাপুৰুষ
শঙ্কৰদেৱৰ ‘ৰাসক্রীড়া’ৰ সেই বৰ্ণনাই প্ৰত্যেক পাঠবা শ্ৰোতাৰ হিয়া মন পুলকিত কৰে। ড' ভূপেন হাজৰিকাইও
তেওঁৰ ‘এৰাবাটৰ সূৰ’ নামৰ ফলাত্মক কথাছবিখনৰ বাবে লিখিলে আমাৰ আলোচ্য ‘জোনাকৰে ৰাতি অসমীৰে
মাটি জিলিকি জিলিকি পৰে’ ।

জোনাক নিশা অসমৰ মাটি জিলিকি পৰে । গছে- বনে সেউজীয়া অসমৰ প্রাকৃতিক শোভা বিনদ্দীয়পি
জোনালী নিশা জোনৰ জোনালীৰে ৰূপোৱালী হৈ পৰে বিনন্দীয়া প্রকৃতি। দূৰ দূৰণিলৈ যেনি চোৱা যায়
তেনিয়ে মাথোঁ ফৰিং ফুটা জোনাক, ---- ঘৰৰ ছাল, গছ - পাত ৰূপালী, পাহাৰ নৈ নলা হাবি কম সকলো
ৰূপালী--- যেন সপোন পুৰী! বিব বিৰ মলয়াৰ পৰণত মালতী সযে। শ্াবদী জোনালী নিশা শেৱালী জুপি
ৰাপালী বসদ আৰু ৰূপালী মুকুট পিন্ধি সৰগী পৰীজনী বেন হৈ পৰে । গালে মুখে নিয়ৰ সানি টুপ টুপকৈ সৰি
পৰা ওছ বগা শেৱালি পাহি ফেন সেই পৰীজ্মনীৰে খোপাৰ পৰা সৰি সখি পৰা ফুল! গাঁৱৰ কাৰেৰে জিবি জিবি
বৈ যায় সৰু দুৰি। জুৰিব পানীত নিশা ভৰাই নাচি বাগি ধেমালি কৰে --- কি চমৎকাৰ সেই দৃশ্য! অসমৰ নম-
নদী-সুঁতি, পাহাৰ-পৰ্বত, গছ ৰন, আকাশ, জোন-তৰা, ফুল -পখিলা আদি প্রাকৃতিক সৌন্দধয্যুৰে অসম
সৌছধখাশালী । অতি নিমজ, প্ৰাজাল কাখ্যিক ভাষাৰে বচা এই গীতটিয়ে ড' হাজৰিকাদেৱে সাহিত্যিক গৰতিয়া

আৰু প্ৰকৃতি প্ৰীতিৰ পৰিচয় দাঙি ধৰিছে।

গীতটিত প্রস্ফুটিত হৈছে অসমৰ গাঁৱৰ সহজ সৰল সাধাৰণ লোকৰ জীৱন আৰু তেওঁলোকৰ হৃদয়ত
উকমুকাই থকা কামনা বাসনা, উচ্চাকাঙক্ষাবোৰ আৰু সেই আশাবোৰ বাত্নৱত পৰিণত কৰাৰ সাধনা । সেই
সাধনাত সফল হোৱাত গাঁৱৰ মানুহৰ দুখ- অশান্তিৰ এন্ধাৰবোৰে পলাই ফাট মাৰে । গীতটিৰ মাজেৰে
গীতিকাৰৰ সমাজ সচেতনতা আৰু মানৱ প্ৰীতি উজলি উঠিছে । বোৱতী সুঁতিক কোনোৱে বাধা দি ৰাখিব
নোৱাৰে। বাধা ভাঙি বয়। তেনেদৰে আমাৰ অসমেও প্রগতিৰ পথেৰে আগুৱাই গৈ থাকিব; শতৰু বা পৰশ্ৰীকাতৰে
যড়যন্ত্ৰ কৰি ইয়াক বাধা দি ৰাখিব নোৱাৰে। গাঁৱৰ সাধাৰণ মানুহৰ কোলাতে লালিত পালিত হৈ উমলি-জামলি
আছে অসমৰ সংস্কৃতিৰ মণি মুকুতাবোৰ! সংস্কৃতিৰ এই অমূল্য সম্পদবোৰে অসমীক বিশ্বৰ দৰবাৰত এক
সুকীয়া মৰ্য্যদা প্ৰদান কৰিছে। গীতটিৰ মাজেৰে প্রকটিত হৈছে গীতিকাৰৰ গভীৰ দেশপ্ৰেম । ‘তোমাৰ ই ধূলি-
বালি তোমাৰ আকাশ বায়ু আই মোৰ সৰগৰ বাস, তুমি মোৰ মৰতৰ পুণ্য মুকুতিৰ ভূমি তুমি মোৰ তীৰ্থৰ
প্রভাস’ বুলি নলিনী বালা দেবীয়ে কোৱাৰ দৰে গায়ক, গীতিকাৰ ড’ হাজৰিকাদেৱে জোনাক সৰা ৰূপালী
অসমৰ মাটি, মলয়াৰ পৰশত সৰা মালতী, জিৰি জিৰি বৈ যোৱা জুৰি, জুৰিৰ পনীত তিৰ্বিৰ্‌ তৰাৰ নাচোন,
বতাহত লৰা আগলি কলাপাত, বাঁহীৰ সুৰ-- কলা-সংস্কৃতি আদিয়ে তেওঁক এনেভাৱে মোহিত কৰে -- এইবোৰৰ
মাজতেই সাঁতুৰি-নাদুৰি তেওঁ আপোন পাহৰা হয়; সৰগী সুখ লভে ।

হুঁহুঁহঁহৃঁহঁহঁহঁত্‌ ....হইহুঁহঁতৃহুঁহঁত
হুঁ তুঁহ, কুঁদৃহঁ, হু

জোনাকৰে ৰাতি অসমীৰে মাটি
জিলিকি জিলিকি পৰে
মলয়াৰে ছাতি দুহাতে সাৱটি
ধুনীয়া মালতী সৰে ।
এইখন দেশ মোৰ তেনেই আপোন
নিতে নিতে আনে নতুন সপোন
আমাৰ গাঁৱৰে সৰু জুৰিটিত
তৰাই ধেমালি কৰে ।
আশাৰ চাকি জ্বলে
দুৰ্খীয়াৰে ঘৰে ঘৰে
তাকে দেখি এন্ধাৰবোৰে
আমাৰ গাওঁ এৰে ।
আমাৰে দেশৰ বৌঁৱতী সুঁতিক
বাধা দিব কোনে পাৰে ?
আগলতি কলাপাত লৰে চৰে
মনৰে পথিটি মোৰ উৰে উঁৰে
কোন চিফুঙৰ সুৰে সুৰে।
অ’ অ’ অ’ অ’-=অ’অ’অ’অ’
বোলছবি ; এৰাবটিৰ সুৰ, ১৯৫৬

নতুন নতুন সাহ

ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কয়--‘ ৰাঙলী ৰাঙলী চোতালত সুৰুযৰ ধেমালি দেখিলে আগুৱাই যাবৰ
মন যায়।’ --- পুৰণি সমাজখন সলাই এখন আধুনিক চিন্তা-চৰ্চাৰ সবঙ্গীন সুন্দৰ সমাজ গঢ়িবলৈ অহৰহ প্রচেষ্টা
চলাই আহিছে ড’ হাজৰিকাদেৱে। নতুন ধ্যান-ধাৰণাৰ এখন সুন্দৰ সমাজ গঢ়িবলৈ হ’লে শিক্ষাৰ প্ৰয়োরসন।
নাৰী পুৰুষ নিৰ্বিশেষে সমাজৰ প্ৰতিজন লোক শিক্ষিত নহলে ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰাৰ নামত চলা অন্ধবিষ্বাস-
অপপংস্কৃতিব ক’লীয়া এলাঙ্ধু, মামৰ আঁতৰোৱা টান । ‘ডাইনী হত্যা'ৰ দৰে বৰ্বৰ অমানৱীয় কাৰ্য আজিও
আমাৰ সমাজত অব্যাহত আছে। সমাজৰ প্রতিজন মানুহেই যদি জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ জ্যোতিৰে আলোকিত হয়
তেতিয়া বিশ্বৰ অইঞ্চ উন্নত দেশৰ দৰে আমাৰ দেশও আগবাঢ়ি যাব আৰু আজিৰ গাঁৱৰ হাবিয়ে জঙঘলে খৰি
লুৰি ফুৰা লেৰেলা-খেদেলীও এদিন কল্পনা চাওল, সুনীতাৰ দৰে মহাকাশত ভ্ৰমাৰ, চন্দ্ৰলোক, মঙল প্ৰহত
নমাৰ সপোন দেখিব। নিজৰ সমাজখন, নিজৰ দেশখনৰ উন্নতি সাধন কৰিবলৈ হ’লে --- প্ৰথমতে আমাক
লাগিব এটা উঠনমুখী মন আৰু কৰ্ম সংস্কৃতি। দেশখন সুন্দৰ কৰিব লাগে বুলি বক্তৃতাৰ ফুলজাৰি মাৰি,
আন্দোলন কৰি সময় নষ্ট কৰি, হাতত মৰণাস্ত্ৰলৈ বলিয়া শিয়াল কুকুৰ মৰাদি মানুহ হত্যা কৰি হাবিয়ে
জঙঘলে ঘুৰি ফুৰিলেই চিলনীৰ জীয়েকে হাততে ‘পাটৰ বস্তু’ পোৱাদি এখন স্বৰ্ণময়ী দেশ আমাৰ সন্মুখত
আবিৰ্ভাব হ’ব জানো ? ইয়াৰ বাবে লাগিব একোটা সতৎ সাহসী মন আগুৱাই যোৱাৰ; ডিঙিলৈকে পোত খাই থকা
পৰ্বতসম দুনীতি উৎখাত কৰিব লাগিব। কৰ্ম-সংস্কৃতিৰ পূজা কৰি বিচ্ছিন্নতাবাদক থুৱাই এঁক্য সংহতিৰে
হাতত হাতে ধৰা ধৰিকৈ আগবাঢ়িলে আমাৰ দুখীয়া দেশখনেই হবগৈ এদিন বিশ্বৰ সৰ্বেৎকৃষ্ট উন্নত দেশ।

গীতটিত সমাজত শিক্ষাৰ প্রসাবৰ বাবে গুৰুত্ব দিয়া হৈছে ।

নতুন নতুন সাহ
ম্লতিল নতুন সাহ
আমাৰ বহল বুকুতে
বগলীৰে বগা পাখি

জিলিকে আকাশতে
জা-জাবৰ চিকুণাওঁ

আমাৰ আপোন হাতে ।

মৰা সুঁতিৰ ধল আনো

শুকান শুকান মাটিতে
সমাজ্সৰে পিতনিতে মাটি ঢালো ৰঙতে
পঢ়া-শুনাৰ চাকিটিক স্বলালো উলাহতে
সেউজীয়া সপোন আঁকো

জিলমিল জেউতিতে ।

হেজাৰ যুগৰ আন্ধাৰকে আঁতৰাম নিজ হাতে
একতাৰে আগবাঢ়ো জেউতিৰে বাটে বাটে
সুৰুষৰে ধেমালিত ৰাঙলী চোতালতে
পুৰণিৰে গাত নাচে নতুন উলাহতে
ৰচনা; ১৯৫৬, বোলছবি ? কেঁচ:গসোগ, ১৯৫৯

ৰ'দ পুৱাবৰ কাৰণে

‘ৰ’দ পুৱোঁৱা’ কথাটো নিভাজ অসমীয়া কথা । জাৰকালিৰ ৰাতিপুৱাৰ কোমল মিঠা ৰ'দজাকৰ আমেজেই
মজা। কীচিয়লি ৰ’দ জাকৰ উত্তাপে শৰীৰত যি শক্তি যোগায় তাক পৃথিৱীৰ আন কোনো বন্তুৱে নোৱাৰে।
তাতে যদি মনে মিলা সঙ্গী কেইজনমান গোট খায় তেনেহ’লেতো কথাই নাই ! সেয়েহে ইজন দেখি সিজনকৈ
আহি কেবাজনো লগ হয়হি ৰ'দ কীচলিত। তাত নানা গল্প-গুজৱ, গধুৰ আলোচনা বা মিঠা আঙ্ডাও বহে।
সেয়েহে এই পৰিবেশটোক সমন্বয়ৰ প্রতীক ৰূপে সুন্দৰ ভাবে সজাইছে গায়ক গীতিকাৰজনে এই গীতটিৰে।

অসমৰ জীয়ৰী-বোৱাৰী বোৱা-কটাত সুনিপুণা। তাঁতত কাপোৰ লগালে সৃতা লোৱাৰে পৰা বাতি
কঢ়া, ব তোলা আদি নানা কাম গাওঁখনৰ বা চুবুৰীটোৰ লগ সমনীয়া নানা জনীয়ে আহি লাগি ভাগি কৰি দি
যায়হি। সেয়েহে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ তাত শালখন সমন্বয়ৰ প্ৰতীকৰ আন এক সুন্দৰ উদাহৰণ। এই দুয়োটা
কথাৰে সমন্বয় সাধন কৰি গীতিকাৰে কৈছে যে ৰ’দ পুৱাবলৈ বুলি মাতোঁতেই লগে লগে লবি আহিল উভ্তৰ-
পূৱৰ নানা জনী। তেওঁলোকে অসমীৰ (পূৰ্বৰ) চোতালত ৰ'দ কীচলিত বহি ব তোলাই ব তুলি, বাতি কঢ়াই
কাঢ়ি সম্জ্ৰীতিৰ চেলেং চাদৰ লগায় দেশৰ জনতাক সজাবলৈ । বহু সূতাৰ সমষ্টিয়েই হ’ল ‘মছৰা’। একতাৰ
সূতাৰে মেৰ খাই তেওঁলোক যেন এটা মহুৰাত পৰিণত হৈছে । শান্তি সম্প্ৰীতিৰ এনে ৰূপ দেখি জ্াইতা স্বৰূপ
বুঢ়া-মেথা বা অভিভাৱক সকলৰো মনতো যেন প্রশান্তি আৰু ৰঙৰ বন্যা বৈছে । ইয়াকে ‘চেৰেকীতকৈ চৰিছে
যে আইতাৰহে পাক’‘এনেই আইতা নাচনী তাতে নাতিনীৰ বিয়া’ আদি প্রৱচনেৰে সুন্দৰকৈ বুজাই দিছে আৰু
বিভেদ, খাম-খেয়ালি, অশান্তিৰ ক’লা ডাৱৰ আঁতৰি অসমৰ আকাশ যাতে এঁক্য-শান্তি-সম্প্ৰীতিৰ জ্যোতিৰে
জ্যোতিস্মান হয় এই কামনাৰে অসমবাসীক মঙ্গল উৰুলি দিবলৈ আহ্লান জনাইছে গায়ক গীতিকাৰে।

অতীজতে অসমীয়া ৰমণীয়ে ৰাতিতে কপাহ নেওঠি, সূতাকাটি বোৱা ‘কবচ’ কাপোৰ গাতলৈ স্বামীয়ে
ৰণ জিকি আহিছিল। এজনী নাৰীয়ে বৈ-কাটি, ৰান্ধি-বাঢ়ি গৃহস্থলীখন আটোম-টোকাৰিকৈ ৰখাৰ দৰে এখন
সমাজ, এখন দেশও বিভেদ হীন, সংহত ভাবে সজাব পাৰে। আনকি গঢ় দিব জানিলে সংসাৰৰ কঠিন শিলত
মুখ থেকেচা খোৱা তেজীমলা স্বৰূপা অৱহেলিতা ছোৱালীবোৰো একো একোটা সোণ চেকুৰা ৷ আজিৰ গাভৰুৰ
হাতত হেংদানৰ প্রয়োজন নাই । তেওঁলোকে শিক্ষা-জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ জ্যোতিৰে আলোকিতহৈ আত্মবিশ্বাস আৰু
সাহসেৰে সমাজ শালত মৰম-চেনেহ, একতা-সম্জ্ৰীতিৰ চেলেং চাদৰ বোৱক। গীতিকাৰৰ আশা, শিক্ষাৰ
সম্প্ৰসাৰণৰ বলত এদিন পৰিবৰ্তনৰ বা বলিব। সেই বতাহে পুৰণি ক’লীয়া এলাঙ্ধু, মকৰাৰ জাল স্বৰূপ
অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ, জাত-পাতৰ ভেদাভেদবোৰ সাৰি-পুছিনিব । তেতিয়া সমাজখন সুন্দৰ হ'ব আৰু সমাজ
আকাশত জাক জাক শাস্তিৰ কপৌ উৰিব ।

পৰস্পৰৰ প্রতি মৰম-সেহ, সদ্ভাৱ, আনৰ সুখত সুখী, এজনৰ দুখত সহভ্ৰজন দুখী -- এনে এখন
সমাজ শাস্তিকামী প্রত্যেক জনগণৰে কাম্য । দুখৰ বিষয়, ড" হাজৰিকাদেৱৰ সপোনৰ সেইখন অসম ভাগি ছিঙি
খণ্ড বিখণ্ড হৈ গ’ল। বিচ্ছিন্নতাবাদৰ কবলত পৰি অৱশিষ্ট আজিৰ অসমও জুৰুলি জুপুৰি। এনে সময়ত
সম্প্ৰীতিৰ সাঁকো গঢ়া এনে গীত অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ । মাতৃয়ে বিপথগামী সন্তানকো সৎপথলৈ ঘূৰাই আনিব
পাৰে। তেনেদৰে দেশৰ অখণ্ডতা, শান্তি-সম্জীতি অষ্টুট ৰখাত নাৰীৰ অৱদান কোনোগুণে কম নহয়। পুৰুষ-
নাৰী দুয়ো মিলিহে দেশৰ জনতা। জনতাৰ একফৰিত শক্তিৰ বলতহে দেশত শান্তি-সম্জ্ৰীতি-প্রগতি সন্ভৱ।
সেয়েহে সমস্বয়ৰ প্ৰতীক ‘ৰ’দ পুৱোৱা’ ‘তাঁতশাল’, ‘মহৰা’ আদি খাটি ঘৰুৱা শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি ঘৰুৱা কথাৰে
অসমৰ (উঃ পূঃৰ) একতা আৰু শান্তি-সম্প্ৰীতি কামনা কৰি ড’ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰঢ়ে।

উল্লেখযোগ্য যে, ১৯৫৪ চনত ড’ হাজৰিকাদেৱে হেমাঙ্গ বিস্বাসৰ সহযোগত গুৱাহাটীত গ্রথ্জজগণনাট্য
সংঘৰ অধিবেশন পাতে। তেতিয়া ‘নতুন অসমীয়া'ই ‘ভূপেন হাজৰিকাৰ সৃষ্টিত এক ড্নুবাছিত স্থাণ পোৱা

গৈছে’ বুলি তেওঁক আক্ৰমণ কৰিনে। সেই আক্রেপতে তেওঁ এই গীতটি বচি ছোৱালী কেইজনীমানক মাতি
আনি সেইবাৰ বিহুত কোৰাছ হিচাবে গোৱায় । পিছত, ১৯৫৬ চনত ‘এৰাবাটৰ সুৰ’ যোলত্বব্ত এই কোচাছিটাও

সন্নিবিষ্ট কৰে ।

ৰ’দ পুৱাবৰ কাৰণে মাতিবানো কাক
ওলাই দেখোন আহিলে ৰহদৈৰে জাক
লগৈ লগে ল'ৰি আহিল সেউতীহঁতৰ মাক
পাহাৰ বগাই নামি আহিল ডালিমীৰে জাক
শুৱনিকৈ অসমীয় ্কিতাৰে সুতাবোৰে
মহুৰাতে ল’লেহি পাক ----।
অ’আইতা আইতা অ’

এনেই আইতা নাচনী তাতে নতিনীৰে বিয়া
অসম আকাশ পোহৰ হ’ব উৰুলিটি দিয়া ।

এই তেজিমলা কোন ? সোৱণশিৰীৰ সোণ ।
সোণ চেকুৰা মাটিতে সিঁচি
দোকমোকালিতে চোতাল মচি

আজি হেনো দেখিছে গাৱঁৰে কঠিয়াতলী
পোহৰ শিশুৰ কোমল হাঁহি

নতুন দিনৰ ধুনীয়া সপোন
চেৰেকীতকৈ চৰিছে যে আইতাৰ হে পাক ।
্বম্ডিখ মূলা গাভৰুৱে দপ্দপাই ওলালে
হেংদানে মাঞ্ো দেখি ক’ৰবাতে লুফালে
মূলাই আজি সমাজ শালত চেনেহ চেলেং লগালে
সজাবলৈ পিন্ধাবলৈ কাক?

ধিয়াই মাথোঁ ৰঙা বেলিৰ জীৱন যচা তাপ ।
বৰচন| $ ১৯৫৪, বোলঘা্‌ৰি ; এবাৰাটিৰ সুদ

কাকনো সুঁৱৰি কিনো বিচাৰি

মানুহৰ জীৱনত সুখতকৈ দুখৰ ভাগ বছুবেছি। কোনো কোনো দুৰ্ভগীয়াই আকৌ সুখ কি বস্তু চিনিকে
নেপায়। দুখকে সাৱটি দুৰ্লভ মানৱী জীৱনটো পাত কৰে আৰু অৱশেষত জীৱন নাটৰ আঁৰ কাপোৰ পৰে।
তেওঁলোকেও হেঁপাহৰ কাৰেং সাজি সেন্দুৰীয়া আলিৰে বাট বুলাৰ সপোন ৰচে যদিও সময়ত সেয়া বালিঘৰহৈ
খহি পৰে! সংসাৰৰ বাটত মুখ থেকেচা খাই এথানি এবানি হয়। ধুমুহা আহে --- উৰুৱাই লৈ যায় জীৱনজোৰা
সাধনাৰ হেঁপাহৰ ঘৰ; সুখৰ ঘৰ । বুকু জ্বলি ছাৰ খাৰ হয় ।

আশা কৰিলেও মানুহে বিচৰাটো নেপায়, নিবিচৰাটোহে পায়। অৱশেষত, ‘ভাগ্যত ইয়াকে আছে’ বুলি
কপালক ধিয়াই তাকেই হাত পাতি লয়। নিজৰ ভিতৰতে কম্প্ৰমাইজ কৰি পোৱা খিনিকে সাৱটিলৈ মানুহ গৈ
থাকে সংসাৰ ৰাজ-পথেৰে । তাতো উজুটি খায়। কিন্তু বুকুৰ কলিজাটি -- যি পদ সম্পদ হেৰুৱালে তাক
জানো ঘূৰাই পায়? অসহায় দুৰ্ভগীয়াৰ চকুলো মচি দুহাত সাৱটিবহি থকাত বাহিৰে কৰণীয় একো নেথাকে।
ওপৰৱালাৰ ইচ্ছাত বাধা দিবলৈ এনে শকতি আছে কাৰ ? ভগৱানৰ নাম লৈ, অতীত সুঁৱৰি, হা-হুমুনিযাহ কাঢি
অৱশিষ্ট বাকী ৰোৱা পথছোৱা চুচৰি চূচৰি যায়। পুনৰ জীৱন সজাবলে’ কাষত একোৱেই নাই --- ইফালে
সময়ৰো অনুমতি নাই ৷ স্মৃতিয়ে উকিয়ায়; -- হা-হুমুনিয়াহ বাঢ়ি যায়। অনুতাপত দগ্ধ হয়;--কি পাপৰ ফলত
হায় এনে দশা হয়? বহুতে কয় -- এয়া কৰ্মফল । কিন্তু, সাধুজনৰ ক্ষেত্ৰত যেতিয়া এনে হয় ? --- তেতিয়া?

---- গীতটিত সঁচা সংসাৰখনৰ সঁচা জীৱনৰ সঁচা ৰূপ সুন্দৰকৈ প্রতিফলিত হৈছে।

কাকনো সুঁৱৰি কিনো বিচাৰি
খাৱ তই হাবাথুৰি

ৰৈ ৰৈ হেৰ’ হুমুনিয়াহ কাঢ়
বুকু উঠে গুজৰি গুমৰি

কাৰ অভিশাপে কি অনুতাপে

মন উঠে শোকেৰে ভৰি

কাক নিচিনিলি, অ’ তই কাক দলিয়ালি
কোন যে গ’লগৈ আঁতৰি

কোন ধুমুহাই কি উৰাই

কিবা তোৰ নিলে কাঢ়ি
নোপোৱাটো পালি, পাইও হেৰুৱালি
ক’ত পাবি এতিয়া বিচাৰি ।

বোলছবি ; ধুমুহা, ১৯৫৭

[| চা
দুটি জীৱনৰ কথা

কবি ৰত্ন কান্ত বৰকাকতীৰ ‘দুটি মানুহ’ কবিতাৰ ‘এটি ঘৰত দুটি মানুহ দুটি মানুহ ধৰে, এটি৷ খেলে
লুকাই সপোন এটি জ্বলি মৰে'ৰ নিচিনা এই গীতটিও এটি আধ্যাত্মিক ভাবৰ গীত । মৃত্যুৰ পিছত ম/নুহৰ
আত্মাই পৰম সুখত সৰ্গত বাস কৰে নাঁইবা ভগৱানৰ স’তে বিলীন হৈ ষায়। এয়া হিন্দু ধৰ্মৰ বিস্বাস । আন
শরতে মাটিৰ জীৱন দুখৰ । বিষয় বাসনাৰ লালসা, বেদনা, হডাশা, জড়তা আদিয়ে জীৱন অতিষ্ঠ কৰি তোলে।
পাৰাপাৰ হীন দুখৰ সাগৰত কক্বকাই জীৱনৰ ক্লীষত দুখীজনে ‘প্রভূ,কেডিয়ামো কৰিবা পাব’ বুলি ভগৱানৰ
চৰণত কাতৰি কৰে । তথাপি মানৱী জীৱনৰ দুখ নিকাৰ অন্ত হোৱাৰ কোনো আশা নাথাকে । মায়াময় এই
সংসাৰ । মানুহ কেৱল মায়াৰ জৰীৰে বান্ধ খাইহে বৰ্তি থাকে জীৱন কাল। মায়াৰ বান্ধোন ছিগি গ'লেই মানুহ
পুনৰ গুচি যায়গৈ আপোন ঘৰলৈ পৰম্পদ লাওৰ আশাত ! কাৰণ এই পৃথিৱীৰ আমি দুদিনীয়া আলহী। সৃষ্টিৰ
নিৰ্দেশ অনুসৰি ‘ৰান্ধি দিয়া সময়’ উকলি গ’লেই পুনৰ উভতি যাবগৈ লাগে স্বপৃহলৈ !-- এয়াই সংসাৰ ।

সোণৰ কাঠিৰ পৰশ পোৱা
আলফুলীয়া হাতেৰে

কোনেনো ধূলিক সাৱটি লয়!
একেটি ঘৰৰ দুটি মানুহ

দুটি জীৱনৰ কথা শুনা ---
এজুপি লতাৰ দুটি কলি

এটিয়ে নিয়ৰত হাঁহে উমলি
আনচটিয়ে নিয়ৰৰ টোপাল নাপাই
মাথে কৰে ভবা গুণা ।

এটি জীৱনত নিতৌ হৰষ
কোনোবাই সানি দিয়ে সোণৰ পৰশ
'আনটিৰ জীৱনৰ আজিৰ সমল
মাথোঁ দুখৰে দিন গণা ।

এটি জীৱনৰ চকৰি ঘুৰে

(তাত) চিক্‌মিক জেউতিৰ ৰহণ চৰে
আনটিৰ আশা ধূলিত বাগৰে

নাই তাত পোহৰৰ এটিও কণা ।

এটিয়ে সৰগক হাততে পায়
সৰগৰ সোৱাদে নিতে আমুৱায়
আমনি দিব ওতোটাই কোনে বা আজি
আননটিৰ জীৱনে হেৰুৱা হাঁহি ---
কোনোবা সৰগৰ মধুৰ কণা ।
বোলছবি 2 ধুমুহা, ১৯৫৭

ধুনীয়া ৰঙৰ নতুন

সাহিত্যৰ মুল ৰস হ’ল আদি ৰস বা প্ৰেম ৰস । যিহৰ অবিহনে সাহিত্য সুখপাঠ্য নহয়। গীততো এই
ৰস ব্যৱহাৰ কৰা হয় । এই গীতটি এটা ইতিবাচক গীত । ড০ হাজৰিকাৰ ভাষাত -- মই প্ৰেমৰ গীত
লিখিছো, কিন্তু প্ৰায় বিলাক প্ৰেমৰ গীত লিখিছোঁ নাটকৰ কাৰণে, ফিল্মৰ কাৰণে । মই সেই বিলাক এটা দৃষ্টি
কোণেৰে লিখিছোঁ ।”
যৌবনে কৃষ্ণচূড়াৰ ফুলৰ দৰে মৈলি দিয়ে ৰূপৰ, ৰঙৰ পোহাৰ । কমোৱা তুলা হৈ ডেকাৰ মন উৰি
যায় --কাৰোবাৰ মৰম বিচাৰি; কাৰোবাক মৰম দিবলৈ । নিশাৰ এন্ধাৰৰ সমাধি সাজি পুৱাৰ নতুন সূৰুযৰ
অপেক্ষাত তপস্যাত ব্ৰতী হয় সুৰুযমুখী গাভৰুৱে । দিগন্তৰ সীমনা চেৰায় কল্পনাৰ ৰঙীন ৰেখাই। মনে বিচৰা
গাভৰু জনীক ডেকাই, বিপৰীতে গাভৰু জনীয়ে ডেকাক কি নামেৰে মাতিব, কি ভাষাৰে কথা কব-চকুৰ
পতাত কল্পনাৰ সাতো বৰণীয়া আয্পনা ।অৱশেষত, দুয়োৰে প্ৰেমে পূৰ্ণতা পায় । দুয়ো একহৈ মৰমৰ ফুলনিত
শেৱালী ফুলোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হয় ।
ডেকা ঃ ধুনীয়া ৰঙৰ নতুন পাহিৰ
তুমি মোৰ পদূলিৰ কেতেকী ফুল
তাকেই দেখি মই ভোল যাওঁ ।
গাভৰু ঃ কৈতেকী নহওঁ মই সূৰ্য্মুখী
পুৱাৰ সূৰুয তুমি কত ৰহণৰ
তাৰেই আশাত মই নিশা কটাওঁ ।
ডেকা ঃ তোমাৰ চকুৰ বন্তি দেখি
মোৰ মনৰ চগা উৰে
গাভৰু ঃ তোমাৰ চগাটি
বুকুৰ উমেৰে সাৱটিবলৈ
মই শলিতা জ্বলাওঁ ।

' বোলছবি ধুমুহা, ১৯৫৭

যাবই লাগিব তই

সংসাৰ নাটত আমি ভাওৰীয়াহে মাথোঁন । এই পৃথিৱীলৈ মানুহ আহে বহু আশালৈ । সংসাৰ হট
বেহাওঁতে মানুহে আচল মানুহ চিনিব নোৱাৰি প্রৱঞ্চকৰ পালত পৰি লাভৰ মুখতো নেদেখেই মূলো হেৰুৱায়।
সুখ বিচাৰি মানুহে ওৰে জীৱন ধপলিয়ায় ।ইটোৰ পিছত সিটো বস্তু ত্ৰন্ম কৰে --সুখৰ আশাত। এইদৰে ক্ৰয়
কৰি যাওঁতে যাওঁতে বস্তুৰ তালিকা দীঘল হৈ যায় । অৱশেষত, সেই বস্তুৰ প্ৰতিও মোহডঙ্গ হয় । পাৰ্থিব
বস্তুৱে মানুহক সুখী কৰিব নোৱাৰে । মিছা মায়াৰ জালত বন্দীহৈ সংসাৰ সাগৰত মানুহে হাবু ডুবু খায় । এই
দুখ-কষ্টৰ পৰা পগবত্ৰাণ পাব পাৰি আধ্যাত্মিক শক্তিৰ বলতহে । সেয়েহে, মানুহ আধ্যাত্মিক বলত বলীয়ান
হোৱা উচিত । কাৰণ, এই সংসাৰৰ আমি দুদিনীয়৷ আলহীহে মাথোঁন । সময়ৰ ঘণ্টা বাজিলেই মায়া মোহ
সামৰি টালি-টোপোলা বান্ধি চকুলে’ মচি মচি যাবগৈ লাগিব আপোন ঘৰলৈ ।

ষাবই লাগিব তই

চকুলো মচি লৈ

সবাৰে ভৰষা এৰি হে নৰ মনিষ !

সোণৰ জঁটা খাৰু মামৰে ধৰিলে

মামৰৰ বেচতো কেৱেচোন নল'’লৈ

ফুৰিলে কি হ'ব ঘুৰি হৈ নৰ মনিষ ?

দোকানী চিনিবি পোহাৰী চিনিবি

চিনিবি চেনেহ লগৰী

জৰ খশ্বিজন কিনোতাই

মানুহক চিনিব

সংসাৰৰ হাট যাই সাৰি হৈ ,নৰ মনিষ ।

হাবিয়াসনো কৰিতই

মজিয়ানো মচিলি এঁ

চিকণকৈ বাটিতে এঁ

অমৃত নো সজালি এঁ

আনন্দৰে পীৰাখন পাৰি ।

বৰে ঘৰে মজিয়াতে নিগনিনো বগালে এঁ

অমৃতৰ বাটিতে এঁ

বিহেনো উপচিলে এ

পীৰাখন যে নিলে হৰি

মিছা সাগৰত তই বুৰ মাৰিলি

সাঁতুৰি নাদুৰি ভাগৰেই লগালি

মুকুতাৰ আশাকে কৰি।

সাগৰত মুকুতাৰ চিনও নাই চাবও নাই

ভাগৰত পিবলৈ পানী নাই দুনি নাই

আছে মায়াজালৰ জৰী হে নৰ মনিষ ।
বোলছাৰি ; ধুমুহা, ১৯৫৭

তুমিয়ে মোৰ কল্পনাৰে

প্ৰেয়সীৰ ৰূপ লাৱণ্যৰ বৰ্ণনা দিবলৈ প্ৰেমিকে ভাষা বিচাৰি নেপায়। প্ৰেয়সীক লৈ প্ৰেমিকৰ কত যে

জয্পনা কল্পনা !সেই কল্পনাৰ জোৱাৰতৈ কবিয়ে ৰচে কবিতা, গীতিকাৰে ৰচে গীত, সুৰকাৰে তোলে সুৰৰ
মুৰ্চনা । প্রেয়নী কাষত থাকিলে প্ৰেমিকক অইন একোৱেই নেলাগে ! এজনী প্ৰেয়সীয়ে মাতৃ, ভগ্নী, বান্ধবী,
শুভাকাঙ্ক্ষী আদি নানা ৰূপে, নানা প্ৰকাৰে সহায় সহযোগিতা আগবঢ়ায়, অনুপ্ৰেৰণা দিয়ে; সুখত হাঁহে, দুখত
সমবেদনা জনাই পুনৰ উৎসাহিত কৰে জীৱন ৰণাঙ্গনত যুঁজিবলৈ ! পাৰ্থিব সকলো প্ৰয়োজন, সকলো হেঁপাহ,
সুখ-শান্তি কেৱল প্ৰেয়সীয়েহে পূৰাব পাৰে। কিবা এক অদৃশ্য হাতেৰে ধৰি, মায়াৰ ডোলেৰে বান্ধি সাবটি
ৰাখে প্ৰেমিকাই প্ৰেমিকক । সৈই মায়াৰ ডোলত মেৰ খাইয়ে ১৯৪৯ চনত যেতিয়া ড০ হাজৰিকাদেৱে ৰিচাৰ্চ
কৰাৰ উদ্দেশ্যে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া ইউনিভাৰ্চিটি লৈ যাত্ৰা কৰিছিল, বাটত শুনিলে যে ‘গ্ৰেট মাৰ্চ অব মাও
চে টুং হ্যড চাক্‌চিড’ । ‘চীন মুক্ত হ’ল।’ তেওঁ গভীৰ ভাবে উপলব্ধি কৰিলে -- ‘মইনো কেতিয়া মুক্ত হৈ
চৈনেহী অসমীৰ বুকুৰ উম লমগৈ।’ কাৰণ, সেঁই সময়ত ব্ৰেইন দ্ৰেইন আৰম্ভ হৈছিল । ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ
প্ৰজ্ঞাশীল ডেকা ডৈকেৰীবোৰ আমেৰিকালৈ ৰাওনা হৈছিল উচ্চাকাঙ্ক্ষালৈ আৰু আমেৰিকাৰ মোহত আবদ্ধহৈ
তাতেই ৰৈ গৈছিল । আনকি অনেকে নিজ মাতৃভাষাটোও পাহৰিছিল । উদাহৰণ স্বৰূপে মুখাৰ্জীবোৰ ‘মুকৰ্জী’,
বেনাৰ্জীবোৰ ‘বনজ্জী’ হৈ পৰিল । হাজৰিকাদেৱেওঁ অসম চৰকাৰৰ ফেলোশ্বিপ লৈ })}), [) কৰিবলৈ গৈছে;
উভতি আহি দেশক (অসমক) কিবা এটা দিব লাগিব । তেনে ভাবতে ৰাষ্ট্ৰসংঘত পোৱা উচ্চ পদবী পদ
প্ৰত্যাখ্যান কৰিও তেওঁ উভতিল দুখীয়া অসমলৈ । আনকি কৰ্মৰ তাড়নাত কলিকতা, বোম্বাই আদিত থাকিলেও
প্ৰতি পল-অনুপল তেওঁৰ ধমনিৰ স্পন্দনত অনুৰণিত হয় অসমীৰ মৌ-সৰা হাঁহিৰ সুৰ । গীতটিৰ স্থায়ী ভাগৰ
কথাখিনি কোনো প্ৰেমিকে প্ৰেমিকাৰ উদ্দেশ্যে কোৱা যেন লাগে যদিও এই ‘তুমি’ হ’ল চেনেই৷ অসমী (উত্তৰ
পূৰ্বাঞ্চল) । তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে,- তেওঁৰ জীৱন বনৰ গভীৰতাৰ সেউজৰ উৎস হ’ল অসমী আৰু সেই
সেউজৰ সুন্দৰতা হ'ল প্ৰেয়সী অসমীৰ হাঁহি । ‘অসম’ (উঃ পূঃ) য’ত ভাৰতৰ প্ৰথম সূযেদিয় হয় সেই
ৰাজ্যখনৰ উন্নতি অবিহনে তেওঁৰ জীৱনৰ সকলো পৰিকল্পনাই যেন বৃথা । গীতটো গায়ক গীতিকাৰৰ স্বদেশ
প্ৰেমৰ স্বৃলস্ত নিদৰ্শন । তেওঁ কয়--“কেতিয়াৰা কেতিয়াবা প্ৰেয়সী যেন লাগে... মোৰ জনমভূমি অসমীক......-"

তুমিয়ে মোৰ কল্পনাৰে হৰিণী নয়না

তুমিয়ে মোৰ জীৱনৰে মধুৰ আল্লনা

তোমাৰ বাবেই মোৰেই সুৰৰ কতনা মূৰ্চ্চনা

তুমি জানা নৈ নাজানা ?

জীৱন ৰণাল্লনত তুমি সাহসৰেতীৰ্থভূমি

পৰাজয়ৰ নিৰাশাতো তুমিয়ে সান্ত্বনা

তুমি জানা নৈ নাজানা ?

জীৱন বনৰ গভীৰতাত উৎস তুমি সেউজৰে

সেই সেউজত সুন্দৰতাও তোমাৰে হাঁহিৰে

ভাৰতৰে পূষ আকাশৰ জেউতি তুমি ন সুৰুষৰ

তোমাৰ পোহৰ অবিহনে ৰৃথা পৰিকল্পনা

তুমি জানা নৈ নাজানা ?

বচনা $ কলিকতা, ২৯৫৮

যাঃ যাগৈ জীৱনৰ যোৱা দিনবোৰ

মন উৰণীয়া । পাখি লগা মনে ডেউকা মেলি উৰি যায় সুদূৰ অতীতলৈ-- হেৰোৱা ফুলৰ মিঠা মিঠা
সুবাস বিচাৰি । স্মৃতিৰ পাপৰিবোৰে বাৰে বাৰে আমনি ৰুৰে। --কি যে নিদাঘৰ দহন ! অসহনীয় । সেয়েহে
নৈকি কবি যতীন দুৱৰাই লিখিছিল --অতীত মৰিল গ’ল, তাৰ কথা অন্ত হ'ল, মনৰ পৰাই তাক কৰা
বিসৰ্জজন।' সঁচা, যি স্মৃতিয়ে জীয়াতে জ্বলায় তেনে স্মৃতি ৰোমন্থন কৰাৰ কি প্ৰয়োজন ? সময়ৰ নিষ্ঠুৰ হাতে
মচি দিয়ে বুকুৰ মাজত অঁকা মুখনি !---ভাবি ডাবিও মনত নপৰে ! সময় বলুকাত চিন চাৰ মচ খায় । চকুৰ
আঁতৰ হ’লে মনো আঁতৰ । কিমান দিনলৈ হিয়াৰ মাজত থাকিব, মচ নোখোৱাকৈ উজলি ৰ'ব ! সময়ৰ
বতাহে ধূলি উৰুৱাই মচি থৈ যায় । কিন্তু এৰা বাটৰ দুৱৰি গছকি কিবা লাভ হয় ? মিছাকৈয়ে মনৰ ৰঙীন
আকাশ ক’লা মৈঘে ঢাকি এন্ধাৰ ইয় । বহু হেৰুৱাইও নতুন কিবা এটা পোৱাৰ আশাত মানুহে লৱৰ দিয়ে ।
কাৰণ আশাই জীৱন । আশাহীন জীৱন অসাৰ । এটা আশাৰ ফুল মৰহি যোৱাৰ পাছত আন এটা আশাৰ কলি
ঠন ধৰি পাহি মেলে । আশাহীন উকা উজাগৰী নিশা কি যে ৰুদৰ্যমিয় --- নেষায্ন-নুপুৱায় ! সেয়েহে হেৰোৱা
দিনৰ সুৰ বিচাৰি অবাবত অমূল্য সময়, শক্তি, বিবেফকৰ উৎকৰ্ষ অপচয় নকৰি নতুন দিনৰ ন আঁচনি গ্ৰহণ কৰি
হাঁহিৰ ফুল ফুলাই জীৱনটোক সাৰ্থক কৰিব লাগে ।---- গীতটো গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ
মনৰ কথা ।
ষাঃ যাগৈ
জীৱনৰ যোৱা দিনবোৰ
যাঃ আমনি নকৰিবি !
যাঃ যাগৈ
জীত্বুননৰ পুৰণি গোৱা গীতবোৰ
যাঃ অগনি নস্বলাবি !!

মিঠা মিঠা কিবা সোঁৱৰণী
পাহৰা গীতৰ কথাখিনি
চিনাকি চিনাকি মুখ এখনি
সুঁৱৰিও দেখো নাপাও চিনি !

এৰি অহা দুৱৰি কিয় বাৰু গছকো ?

আশাৰে ৰঙা ৰং মেঘেৰে নাঢাকোঁ

নাই আৰু নাভাবোঁ মনতো নাৰাখোঁ
নাই নাৰাখো ।!!

উকা নিশাৰে সময় খিনি
নেযায় নুপুৰায় কি যে বিথিনি
পাহৰি এই সুৰ পুৰণি
সাৱটো নতুনৰে আঁচনি ।
ৰচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৫৮

ৰ ৰ্প্ৰ
নুরাপত % তালিল 9৩% ৩ দানিহাল ডঢত্য পৰিনত ৭৪

“মোৰ ভালপোৱা, মোৰ প্ৰেম মোৰ ব্যক্তিগত কথা ---তাক ৰাজহুৱা কৰো কেনেকৈ ?নহলেইবা
সি বেদৰ মন্ত্ৰেৰে স্বীকৃত !” শ্ৰোতা জনতাৰ (?) কৌতূহলী প্ৰশ্নৰ উত্তৰত গীতেৰে এনেদৰে কয় গায়ক
গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে। প্ৰেম, বিবাহ -এইবোৰ মানুহৰ ব্যক্তিগত কথা । যৌৱন কালত প্ৰেয়সী নাথাকিলে
জীৱন সোণালী নহয়। প্ৰেমিকাৰ নাম উচ্চাৰি বন্ধুমহলত নানা চিন্তা-চৰ্চা, ৰস-ৰগৰৰ সৃষ্টি হয়; বিশেষকৈ
আড্ডাব্লোৰত। তাত্তে ডৈকাজন যদি কোনো তাৰকা, অভিনেতা বা সৰ্বজন প্ৰিয়ভাজন নেতা হয় তেনেহলেতো
কথাই নাই । ড০ ভূপেন হাজৰিকাও সোণালী কণ্ঠেৰে আবাল-বৃদ্ধ-বনিতা নিৰ্বিশেষে সৰ্ব জনকে মোহিত কৰা
এজন ডেকা । শ্ৰীকৃষ্ণৰ বীহীৰ সুৰত ষোল্ল হাজাৰ গোপিনী মতলীয়া হৈ ল’ৰি অহাৰ দৰে হাজৰিকাদেৱৰ সুৰত
মতলীয়াহৈ দেশ বিদেশৰ হাজাৰ হাজাৰ গাভৰু বলিয়া হৈছিল । সৈয়ে,জনতাৰ কৌতূহলৰ অন্ত নাই -_'ড০
হাজৰিকাৰ প্ৰেয়সী কোন ?কি নাম--মালবিকা নে লিপিকা, নে মল্লিকা ? --ইত্যাদি ইত্যাদি বিভিন্ন গল্প,
গুজব । চেলেপু চৰিত্ৰৰ লোক হোৱা হ’লৈ তেওঁ নানা ধৰণে সুবিধা লুটিলেহেতেন । কিন্তু বিশাল আকাশ
বিচৰা মহান ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰী হাজৰিকাদেৱে বিনম্ৰভাবে মিচিকি হাঁহিৰে ম৷থোঁ কয়,---পৃথিবীৰ গৰ্ভতো
লুকাই আছে অজস্ৰ জলন্ত অগ্নিশিখা -- দেখুৱাইছে জানো কাৰোবাক হৃদয় নিগৰাই নিজৰ দহনৰ পোৰণিৰ
কথা।’ বেদৰ মন্ত্ৰৰে স্বীকৃত নহলেও বুকুৰ মাজত সজীৱ হৈ থকাজনীক আনৰ আগত উলিয়াই হুলিয়াজাৰী
কৰাৰ কি প্ৰয়োজন ? সমিধানত তেওঁ মাথো কয়, ‘নাম বিহীনা তাই --‘'অনামিকা ’। নাৰীৰ শালীনতা,আবুৰ
ৰক্ষা কৰাত তেওঁ কিমান সচেতন আৰু নাৰী শক্তিৰ প্রতি তেওঁ যে শ্ৰদ্ধাশীল আৰু মৰমিয়াল এই গীতটিয়ে
তাৰ ষ্পষ্ট প্ৰমাণ ।

সহস্ৰজনে মোক প্ৰশ্ন কৰে
মোৰপ্ৰেয়সীৰ নাম
মালৱিকা নে লিপিকা নে মল্লিকা !
অৰ্থ পূৰ্ণ ভাবে টষৎ হাঁহিৰে কওঁ
নহয় মালৱিকা, লিপিকা বা হৈমন্তী বা মল্লিকা’ ।

পান কৰো আমি তথাপিও ।
সহস্ৰজনে মোক প্রশ্ন কৰে
মোৰ মৌন পৰত অনুপ্ৰেন্ণাৰে জ্যোতি যাচে জানো
নাম তাইৰ জানো মধুচন্দ্ৰিকা ?
সমিধানত কওঁ, ‘বুকুৰ ৰক্তেৰে
গুপুতে জীয়াই ৰখা, নাম বিহীনা তাই অনামিকা !’

ৰচনা $ ১৯৫৮; বোলঃ লটিঘটি

কঁহুৱা বন মোৰ অশান্ত মন

সময় অমূল্য ধন । সময়ৰ উচিত ব্যৱহাৰ নহলে আকাশৰ পৰা পপিয়া তৰা খহাদি কোন মৃূ্তত
ভূলুষ্ঠিত হব লগীয়া হয় ঠিক্‌না নাই । সম্প্ৰতি ধৰ্ণ|, হৰতাল, বন্ধৰ যুগ । বঞ্চিতৰ অধিকাৰ প্ৰাপ্যৰ দাবীত,
হেৰোৱা অধিকাৰ সাব্স্তৰ দাৰীত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ, ৰাজ্য চৰকাৰ, আমোলা-বিষয়া, ডা-ডাঙৰীয়ান মনোযোগ
জাঁৰ্চ্চষণৰ বাবে এই কাষ্সৃচী সমূহ পালন কৰা হয়। বিভিন্ন কাৰ্য্যসূচী, স্মাৰক পত্ৰ আদি প্ৰদান কৰাৰ পাছত
কডত্ৃপক্ষৰ যেতিয়া গাই নলৰে বা কৰ্ণপাত নহয় ৬৪তিয়া সৈই মানুহৰ (বা সংগঠনৰ) মনত প্ৰচলিত সমাজ
ব্যৱস্থা, আইন-কাৱন, শাসন ব্যৱস্থাৰ (বা মানুহৰ ?) প্রতি বিৰাগ ওপজে । বিবেকৰ দংশন সহিব নোৱাৰি
অৱশেষত প্ৰকৃতিয়েই ভাল বিবেচিত কৰি প্ৰকৃতিকেই আজ্রয় স্থলী ৰূপে বাচি লয়। প্ৰকৃতিয়ে নিজৰ কোলাত
লৈ আলফুল হাতেৰে মানুহৰ দুখ বেজাৰৰোৰ মচি দিয়ে । এই গীতটিতো গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে তেওঁৰ
অশান্ত মনটি শীতলাবলৈ কহুঁৱা ধনৰ মৰমী শীতল কোলাত আশ্ৰয় লৈ, কহুঁৱাৰ শীতল বাৰে দেহ-মন
শীতলোৱাৰ হাবিযাস কৰিছে। গীতটিত কঁহুৱা বনক প্ৰকৃতিৰ প্ৰতীক হিচাবে লোৱা হৈছে।

সময় গতিশীল, পাখিলগা কাড়ৰ দৰে উৰি যোৱা সময়ৰ পাছলৈ উভতি চোৱাৰ আহৰি নাই । আত্কসিৰ
যিখিনি ঘাটি অপূৰ্ণ হৈ ৰ সেয়া পূৰাবলৈ সময় ঘূৰি নাহে বা সময়ক ধৰি-বান্ধিও ৰাখিব নোৱাৰি । সেয়ে
সময়ৰ সত ব্যৱহাৰ নকৰাৰ ফলত জীৱন জোৰা সাধনাৰ ফচল মানুহে ভোগ কৰিবলৈ নেপায় । অসমীয়াত
এষাৰ কথা আছে ---সময়ৰ শৰ সময়ত মাৰিলেহে শৰ পহুৰ মাংস খাব পাৰি ।’ এই কথাষ৷এখ ৭৬ডনান
সময়ত অতি প্ৰযোজ্য । কিন্তু হেজাৰ জনৰ হেজাৰ চিঞৰত সময়ৰ ঘুমতি ভাঙে । নতুন সূৰুযৰ ৰাঙলী
পোহৰত সমাজে বৰণ সলায় । ৰূপান্তৰে আকে ন সমাত্মৰ ছবি, --আশ্যৰ, ন-পৰিবল্পনাৰ, হাঁহিৰ । ন-
সমাজৰ ন-সূৰুযৰ সোণালী আভাই প্ৰতিজনৰে মুখত হাঁহি বিৰিঙায় । সেয়েহে প্ৰতিটো ক্ষণেই যেন একোটা
পণ, একোটা প্ৰত্যাহ্বান হোবা উচিত ।

কঁ হুৱা বন মোৰ অশান্ত মন
আলফুল হাতেৰে লোৱা সাৱটি

অ’ এটি এটি ক্ষণ যেন মুকুতাৰে ধন
এনেয়ে হেৰুৱালে নাহে উভতি ।
নীলা আকাশৰ একোটি তৰা
হঠাতে খহি সাৱটে ধৰা

ঘিট্‌ মিট্‌ এন্ধাৰৰ নিমাত ৰাতি

অ’ এটি এটি ক্ষণ যেন এটি এটি পণ
এনেয়ে হেৰুৱালে নাহে উভতি ।

পুৱতি নিশাৰ সপোন এটি
দেখিও নেদেখিলোঁ সেই ক্ষণটি
অনন্ত সময়ৰ সাগৰথখনিৰ
চঞ্চল কোলাহলে ভাঙে ঘুমতি ৷
অ’ বলিয়া মন কিয় উচাতন ?
কালিৰ সূৰুষে আনি দিব পুৱাটি ।
পূৰতি নিশাৰ সপোন, ১৯৫৯

সোঁৱৰণী মোৰ ৰাঙলী জীৱনৰ

সাগৰ সঙ্গমত সাঁতুৰি সীতুৰিও ক্লান্ত নোহোৱা ড০ ভূপেন হাজৰিকা এজন ৰোমান্তিক, আশাবাদী
গায়ক । তেওঁৰ গীতত নিৰাশাৰ সুৰ নাই । এই গীতটি ‘পুৱতি নিশাৰ সপোন’ নামৰ * ফণী শৰ্মাদেৱৰ
মনভ্তাত্বিকধৰ্মী চিনেমাখনৰ চৰিত্ৰ এটিৰ বাবে লিখা । তেওঁ কয়--- ‘ভাষাৰে পখিলী কেনি উৰুৱালোঁ’
একেবাৰে নিৰাশ কিবা এটা । সেইটো মই লিখিছোঁ তচন্দুক ইউচুফৰ চৰিত্ৰৰ বাবে । পুৱতি নিশাৰ সপোনত
বলিয়াহৈ ওলাইছে বেচেৰা ! শিলঘাটেৰে পাৰ হৈছে, তেতিয়া সই জাহাজত ফণী শৰ্মাদেৱে লিখোৱাইছিল,
যে সি তাৰ সকলো পাহৰি গ’ল ।’ --মই এটি যাযাবৰ । “এই গীত মোৰ মনৰ নিৰাশাৰ কথা নহয়। পুঁৱতি
নিশাৰ সপোন’ নামৰ 'ফণীশমাদেৱৰ এখনি বোলছবিৰ এটি মানসিক বিকাৰগ্ৰস্থ চৰিত্ৰৰ (তেজপুৰৰ পৰা
ওলোৱা) মনৰ কথা প্রকাশ কৰা গীতহে । তথাপি গীতটি এনেকৈ লিখিছিলোঁ যাতে মধুৰ অতীতক ৰোমসথন
কৰি কোনো গায়কে কাব্যিক ভাবে গাব পাৰে--__।”"--গীতাৱলী । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ অধিকাংশ গীতেই
চিনেমাৰ চৰিত্ৰৰ বাৰে লিখা । চিনেমাৰ চৰিত্ৰৰ স’তে খাপ খোৱাকৈ ব’ত ষেনে দৰে খাপ খায় তেনেদৰেহে
বহু গীত ৰচিছিল । এই গীতটিও তেনে ধৰণেই ৰচা ।

সোঁৱৰণী মোৰ ৰাঙলী জীৱনৰ
ৰংবোৰ কেনিবা গ’ল

পাহৰণি এন্ধাৰত ধুনীয়া অতীতৰ
জীৱন্ত সমাধি হ’ল।

মনৰে আঁতবোৰ কেনি হেৰুৱালোঁ

ভাষাৰে পখিলী কেনি উৰুৱালোঁ
বহু দূৰ আঁতৰি গ'ল
উভতি নোচোৱা হ’ল ।

হাতীপটি ভাগি পৰিল

পুৱতি নিশাৰ সপোন, ১৯৫৯

ঘৰতো নবহে মন

১৯৬০ চনত অসমত ভাষা আন্দোলনৰ জুই জ্বলিল । কটন কলেজৰ ছাত্ৰ ৰণজিৎ বৰপৃজ্জাৰী, সূৰ্য
বৰাকে ধৰি তিনিজন নিহত হ’ল । তেজৰ নৈ বৈ গ’ল । অসমীয়া বঙালীৰ বিৰোধ শাম কটোৱাৰ উদ্দেশ্যৈ
আৰু একতা, শান্তি-সম্প্ৰীতি ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে ড০ হাজৰিকাদেৱে হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ সহযোগত এটি সুৰ
বাহিনী গঠন কৰিলে । তাত গাবলৈ তেওঁ এই গীতটি ৰচে । এই সময়ত ড০ হাজৰিকাদেৱে তেখ্টা ভাষাত
গীত গাইছিল । তেওঁলোকৰ দলটিত হেমাঙ্গ বিশ্বাস, কমল নাৰায়ণ চৌধুৰী, খগেন মহন্ত, দিপালী বৰঠাকুৰ
আৰু খাছি, নগা ছাত্ৰকৈ ধৰি অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ (কো আছিল ।

ম্বৰত নবহে মন সমনীয়া
পথাৰত নবহে মন
কমোৱা তুলাবোৰ যেনেকৈ উৰিছে
তেনেকৈ উৰ্বৰ মন ।
মনৰে বননিৰে চেনেহৰ নিজৰাৰ
পানীকে এটুপি পিওঁ
পোৰাকৈ ভৈটিতে তুমি ঘৰে বান্ধা
আমি টঙাল তুলাই দিওঁ ।
লুইতৰ চাপৰিত চাকৈয়ে কান্দিলে
মানুহৰ নাওখন চাই

মানুহৰ দোষতে মানুহ বুৰিব
আনকচোন দোষিবৰ নাই ।

ভ্বাষা নুবুজিও যুগে যুগে আহে
মানুহে মানুহৰ পিনে
মৰমৰ ভাষাৰে আখৰ নাইকিয়া

বুজিব খুজিলেই চিনে ।

গঙ্গাৰ চাপৰিৰ তলিতে দেখিবা
লুইতৰ পলসো আছে

তোমাৰে মোৰে আইয়ে কান্দিলে
একেই চকুপানী মচে ।

তুমিয়ে ময়ে দেশখন গঢ়োঁতে
যদিহে কেঁচা ঘাম সৰে
দুয়োৰে ঘামৰে মিলনে দেখিবা
বুৰঞ্জী ৰচনা কৰে ।
এনেনো দুখ লাগে, বান্ধি
এনেনো দুখ লাগে
এনেনো ভাল লাগে, বান্ধৈ
এনেনো ভাল লাগে। বচন! £ কলিকতা, ১৯৬০

মানুহে মানুহৰ বাবে

ষৌৱন কালতে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়লৈ ৰিচাৰ্ছ স্কলাৰ হিচাপে অধ্যয়ন কৰিবলৈ যোৱা
ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ‘লুইতৰ পৰা মিচিচিপি হৈ ভল্নাৰ ৰূপ চাই’ অৰ্থাৎ বিশ্বৰ প্ৰান্তৰে প্ৰাস্তৰে ভ্ৰমি
বিশ্বমানৱৰ আশা-আৱেগ-অনুভূতি, অশ্ৰুহাঁহিৰ সৈতে একাত্ম হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল । তেওঁৰ অনুভবী
মনে দেখা পাইছিল ‘গগণ চুম্বী অষ্টালিকাৰ তলতেই গৃহহীন নৰ-নাৰী, অলেখ ফুল ফুলি থকা বাগিচাৰ কাষতে
মৰহা পাপৰি সৰি পৰাও ’'-- এক বিৰাট বৈপৰিত্য ! আমাৰ সমাজত ‘কথাৰ সিন্ধু মথি অমৃত শুহি খোৱা
ভণ্ুড’'ও আছে অনেক । এনে লোকৰ পৰা সৰ্বসাধাৰণ লোকৰ পৰিত্ৰাণাৰ্থে পৃথিবীৰ শিল্পী সমাজে কোনোৱে
ৰং-তুলিৰে, কোনোৱে হাতুৰী-বটালিৰে বা কথা-শিল্পৰে, কোনোৱে গীতেৰে-সুৰেৰে অহৰহ প্ৰচেষ্টা চলাই
আহিছে, প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিছে। কাৰণ মানুহৰ শত্ৰুও মানুহেই আৰু মানুহৰ ভগৱানও মানুহেই । বিপদ,
সংকটৰ পৰা পৰিত্ৰাণ বিচাৰি, দীঘয়ি কামনা কৰি মানুহে ভগৱানক(দেৱ-দেৱীক) পূজা-অৰ্চনা কৰে, আল্লা বা
গদক প্ৰাৰ্থনা কৰে । হিন্দুৰ ভগৱান ৰাম বা কৃষ্ণও সাধাৰণ মানুহ ৰূপে জন্ম গ্ৰহণ কৰা নৰৰূপী নাৰায়ণ । দুষ্ট-
দৈত্য-দানৱৰ অত্যাচাৰৰ পৰা সন্ত জনক ৰক্ষা কৰি, মানুহক শুভাশীষ বৰষি মানৱ প্ৰেমৰ বাণীৰে পৃথিৱী
সুন্দৰ কৰি তৈওঁলোক হৈ পৰে নৰৰূপী নাৰায়ণ ! হজৰত মহম্মদ আৰু প্ৰভূ যিশুৱেও মানৱতাৰ মহান বাণীৰে
বিশ্বক প্লাবিত কৰে। সকলো ধৰ্মৰে মূল হ’ল মানৱতা । মানৱতাৰ বাণীৰে অলকানন্দা বোৱাই মানুহক শান্তি
নৈত অৱগাহন কৰোৱাই প্ৰত্যেক ধৰ্মৰে উদ্দেশ্য । মানুহৰ দুখ-দুগগৰ্তিৰ পৰিত্ৰাণ বিচাৰি বুদ্ধদেৱে বৃদ্ধত্ব প্ৰাপ্ত
হৈ মানুহৰ মাজত ধৰ্মজ্ঞান প্ৰচাৰ কৰিছিল। আকৌ, কলিঙ্গ যুদ্ধত তেজৰ তুমৰলি দেখিহে অশোকৰ প্ৰাণত
মানৱতাবোধ জাগ্ৰত হ’ল। জীৱনৰ শেষ পৰলৈকে মানুহৰ হিতৰ বাবে নিজকে ত্যাগ কৰি তেওঁ হ'ল ‘মহামতি
অশোক' । অসমতো যি সময়ত ধন আৰু পৰাক্ৰমেই মূল হৈ সাধাৰণ মানুহৰ সাধাৰণ ভাবে জীৱন নিৰ্বাহ
দুৰ্বেধ্য প্ৰায় হৈ পৰিছিল তেতিয়াই আৰ্বিভাৱ হৈছিল মহাপুৰুষ শ্ৰী শ্ৰী শঙ্কৰদেৱৰ । তেওঁ ধৰ্মৰ আশ্রয় লৈ
প্রিয় শিষ্য মাধৱদেৱৰ সৈতে মানৱৰ শাস্তি আৰু উন্নতিৰ হকে কলাক মাধ্যম ৰূপে বাছি লৈছিল ।
কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰদেৱেও তেওঁৰ ‘মানৱ বন্দনা’ নামৰ কবিতাটিত ‘মানৱী জনম দিয়া উটুৱাই
মানৱী কৰম সোঁতে, মানুহৰ মৰম বুজিবা মানুহে ধৰম ষে মৰমতে’ বুলি কৰ্ম আৰু মানৱ সেৱাই যে ধৰ্ম
আকৌ ‘মানুহেই দেৱ মানুহেই সৈৱ মানুহ বিনে নাই কৈৱ,কৰা কৰাঁ পূজা পাদ্য অৰ্ঘ লৈ জয় জয় মানৱ দেৱ’
বুলি মানুহদেৱতা বিনে পূজিবলৈ আন কোনো দেৱতা যে নাই তাকেই সোঁৱৰাই দিছে। কেৱল অহিংসাৰ
মন্ত্ৰেৰে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ গুৰি ধৰি ভাৰতৰ স্বাধীনতা অনাত অৰিহণা যোগোৱাৰ বাবে মোহন দাস
কৰ্ম চাঁদ গান্ধী ‘মহাত্মা’, মহামানৱ’ আখ্যা পায়। এই দৃষ্টান্ত পৃথিৱীতে বিৰল । গীতিকাৰ, গায়ক পাৰ্বতী
প্ৰসাদৰ গীততো ‘মানুহৰ দেহতে জীৱই কলেমলাই খাবলৈ খুদ কণ নাই, মানুহৰ ভোগতে ভোগ পৰমাণ খুদ
কণ কমিলে দায়' ‘পেটৰ অগনিয়ে সবাকে দংশিলে জীৱৰ সৰু-বৰ নাই, মানুহে মানুহক মোৰ নুবুলিলে মানুহে
মানুহক খায়’ৰ মাজেৰে মানৱতাবাদৰ সুৰ ধ্বনিত হৈছে।

‘মই মানুহকে ভালপোৱা ৰূপৰে কুমাৰ’ বুলি এক প্ৰকাৰ গীতেৰে ঘোষণা কৰা ৰূপতীৰ্থৰ যাত্ৰী ড০
হাজৰিকাদেৱৰ এই গীতটিও এটি মানৱ প্রেমৰ গীত। আমেৰিকাৰ অতি জন প্ৰিয় লোকগীত “[] 3116 00ধা)
৮০০0[ 1680 [0]) [)0012%, }]81126 00%} 40101" }68.1 ৪110 গ'ৰ সুৰত ড০ হাজৰিকাদেবে
মানৱ প্ৰেমৰ এই যুগজয়ী গীতটি ৰচনা কৰে । গীতটিৰ ৰচনাৰ আঁৰৰ এটি সুন্দৰ কাহিনী আছে; সেয়া হ’ল-
- ১৯৬০ চনত হোৱা ভাষা আন্দেলনত কটন কলেজৰ ছাত্র ৰণজিৎ বৰপূজাৰীকে আদি কৰি তিনিজন নিহত
হয়। তেজৰ ঢল বৈ যায়। সৈই কালছোৱাৰ ভিতৰতে ড০ হাজৰিকাদেৱে অবিভক্ত গোৱালপাৰা জিলাৰ
ফাংশ্যন এখনলৈ গীত গাবলৈ গৈছিল । সেই ৰক্তাক্ত পৰিবেশত উদাস শ্ৰোতাই অনুৰোধ কৰিলে --‘ভূপেন
দা, মানুহৰ গীত গাওক ।" তেতিয়া প্ৰত্যুৎপন্নমতি ড০ হাজৰিকাদেৱে মঞ্চতে এই গীতটো ৰচি, গাই শ্ৰোতাৰ

অশান্ত মনত শান্তিয়নী চতিয়ালে । অৱশ্যে পিছত গীতটোত হাত ফুৰাই অধিক নু্দৰ কৰে ।

সামন্ত যুগত মানুহ আছিল পণ্য । দাসত্ব বন্ধনৰ উপৰিও ক্ৰীত দাস ৰূপে মানুহ কিনা বেচাও হৈছিল।
আজিৰ মানুহ সভ্যতাৰ উচ্চ চূড়াত উপনীত হৈছে । বিজ্ঞানে মহাশূন্যত ছেটেলাইট্‌ স্থাপন কৰি গণ সংযোগ
ঘটাইছে, মানুহে মহাকাশত খোজ কাঢ়িছে কিন্তু মানুহৰ হিয়াৰ অটল গহূৰত শিপাই থকা দানৱতা আঁতৰা নাই,
বৰং সমগ্ৰ মানৱ জাতিকে দানৱতাৰ লেলিহান জিহ্বাই গ্ৰাস কৰি পেলাইছে । প্ৰতিটো পূৱা ফলকিংত হয়
ৰক্তপাত, হিংসা-হত্যা, ধৰ্ণ, ৰবলাৎকাৰৰ দৰে জঘন্য ঘটনাৰে । মাণ্ডৰ মাছ এটা মাৰি খাবলৈ সংকোচ কৰা
অসমীয়াৰ তৰুণ এচামে আঘ্নেয়াস্ত্ৰ বন্বানাই বলিযা কুকুৰ-শিয়াল মৰাদি গুলিয়াই মানুহ মাৰি, ৰোমাৰ
ফুলজাৰি উৰুৱাই, নীৰিহজনৰ গালৈ গ্লেণেড দলিয়াই পাশবিক উল্লাসত মত্ত হৈছে। লক্ষীপথাৰকে আদি কৰি
অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত উদ্ধৃত গণ কবৰ, চৰকাৰী-বে চৰকাৰী মুক্ত হত্যা, গুপ্ত হত্যাই অসম যে মানৱতাৰ
বধ্যভূমিত পৰিণত হৈছে তাকে সূচায় । অকল অসমতে মহয়, সমগ্ৰ বিশ্বৰ চুকে কোণে সমাত্তৰাল ভাবে
উগ্ৰ্লস্থা আৰু ধ্বংসৰ তাণ্ডবৰ টো উঠিছে ৷ বিশ্বসন্ভাস লাডেনৰ নেতৃত্বত আমেৰিকাৰ পেষ্টাগণ আৰু ঘ/ 0110]
[1806 61006 ধ্বংস,পাকিস্থানী ফিডায়েৰ দ্বাৰা মুম্বাইৰ তাজ আৰু অৱেৰয় হোটেলৰ হত্যালীলাই পৃথিৱী
যে আজি মানৱতাৰ বধ্য ভূমিত পৰিণত হৈছে তাকেই উদঙাই দিছে শান্তিৰ ধ্বজাবাহী ড০ হাজৰিকাদেৱে
কয় যে, আমি মানুহেই যদি মানুহৰ কথা নেভাবোঁ তেন্তে কোনে ভাৱিব +? দুগতিজ্জনক বিপদ সাগৰৰ পৰা
উদ্ধাৰ কৰিলে, সাধ্যানুসৰি সহায়ৰ হাত আগবঢ়ালে কাৰো একো ক্ষতি নহয় । গতিকে সামন্ত যুগীয় বৰ্বৰ ধ্যান
ধাৰণা এৰি মানুহ মানুহৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাশীল-অৰমিয়াল হোৱাহে উচিত । কাৰণ, দানৱ কেতিয়াও মানৱ নহয় ।
যদিহে দানৱ কেতিয়াবা মানুহ হয়ও তেতিয়া মানৱজাতিহে লঙ্ঘিত হ'ব ।

ড'০ হাজ্জৰিকাদেৱৰ এই গীতটি বঙালী, নেপালী, হিন্দী, নগা, জাপানী আদি অনেক ভাষালৈ অনূদিত
হৈছে। কাহাৰ্বা তালৰ এই গীতটিৰ বদন্ধালী অনুবাদ মানুষ মানুষেৰ জন্যে' গীতটো [3 }3 (' ৰ বেঙ্গলী
চেকশ্যনে কুৰি শতিকাৰ শ্ৰেষ্ঠ গীত বুলি মত পোষণ কৰিছে।

মানুহে মানুহৰ বাবে
যদিহে অকণো নাভাবে
অকণি সহানুভূতিৰে
ভাবিব কোনেনো কোৱা ? সমনীয়া ?
মানুহে মানুহক বেচিব খুজি
মানুহে মানুহক কিনিব খুজি
পূৰণি ইতিহাস দোহাৰিলে
ভূল জানো নহ ব কোৱা ? সমনীয়া ?
দুৰ্বল মানুহে যদি
জীৱনৰ কোৱাল নদী
পাৰ হয় তোমাৰে সাহত
তুমি হেৰুৱাবা নোকি?
মানুহ যদিহে নহয় মানুহ
দানৱ কাহানিও নহয় মানুহ ।
যদি দানৱ কাহানিবা হয়েই মানুহ
লাজ পাব কোনেনো কোৱাঁ ? সমনীয়া ?

বচনা $ ১৯৬১

ৰুমবু্ম নৈপুৰ বজাই

“গোৱালপাৰাৰ কৃষ্ণকলি বাগিচালৈ ফুৰিবলৈ গৈ এহাল মজদুৰ ডেকা-গাভৰুৱে গা ধোৱা দেখি........."

--ড০ ভূপেন হাজৰিকা । কলাবিদ ড০ হাজৰিকাদেৱ য’তেই , যি ঘটনাৰেই সাক্ষী হৈছিল-- কেমেৰাত
বন্দী কৰি ৰখা ফটোৰ দৰে সেই অভিজ্ঞতাক উত্তৰসুৰী সকলৰ বাবে বলিষ্ঠ কলা শৈলীৰে কালজয়ী গীত
ৰচনা কৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছিল---শব্দৰ যাদুৰে, কাব্যৰে, সুৰেৰে,গীতেৰে । ১৯৬০-৬১ চন মানলৈকে
অসমৰ চাহ বাগিচাৰ মজদুৰ সকলৰ মাজত শিক্ষা-দীক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটা নাছিল । তেওলোকে মুক্ত প্ৰকৃতিৰে
স’তে একাত্মহৈ সহাৱস্থান কৰিছিল । এই কথাৰ সাক্ষীহৈ আছে এই গীতটি । কাৰণ, সাহিত্য সমাজৰ দাপোন;
গীত কাব্য সাহিত্যৰে অঙ্গ । ৰূপসী নদীত জলকেলি কৰা ষোড়শী চাওতালী গাভৰুজনী আৰু কৃষ্ণকলিৰ
কৃষ্ণাৰ মুক্ত প্ৰেমে গীতিকাৰৰ অনুভ বী মনৰ চেতনাৰ বীণত বাংকাৰ তোলে । তেওঁৰ কল্পনাৰ পক্ষীৰাজ
ঘোঁৰাই আৰু এধাপ উজাই গৈ উৰা মাৰিছে --এয়া যেন ৰূপসী নদী নহয়; কদমতলেৰে বৈ যোৱা জিল্‌মিল
যমুনাহে। সৌৱরা চাওতালী গাভৰু আৰু কৃষ্ণকলিৰ কৃষ্ণৰ বেশত ‘কৃষ্ণ আৰু ৰাধা ’! -- পৰিবৰ্তনৰ টোত
উটি, আন আন সভ্য গোষ্ঠী সম্প্ৰদায়ৰ দৰে আজিৰ মজদুৰ ভাই-ভনী সকলেও শিক্ষা-দীক্ষা, জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ
জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান হৈছে। গীতিকাৰৰ মিঠা প্ৰেমৰ এনে গীতবোৰে আজিৰ অশান্ত জৰ্জৰ পৰিবেশৰ
উৰুঙ্ডা মমবোৰত আনন্দৰ অনিমা সিঁচি দিয়ে।

ৰুম্‌ বুম নৈপুৰ বজাই
বু্ম্‌ বু্ম্‌ বন্ম্‌ বুমকা কঁপাই
ৰূপসী নদীৰ পাৰেদি কোন চাওতালী গাভৰু যায় ।

কৃষ্ণ বোলা ডৈকাই যে

কৃষ্ণক্ুলি বাগিচা (গোৈৱালপাৰা),১৯৬৩

অলৌগুটি তলৌগুটি

মহাকবি কালিদাসৰ “অভিজ্ঞানম শকুম্ভলম্‌” নাটৰ কাহিনীৰ আধাৰত নিৰ্মিত ড০ ভূপেন হাল্কৰিকাৰ

‘শকুম্ভলা’ নামৰ ক্লাছিক ছবিখনত এই গীতটো দিয়া হৈছে । "অভিজ্ঞানম্‌ শকুন্তলম্‌'ৰ কাহিনী সৰ্বজন বিদি।
কথৃ মুনিৰ আশ্ৰমত আশ্ৰম পালিতা কন্যা শকুম্ভলাৰ সৈতে মৃগয়া কৰিবলৈ যোৱা বজা দূযাদদ্ৰৰ ক্ৰুমে শ্ৰণয
আৰু গন্ধৰ্ব বিবাহ সম্পন্ন হয় । কৰ্তব্যৰ আহ্বানত ৰজা দুযাস্তই স্মৃতি চিহুৰূপৈ শকুম্ভলাক আঙুঠি এটা উপহান
দি এদিন স্বৰাজ্যলৈ ওভতে । নিয়তিৰ কি নিক্ু্লাপৰিহাস । এদিন মালিনী নৈত গা-ধুও্বতে শকুম্ভলাৰ হাতৰ
আঙুঠিটো সৰি পৰে। বৰ ডাঙৰ মাছ এটাই আঙুঠিটো গিলি থয় । মাছমৰীয়া এজনে ভাল মাৰৌতে মাছটো
পায় । মাছটো কাটোতে মাছৰ পেটৰ পৰ৷ সেই বহুমূলীয়া আঙুঠিটো ওলাই পৰে । আঙুঠিটো পাই মাছ
কাটোতাজন কেনেদৰে আনন্দত উৎফুল্লিত হৈ নাচি উঠিছিল -- সেয়া এই গীতটিত সুন্দৰ ভাবে প্ৰস্ফুটিত

হৈছে।

অলোগ্ডটি তলৌণুটি
কোন ক'ত লটিঘটি

কচুপাতৰ লাই

যি হাতে আঙুঠি নাই

সেই হাতে কেনেকৈ পায় ? এঁ ৰাম
কেনেকৈ পায় ?

ৰৌ, কুটি, চেনী পুঠি

চিতলৰে কোলঠি
পগতে শাক লফা লাই

কি ক’ত বিচাৰি গৈ

কোনে হাবাথুৰি খায় ? এঁ ৰাম
কোনে হাবাথুৰি খায় ?
কোন মৎস কন্যা এহি, এঁ ৰাম
আঙুঠি হেৰুৱালে, এঁ ৰাম
পানী তুলিবলৈ গৈ,এঁ ৰাম
পানী তুলিবলৈ গৈ ।
চিকমিক আঙুঠি, এঁ ৰাম
দৰিদ্ৰজনৰে,এঁ ৰাম

গৃহ উজ্জলালে গৈ, এঁ ৰাম
গৃহ উভজলালে গৈ ।

কোন ক'ড আছা সোণৰে সদাগৰ ?

দৰ দাম কৰাহি চাই,

সোণাৰী শালতে বহি

শিলৰে পাঁটতে ঘঁহি

সোণৰে আঙঠি কিনা

নাপাৰা দুনাই । বোলছবি £ শকুতলা, ১৯৬১

চিয়াঙৰে গালং, লোহিতৰে খামতি

পাহাৰ ভৈয়ামৰ সম্প্ৰীতিৰ এনাজৰীডাল সুদৃঢ় কৰি বৰ অসম গঢ়াৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা শ্ৰী শ্ৰী শঙ্কৰ
দৈৱ, জ্যোতি-বিষ্ণুৰ পিছৰ জন হ’ল ড০ ভূপেন হাজৰিকা । তেওঁৰ গীতৰ ‘অসম’হ’ল উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল । তেওঁৰ
গীতত অসমীৰ পদূলিত ‘মৰম চেনেহৰ হাট বহিছে, চিনাকি সবাহ বহিছে, যুগ যুগৰ মিতিৰালিৰ ধ্বজা উৰিছে,
চেনেহ এনাজৰীৰে বাটি কাঢ়িছে --- এই কথাবোৰ সম্প্ৰীতিৰ এনাজৰীৰে পাহাৰ ভৈয়ামক একতাৰ ডোলেৰে
বান্ধি ৰখাৰ সুমহান প্ৰচেষ্টাৰ নিদৰ্শন। তেওঁৰ ভাষাত “যেতিয়া মই ‘চিয়াঙৰে গালং’ গানটো লিখোঁ, মোক
সম্বৰ্ধনা জনাইছিল আলওঙত । তেতিয়া ডাইলুঙে কৈছিল যে ভূপেন হাজৰিকাৰ গাত নেফাৰ তেজ আছে।

আপুনি আমাৰ অবৈতনিক সাংস্কৃতিক উপদেষ্টা হব লাগিব ।.......নেফালৈ আহি থাকিব, গৈ থাকিব৷ আমি
অসমক ধাৰলৈহে দিছোঁ আমাৰ ল’ৰা ।”--( মই এটি যাযাবৰ ) । গীতটিত উল্লেখিত -- গালং, খামতি,
ৱানচু,আপাটানি, মন্পা, পদম, ইদু, নকৰ্টেই, চৰদুকপেন্‌, অঁকা, বৰী, টাংচা আদি অৰুণাচলৰ একো একোটা
জনজাতীয় শাখা গোষ্ঠী । এওঁলোক আমাৰ আপোন ভাই ভনী । গীতটিয়ে আমাৰ মিতিৰ কুটুমৰ ঘৰলৈ গ’লে
পোৱা অনাবিল মৰম-স্নেহ, আতিথ্য নাইবা আমাৰ পুৰণি এঁতিহ্য বহন কৰা মৰম-চেনেহ, শাস্তি -সম্প্ৰীতিৰ
ৰহঘৰা তাহানিৰ যৌথ পৰিয়ালৰ ঘৰৰ ছবিখনলৈ মনত পেলাই দিয়ে ।

চিয়াঙৰে গালং, লোহিতৰে খামঙি,;
টিৰাপৰে ৱানচুৱে মোক কিয় মাতিছে।
অসমীৰে পদূলি উদূলি যে মুদুলি

মৰম চেৈনেহৰে হাত বহিছে।
আপাটানি ভনীটিক ধৰিলোঁ সাবটি
বেচ ৰূপে নিলে মোক আথে -বেধে মাতি
ক’লে ---আজি কিয় ৰঙৰে চকুলো সৰিছে
অ’ পাহাৰৰে তলিতে ভৈয়ামৰে সীমাতে
চিনাকি চিনাকি কি সবাহ বহিছে?

মন্পা ককাইটিক ধৰিলোঁ সাবটি
বিনিময়ত তেওঁ দিলে বৃুদ্ধৰে মুৰতি
ক’লে,--- যুগ যুগৰ মিতিৰালিৰ ধ্বজা উৰিছে।
অ’ বহুদিনে নেদেখা পদম, ইচু, নকটেই
‘আহ'---- বুলি হিয়াৰে আপং যাচিছে।

একতাৰে বেহা কৰি ভাবিলোঁ ওভতো

উভতি চাই দেখো আহিছে সিহঁতো;

ৰিঙিয়াই ক'লে মোক,--- কিছু বেলি ৰ'বি

উভতি গৈ তই অসমীকে কৰবি ---

আজি পাহাৰে ভৈয়ামৰ কলিজা চিনিছে

অ'চৰদুকপেন আৰু টাংচাই

অঁকা আৰু বৰীয়ে

চেনেহ এনাজৰীৰে বাটি কাঢ়িছে। ৰচনা £ আলং (অৰুশাচল). ১৯৬১

নতুন নাগিনী তুমি, কাল নাগিনী

ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতত প্ৰায়েই বিজয়ৰ সুৰ শুনা যায় । বিজয় সাফল্যৰ গৌৰষৱ। যুদ্ধ জয়, দেশ
বিজয়তকৈও নাৰীৰ হৃদয় বিজয় কৰা অতি কঠিন । যেনে--“বলীয়া হাতীকো বলাব পাৰোঁ মই তোমাক (নো
এঁ বলোৱা টান।” ৰামায়ণ মহাভাৰতৰ যুগতো যোগ্যতাৰ প্রমাণ দিহে শ্ৰীৰাম চন্ত্রই হৰধনু ভঙ্গ কৰি সীতাদেৰীক
আৰু অৰ্জুনে লক্ষ্য ভেদ কৰি দ্ৰৌপদীক লাভ কৰিবলৈ সমৰ্থবান হৈছিল । আনকি নাৰীৰ হৃদয় শ'গ্‌ কৰিবলৈ
কেতিযাবা যাদু-মন্তু বিশেষকৈ 'বশীকৰণ’ মন্ত্ৰৰ আশ্ৰয় লব লগীয়া হয় । প্রাচীন কামৰূপ ডন্তু-মস্তুৰ দেশ
আছিল । খৃষ্টীয় নৱম শতিকা মানৰ পৰাই কামৰূপ তন্ত্ৰ-মন্ত্ৰ আৰু ইন্দ্ৰজাল বিদ্যাৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ঘোগিনী
জন্তুত ইয়াৰ উল্লেও পোৱা যায়। এই গীতটিতো গীতৰ নায়কজনে বশীকৰণ' মন্ত্ৰেৰে তেওঁৰ কামনাৰ পাঞ্জীস্সনীৰ
হিয়া বিজয় কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায। শ্ৰীকৃষ্ণই মুৰুলীৰ সুৰেৰে ষোল্লশ গোপিনীক মন্ত্ৰ মুগ্ধ কৰাৰ দৰে এই
গীতৰ নায়কেও নাৰী দেহৰ কত গৈ৷'পন ৰহস্য ভেদ কৰিলে, কত দেশ বিদেশৰ সৰ্পিনীক বশিলে । এনে
স্থলত নতুন এই নাগিনীজনীক ভূলোৱাটো তেওঁৰ বাবে তৈনেই মামুলি কথা। অৱশেষত, তেওঁ স্বপ্ন প্ৰাপ্ত মন্ত
মাৰি নতুন সৰ্পিনীজনীক বশ কৰিলে আৰু সেই সৰ্পিনীৰ গোপনে সঞ্চিত অমূল্য মণিটি নিজৰ ডিঙিত পিন্ধি
বিজযোল্লাসিত হ’ল। কামৰূপী লোকগীতত কামিনী স্বৰূপে সৰ্পিনী দংশয়’ বুলি নাৰীৰ নীচ বাখ্যা দিলেও
সেই সৰ্পিনীক বশ কৰি আয়ত্তলৈ অনা কিমান যে কঠিন তাক এই গীতটিৰ পৰাই বুজিব পাৰি । আনহাতে
গীতটিপুৰুষৰ অহংকাৰী, ছলাহী আৰু চলনাময়ী মনৰ পৰিচয় জ্ঞাপক ।

নতুন নাগিনী তুমি, কাল নাগিনী

তোমাক ভূলাবলৈ কিমাননো পৰ ?

নীলা গৰল পিয়া মই নীলকণ্ঠ
অলিয়া বলিয়া মই যাদুকৰ ৷

সৰুযৰ স্প্শই ঢ়কিকে নোপোৱা

শতাব্দীৰ আন্ধাৰে কলিজা কপোৱা

অৰণ্য ভাঙিলোঁ কত গুহা ভৈদিলোঁ

মই কত দেশ বিদেশৰ সৰ্পিনী বশিলো
তোমাক ভূলাবলৈ কিমাননো পৰ

তুমি নাহিবা, তুমি নাহিবা

মোৰ আশে পাশে তুমি নাহিবা ৷

মোৰ সুৰৰ মন্ত্ৰ আছে, নাহিবা

মোৰ বশীকৰণ আছে, নাহিবা

মোৰ অহঙ্কাৰো আছে নাহিবা

মোৰ প্ৰখৰ দৃষ্টি আছে, নাহিবা

তুমি নাহিবা,তুমি নাহিবা । তুমি আহিলা

স্বপ্ন প্ৰাপ্ত মই মন্ত্ৰ মাৰিলো

বিষাক্ত মৃত্যুৰ বিষকোষ কাঢ়িলো

মৃত্যু বিজয়ী মই তোমাকে বশিলো

আজি তোমাৰ অলঙ্কাৰ ডিডিত পিন্ধিলো

তোমাক ভৃলাবলৈ কিমাননো পৰ ? শিৱসাগৰ, ১-১-*১

নৱ মল্লিকাৰে হেপাহ জানো পলাব

সৃষ্টিৰ আদি কালৰ পৰাই নাৰীক ফুলৰ লগত তুলনা কৰা হৈছে। ফুলৰ পৱিত্ৰতা, মসৃনতা, সৌৰভ
আৰু সৌন্দযাৰ সমাহাৰিতৃই ফুলক প্ৰকৃতিৰ মহান অৱদানকেই সূচায় । প্ৰকৃতিৰ লালিতা পালিতা শকুন্তলা
যেন এপাহ নৱ মল্লিকা এই গীতটিত গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে জন কোলাহলৰ পৰা আঁতৰত প্ৰকৃতিৰ
শান্ত - সোৌম্য পৰিবেশত আশ্ৰম পালিতা কন্যা শকুন্তলাৰ ব্যক্তিত্ব, দেহ ভঙ্গীমাৰ বৰ্ণনা দিবলৈ গৈ ভাষাৰ
অঁ হেৰুৱায় । নৱমল্িকা শকুন্তলাই মালিনী নৈৰ পানীৰ দাপোনত নিজেই নিজৰ ৰূপ চাই চাই আত্মহাৰা
হয়; পদুম পাতৰ বিচনীৰ শীতল বাৰেহে সুকোমল দেহটি শীতলে ! হংসগামিনী, বন মৃগ নয়না শকুম্তলাৰ
খোজেপতি পদুম ফুলে, হাঁহিত শেৱালি সৰে। ময়ূৰপংখী সপোনৰ ৰংবোৰে বাৰু কাৰ ছবি আঁকে ? কোন
ভ্ৰমৰৰ গুঞ্জন ধ্বনিৰ বাবে উদগ্ৰীৱ ? ৰজা দুষ্যস্তৰ ??

নৱমল্লিকাৰ হেপাহ জানো পলাব
মালিনী নৈতে ৰূপ চায়,চায় ?
শকুন্তলা আইৰ জানো দেহাটি শীতলিব
পদুমৰে পৰশন পাই , পাই ?

দেহা ভঙ্গীমাৰে বিৱৰণিকিনো দিম
দৈখিয়েই ভাষাটি হেৰাই
হংসগামিনী সখী বন মৃগ নয়নাই
খোজেপতি পদুম ফুলায়,ফুলায় ।

ময়ুৰপংখী ৰূপী সপোনৰে ৰংবোৰে
হাঁহিটিত শেৱালি সৰায়
ভ্ৰমৰ গুঞ্জন ধ্বনি শুনা যদি সখি তুমি
নাযাবা লৱৰি পলাই ।

বোলছবি ঃ শকুম্তলা, ১৯৬১

নৈকান্দিবা নেকান্দিবা

মাহ-হালধিৰে নোৱাই ধুৱাই, আ-অলঙ্কাৰ পিন্ধি, পাট-মুগাৰ সাজেৰে সুসজ্জিত হৈ কপালত পুৱাৰ
সূৰুয যেন ৰঙা ফৌটটোলৈ কইনা হ'বলৈ কোন দাপোনমতীয়ে নিবিচাৰে ? প্ৰতি গৰাকী বিবাহোপযোগ্যা
গাভৰুৰে গোপন মনত সেই সপোনে লুকা-ভাকু খেলে ৷ অসমীয়া সমাম্তত অতীজৰে পৰাই জোৰোণত
(অবিভক্ত কামৰূপত তেলৰ ভাৰ) দৰাঘৰৰ পৰা বস্তু, আ-অলঙ্কাৰ আদি কইনাৰ ব্যৱহাৰ্যা যাৰতীয় সামগ্ৰী
কইনা ঘৰলৈ দি পঠোৱা হয আৰু তাৰেই কইনা সাজি কইনাই দৰা ঘৰলৈ আহি দাম্পত্য জীৱনৰ শুভাৰম্ভ
কৰে। কিন্তু সকলোৰে পক্ষে এযা সম্ভৱ জানো ? এহ গীতত সউল্লেখিত ডেকাজন দুখীয়া। আন আন ডেকাৰ
দৰে তেওঁও বিচাম্দে তেওঁৰ মৰমৰ ন-কইনাজনীক অপূৰ্ব বশত চাবলৈ, আনি দিব খোজে মহাসাগৰ সিঁচি
সাত মাণিকৰে ধন। আমাৰ ডেকাজন দুখীযা যদিও (৩ সৎ-ন্যায় নিষ্ট, আকাশৰ দৰে উদাৰ হনদয়ৰ, সহজ-
সৰল, হোজা ডৈকা, ঠগ-প্রবঞ্চনা, শঠহা, শোঘধণ-দুৰ্নীতি কি বস্তু চিনি নোপোৱা পিতৃ-মাতৃ বা শিক্ষা গুৰু
কাৰোৱেই পৰা তেওঁ আনক ঠগাই কোৰোণাৰে ধন চপাবলৈ শিক্ষা পোৱা নাই । তথাপি, তেওঁৰ আপচোচ
হোৱাটো স্বাভাবিক। কাৰণ, তেওঁ নিজৰ ন-কইনাজনীক আন দহজনৰ দৰে সজাৰ নোৱাৰে৷ সেযেহে, 'আলফুলে
মৰমৰ ন-কইনাজনীক তেওঁ নিচুকাইছে - দূখ নকৰিবলৈ, নেকাম্দিবলৈ ! ধন বিত নাথাকিলেও ন কইনাজনীক
মৰম ওপচাই দিব পৰা তেওঁৰ আছে এখন নিকা হৃদয়। হিয়াৰ সেই সঁচা মৰমত বুৰি সঁচা জীৱন যাপন
কৰিবলৈ ৷ আনহাতে, তেওঁ এজন সংস্কৃতিবান পুৰুষ, শিল্পী - গীত-নাট-ভাওঁনা, পেঁপাাগণা বজাই ডাল
পোৱা। গতিকে যদিহে নকইনাজনীয়ে বিচাৰে তৈনেহ লৈ শ্ৰকৃষ্ণই কংসৰপী দুন্ধৃতিক সংহাৰি জগতত
শান্তিৰ বাতাবৰণ সৃষ্টি ক্ৰা কংসবধৰ ভাওঁনা তেওঁ দেখুৱাব পাৰে ! গীতটিৰে গীতিকাৰে দুৰ্নীতি, কুসংস্কাৰেৰে
ভৰা সমাজ্জ খন ভাঙি ছিঙি এখন শোষণ বিহীন সাম্যৰ সুন্দৰ নতৃন সমাজ্জ গচাৰ পৰিকল্পনাৰ ইংগিত দিয়ে ।
সৈযেহৈ তেওঁ মানুহৰ মনত শা'ল্ভ দিব পৰা বনৰ জীয়া মঁইন’ চৰাই এটি ন-কইনা জনীক উপহাৰ দিবলৈ
ব্চাৰিছে। ধলীণ্বটি গ'যক গীতিকাৰৰ জীৱনৰ সৈতেও সংপৃক্ত ।

নৈকান্দিবা নেকান্দিবা মোৰে নতুন কইনা
প'হাৰ বগাই ধৰি আনিম তৃমি খোজা মইনা,
মইনা মইনা নেকান্দা কঁইনা ।
আনৰে সোণ লুকুৱাৰলে' --পিতায়ে শিক্ষ৷ নিদিলে
সমাজৰ ধন চান কাঢ়িবলে' --'আয়ে শিক্ষা নিদিলে
কুবেৰৰো পো নহলোঁ দিবলৈ সোণ গহনা
(পিছে) পাহাৰ বগাই ধৰি আনিম এটি জীয়া মইনা । মঁইনা মইনা
ধনীৰ ঘৰত পৰাহেঁতেন, আজি তুনি কঁইনা
পৈৰা ভৰাই মণি-কেৰু পালাহেঁতেন কতনা
পাহৰিব খোজা যদি পেটৰ ভোকৰ যাতনা
দেখুৱাব পাৰোঁ মই কংস বধৰ ভাওনা ,
ভাওনা ভাণডনা নেকান্দা কইনা ।
আনক মাৰি ধন সাঁচিবলৈ '---- গুৰুৱে শিক্ষা নিদিলে
মিঠা তেলত বিহ ঢালিবলে'--- গুৰুৱে শিক্ষা নিদিলে
আগলি বাঁহৰে যদি লাহঁৰি গগণা
শুনিৰ খুজিছা তুমি বজাই শুনাম মইনা
মইনা মইনা নেকান্দা কইনা । বচনা ? গোলাপাট, ১৯৬১

পিতৃ গৃহ ত্যাগি আইমোৰ

মহাকবি কালিদাসৰ তৃতীয় আৰু শ্ৰেষ্ঠতম নাটক হ'ল ‘অভিস্ঞানম্‌শকুন্তলম্‌' । ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেবে
তেওঁৰ তৃতীয়খন ছবি সেই মহান নাট্যকাৰ্জনৰ নাটকৰ কাহিনীৰে ‘শকুন্তলা’ চিনেমা নিমণি কৰে । এই
গীতটি নায়িকা শকুম্তলাই পতি গৃহলৈ যোৱাৰ সময়ত যি কৰুণ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছিল তাক অতি সুন্দৰ
ৰূপে বৰ্ণনা ফৰা হৈছে। সাহিত্যৰ ভিতৰত নাটককেই শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হয় আৰু নাটকৰ তিতৰত শকুন্ভলা’
শ্রেষ্ঠ আৰু শকুম্তলা নাটকৰ চতুথঞ্ধি শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হয়। এই কথাযাৰি সংস্কৃতত এনেদৰে কোৱা হৈছে
“কাব্যেষু নাটকং ৰম্যং তত্ৰ ৰম্যং শকুন্তলা । তত্ৰাপি চ চতুথঞ্ধিঃ তত্ৰ শ্লোকচতুষ্টয়ম্‌।” কিছুমানে আকৌ
চতুৰ্থান্কতকৈও পঞ্চম অঙ্কটো বেছি মনোগ্ৰাহী বুলি কয় । যেনে ঃ “ শকুম্তলাচতুৰ্থোঙ্কাঃ সৰ্বেৎ্কৃষ্ট ইতি
প্ৰথা। ন সৰ্বসংমতা ঘস্মাৎ পঞ্চমোস্তি ততোধিকঃ ।।” কাৰণ, পঞ্চম অঙ্কত শকুম্ভলাই শাৰ্ঙ্গৰৱ, শাৰ্ত্বত
আৰু গৌতয়ীৰ সৈতে পতিগৃহলৈ গমণ, শশী তীৰ্থত আঙুঠি হেৰোৱাৰ বিৱৰণ আৰু ৰজা দুত্মস্তৰ দ্বাৰা
শকুন্তলাক প্ৰত্যাখ্যান কৰাৰ বিৱৰণ আছে। এই অদ্ধত প্ৰায় আটাইকেইটা ৰসৰেই সমাবেশ ঘটিছে।
বিদায় সমায়ে বেদনা দায়ক। জনমৰে পৰা তুলি তালি ডাঙৰ দীঘল কৰা ছোৱালীজনী আনৰ ঘৰলৈ

উলিয়াই দিয়াত পিতৃ-মাতৃ তথা পৰিয়ালৰ লোকৰ বুকুত যি বেদনাৰ উদ্ৰেক হয় সি অতিকে যন্তুণা দায়ক।
কিন্তু উপায় হে নাই -ই সংসাৰৰ নিয়ম! শকুন্ভলাৰ পতিগৃহলৈ যাত্ৰাৰ ক্ষণত যি কৰুণ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছিল
সেয়া ঠিক আমাৰ জসমীয়া সমাজৰ বিয়া এখনৰ ছোৱালী উলিয়াই দিয়া ক্ষণৰ ফকৰুণাত্মক দৃশ্য ! শকুম্ভলাৰ
বিদায় বেলাত আশ্ৰমৰ পশু-পক্ষী, তৰমত্ণ সকলো শোকত ভিয়মান ৷ পোহনীয়া মৃগ শিশুটিয়ে ৰাৰে বাৰে
আঁচলত কামুৰি ধৰে; যাবলৈ বাটকে এৰি নিদিয়ে! মাতৃ গৌতয়ী, সখী প্ৰিয়শ্বদা, অনুসূয়াকে আদি কৰি
শোকাকুল আশ্ৰমৰাসী । জন্মদাতা নহলেও লালন পালন কৰ্তা পিতৃ কথ্ব মুনি কন্যাৰ বিচ্ছেদ বেদনাৰ শোকত
বিহুল। শকুম্ভলা অবিহনে শূন্য হ 'ল তেওঁৰ তপোবন 1 দশোদিশে অন্ধকাৰ, যেন দিনতে ডুবিল সূৰ্য্য ।

পিতৃ গৃহ ত্যাগি আই মোৰ

পতি গৃছে ষায়

দুই পাৱ চলে যদি

এক পিচছুৱায় ।

মৃগ শিশুটিয়ে আই তোক

এৰি নিদিয়ে

পিতৃ আৰু সখীদ্ধয়ে

কোন সতে এৰে ?

এঁস্বৰ্যৰ সাগৰ পাৰ নৃপতিৰ ঘৰে

তথাপি কি সতে আজি মালিনী নৈ এৰে ?

ময়ুৰপংখী নাও তই

কন্যাক ক'লৈ কাঢ়ি নিয় ?

পত্ৰবিহীন বৃক্ষক কিয় সহাৰি নিদিয় ?

দিগন্ত ঢাকিলে অন্ত হন দুখৰ ছীই

তপোবনৰ গীতিকাৰেও প্রকাশ হেৰুৱায় ।

ভ্বেলছবিঃ শকুম্ভলা, ১৯৬১

তত. =!]
প্ৰথম প্ৰহৰ ৰাত্ৰি

বিঘ্নলানামযোৰ (নামনি অসমত বিয়াগীত)অসমীয়া লোকসংস্কৃতিৰ আপুৰুগীয়া সম্পন্ন । বিয়ানামাসনোৰ
সাধাৰণতে জীয়ৰী ছোৱালী আৰু আয়তী সকলে মিলি দল বন্ধ ভাৱে পৰিবেশন কৰে। মৰাৰে হওঁক যা
কইনাৰে হওক বিয়াৰ দিন খাটাং কৰাৰ দিনাৰে পৰা আৰম্ভ কৰি বিয়াৰ সান্দহ খুন্দা, শুৱাগৰ ধান বনা, জোৰণ,
গাৰু বিয়াৰ দিনাখনৰ পুৱাৰে পৰা পুৱতি নিশা কইনা উলিয়াই দিয়ালৈকে সকলো কাৰ্যসু্ীডে আয়তী সকলে
মাঙ্গলিক উৰুলি ধ্বনিৰে বিয়ানাম গায় । অতীষ্যযথ পৰাই এই গীতবোৰ আয়তী সকলৰ মাজত মুখ বাগৰি
বাগৰি চলি আহিছে যদিও ধীমত্তা সুনিপূনা নামতী সকলে থাউকতে পৰিবেশৰ লগত খাপখোন্বাকৈ গীত
ৰচিও গাঁই দিয়ে কৈতিযাবা । গীতবোৰৰ ভাষা প্রাপ্তল, ভাব অতি উচ্চ মানৰ। দৰা-কইনাক ৰামায়ণ, মহাঙাৰত
আদিৰ কাহিনীৰ আধাৰত ৰাম-সীতা ৰাধা- কৃষ্ণ, উষা-অনিৰূদ্ধ, হৰ-গৌৰী আদি ৰূপে কল্পণা কৰি বিয়াৰ
বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ সতে সঙ্গতি ৰাখি সুৰীয়াকৈ পৰিবেশন কৰি বিবাহ অনুস্থানৰ গান্তীৰ্ষতা, পবিত্ৰতা সুৰক্ষিত
কৰাৰ লগতে বিবাহ অনুষ্ঠানক জাকজমক তথা আনন্দোত্্বল কৰি তোলে। এই গীতবোৰত দৰা-কুইনাৰ ৰূপ-
গুণৰ বৰ্ণনা, দাম্পতা জীৱনৰ আদৰ্শ, সংসাৰ সজোৱাৰ পৰামৰ্শ,পাণবিভক্তি-পত্জীপ্রেম, সামাজিক সবীতি-নীতি
পৰম্পৰা ৰক্ষাৰ উপদেশ, জীয়ৰী ছোৱালী উলিযাই দিযাৰ কাৰ্চণা আদিৰ বৰ্ণনা অনুপম । কিছুমান গীতেৰে
ৰং ধেমালিও কৰা হয । সেইবোৰক যোৰানাম বা খিচাগীত বোলে । উল্লেখিত গীতটি সংস্কৃতিৰ ধ্বজা বাহক
ড০ হাজৰিকাদেৱে প্ৰচলিত ৰিযাগীতৰ পৰা তুলি আনি লয়ে লাস তাল-মান-পয়েৰে মালাগীথি, আধুনিক আ-
অলঙ্কাৰ, সাজ-সজ্জাৰে সুসজ্জিত কৰি শকুন্তলা বোলছবিত সন্নিবিষ্ট কৰিছে। ৬০ হাজৰিকাদেৱে কয় যে-
-‘আমাৰ অসমীয়া বিয়া নামৰ সুত্ৰধৰি কালিদাসৰ শকৃন্তলাৰ বিষাক অসমীছ্‌|কৰি তোলাৰ প্ৰচেষ্টা কৰিছিলোঁ
এই গীতটিত ।”

প্ৰথম প্ৰহৰ ৰাত্ৰি ফুলি আছিল চম্পা
শুনা সখী শকুন্তলা তুলি বান্ধা খোপা ।

দ্বিতীয় প্ৰহৰ ৰাত্ৰি ফুলি আছিল তগৰ
শুনা সখী ৰূপৱতী নধৰা জগৰ ।

তৃতীয় প্ৰহৰ ৰাত্ৰি ফুলিলে শেৱালি
কেতেকীয়েও তোমাৰ হিয়াত দিলে পৰাগ ঢালি ।

আইদেউৰে গালৈকে চাবাকে নোৱাৰি
হীৰা কি মুকুতা জ্বলে ধৰিব নোৱাৰি ।

ষষ্ঠ প্ৰহৰ ৰাত্ৰি ফুলি আছিল যুতি
তোমাৰ স্বায়ী দুষ্যসন্তকে আজি কৰাঁ স্তুতি ।

বোলসুৰি ; শকুত্ভলা, ১৯৬১

বনৰে পখিটি

ধুপুচ ধাপাচকৈ অ’ত ত’ত পৰি লৰি ঢাপৰি ফুৰা শিশুৰ আধাফুটা মাত, হীঁহিৰ খলকনিয়ে ঘৰ খনকে
সৰগত পৰিণত কৰে । মৰীচি মুনিৰ আশ্ৰমত শকুন্তলা নন্দন সৰ্বদমন পদুমৰ কলি; তপোবনৰ আকাশৰ
জোন । স্বায়ীৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্তা শকুম্তলাৰ দেই পুৰি ছাৰ খাৰ হোৱা হৃদয়ৰ সৰ্বদমন আশাৰ কলি, বহুমূলীয়া
মাণিক হৃদয় জিলমিল কৰা; মাতৃৰ মনৰ আকাশ উজলোৱা গ্ৰুৱতৰা । নোপোৱাৰ বেদনাৰ এন্ধাৰ পজাৰ
এগছি বন্তি । সেয়েহে সৰ্বদমনৰ বাবে আশ্ৰমৰামী পাগল ! সৰ্বদমনো আশ্ৰম বাসীৰ মৰমত বলিয়া। তপোবনৰ
আলাসৰ লাৰু ধুনীয়া ধনটি সৰ্বদমন (ভৰত) তৃতীয়াৰ জোনৰ দৰে দিনে দিনে বাঢ়ি আহিছে ৷ তজ্বজীয়া,
শানস্ত-শিষ্ট-মহাদুষ্ট শিশুটিয়ে সিংহৰ পোৱালিৰ সতে খেলে । আশ্ৰমৰ সৰ্বস্ব, মাতৃ শকুন্তলা সমন্বিতে আটাইৰে
লগত ওমলা শিশুটিক মৰমতে পদুমৰ মধু আৰু ক্ষীৰ কামধেনু দিলে, কপালত চন্দনৰ তিলক আৰু ৰামধেনুৰ
ৰহণ দিলে । লগতে দিনে দিনে বাঢ়ি আহিবলৈ, ডাঙৰহৈ মানৱৰ দুখ নাশি পৃথিৱী মহান কৰক; যুগৈ যুগে
"ইতিহাসৰ পাতে পাতে তেওঁৰ নামটি যুগমীয়া হওঁক --তাৰ বাবেই থাকিল শত আশীৰবৰ্দ। --এই গীতটি এটি
শিশু ওমলোৱা গীত । শকুন্তলা নাটক সম্পৰ্কে ইউৰোপৰ কবিকুল গুৰু গ্যাটেই কয় --“ কোনোবাই যদি
বসন্তৰ ফুল আৰু শৰতৰ ফল, কোনোবাই যদি সৰগ আৰু মৰত একেলগে চাব খোজে তেনেহ লৈ শকুন্তলা
নাটকতে পাব ।”

ৰনৰে পথীটি ।
তোমাৰ লগৰীয়া আমাৰে জোনটি
পদুমৰ কলিটি ৷
তোমাৰ লগৰীয়া আমাৰে জোনটি ।
অ’অ’ জোনটি ।
আমাৰ তপোবনৰ ধুনীয়া ধনটি, জোনটি ।
তুমি শকুনম্তলাৰ হিয়াৰ মাণিক

জিলমিল জিলমিল কৰা
জননীৰে মনৰ আকাশ উদ্বলোৱা ধ্রুৱতৰা

নোপোৱাৰ বেদনাৰে

এন্ধাৰ পঁজাৰ তুমিয়ে বস্তি
পদুমৰে মধু দিলোঁ
আৰু দিলোঁ ক্ষীৰ কামধেনু
তিলক দিলোঁ চন্দনৰ

আৰু দিলোঁ ৰহণ ৰামধেনুৰ
আমাৰ শত মৰম দিলোঁ,

দিনে দিনে তুমি বাঢ়া
মানৱৰে দুখ নাশি পৃথিবী মহান কৰাঁ।
স্থতিহাসৰ পাতে পাতে
যুগমীয়া হওঁক তোমাৰ নামটি ।

বোলছবি ঃ শকুম্তলা, ১৯৬১

বিৰাজে কি সাজে

সিংহৰ পোৱালিৰ সতে খেলি থকা ৰাজচক্ৰবৰ্তী চিহ্নয়ুক্ত শিশুটিক দেখা পাই ৰজা দুয্যম্তৰ মনত নিজ
পুত্ৰ বুলি প্ৰতীতি জন্মে । শকুম্ভলা দুষাস্তৰ পূৰ্নমিলন হয়। মিলন আনন্দত শকুম্তলাৰ মুখ চন্দ্ৰমাৰ জেউডিৰে
জিলিকি উঠিছে। স্বামীৰ ছাৰা প্ৰত্যাখ্যতা বিৰহানলত দহি দহি বই হৈ যোৱা হিয়া খনি ন-বৰষূপৰ গানী পাই
পল্প ৱিত হোৱা তৰু-তৃণৰদৰে স্বামীৰ সতে হোৱা পুনৰ্মিলনত শকুদম্ভলাৰ হিয়াখন উঠলি উঠিছে। সমাগত
শুভ দিনৰ আনন্দত উণ্ডল থুগুল, নৱ বৈশ তৃশ্যৰ সুসজ্জঘিমতা শকুম্ভলাক জ্ৰৈলক্য বিমোহিনী ৰূপত দেখা
গৈছে। ধৈযৰি ফল মিঠা। অশেষ ধৈয্া আৰু সহিষ্ণুতাৰ বলত আজি শকুন্তুলাৰ শোক তাপ নিৰানদ্দৰ
নিবৰ্পন হ’ল। আজি শকুন্তলা পতিগৃহলৈ ষাব। নিজৰ ভুলৰ অনুশোচনাত দস্ধ ৰজা দুষ্াযস্তৰো আজি হিয়াখন
প্ৰিয়া-পুত্ৰ মিলনৰ ৰঙতে ৰামধেনুৰ সাতোবৰণেৰে ৰঙীণ হৈ পৰিছে। দুঘ্যপ্ত শকুম্ভলাৰ কিমান যে ডাগ্য।
তেওঁলোকৰ সুপুত্ৰ (সৰ্বদমন) ভৰতৰ নামেৰেই আমাৰ দেশখনৰ নাম হ’ল ভাৰত বৰ্ষ ।

ৰঙে ৰঙে ভৰিল আজি
মনৰে দিপগস্ত ।

যোলহৰ ; শতকুম্ভলা, ১৯৬১

কত জোৱানৰ মৃত্যু হ’ল

হৰিণাৰ মাংসই বৈৰী হোৱাৰ দৰে অসমষ জলবায়ু, প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্য আৰু যমজ, খনিজ সম্পদ
সমূহৰ বাবে মুগৈ যুগে এই ভূখণ্ড শত্ৰুৰ লোভৰ সামগ্ৰী হৈ আহিছে। মোগলে সোতৰবাৰ আৰু মানে তিনিবাৰ
অসম আক্ৰমণ কৰে । মানৰ আক্ৰমণো আছিল অতি নিষ্ঠুৰ, অতি নিদাৰুণ যাৰ বৰ্ণনা দিবলৈকে টান ।ইয়াৰ
পিছত আহে ইংৰাজ সকল । ইংৰাজৰ শাসনতো অসমীয়া মানুহৰ দুখ দুৰ্গতিৰ সীমা নোহোৱা হৈছিল । কুটিল
ইংৰাজেই সিঁচি থৈ যায় এক মাৰাত্মক জ্বৰৰ বিষাক্ত বিজাণু যাৰ উত্তাপত ৰণোম্মাদ হৈ উঠিল চীন আৰু ভাৰত।
চীন ভাৰতৰ শত্ৰু দেশ নাছিল । কনৌজৰ ৰজা হৰ্য বৰ্দ্ধন আৰু কামৰূপৰ ৰজা ভাস্কৰ বৰ্মৰ দিনত টীনা
পৰিবৱাজক হিউৱেন চাঙে কামৰূপত কিছুকাল থাকি তেওঁৰ বিৱৰণীত এই দেশৰ সাহিত্য সমাজ-সংস্কৃতিৰ
বিষয়ে সুন্দৰ টোকা লিখি থৈ গৈছে ৷ ১৯৬২ চনত চীনে ভাৰত আক্ৰমণ কৰে । এই আক্ৰমণৰ মূল কাৰণ
হ'ল চীন ভাৰতৰ অমীমাংসিত কাল্পনিক সীমা ৰেখা মেক্মোহন লাইন । ১৯১৩ চনত বৃটিছে চিমলাত ভাৰত
আৰু তিবৃত চৰকাৰৰ মাজত এখন সন্মিলন পাতে । চীন তালৈ নাহিল আৰু তাত স্বাক্ষৰিত চুক্তিকো চীনে
মানি নল’লৈ । সৈই সন্মিলনত বৃটিছ প্ৰতিনিধিৰ বৈদেশিক চেক্ৰেটাৰী মৈক্মোহনে স্বীকাৰ কৰিছিল যে
“চিমলা সন্মিলনত চীনক কোনো ত্ৰিপাক্ষিক চুক্তিত ৰাজী কৰিব পৰা নগ’ল । তথাপি তিবৃত আৰু ভাৰতৰ
অসম প্ৰদেশৰ মাজৰ সেই কাল্পনিক সীমাৰেখাই হ’ল মেক্‌মোহন লাইন । চীনা সৈন্যই চীন ভাৰতৰ সীমা পাৰ
হৈ আহি সীমাস্তৰক্ষী ভাৰতীয় জোৱান সকলক অতি বৰ্বৰ ভাবে হত্যা কৰি বৰ্তমান অৰুণাচলৰ কামেং
জিলাৰ বোমডিলা পায়হি । জাতীয়তাবাদী শিল্পী সকলে এই আক্ৰমণক লৈ নানা গীত ৰচিলে --চীনক বোলে
লাগে বান্ধৈ ভাৰতৰে মাটি, বোমডিলা লাডাখতে পাতে ৰণৰ ঘাটি ।’ তেতিয়া ভাৰত উপমহাদেশৰ প্ৰধান ম্দ্ৰী
জৱাহৰলাল নেহৰুৱে অসমক ৰক্ষা কৰাৰ কোনো উপায় নেদেখি অসহায় ভাবে অসম আৰু উত্তৰ-পূৱ সীমান্ত
ভূভাগক শত্ৰুৰ হাতত এৰি দি শিলিগুৰিতেই চীনা সৈন্যক বাধা দিবৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলায় । ৰেডিঅ’ যোগে
তৈওঁ অসমৰ জনসাধাৰণলৈ এই বুলি বিবৃতি দিয়ে--![প['১ 1108101600১ 10" 10 ["০0)[)19 01 /১৪থ)
(অসমৰ ৰাইজৰ কাৰণে মোৰ প্ৰাণে কান্দি উঠিছে ।) সৌভাগ্যৰ কথা, কোনো অজান কাৰণত চীনা সৈনাই
অসম অধিকাৰ নকৰাকৈ গুচি যায় । কিন্তু চান ভাৰতৰ এই যুদ্ধত শত্ৰু পক্ষ চীনকে জগৰীয়া কৰা হৈছে যদিও
ভাৰতো ধোৱা তুলসীৰ পাত নহয় । ১৯৫৯ চনৰ ১২ চেপ্তেম্বৰত লোকসভাত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নেহৰুৱে
স্বীকাৰ কৰিছিল যে ‘কোনো কোনো অঞ্চলত মেকমোহন লাইন স্পষ্ট নহয় । পৰবৰ্তী কালত আমাৰ দ্বাৰা
তাক একোকে মানা হোৱ৷ নাই ।’

চীনৰ সেই ভয়াবহ আক্ৰমণত চেন্ট্ৰেল বোৰ্ড অব ডিফেন্স আৰু ইষ্টাৰ্ণ ইণ্ডিয়ান মোশ্বন পিকচাৰ্চ
এচোচিয়েশ্বনৰ হৈ অসম তথা নৈফা অঞ্চলৰ ৰাইজৰ মনোবলৰ বিষয়ে ডকুমেণ্টৰী কৰিবলৈ যোৱা দলত
বমডিলাত উপস্থিত হৈ ড০ হাজৰিকাদেৱে এই নৃশংস ঘটনাৰ চাক্ষুস অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। এই আক্ৰমণ
ইমানেই নৃশংস আছিল যে -জেনেডা কনভেকচনক বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠ প্ৰদৰ্শন কৰি মৃত জোৱানক সন্মানেৰে সৎকাৰ
কৰাৰ সলনি নৰৰক্তলোলুপ পৰৰাজ্যলোলুপ টীনা দস্যৃহঁতে আমাৰ পৈট্ৰ'ল ঢালিয়েই মৃত জোৱানৰ মুখ পুৰি
চিনিব নোৱাৰা কৰি মুখত শিলগুটি জাপি থৈছিল । ছেদেলি ভৈদেলি হৈ পৰি থকা মৃতদেহবোৰ কুকুৰে কেং
কেঙাই টানি আজুৰি আছিল । মাটিত পৰি থকা মৃত জোৱানৰ হেলমেট তেওঁলোকৰ গাড়ীৰ চকাৰ তলত পৰি
কৈৰেক্‌কৈ ভঙাৰ শব্দত হাজৰিকাদেৱৰ শোকত বুকু ভাঙি চুৰমাৰ হৈ দুচকুৰে ৰাগৰিছিল অশ্ৰবন্যাৰ ঢল।
দেশবাসীৰ বাবে প্ৰাণাহুতি দিয়া সেই মহাত্মা মৃত জোৱানসৱৰ সমুখত নিজকে জীৱিতাৱস্থাত দেখি চৰম
লঙজ্জাবোধত ভুগিছিল তেওঁ ৷ সেয়ে আপোনজ্ঞনৰ অনাকাণ্ডিক্ষত মৃত্যুত শোকদগ্ধজনে ‘গোঁসায়ে অমুকক
নিনি মোকেনো মাৰি নিনিলে কিয় ?' বুলি বিনোৱাৰ দৰে তেওঁও দুখতে কৈছে -- ত্ব্বেন মৃতক নহলোঁ মই
কিয় ?' বুলি । তাৰোপৰি মৃত্যু বিজয়ী সেই জোৱান সকলে বীৰদৰ্পে পৰলোক গমন কৰিলে তাকো তেওঁ

সুন্দৰ ভাবে পৰিষ্কাৰ কৰি দিছে ‘সেই সৃত্যু অপৰাজেয়’ কথাৰে । কাৰণ তৰিল দেশ মক্চিশ"সস্বৰ্গ ।
ৰণত যুঁজি মৰোঁতা জনক স্বৰ্গগামী হোৱা বুলি ধৰা হয় । নেফাৰ চাঙে, চিকন, খুইতাম,ঘংচিঙকে অৰ্ণন কৰি
কিছুমান থলুৱা লোকে সান্তাৱ্য আসম মৃত্যুকো নেওচি ‘জাগ্ৰত প্রহৰী'ৰ দৰে আহত জোৱান সকলক যথা
সপ্তৱ সহায় সহযোগিতা, সেৱা শুক্ৰুযা আগবঢ়াই মহানুভৱতা, সঁচা মানৱতাৰ পৰিচয় দিছে । এওঁলোকৰ
এনেছেন ত্যাগ, মানৱতা দেখি মৃত জোৱান সবেও যেন চিঞাৰি কৈছে ‘সীমাত্তত চাঙ্গে, চিৰু'ঙধ আমিবণৰে
‘লাগে চিৰ জাগ্ৰত এটি ৰাহিনী’ । ইমান দিনে মানুহে হিমালয়ক ভাৰতৰ প্ৰহৰী ৰূপে জ্ঞান ফণি আহিছিল ।
কিন্তু এইবাৰ হিমালয়েও সুৰক্ষা দিবলৈ সক্ষম নহ'ল । সেয়েহে, খং, ঘৃণা, ক্ষোতত ড০ হাজৰিকাদেৱে গালি
পাৰি পাৰি কৈছে যে-“চৌ এন লাইৰ দিনৰ এছ ওসভ্য চীনা চাম আগৰ ‘সতা' চীনৰ দেখ দেখকৈ জাৰত
সন্তান! পশুহঁতে পিছফালৰ পৰা আহি অতৰ্কিতে আক্ৰমণ কৰি বৰ্বৰ ভাবে হত্যা কৰিলে এই জোৱান
সকলক ৷’ হায়। কতৰ যে সোণৰ সংসাৰ নাশ হ'ল! ‘কত পিতৃ পুত্ৰ হাৰা হ'ল ৷ কোন মাতৃৰ বুকু শুদা হ’ল !
ৰঙা সেন্দুৰ কাৰ মচা গ’ল ৷ কাৰ বাসনা অপূৰ্ণ ৰ’ল ৷ প্ৰতি মৃত জোৱানৰ প্রতি টোপাল বড় বিশ্দুই গায়ক
গীতিকাৰৰ দেহৰ প্ৰতি টোপাল তেজ উত্তপ্ত কৰি অধিক সাহসী কৰি তুলিলে কিবা কবৰ বাবে, গীত বচিবৰ
বাবে কৰুণ, বীৰ ষসৰ । কুৰুক্ষেত্ৰ মহাৰণত মাতৃৰ আশীষ লৰলৈ যোৱা দূষেধিনক চকুত পটি বন্ধা মাতৃ
গান্ধাৰীয়ে আশীবাদ দিছিল --ধৰ্মৰ জয় হওঁক' । তেনে এটি ভাৰতে হাজ্স ৰিকাদেৱেও গাইছে বিজয় আমাৰ
অনিবাৰ্য --‘যাচিলো প্ৰতিজ্ঞা জয়ৰে' । সেই আবেগৰ উত্তাল তৰঙ্গৰ জোৱাৰ স্বী।্ট হ’ল তেওঁৰ জাতীয়
প্ৰেমৰ এই কালজন়ী গীতটি ।

কত জোৱানৰ মৃত্যু হ’ল !
কাৰ জীৱন যৌৱন গ’ল ।

সেই মৃত্যু অপৰাজেয়

তনে মৃতক নহলো মই কিয় ?

হেনো হিমালয় ভাৰতৰ প্ৰহৰী
তাহানি শুনিছিলোঁ কাহিনী

পিছে মৃত জোৱান সৱে চিঞৰিছে
“লাগে চিৰ জাগ্ৰত এটি বাহিনী” ।

আমি কামেং সীমান্ত দেখিলো
দেখি শত্ৰুৰ পশুত্ব চিনিলোঁ,
আৰু মৃত যৌন শত জোৱনলে
মোৰ অশ্ৰু অণ্ডালি যাচিলো ।

কত পিতৃ পুত্ৰহাৰা হল ।
কোন মাতৃৰ বুকু শুদা হ'ল ।
ৰঙা সেন্দুৰ কাৰ মচা গ'ল ৷
কাৰ বাসনা অপুৰ্ণ ৰল

প্ৰতি জোৱান ৰক্তৰে বিশ্দু
হ'ল সাহসৰ অনন্ত সিন্ধু
সেই সাহসৰ দুভেগ্নি লহৰে
যাচিলো প্ৰতিজ্ঞা জয়ৰে ।
ৰচন' £ ৰ'মভিলা ১৬ ভিতচেম্বৰ ১৯৬২

পাহাৰৰ সিপাৰে ধুনীয়া ৰহদৈয়ে

বৰনকোঁৱৰ আনন্দিৰামেই বনগীতৰ স্ৰষ্টা ।এই গীতটি আনন্দিৰামৰ শিষ্য ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে
বনগীতৰ আলমতে ৰচনা কৰে ।
যৌৱনে বিচাৰে বুকুৰ লগৰী। চাকৈয়ে চকোৱাক বিচাৰে; মাজত থকা নৈখন প্ৰতিবন্ধক হয়।
ৰহদৈয়ে বিচাৰে চেনাইক; হিমালয় সম সমাজখন প্ৰতিবন্ধক হয়। দুয়ো দুয়োৰে বাবে বলিয়া ৷ দুয়োৰে মাজত
হোৱা প্ৰেমৰ বাবেই দুযোকে অপৰাধী সজাই সমাজত বিচাৰ বহিল। বিচাৰনো কি ? কেনেকুৱা ? বিচাৰৰ
নামত কিছুমান এলান্ধুকলীয়া ৰীতি-নীতি, অন্ধবিশ্বাস, জাত-পাত আদি পৰম্পৰাহে বাহাল থাকিল। তাত
ন্যায়, সমতা বা মননশীল প্ৰগতিবাদী, মানৱতাবাদী, আদৰ্শ ধৰ্মী দৃষ্টিভঙ্গীয়ে ঠাই নাপালে। সেয়েহে জুইলগা
সৈই সমাজখন পৰিত্যাগ কৰি ৰহদৈয়ে সমাজৰ বাহিৰলৈ আতঁৰি পলাল। আনহাতে, নিৰ্বিকাৰ চেনায়ে জুঁইকে
সাবটি উমি উমি দেই পুৰি জ্বলি থাকিল। স্মৃতিৰ পখীয়ে উৰা মাৰি আহি আমনি কৰিলে সমাজৰ আঁৰত ৰৈ
ৰহদৈয়ে বনগীতৰ সুৰত চেনাইৰ কথাকে কয়; যি গীত শুনিলে বুকু হমেহমায়।
ড০ হাজৰিকাৰ গীতত বিষাদৰ বিননি খুব কমেইহে শুনা যায়। সেযেহে এই গীতটো ব্যতিক্ৰম ধৰ্মী ।

পাহাৰৰ সিপাৰে ধুনীয়া ৰহদৈয়ে
দুখৰে সুৰটি গায
বনগীত সুৰীয়া গীতৰে আঁৰতে
চৈনাইৰ কথাটি কয়
বুকুহে হমে হমায় ।
পাহাৰৰ হৰিণী চকুযোৰ শুৱনি
চকুলো বাগৰি যায়
সুদুৰৰ চেনায়ে বুজিকে নেপায
মাথোঁ সুৰ বলিয়া হয় ।
বুকুহে হমে হমায় ।

চাকৈয়ে নেপায় চকোৱাৰ লগ
মাজত চেঙেলীয়া নৈ
ৰহদৈ চেনাইৰ মাজতে বাধা এ
সমাজৰ পাহাৰখন ৰয়।
বুকুহে হমে হমায় ।
এন্ধাৰৰ চোতালত সমাতু বহি আছে
বিচাৰৰ শৰাইখন লৈ
বিচাৰৰ শৰাইতে বিচাৰ নাইকিয়া
এলান্কুকলীয়া ছাঁই । বুকুহে.......
পাহাৰ ভাঙি ভাঙি অগনি উৰিছে
ৰহদৈ লৰি পলায়
একোকে নিবিচাৰে আমাৰে চেনায়ে

ৰচনা $ কলিকতা, ১৯৬২

ৰণ ক্লান্ত নহও

১৯৬২ চনৰচীনা আক্ৰমণৰ নৃশংস হত্যালীলাৰ চাক্ষুস অভিজ্ঞতাৰ সাক্ষী হোৱাৰ সুমোগ লাভ কৰিছিল
ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে। নেহৰু চৰকাৰে অসম আৰু নেফাক শত্ৰুৰ হাতত এৰি দি শিলিণ্ডধিঙেই চীনা
সৈন্যক বাধা দিবলৈ প্রস্তুত হৈ ৰেডিঅ'ত [1 16811 12815 {01116 [১০016 01 /$৭৭৪]] বুলি কৈ
অসমীয়া ৰাইজক বিদায় দিয়ে। কামেং সীমান্তত ছেদেলি ভেদেলি হৈ পৰি থকা নৃশংস হত্যাকাণ্ডত মৃত্যু বৰণ
কৰা জোৱানৰ মৃত দেহবোৰ দেখি প্ৰতিহিংসাৰ অগনিত জ্বলন্ত অঞ্ঠঠা যেন হৈ জ্বলি উঠে তৈওঁৰ দুচকু ৷ ঠিক
তৈনে এক উত্তেজনাতেই এখন্তেকো পলমৰকৰাকৈ ‘দেশতকৈ মোমাই ডাঙৰ নহয়'-বুলিষীৰ লাচিতে
একেঘাপে মোমাযেকৰ ডিঙি দুছে ৰা কৰিছিল। নিজ দেশৰ জোৱানৰ হত্যাৰ প্ৰতিশোধৰ জুইত ৰগোস্মাদ হৈ
হাজৰিকাদেৱেও বুকু ফালি চিঞৰি উঠিছিল. "যি মুহুৰ্ততে মোৰ সীমান্তত শেষ শত্ৰু দৈত্যটিৰ নহয় মৰণ সেই
মুহুৰ্তলৈ ৰণ ক্লান্ত নহয। পশ্চাৎগামী হ শত্ৰু পক্ষ’ । দেশৰ মাটিত বক্ষৰ ৰক্তেৰে স্বাক্ষৰ কৰি জীৱন সপিব
দৈশৰ মুক্তি বাহিনীয়ে, দেখুৱাই দিব মহাসত্যৰূপে মহাৰুদ্ৰকূপে তাণ্ডৱৰ তমোহৰদেণউৰ ৰূপ -- বুলি শত্ৰুপক্ষক
সাৱধান কৰি দিছিল। গীতটি গায়ক গীতিকাৰৰ জাতীয় প্ৰেমৰ জ্বলন্ত নিদৰ্শন ।

ৰণ ক্লান্ত নহওঁ, সেই মূহূৰ্তলৈ

--যি মূহূৰ্ততে মোৰ সীমাস্ততে

শেষ শত্ৰু দৈত্যটিৰ নহয় ষ্(৮৭ । -- ৰণ ক্লান্ত নহওঁ ।
ৰান্বানায়.-- আজি বন্কনায়

মোৰ অগণন জোৱানৰ মৰণান্ত্ৰ,

গমগমায, --- আজি গম্গমায়

জয় প্রতিজ্ঞা ধ্বনিৰে মোৰ ৰাষ্ট্ৰ ।

নিয়তিৰ ৰূপ ধৰি কাপুৰুষ শত্ৰুৰ
বিদাৰ্মি বক্ষ কৰি ললেঁ৷ পণ ।

দিশ্্‌শ্ৰান্ত নহওঁ, দিগভ্ৰান্ত নহওঁ-- কোনে৷ চক্ৰস্তত
যি চক্ৰান্তত মোৰ দেশৰ ধ্বজাৰ হয়

বৰ্বৰ আঘাতত অকাল পতন । -- ৰণ ক্লান্তু নহও
বুদ্ধ গান্ধীক পদাঘাত কৰিলি
পঞ্চশীলকে ‘ত্ৰাস’ বুলি হাঁহিলি '

বিশাল এচিয়াৰ সংহতি নাশিলি

তোৰ গৰ্ব খৰ্ব হ’ব, -- দন্ত তৰ্ক যাব

ভাৰত সিংহ আজি জাগ্ৰত হয় ।

প্ৰতি ৰক্ত বিন্দুতে, সহস্ৰ শ্বহীদৰ

সাহৰ এঁতিহ্য উজ্বল হয়।

নৰ ৰক্ত লোলুপ, পৰ ৰাজ্য লোলুপ

কৰোঁ সাৱধান, হ পশ্চাৎ গায়ী
মহাৰুত্ৰ ৰূপে, মহা সত্য কূপে

মোৰ মুক্তি সৈন্য হয় অগ্ৰগায়ী

দেশৰ মাটিত আমি বক্ষ বক্তেৰে

স্বাক্ষৰ কৰি কৰি সপিম জীৱন ।-- বণ ক্লান্ত নহওঁ বচনা ; কলিকতা £১১৯৮৯৪

আকাশী গঙ্গা

মানুহ কিহেৰে সুখী হয়--টকা ? ধন-সম্পদ- এশ্বৰ্যাৰে ? এটি সুখী জীৱনৰ বাবে উল্লেখিত শব্দ
কৈইটাৰ প্ৰয়োজন নুই কৰিব নোৱাৰি। বহুতো মানুহ দেখোঁ--মুখত সোণৰ চামুচ লৈ পৃথিৱীলৈ আহে; ওখ
মহল, প্ৰাচুয/, গীত-বাদ্য, ্ৰমণ-বিলাস সকলো আছে, আঙুলি ঘুৰালেই যি কোনো কাম হাচিল কৰিব পৰা
ক্ষমতা আছে আৰু আছে হাতৰ মুঠিতে এজাক মানুহ । তেওঁকো চোন সুখী হোৱা যেন নৈদেখোঁ । বহুত
পাইও কিবা এটাৰ অভা ৱত তেওঁও আকুল হয়; অশান্তিত ভোগে সময় বিশেষে । পাৰ্থি ৱ সম্পদ সুখ লাভৰ
কাৰক যদিও বহু ক্ষেত্ৰত প্ৰাচুৰ্যইও মানুহক বিচৰা ধৰণে সুখ দিব নোৱাৰে । বহু পায়ো নোপোৱাৰ বেদনাত
চটফটায় । তৈনেহলে মানুহে বিচাৰি হাবাথুৰি খোৱা, মানুহক শান্তি দিব পৰা সৈই বিশেষ বস্তুটোনোকি?
‘মৰম’। মানুহৰ ‘মৰম’ অবিহনে এই পৃথিৱীত মানুহে শান্তিৰে জীয়াই থাকিব নোৱাৰে । প্ৰতিজন মানুহৰ হিয়াৰ
গোপন বেদীত গোপনে সযতনে সংৰক্ষিত হৈ থাকে একোটা মানস প্রতিমা । সংসাৰৰ তপ্ত মৰুৰ নিদাঘৰ
দহনত দহি পুৰি মানুহে ক্ষণিকৰ বাবে হলেও এধানি শান্তি বিচাৰে। হেজাৰ জনৰ মৰমত বুৰি থাকিলেও, বহু
সন্মানেৰে সন্মানিত হলেও দেহ মন শাত নপৰে। বুকুৰ মাজত সযতনে সংৰক্ষিত সেই ‘বিশেষ’জনৰ বা জনীৰ
মৰম অনিমাইহে জীৱন পাত্ৰ পূৰ্ণ কৰে । গীতটিয়ে গায়ক গীতিকাৰৰ প্ৰেমিকাৰ কথাকে আঙুলিয়াইছে।

প্ৰতিজন শিল্পীৰে সৃষ্টিত ব্যক্তিগত জীৱনৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতাৰ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। গীতৰ কথাংশলৈ
চাই গীতটিক গায়ক গীতিকাৰৰ ব্যক্তিগত জীৱন লব্ধ বাস্তৱ অভিজ্ঞতাৰ প্ৰতিফলন বুলিব পাৰি ।

আকাশী গঙ্গা বিচৰা নাই
নাই বিচৰা স্বৰ্ণ অলঙ্কাৰ
নিষ্ঠুৰ জীৱনৰ সংগ্ৰামত
বিচাৰোঁ মৰমৰ মাত এষাৰ ।

মহা মহা সাগৰৰে
কতনা লহৰ লেখিলোঁ
মহা মহা নগৰীতে
কতনা বাট হেৰুৱালোঁ
মৰ্ম জ্যোতিৰ পম থখৈদি থৈদি
বোৱালোঁ গুপুতে অশ্ৰুধাৰ ।
হয়তো নিতৌ হেজাৰ জনৰ
হেজাৰ শৰাই পাওঁ
তথাপি কিয় বিশেষ জনৰ
মৰ্ম বিচাৰি যাওঁ ।
মহা মহা নাট ঘৰে ঘৰে
কণ্ঠ শোণিত নিগৰালৌ
মহা মহা শ্ৰোতা জ্নতাৰে
মুখত হাঁহি বিৰিঅলোঁ
ক্ষণিক মৌন পৰত কোনেনো
পাতলাব মোৰ দুখৰে ভাৰ ।
ৰচনা ৷ তকদদীৰৰ ১০৯৬২

আকাশী যানেৰে

সঙ্গীতাচাৰ্য্য ড০ ভূপেন হাক্সৰিকাদেৱে ভ্ৰমণ কাহিনী যেন লগা জাতীয় প্ৰেম মূলক এই গীতটি কলিকতাৰ
পৰা তেজপুৰলৈ বিমানেৰে উৰি আঙ্ছঁতে বিমানতে লিখা আৰম্ভ কৰে আৰু শেষ কৰে তেজপুৰৰ জী দুৰ্গা
গোস্বামীৰ ঘৰত । তেজপুৰতেই হাজৰিকাদেৱে শৈশৱ-কৈশেোৰ কটাই যৌৱন প্ৰাপ্ত হয় আৰু জ্যোতি:ৰিনুু,
ফণী শৰ্মা,দণ্ডীনাথ কলিতা আদি গুৰু সকলৰ সান্নিধ্যত শিল্প-সংস্কৃতি-সাহিত্যৰ ভেটিটো গঢ় লৈ মঞ্জবুঙ হৈ
উঠে। সেয়েহে তেজপুৰৰ প্রতি তেওঁৰ ইমান প্ৰীতি ৷ এদিনাখন প্ৰত্যুষযতে তেওঁ বিমানেৰে কলিকতাৰ পৰা
তেজপুৰলৈ উৰা মাৰিলে । তেওঁৰ বিমানখৰে পাহে লাহে ধৰিত্ৰী এৰি মেঘৰ মাজত মিলি গ'ল । তেতিয়া
তৈওঁৰ মনটোও এটি যেন কল্পনাৰ বগলী হৈ উৰা মাৰিলে । কিছুমান চিনাকী মুখ, চিনাকী সুৱলী সুৰীয়া মিঠা
মাতৰ সুৰ মনলৈ অহাত তেওঁ আঠ্ুলাদিত হ’ল । তৈওঁ উৰা বিমানখন পত্না নৈৰ ওপৰেদি নগৈ কাঞ্চনজঙঘাৰ
কাষেদি গ’ল বাবে বুকুৰ মাজত কিছু আক্ষেপৰ সূৰ এটি ধ্বনিত হ'ল। কাৰণ, গীতটি লিখাৰ সময়ত ভাৰতীয়
যাত্ৰীবাহী বিমান পূৰ্ব পাকিস্তানৰ ওপৰেদি উৰাত বাধা আছিল । ইতিমধ্যে তেওঁ দেখিবলৈ পালে গৌৰীশন্কৰ
শৃঙ্গৰ ধৰল বৰফেৰে ঢকা শৃঙ্গবোৰ পুৱাৰ ৰডা ৰ'দ পৰি জিলমিলাইছে। কিছু সময় পিছতেই দেখিলে তলত
গাৰোপাহাৰ -ওখোৰা মোখোৰা ঢৌ খেলা যেন এখন সেউজীয়া সাগৰ ! তেওঁৰ বিমানখন অলপ আগুৱাই
অলপ নামিল । তললৈ চাই তেওঁৰপুলক ৰঞ্জিত হিয়াত খলকনি উঠিল । সেইয়া কি * গুৱাহাটী মহানগৰী নৈ
জিলমিল অলকাপুৰী,-- সৃষ্টিৰ আদিতে জ্ঞানৰ জ্যোতি বিলে'ন্ব প্ৰাপ্ৰ-প্নাতিষপূৰ ৷ ব্ৰহ্মপূত্ৰ নদীখন যেন
অকাই পকাই বালিত মেলি থোৱা এখন গামোম্লহে -- যেন প্াপমাধি নামি বিহুগীত গাই নাচি ৰাগিৰনভোজ
খাব ৷ এনেতে চকুত পৰিল শাৰী শাৰী সেউজীয়া চাহৰ বাগিচাবোৰ;- বাহুৰ লেকেচিৰ আগত বহি থকা
কপৌহালৰ সুদৃশ্য সৌন্দযা । এনেদৰেই প্ৰকৃতিৰ ৰূপ লাৱণ্যত নিমণ্নইহ থাকোঁতেই কোনোবা টলকত
তেজপুৰ পাওঁ পাওঁ হল । আকুল চিত্তে প্ৰাণৰ উষাৰ নগৰখনলৈ বুলি তললৈ ডিঙি উলিয়াই দিলে। তেওঁ অহা
বিমানখন যেন কল্পনাৰ চিত্ৰলেখী হ'ল আৰু তেওঁ যেন অনিৰূদ্ধ কোঁৱৰ; জ্যোতিৰ নাটকৰ ৰূপহ কোঁৱৰ!
মায়া বিদ্যাৰ সহায়ত যেন তেওঁক উষাৰ নগৰলৈ পলুৱাই আনিছে। সৌৱা সদাযশ্নাতা উষাই যেন মেঘালী চুলি
মেলি তেওঁলৈ ৰৈ আছে। মায়াৰে অগ্নিগড়ৰ ৰুদ্ধ দ্বাৰ খুলি এতিয়াই গৈ ষেন কৰিবহি উষাক চুৰ ' এনেকৈয়ে
কল্পনা সাগৰত ওপঙি থাকোঁতেই তেওঁ গৈ পালেগৈ হেঁপাহৰ তৈজ্লপুৰ ।

আকাশী যানেৰে, উৰণীয়া মনেৰে

দোকমোকালিতে
পশ্চিমৰে পৰা, ৰঙ্গৰ পৰা মাৰিলোঁ উৰা
মোৰ লক্ষ্যস্থান হ’ল তেজপুৰ ।
মই লাহে লাহে ধৰিত্ৰী এৰিলোঁ
মই উৰি উৰি মেঘতে সাতুৰিলোঁ
মোৰ মন বগ আজি দেখোঁ বিমান হ'ল
মোৰ বিমান খনি দেখোঁ কল্পনা হ’ল
কাৰ মিঠা মাতে কৰে মোক আত্মহাৰা
শুনোঁ চিনাকী সুৱলী সুৰ---
পল্না নৈ, অ' পদ্মা নৈ
তইগলিকলৈ ?
পদ্ম, নৈৰ ওপৰেদি আমাৰ বিমান নুৰে
হঠাতে ত্বমুকি মাৰে গৌৰীশঙ্কৰে

ধৱল ধৱল গিৰিৰ শিৰত প্রভাতী ৰ'দ পৰে

কাঞ্চনজঙঘাৰ কাষেদি আমাৰ বিমান আজি ঘুৰে
কেতিয়ানো শুনোঁ গৈ চিনাকি মোৰ সুৰ ---

তলত দেখিলোঁ মই গাৰো পাহাৰ

সেইয়া যেন ক’ৰবাৰ সেউজ সাগৰ

ওখৰা মোখৰা কতনা লহৰ

অলপ আগুৱালোঁ,অলপ নামিলোঁ

সেইয়া কিবা চিনাকী দৃশ্য দেখিলোঁ

কি সেই অলকাপুৰী ! গুৱাহাটী মহানগৰী

সৃষ্টিৰ আদিতে জেউতি বিলোৱা প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ --
পিছে লক্ষ্যস্থান হ’ল তেজপুৰ ।

অকোৱা পকোৱা গামোচা এখনি

যেন বালিত মেলি থোৱা আছে

সেইখন গামোচা বৰহমপুত্ৰ

শীততে ৰ'দহে পুৱাইছে

যেন জঁপিয়াই বালিভোজ খাম

আজিৰ বিহুগীত গাম

মোৰ মন চকু পৰিলে জুৰ ---
পিছে লক্ষ্যস্থান মোৰ তেজপুৰ ।

লাহে লাহে দেখিলোঁ বাগিচা চাহৰ

বাঁহৰে লেকেচীৰ আগত

বহি থকা সেন্দযয - কপৌ হালৰ

ক’ত আছে অগ্নিৰ গড় ?

ক’ত মোৰ উষা নগৰ ?

পাওঁ যেন পাওঁ মোৰ উষা নগৰ

মায়াবিনী বিমানখনি হ’ল চিত্ৰলেখীজনী

কঢ়িয়াই আনিছে উষাৰ পুৰলৈ

মই নিজেই যেন অনিৰুদ্ধ কোঁৱৰ

মায়াৰে খুলিম মই ৰুদ্ধ দুৱাৰ

জ্যোতি নাটকৰে মই ৰূপহ কোঁৱৰ

সৌৱা কুঁৱৰী সদ্যস্নাতা উষাই

কেশৰ মেঘালী মেলি

মোলৈকে আছে বাট চাই
মই উষাক ফৰিমেই চুৰ--

মোৰ বিমান পালেহি তেজপুৰ

আকাশী যানেৰে উৰণীয়া মনেৰে
পালোঁহি মোৰ মৰমৰ তেজপুৰ ।

ৰচনা $ ১৯৬৩ চনত

এইটি বা কোন ওলালে

‘ষ্নণিৰাম দেৱান’ বোলছবিত সৃব্িবিষ্ট এই গীতটি এটি যুগ সাপেক্ষ গীত । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ নত্‌
গীত দেশৰ শাসনৰ দণ্ড হাতত লোৱা দুৰ্নীতি পৰায়ণ, চৰিত্ৰহীন ৰ'জনীতিক সকলক আক্ৰমণ কৰি ৰচা । এই
গীতটি অসমৰ এজন মুখ্য মন্ত্ৰীক আক্ৰমণ কৰি ৰচা হৈছিল । ৰাইজৰ সেৱা কৰোঁ বুলি ওলাই অহা দেশৰ
প্ৰতিনিধি সকলেই এদিন হৈ পৰে স্বেচ্ছাচাৰী, সৰ্বসাধাৰণৰ আশা হৰণকাৰী, লুষ্ঠনকাৰী । কিন্তু গীতটোৱে
অকল গীতটো ৰচা সময়কে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা নাই --এয়া আজিৰ যুগৰ নিত্য পৰিচিত দৃশা । সম্প্ৰতি গুণী-
জ্ঞানী, বিজ্ঞ সিংহ পুৰুষ সকল চকু মুদি, কাণত সোপা দি তলমূৰা হৈ থাকিব লগীয়া হৈছে। আজি দুৰ্ণীতি,
শোষণৰ বোকাত শুতুৰি পুতুৰি চৰিত্ৰইীনবোৰত সমাজৰ, দেশৰ হততকত|, উঠি ৰজা বহি ৰজা, ত্ৰাণ কৰ্তা ৷ এই
মুখা পিন্ধা নৈতা-পালিনেতা সকলে দেশ আৰু জাতিৰ উন্নয়নৰ অৰ্থে বক্তৃতাৰ ফুলজাৰি মাৰি আঁথ কাপোৰৰ
আঁৰত দুনীতিৰ পাহাৰ গঢ়ি সাধাৰণ প্ৰজাক জোকে তেজ শোহা দি শুহিছে। এই বদন সকলেই নিজ খেয়াল
খুচি মতে আমাৰ দেশখনক বন্ধকত দিবলৈ ওলাইছে আজি নৰহত্যা, ৰক্তপাতৰ খেল খেলি তেজৰ দাগ
গামোচাৰে মচি সেই হতা্যাকাৰীয়ে হয় সমাজৰ সুধা ফুটা, দেশৰ শাসক। উদাহৰণ স্বৰূপে ৰাৰখণ্ডৰ শিবু
চোৰেনৰ নাম উল্লেখ কৰিব পাৰি । তেনেকুৱা অলেখ উদাহৰণ আমাৰ মাজত আছে । নানা আভৰণেৰে
সজালেও কাউৰীয়ে ৰাজহংস হব নোৱাৰে ! নৈণ্ডৰ কটা শিয়াল ক্লগনো প্ৰিশ্হ হব পাৰে ? এদিন তেওঁৰ নিজ
চৰিত্ৰ প্ৰকট হবই হব,আৱৰণ সুলকি পৰিব আৰু ৰাইজৰ ত-।লতত জ্ল ৱাবদিহি হ'ব লাগিব।

এইটি বা কোন ওলালে
সিংহ কেনি লকালে
নেগুৰ কটা শৃগল আজি
ৰাজসভালৈ যায়।
পপিয়া তৰা ওলালে
সুৰুষ কেনি লুকালে
তপস্বী বিডাল আজি নামঘৰলৈ যায় ।
গৰ্দভৰে নৃপতি গৰ্দভে শোভে
ন্যায় এৰি নৃপতিটি
মৰিল অতি লোভে
কাউৰী সজ্াওঁ যদি
গজৰাজ মুকুতাৰে
তাৰ ঠোঁট যদি জিলিকাওঁ
সুৱৰ্ণ মাণিকেৰে
তথাপি কাউৰী জানো ৰাজহসে হয় ?

ৰাইজ যদি ৰজা হয়েই
নৃপতিনো কোন
দেশখন বেচোঁতা এই
বদনটিনো কোন
তেজ শোহা জোক জানো মহাপুৰুষ হয় ?
বোলৱাৰি £ মশিদ্ায় পৰেষান, ১৯৬৩

কালজয়ী, মৃত্যুঞ্জয়ী মণিৰাম

ৰ্টিচ চৰকাৰে মণিৰাম দেৱানক ফাঁচীকাঠত ওলোমালে; তেওঁ অসমৰ হেৰোৱা এঁতিহ্য ঘূৰাই অনাৰ
বাবে ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰাৰ অপৰাধত । ১৮৫৭ চনত ভাৰত ভূখণ্ডত চিপাহী বিদ্ৰোহৰ জুই জ্বলি
উঠিল ।অসমতো সেই বিদ্ৰোহ অগনিৰ ফিৰিঙতি চিটিকি পৰিল । ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল স্বাধীনতা প্ৰাণ মণিৰাম
দেৱানে । বৃটিছ চৰকাৰে এই কথাৰ শুং পাই ইয়াক মষিমূৰ কৰিবৰ মনেৰে কলিকতাতে মণিৰাম দেৱানক
গ্ৰপ্তাৰ কৰিলে আৰু চিঠি পত্ৰও জব্দ কৰিলে । ১৮৫৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীৰ ২০ তাৰিখে মণিৰাম দেৱানক
যোৰহাটত ফাঁচি দিয়ে । মণিৰামৰ মৃত্যুত পাহাৰে ভৈয়ামে গোটেই অসমতে শোকৰ বন্যা বৈ যায়। মণিৰাম
মৰিও অমৰ হ'ল । মণিৰামৰ মৃত্যুৱে ঘৰে ঘৰে মুক্তি যুঁজৰ আহান জনালে । এজন মণিৰামক ফাঁচি দিলে;
তেওঁৰ সাহেৰে সাহসী হৈ লক্ষ মুক্তি যুঁজাৰু মণিৰামৰ জন্ম হ’ল । ইয়েই যুগে যুগে এন্ধাৰৰ অৱসান ঘটাই
পোহৰৰ আয্পনা আঁকিব । হে মণিৰাম ৷ তুমি ৰাইজৰ সাহসক উদঙাই দি যুগে যুগে সৃষ্টি কৰা অলেখ
কালজয়ী মণিৰাম । তুমি অতীত অগ্নিৰ ফিৰিঙতি আৰু আজিৰ সাহসৰ আদৰ্শ ।

মণিৰাম দেৱানৰ ফাঁচী হোৱাৰ আগ মুহূৰ্তত ৰাজ্যত হেনো কিছু অমঙ্গলৰ সংকেত দেখা পোৱা
গৈছিল । তেওঁৰ মৃত্যুত শোকাকূল জনগণৰ মাজত নানা কাহিনী গীত ৰচিত হৈছিল । ড০ হাজৰিকাদেৱকে
ধৰি অনেক শিল্পীয়ে এই কাহিনী গীতবোৰ গাইছে। সেইবোৰৰ জনপ্ৰিয়তাও অধিক । মণিৰাম দেৱানক
‘কলিতা ৰজা’ও বোলা হৈছিল । তেওঁ আছিল অসমৰ প্রথম চাহ খেতিয়ক । বৰ্তমান অসমৰ চাহ খেতিয়ক
সকলৰ তেওঁ হ’ল পথ প্ৰদৰ্শক ।

কালজয়ী, মৃত্যুঞ্জয়ী
কালজয়ী মণিৰাম
তোৰ মৃত্যুৱে আজি
ঘৰে ঘৰে কৰে

মুক্তি যুঁজৰ আহ্বান ৷

"ই জ্যোতিৰ কৰিব আল্পনা
হ'ব এন্ধাৰ অৱসান
অসমীৰ অতীতৰ
ফিৰিঙতি তই

ত জৰ অগনিৰণপ্রাণ ।

ৰাইজৰ সাহসক
উদডাই দে তই
হওক সৃষ্টি অবিৰাম
কালজয়ী মণিৰাম।

ৰোলছবি £ মণিৰাম দেৱান, ১৯৬৩

চিৰ যুগমীয়া টৌ তুলি

কবিয়ে কৈছে --" আবেগৰ বন্দী কবি নোহে নিয়মৰ'--আবেগৰ বশবতী হৈ কবিয়ে কবিতা ৰচে ।
গন্ধৰ্ব কুমাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাইও ‘সুন্দৰৰ আৰাধনা জীৱনৰ খেল’ স্বৰূপে প্ৰাণৰ উচতনিঙহে গীত ৰচে;
সুৰৰ যাদুকৰী স্পৰ্শেৰে শ্ৰোতাক মন্তু মুগ্ধ কৰি কণ্ঠ সুধা নিগৰায় । আবেগৰ বশবঙী হৈ সময় নদীত সত্তা
আৰু মনৰ সুন্দৰতাৰে চিত্ৰলেখী হৈ হংস কাপেৰে চিৰ সুন্দৰৰ বুৰঞ্জী আকে । তেওঁৰ কামনাৰ সৃষ্টিয়ে
জিলমিলিয়া টো তুলি পদুম সুৰৰ পানচৈ হৈ উটি যোৱাত আত্মহাৰ| হৈ পৰে আৰু সেই সীমাহীন আনন্দৰ
মাধুৰীমা নিজে অকলে পান নকৰি আনকো বিলাই দি আত্মপ্ৰসাদত বিভোৰ হয় । সহজ-সৰল ভাষাৰ
কাব্যময়ী, সুৰৰ যাদুসনা এই গীতটি সংস্কৃতিৰ বৰ পথাৰৰ এটি বহুমূলীয়া মণি৷

চিৰ যুগমীয়া টো তলি টৌ তুলি
চিৰ নতুন পানচৈ উটি যায়
জিলমিলিয়া টো তুলি, টৌ তুলি
সময় নদীত পট আঁকি আঁকি যায়
অণু পৰমাণু হৈ
কাৰ আশা ৰৈণু উৰে

আজি উৰে ?

এলকাতা নাৰম্বৰ ১৯৬৩

তপ্ত তীখাৰে অগ্নি শক্তি

বিদ্ৰোহী গীতিকাৰ নজৰুল ইচলামে দৃঢ়তাৰে কয় --“আমি বিদ্ৰোহ করেছি -- বিদ্ৰোহের গান গেয়েছি
অন্যায়ের বিরুদ্ধে; অত্যাচারের বিক্লুদ্ধে -- যা মিথ্যা, কলুষিত, পুরাতন - পচা সেই মিথ্যা সনাতনের
বিক্ুুদ্ধে । ধৰ্মের নামে ভণ্ডামি ও কুসংস্কারের বিকর্লুদ্ধে ৷” ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰো বুকুৰ তপ্ত তীখাৰ
অগ্নি শক্তি ৰক্তিম বৰ্ণেৰে জ্বলি উঠে স্বদেশ প্ৰেমেৰে । তেওঁৰ এই সংগ্ৰাম কেৱল দেশক পৰাধীনতাৰ কবলৰ
পৰা মুক্ত কৰাতেই সীমাবদ্ধ নহয়; সমাজৰ অন্যায়-অবিচাৰ, অত্যাচাৰ, শোষণ দুৰীকৰণ আৰু দৰিদ্ৰ শ্রমিকৰ
দমন্ণনযতিনৰ বিৰুদ্ধেও । দেশৰ শাসক-শোষকৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্যাতিত, শোষিত সৰ্বসাধাৰণ লোকৰ মুক্ত
সংগ্ৰাম কৰিবলৈ সাহস, শকতি নাই । কিন্তু তেওঁলোকৰ অন্তৰত উমি উমি তুহ জুইৰ দৰে অবিৰত ভাবে
বিদ্ৰোহৰ অগনি জ্বলে; অন্তঃসলিলা ফনল্লৰ দৰে গুপ্ত সংগ্ৰাম চলে । সেয়ে সেই তুঁহ জুইত ইন্ধন যোগাই গায়ক
গীতিকাৰে মুকলি আহ্বান জনালে দেশৰ মুক্তি পিয়াসী জনতাক ওলাই আহিবলৈ । এই মুক্তি সংগ্রামৰ জনতাঁই
হ'ল অস্ত্ৰ । সেয়েহে ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থ এৰি ককালত টঙালি বান্ধি দেশৰ হকে মৰিবলৈ ওলাই আহিবলৈ তেওঁ সদৌটি
ৰাইজক আহ্বান জনাইছে। অন্যায় অবিচাৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজা এই মুক্তি যুঁজতসত্যৰ জয় অনিবায্য । বঠাৰ চাবে
চাবে নাওখন আগুৱাই নিয়াৰ সুৰতেই ধ্বনিত হৈছে জনজাগৰণৰ এই গীতটিৰ সুৰ ।

তপ্ত তীখাৰে অগ্নি শক্তি
ৰক্ত বৰ্ণে জ্বলে --এ জ্বলিলে ।
মুক্তি পিয়াসী সুপ্ত মানুহৰ

বক্ষ তীখাহৈ গলে --এ গলিলে ।
জনতা তন্তুৰ সাজি ললোঁ অস্ত্ৰ
স্বতন্তৃতাকে আনিম বুলি
শোষণ জৰ্জৰ সহস্ৰ মানুহৰ
আৰ্তনাদ আৰু নুশুনো বুলি ।
আমাৰে দেশতে ফল্লু সদৃশ

গুপ্ত সংগ্ৰাম চলে --এ চলিলে ।
হে হেইয়াকিৰাম ৰাম
ডাৰ মাৰিবিলৈ আহাঁ কি ৰাম ৰাম
হে হেইয়া কি ৰাম ৰাম
জীৱন লুইতলৈ আহাঁ কি ৰাম ৰাম
হৈ হেইয়াকি ৰাম ৰাম

ক্ষুদ্ৰ স্বার্থ এৰি আহাঁ কি ৰাম ৰাম ।
ৰাইজ নেকান্দিবা টঙালি বান্ধিবা
যাত্ৰাৰ অন্ত হয় হে হয়
হে হেইয়াকি ৰাম ৰাম
দৈশৰ হকে মৰিবলৈ আহাঁ কি ৰাম ৰাম
হে হেইয়া কি ৰাম ৰাম
দৈশৰেই প্ৰজা অন্যায় যুজাঁ

সত্যৰ আজি হ'ব জয় হে জয়।

কেছৰ 2 মণিৰা১৮ পপ'ন ১৯৬৩

প্রথম নহয় দ্বিতীয় নহয়

অম্ন, বস্তু, আৰু গৃহ -- এই তিনিটা মানুহৰ মৌলিক প্রয়োজন ৷ জাবৰৰ দমত পলিথিন আদি পেলনীয়া
বস্তু খুচৰি থকা অৰ্দ্ধসগ্ন শিশুকেইটাই বাৰু জানেনে মৌলিক প্রয়োজনৰ কথা আজি মানৱ সভ্যতাই চৰম পৰ্য্যায়
পোৱাৰ যুগত ? এনেকৈয়ে চলি যা য় সিহঁতৰ জীৱন ৰেল। চৰকাৰে আইন বলবৎ কৰাৰ পিছতো দেখোন শিশু
শ্রমিকৰ শ্ৰমদান, শোষণ, নিৰ্যাতনৰ অন্ত হোৱা নাই ! দুখৰ জুইত পোৰা জনেহে উপ্লপক্কি কৰিব পাৰে আনৰ
দুখৰ জুইৰ উত্তাপ। দাৰিদ্ৰতাত ভোগাজনেহে উপলব্ধি কৰিব পাৰে দুখীয়াৰ পেটৰ পোৰণি ৷ ড" হাজৰিকাদেৱেও
নিজ পৰিয়ালত দাৰিদ্ৰতা দেখিছিল। সেয়েহে তেওঁৰ দুখীয়াৰ প্ৰতি ইমান প্ৰীতি । বৰ্তমান ভাৰতবৰ্ষ পৃথিৱীৰ
ধনী ৰাষ্টুবোৰৰ লগত একেডাল সমান্তৰাল সৰল ৰেখাত বহোঁ বহোঁ । আজিওঁ আতৰা নাই সৰ্ব সাধাৰণ প্ৰজাৰ
এসাজ ভাত আৰু এখন কাপোৰৰ সমস্যা । বৰ বৰ দুখৰ বোজাৰে সহিতে নোপোৱাৰ বেদনাৰ জুইৰে উকি
মাৰি চলি যায় তেওঁলোকৰ জীৱন ৰেল। এদিন এই দুখাৰ্ত জনতাৰ চকুলোবোৰ বাষ্পহৈ উৰি গৈ বৰষুণ হৈ
মাটি তিয়াব। সেইদিনা কালৰাত্ৰিৰ আন্ধাৰ ফালি প্ৰভাতৰ নতুন সূৰ্য্যৰ ৰাঙলী পোহৰত মাটি জিলিকি পৰিব
আৰু তাতেই অন্ত পৰিব এই বিদ্ৰোহৰ।

প্রথম নহয় দ্বিতীয় নহয়
তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী আমি
জীৱন ৰেলৰ দবাত আমি
প্রথম নহয় দ্বিতীয় নহয়
তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী আমি ।

মাজে মাজে মাজে

এই ৰেলে চিৰ্ঞৰে
নোপোৱাৰ বেদনা জুই হৈ উৰে
আমাৰেই জুইৰেই অগ্ৰগামী ।
প্ৰথম নহয় দ্বিতীয় নহয়
তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী আমি ।

লগত আছে বোজাৰ
বৰ বৰ পেৰা
সেই পেৰা

কলিকত!, জুলহই ১৯৬৩

প্ৰচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক

১৯৬৩ চনত নাজিৰাত অসম সাহিত্য সভাৰ উনবিংশতিতম অধিবেশন অনুষ্ঠিত হয় । অসমৰ জাতীয়
জীৱনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এই’ মহৎ অনুষ্ঠানৰ অধিবেশনত সভাপতিত্ব কৰিছিল শেৱালি কবি ৰত্নকান্ত
বৰকাকতিয়ে। এই অধিবেশনৰে সাংস্কৃতিক সন্মিলনীৰ সভাপতিৰ আসন অলঙ্কৃত কৰিছিল কলা সংস্কৃতিৰ
কাণ্ডাৰী ড’ ভূপেন হাজৰিকাই । সেই মহান অনুষ্ঠানৰ কবি সন্মিলনীত গাবলৈ তেওঁ এই তেজোদীপ্ত গীতি
কবিতাটি লিখে আৰু উপস্থিত অজস্ৰ বিয়াগোম পণ্ডিত, কবি-সাহিত্যিক আৰু শ্ৰোতা দৰ্শকৰ মাজত পাঠ কৰে।
তেওঁ কবিতা লিখিলেও, কবিতাৰ লেজু ধৰিয়েই এটি অবাধ্য সুৰৰ লহৰ জিৰি জিৰি বৈ যায় । তাৰ লগে লগে
ৰিণি বিনি বাজি উঠে ছন্দ-লয়-তালৰ নেপুৰ ধ্বনি । ওৰণিৰ আঁৰত উজলি থকা জোন যেন মুখৰ ন-কইনা
জনীৰ দৰে সুৰৰ মালা এধাৰ পিন্ধি কবিতাও হৈ পৰে এটি মধুময় গীত । তেওঁ কয়,-- “গীত ৰচনা কৰোঁতে
মোৰ সুৰ এটা আহে সমান্তৰাল ভাৱে ।” (মই এটি যাযবৰ । পৃষ্ঠা -১৯১ )। পিছত ১৯৬৬ চনত গীতটি তেওঁ
লটিঘটি বোলছবিত সন্নিবেশ কৰে ।

পঞ্চভূতি দেহী মানুহৰ প্ৰকৃতিৰ সতে আছে গভীৰ সম্পৰ্ক । ক্ষিতি, অপ, তেজ, মৰুৎ, ব্যোম-- এই
পঞ্চ ভূতৰ দ্বাৰাই অমাৰ শৰীৰ গঠিত । সেয়েহে, আমি প্রকৃতিৰ মহান শক্তিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত । গায়ক,
গীতিকাৰ ড’ হাজৰিকাদেৱেও কৈছে --“মহাকাশে দিলে মোক বিশাল দৃষ্টি আৰু ধুমুহাই প্রচণ্ড শক্তি , বদ্ৰ্ৰই
দিলে মোক উদাত্ত কণ্ঠ আৰু দিলে সাহসৰ যুক্তি 1” এই পৃথিৱীত মানুহ অকলশৰীয়া নহয়; ইজনে সিজনৰ
পৰিপূৰক । স্বাৰ্থপৰতাই মানুহৰ চকুত অন্ধত্ব, মনত নীচতা সানি দিয়ে । নট্লুতা সমাজৰ বাবে অতি ক্ষতিকাৰক।
সেয়েহে তেওঁ আকাশৰ পৰা বিচাৰিছে উদাৰতা । আকাশেই তেওঁক শিকাইছিল ‘যিমানে বিলাই দিবা সিমানেই
মহান হ’বা, তাৰে নাম সঁচা উদাৰতা’। মহাভাৰতৰ দাতা কৰ্ণই যিয়েই যি বৰ মাগে বিমুখ নকৰি তাকেই দান
কৰিছিল । এদিন তেওঁৰ উদাৰতাৰ পৰীক্ষা লোৱাৰ চলেৰে ভগৱান বিষ্ণুৱে বিপ্ৰ ৰূপ ধৰি ভিক্ষা স্বৰূপে তেওঁৰ
একমাত্ৰ পুত্ৰ বৃষকেতৃৰ মাংস ৰান্ধি আনি তেওঁক ভক্ষণ কৰাবলৈ দিবলৈ আদেশ দিলে । যেনে আদেশ তেনে
কাম ৷ তেতিয়া বিষ্ণুৱে নিজ ৰূপ ধৰি ক’লে ‘ধন্য, কৰ্ণ । তুমি মহান । তোমাৰ ত্যাগৰ তুলনা নাই । মই
তোমাক পৰীক্ষা কৰিলো । তোমাৰ পুত্ৰক ঘুৰাই দিলো । পৃথিৱী থাকে মানে তোমাৰ আদৰ্শ মানুহৰ মাজত
সোণালী আখৰেৰে জিলিকি ৰ’ব।’ এয়া হ'ল সঁচা উদাৰতা । ড"হাজৰিকাদেৱেও জীৱনটোৰ কান্দোনখিনি
নিজলৈ থৈ হীহিখিনি দুৰ্গত, মুমূৰ্যু মানুহৰ মাজত বিলাই দি তৃপ্তি লাভ কৰিছে। অকল বিলাই দিয়াই নহয়, বস্ত্ৰ
কঠেৰে, সাহস আৰু যুক্তিৰে, ধুমুহাৰ শক্তিৰে দানৱৰ সমাজত মানৱৰ সঁচা কলিজাৰ সুৰ সিক্ত গীত গাই মুমূৰ্যু
মানুহক কিঞ্চিত পৰিমাণে জীৱনৰ বিদ্যুত (জ্যোতি) বিলাই দিব পৰাটোৱে জীৱনৰ সাৰ্থকতা । এইখিনি কামৰ
বাবে সক্ষম কৰাৰ বাবে আৰু তাকে কৰি জীৱনটো সাৰ্থক কৰাৰ বাবে গায়ক, গীতিকাৰে আকাশ, ধুমুহা আৰু
বস্ত্ৰক প্ৰণিপাত জনাইছে । সকলো মানুহে নিজৰ বাবে কাম কৰে । এয়া স্বাভাৱিক । আমাৰ সমাজত বাটে
পথে হাতত ভিক্ষা পাত্ৰলৈ বা মুমূৰ্যু অৱস্থাত অনেক লোক আছে।অসহায় এই সকল লোকৰ বাবে এযাৰ মাত
মতা বা যুক্তি দাঙি ধৰা প্ৰতিজন মানুহৰে কৰ্তব্য হে1ৱা উচিত ।এই সন্দৰ্ভত ড’ হাজৰিকাদেৱে কয় ---“মুমূৰ্যু
মানুহৰ এন্ধাৰ আকাশত বিজুলীৰ কিছু জ্যোতিৰ সঞ্চাৰ কৰিব পাৰিলেই মোৰ গানে ধন্য মানিব ।”

কবিতাটিৰ অন্তৰ্গত “এদিন আকাশে ক’লে, জনৈক গীতিকাৰে
বৰণ্বাৰ ‘আকাশ, আমাক অকণি আকাশ দিয়া’ গীতটোক ব্যঙ্গ কৰা হৈছিল।

প্ৰচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক
‘তোমাৰ প্রাপ্য কি কোৱাঁ ?’

মনৰ দুৱাৰ মেলি নিৰ্ভীক ভাৱে কলোঁ

‘তোমাৰ শক্তিখিনি দিয়া 1’
বস্ত্ৰৰ গৰ্জনে বক্ষ উজাৰ ক’লে,
“তোমাৰ কাম্য কি কোৱা ?’
মই ক’লোঁ, ‘বদ্্ৰ তোমাৰ
শক্তিশালী উদাত্ত কণ্ঠটি দিয়া ।’

এদিন আকাশে ক’লে, জনৈক গীতিকাৰে
‘অকণি আকাশ’ দেখোঁ মাগে

তুমি কিয় আজি বাৰু কম্পিত কণ্ঠেৰে
মাগিছাঁ সবকিাশ সত্বা ?

মই ক’লোঁ, তুমিয়েতো কৈছিলাঁ ৰাতিপুৱা
যিমানে বিলাই দিবা, সিমানে মহান হ'বা
তাৰে নাম সঁচা উদাৰতা ।

সেয়েহে আকাশ তুমি দিব যদি খুঁজিছাই
সংকীৰ্ণতা এৰি দিয়া
অবদান ৰূপে তোমাৰ পূৰ্ণ বিশালতা
দিয়া যদি আজিয়েই দিয়া ।'

মহাকাশে দিলে মোক বিশাল দৃষ্টি
আৰু ধুমুহাই প্রচণ্ড শক্তি

বস্্ৰই দিলে মোক উদাত্ত কণ্ঠ
আৰু দিলে সাহসৰ যুক্তি ।

বজ্ৰৰ কঠেৰে ধুমুহাৰ শক্তিৰে
গীত গাই কপাঁম দিগন্ত

দানৱৰ সমাজতো গাম মানৱৰ গীত
কলিজাৰ সঁচা-সুৰ সিক্ত ।
মুমূৰ্যু মানৱক জীৱনৰ বিদ্যুৎ
কিঞ্চিতো যদি দিব পাৰোঁ

আকাশ , ধুমুহা আৰু বস্ত্ৰক

তাৰ বাবে প্ৰণিপাত কৰোঁ ।

বচন £ ২০ এপ্ৰিল, ১৯৬৩
বোলছবি ; লটিছটি,১৯৬৬

ফেচুৱবে কৰিলে ছিউ, মোৰ দেউতা

(মণিৰাম দেৱানৰ গীত)

বৃটিচ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে কৰা ষড়যন্ত্ৰ অপৰাধত ১৮৫৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীৰ ২০ তাৰিখে ইংৰাজ চৰকাৰে
মণিৰাম দেৱানক ফাঁচি দি মাৰিলে । মণিৰামৰ মৃত্যুত দেশজুৰি শোকৰ বন্যা বৈ গ’ল । চম্পাৱতী আইদেউৰ
শিৰৰ সেন্দুৰ মচা গ’ল । মানুহৰ জীৱনলৈ দুযযেগি আহে;--- দুৰ্যোগ আহে সমাজ জীৱনলৈও ৷ দুযেগিৰ আগ
মুহূৰ্তত কিছুমান সাংকেতিক চিহ্নই আসন্ন বিপদৰ আগজাননী দিয়ে । যেনে-- সপোনত দাঁত সৰা, কুস্বপ্ন দেখা,
জীৱ জনস্তুৰ অস্বাভাৱিক আচৰণ, কাউৰীৰ কা কা, ফেঁচাৰ নিউ নিউ, দিনতে শিয়ালে হোৱা দিযা, কুকুৰে শিয়ালৰ
দৰে হোৱা দিয়া ইত্যাদি । মণিৰাম দেৱানৰ ফাঁচীৰ হুকুম হোৱাত আসন্ন বিপদৰ এনে কিছুমান প্ৰাকৃতিক লক্ষণ
পৰিলক্ষিত হৈছিল । তেওঁৰ মৃত্তুত আকাশে বতাহে পাহাৰে ভৈয়ামে ত্ৰন্দনৰ ৰোল উঠিল । মণিৰাম দেৱান
শ্বহীদ হ’ল।

বুকু হম হম কৰে, মোৰ আই

১৯৬২ চনত চীনে ভাৰত আক্ৰমণ কৰে । চীনা সকলে দেশৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি আহি কামেং
সীমান্ত পায়হি । সিহঁতে বৰ্বৰ ভাবে অতৰ্কিতে পিছফালৰ পৰা আহি নৃশংস ভাবে অসংখ্য ভাৰতীয় জোৱানক
হত্যা কৰে ।এই চাক্ষুপ অভিজ্ঞতাৰ সাক্ষী ড' হাজৰিকাদেৱৰ বুকু দহি পুৰি ভঙ্মত পৰিখত হয়।
দেশত কালৰাত্ি দেশৰ চন্দ্ৰমা কাল এন্ধাৰে আবৰিছে। যুদ্ধৰ সন্ত্ৰাসত লক্ষ লক্ষ মুমূৰ্যু জনতাৰ মুখত
পানী নাইকীয়া হৈছে । অথচ দেশৰ প্রধান মন্ত্ৰী নেহৰুৱে অসম আৰু নেফাক (অৰুণাচল) শত্ৰুৰ হাতত এৰি দি
শিলিগুৰিতেই চীনা সৈন্যক বাধা দিবলৈ প্ৰস্তুত হৈ ৰেডিঅ’ত [| "০80018৮1669 [116 }?০০৮16 01
4১৪৪৪] বুলি বিবৃতিদি অসমীয়া ৰাইজক বিদায় দিয়ে । তেতিয়া ‘তেজপুৰখননে৷ চীনদেশৰ কোনখন মেপত
আছিল ? কেতিয়া আছিল ? ৰূপাখন কেতিয়া আছিল ?”--- বুলি ক্ষোভত, দুখত হাজৰিকাদেৱৰ দেহত ফালিক৷
চৰে । দেশৰ এনে দুৰ্দিনত তেওঁনো কৰোঁ বুলি কি কৰিব পাৰিছে-- মাথোঁ দুহাত সাৱটি বহি থকাত বাহিৰে !?
ইফালে ঘৰতো তেওঁৰ মাতৃ শয্যাশায়ী, তেওঁ থাকে কলিকতাত । আৰ্থিক দৈন্যতাৰ বাবে পুত্ৰ হৈ বলীয়া মাতৃৰ
চিকিৎসাৰ বাবে এপইচাও পঠাব নোৱাৰে ৷ ইতিমধ্ তেওঁৰ সংসাৰখনতো ঘূণে ধৰিছে, ভাগোঁ ভাগোঁ। দেশ
প্রেম, মাতৃ প্রেম, নিজৰ সংসাৰ প্ৰেম আদি নানানটা যন্ত্ৰণাত জৰ্জাবিত হৈ নিজকে মানুহ ৰূপে অধোগ্য বিবেচনা
কৰি ধিক্কাৰ দিছে চিৰ স্বাধীন অসম চীনৰ অধীন হব ই যে অসম্তুণ্ত ! সেয়েহে তেওঁ গীতেৰে দেশ মাতৃক
সাম্বনা দিছে এই বুলি -- নিজৰ বুকুৰ শোণিত বাকি দি হ’লেও দেশ-মাতৃৰ পূজাৰ থাপনা পাতিব; দেশৰ মুক্তিৰ
প্ৰভাত আনিব । তেতিয়াই বিবেকৰ দংশনৰ চটফটনিত বুকুৰ পোৰণিৰ সুৰেৰে ৰচি তেওঁ গালে দেশ প্রেমৰ এই
যুগান্তকাৰী গীতটি । এই গীতটিৰ সুৰতেই ‘ৰুদালী’ চিনেমাৰ ‘দিল ছম সুম কৰে’ গীতটিৰ সুৰ দিয়া হয় ।

বুকু হম হম কৰে
মোৰ আই !

কোনে নিদ্ৰা হবে
মোৰ আই ।

পুত্ৰ হৈ মই কি মতে তৰে৷ ?
আই তোৰে হৈ মই মৰোঁ ।
দেশৰে চ্্ৰম|

কাল এন্ধাৰে আৱৰে

অগনি কালিকা

দেহ ৰদ্ধে ৰন্তে৷ চৰে

বস্্ৰ সম দৃঢ় আই

চৌপাশৰে গড়

চৌপাশৰে গড় ভেদিম

কিঞ্চিতো নাই পৰ !

যাচিম সাম্ববনা

আই মুক্তি প্রভাতেৰে

থাপিম থাপনা আই শোণিত তিয়াগেৰে ।

ৰচনা ঃ কোলকাত; বো’ ছবি ? মণিৰাম দেৱান ১৯৬৬

বোলো, অ’ মিচিং ডেকাটি

ভ পন্যাস সম্ৰাট ৰজনীকান্ত বৰদলৈৰ শ্ৰেষ্ঠ উপন্যাস ‘মিৰি জীয়ৰী’। এই উপন্যাসখনৰ নায়ক নায়িকা
জঙ্কি আৰু পানেইৰ মাজত প্ৰেম হয়। দুয়ো দুয়োকে পাবলৈ বিচাৰে । পিতৃ মাতৃৰ ইচ্ছামতে অইন এজন
ডেকাঁ জোঁৱাই খাটিবলৈ আহে তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ ৷ তেতিয়া দুয়ো পলাই যায় আৰু গাচি মিৰিৰ হাতত পৰে
আৰু মিলনত বাধা দি দুয়োকে আঁতৰাই ৰাখে। পুনৰ দুয়ো গোপনে মিলিত হয়। এইবাৰ চৰমপৰ্য্যয়ৰ বাৰেগামৰ
বিচাৰৰ কাঠগড়াত চৰম শাস্তি প্রাণদণ্ড বিহা হয়। একেডাল হুলেৰে একেলগে পিঠিয়াপিঠিকৈ দুটি দেহক খুচি
নৈত পেলাই দিয়ে। এই কৰুশ কাহিনীৰ আধাৰতে গীতিকাৰে এই গীতটি ৰচিছে । গীতটিত সেই সময়ৰ মিৰি
সমাজখনৰ ৰহনীয়া সংস্কৃতি, আশা- আকাঙ্ক্ষা, আবেগ- অনুভুতি, সুখ- দুখ আদিৰ সুন্দৰ আভাস পোৱা যায়।
তাৰোপৰি গীতটোত মিৰি সকলৰ সাজ-পোছাক বুজোৱা আৰু অন্য কিছুমান মিচিং ভাষাৰ শব্দ যেনে মিবুগালুক
(উৎসৱত পিন্ধা চোলা), পেৰে ৰুম্বং (চাদৰ), এগে (মেথেলা), গোংগাং (গগনা ), ৰিবি গাচেং (মেঠনি),
আবুং (নদী) আদি শব্দৰ সমাবেশে অসমীয়া ভাষাটোক সোণত সুৱগা চৰাইছে আৰু আচুতীয়া কৈ থকা মিচিং
সমাজখনক বহল অসমীয়া সমাজখনৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ বাবে এখোজ আগবঢ়াই আনিছে। গীতিকাৰে
কৈছে যে এই ঘটনাটো আজিৰ হোৱা হ’লে এহাল উদীয়মান ডেকা গাভৰুৰ জীৱনৰ এনেদৰে কৰুণ সমাপ্তি
নঘটিলহেতেন ! দিচাঙৰ পানী বৈ লুইতত মিলি যায় । তেনেদৰে কঢ়া নীতি নিয়মেৰে বেষ্টিত আওহতীযা
মিৰি সমাজখনো বহল অসমীয়া সমাজত মিলি যাওঁক; আটায়ে মৰম-স্নেহ- ভাতৃত্ববোধেৰে মিলিজুলি অসমীৰ
বুকুত সুখে শান্তিৰে বাস কৰক- এয়াই গায়ক গীতিকাৰৰ কামনা । কিয়নো, ‘মৰমৰে এই যুগটি।’

বোলো অ’মিচিং ডেকাটি ! বজালি যে পেম্পাটি
সুৰেৰে সজ্ঞালি দেখোঁ দিচাং মুখৰ নিশাটি ।
মিবুগালুক চোলাটি পেৰে ৰুম্বং চাদৰখন কিয়নো পিন্ধিলি
মুৰত দেখোন দুমেৰ্দি গামোচা আঁটিলি
আৰু তোৰে পুৰুষ দেহাতে ফুটি ফুটি উঠিছে
সেউজ ৰঙৰ জীয়া জীয়া এঁনিতম্‌টি ।
বোলো অ’ মিচিং গাভৰু ! এগে মেথেলাতে তই এন্ধাৰ সানিলি
অ’ৰিয়াখনিত তামুলিতাকাৰ ৰঙা তৰা বাচিলি !
ডেকাটিৰ সোণৰ বাঁহীৰ সতে গোংগাং বজালি
সৰিয়হৰ ফুলহেন ৰিবিগাচেংখনি তই বুকুতে বান্ধিলি
আৰু, কাঁপি উঠিল দিচাঙৰে মিঠা মিঠা মিঠা টৌটি ।
অ’ যোলো ঘূণা সুঁতিৰ পাৰতে বহু দিনৰ আগতে
অ’ মিৰিৰে জীয়ৰী মোৰ পানেই জনী মৰিলে !
পিছে জঙ্কিৰে চিঞঁৰটিক অসমীৰে ভাষাতে
শ্ৰী ৰজনীকান্তই যুগমীয়া কৰিলে
মনত পৰেনে সেই কথাটি ? অ’ দিচাংমুখৰ ডেকাটি ।
আজিৰ পানেই নমৰে আৰু জঙ্কিয়ে নাকান্দে
এই জঙ্কি পানেইৰ মিচিং সমাজ নিজেই দিচাং আবুং হৈ
অসমীৰে বৰ লুইতৰ সোঁতটি বঢ়াব-_ মৰমৰে এুু যুগটি ।
ৰচনা দিচাংমুখ, ১৯৬৩

শৈশবতে ধেমালিতে
প্রতিজন শিল্পীৰে সৃষ্টিৰ আঁৰত বাস্তৱ অভিজ্ঞতা বা নিজৰ জীৱন কাহিনীৰ খণ্ডাংশ মিশ্ৰিত হৈ
থাকে। কবলৈ গ’লে এই গীতটি ড‘ হাজৰিকাদেৱৰ আত্মজীৱনীৰেই যেন এটা ক্ষুদ্ৰাংশ । কৈশোৰতেই শ্বিলঙৰ
এজনী অতি ধুনীয়া ছোৱালীৰ সতে এই গায়ক গীতিকাৰৰ প্রেম ভালপোৱা গঢ় লৈ উঠিছিল । ছোৱালীজনীক
তেওঁ মনে প্ৰাণে ভাল পাইছিল আৰু গোটেই জীৱন তেওঁৰে সৈতে সুখেৰে কটাম বুলিও সপোন ৰচিছিল । শুন৷
যায়, হাজৰিকাদৱৰ পিতৃ-মাতৃয়েও এই কথাটি মানিলৈ তেওঁলোকে নিজেই'গৈ ছোৱালীৰ ঘৰত প্রস্তাৱ দিছিলগৈ।
সেই সময়ত হাজৰিকাদেৱৰ পৰিয়ালটো অতি দুখীয়া আছিল আৰু তেওঁৰো আজিৰ ‘গ্লেমাৰ’ নাছিল। সেয়ে
তেওঁলোকৰ প্রস্তাৱ, আশা-আকাঙ্ক্ষাক ধূলিস্যাৎ কৰি ছোৱালীৰ মাক-দেউতাকে এগৰাকী ধনীলোকলৈ
ছোৱালীজনীক বিয়া দি দিলে। এই বিচ্ছেদত ড হাজবিকাদেৱৰ বুকু ভাঙি চুৰ মাৰ হ’ল । সাধাৰণতে দেখা যায়
--অনেক প্ৰেমিকেই বিৰহৰ জ্বালা সহিব নোৱাৰি আত্মহননৰ পথ বাচি লয় । বহু কান্দিলে; কিন্তু আত্মসংযয়ী
হাজৰিকাদেৱে সেই পথ নললে । গতস্য শোচনা নাস্তি । তেওঁ মন বান্ধিলে আৰু পণ ললে,--'তেওঁ জীয়াই
থাকিব । জীয়াই থাকি এনে এখন সমাজ গঢ়িল যিখন সমাজত ধন সোণ এশ্বযৃতিকৈও মানুহৰ দাম (মূল্য)
অলপ হ’লেও বেচি হয়; মানুহ মূল্যবান হয় ১৯৬২-৬৩ চন মানত কলিকতাঙ হাজৰিকাদেৱৰ পূৰ্বৰ প্রেয়সীজনীৰ
সৈতে পত্নী প্ৰিয়মৰ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠে। এদিন আজলী প্ৰিয়মে বিশেষ একো নাভাবি তেওঁৰ অসম জীয়ৰী ন-
বান্ধবীজনীক হাজৰিকাদেৱৰ কাষলৈ লৈ আহিল “মোক প্ৰিয়মে কৈছে -- চোৱা মই কাক আনিছোঁ । ছোৱালীজনী
থিয় হৈ আছে। মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে এটা ফ্লেচবেক শ্বট মোৰ মূৰলৈ আহিল । কৈশোৰৰ সেই ৰোমাণ্টিক দিনবোৰলৈ
মই ক’ব নোৱাৰাকৈয়ে গুচি গ’লোঁ ।” --“‘মই এটি ষাযাবৰ’। পুনৰ হাজৰিকাদেৱৰ পৰিয়ালৰ সতে সেই
ছোৱালীজনীৰ মিতিৰালি হ’ল। তেতিয়া তেওঁৰ শুকনিমুৱা কলিজাৰ পুৰণি ঘাঁ টুকুৰা পুনৰ উঁক দিয়াত আবেগতে
অভিনৱ কলা শৈলীৰে তেওঁ সেই ছোৱালী জনীলৈ শৰ নিক্ষেপ কৰি এই কালজয়ী গীতটি ৰচে । তেওঁৰ নিজৰ
ভাষাত-- “ নকব আৰু ..... ধনৰ বাবে মনৰ মানুহক অৱহেল৷ কৰা নাৰীৰ অভাৱ নাই এই সমাজত ---।
তেনে বঞ্চিত পুৰুষে এই গীত আপোন বুলি লব পাৰিব চাগৈ----"

শৈশৱতে ধেমালিতে
তোমাৰে ওমলা মনত আছে
বহাগ মাহৰ লুইত খনিত
দুয়ে৷ সাঁতোৰা মনত আছে।

যৌৱনতে দুয়োৰে দেহাৰ
লাজুকী পৰশ মনত আছে
মোৰ অবিহনে চিপজৰী ল'বা
বুলি কোৱা মোৰ মনত আছে ।

বহাগ মাহৰ লগতে এদিন
আহিল বৰদৈচিলা

সেই ধুমুহাত কাৰোবাৰ সতে
তুমি দেখোঁ গুচি গ’লা ।

কথা;

মনৰ গৰাকীক এৰি তুমি
ধনৰ গৰাকীক বৰিলা

ধন ধন বুলি ধনৰ প্ৰেমেৰে
স্বৰূপ প্রকাশ কৰিলা ।

বহুত দিন গ’ল হঠাৎ সিদিনা
তোমাক দেখা মনত আছে
আঁতৰৰ পৰা দেখিলোঁ তোমাৰ
স্বৰ্গ গহ্না জিলিকিছে ।

তোমাৰ অবিহনে চিপজৰী ল’ম
বুলি যদি তুমি ভাবিছা

ভূল কৰিছা সোণজনী মোৰ
অলীক সপোন দেখিছা ।

জীয়াই থাকিম ।

জীয়াই থাকি এখন সমাজ
গঢ়িবৰ মোৰ মন আছে,
অ’জীয়াই থাকি এখন সমাজ
গঢ়িবৰ মোৰ পণ আছে,
য’ত সোণতকৈও মানুহৰ দাম
অলপ হ’লেও বেছি আছে ।

কলিকতা, বহাগ, ১৯৬৩

উতাঙ তজ:=]
সংগ্ৰাম লগ্নে আজি

সন্তন এটিক মাতৃ এগৰাকীয়ে বুকুৰ মাজত আচঁলেৰে ঢাকি ধৰি ঠোঁটৰ-মূখৰ খুৱাই তুলি তালি ডাঙৰ
দীঘল কৰে। সেইদৰে, সুসস্তানেও মাতৃৰ প্রতি গুৰু দায়িত্বভাৰ কান্ধ পাতি লয় । দেশক মাতৃ ৰূপে গণ্য কৰা
হয়। এখন দেশেও সেই দেশৰ নাগৰিকক সুৰক্ষিত কৰি ৰাখে । এই গীতটিত গীতিকাৰে দেশৰ সংকটৰ সময়ত
বীৰ পুত্ৰসবক এলাহ, ত্ৰাস, শঙ্কা নেওচি ন্যায় তন্তুৰে শিক্ষিতহৈ অগ্নি মন্ত্ৰেৰে দীক্ষিত হৈ যত দুষ্ট দৈত্য-দানৱ-
দুষ্কৃতিকাৰীক বিনাশ কৰি দেশ মাতৃক সুৰক্ষা দিবলৈ বীৰদৰ্পে ওলাই আহিবলৈ উদাত্ত আন্থান জনাইছে। গীতটিত
এজন দেশপ্ৰেমিকে অসমী মাতৃক এজন সু পুত্ৰ ৰূপে তেওঁৰ মাতৃক সাষ্টাঙ্গে প্ৰণিপাত কৰি বিপদৰ সময়ত
যেন শান্তনা দিছে -- শত্ৰুৰ ভয়ত কাতৰ নহবলৈ,; অভাগীনীৰ দৰে দুখত বিনাই নেকান্দিবলৈ ৷ হে অসম মাতৃ!
নেকান্দিবা। তোমাৰনো কি নাই ? পুত্র আছে, কন্যা আছে -- সকলোৱে সদা সৰ্বদা তোমাৰ কথাকে চিন্তে;
তোমাক সুখত, আন্দত ৰখাৰ কথাকে ভাৱে। অতি ভয়ঙ্কৰ ৰাক্ষসক বধিবলৈ আমাৰ হাতত হেংদান আছে।
অতি নিষ্ঠুৰ কালসৰ্পক বধিবলৈ আমাৰ মন্ত্ৰ আছে। আমাৰ দুচকুত জুই জ্বলিছে যেন এতিয়াই জপিয়াই পৰি
শত্ৰুক ছাৰ খাৰ কৰি পেলাম। গীতটিত গায়ক গীতিকাৰৰ স্বদেশ প্ৰেম সুন্দৰ ভাৱে প্রস্ফুটিত হৈ উঠিছে।
উল্লেখযোগ্য যে, গীতটি লিখাৰ প্রায় এবছৰ মান আগেয়ে চীনে ভাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু গীতিকাৰৰ
দৃষ্টিৰ পৰা যুদ্ধৰ বিভিষিকাৰ সেই ছবি স্নান হোৱা নাছিল। সেই ভাৱৰাখিয়ে মণিৰাম দেৱান বোলছবিত গীত হৈ
উজলি উঠিছে ।গীতটিত পুৰণি অসমীয়া ভাষা প্রয়োগে আমাৰ আধ্যাত্মিক দিশটোক আৰু মহাপুৰুষ সকলৰ
ৰচনাক সন্মান জনোৱা হৈছে।
সংগ্ৰাম লগ্নে আজি, শঙ্কা ত্ৰাস ত্যঞ্জি
আইস বীৰ সব, দুগ্ধৃতি নাশিতে ।
অগ্নিমন্ত্ৰে দীক্ষা লৈয়া আইস
আজি যত দৈত্যকে বধিতে ।
ন্যায় তন্ত্ৰে শিক্ষা লৈয়া আইস
আজি যত পশুত্ব ৰোধিতে
সাষ্টাঙ্গে কৰোহোঁ প্রণাম মাতৃ চৰণতে--- ।
সোণৰে অসমী মাতৃ নাকান্দা, নাকান্দা
কেনে কান্দা অভাগীৰ দৰে --- ।
পুত্র আছে, আছে কন্যা
ৰাত্ৰি দিনে চিন্তে সবে
থাপিব আনন্দ মেলা আজি তোৰ ঘৰে
কেনে কান্দা অভাগীৰ দৰে--_ ৷
তোৰ ৰূপে গুণে সম নাহি ব্ৰৈলক্য ভিতৰে --- ৷
কেনে কান্দা অভাৰ্গীৰ দৰে ।
অসমী আই মোৰ,--- অতি ভয়ঙ্কৰ
ৰাক্ষসৰ কাৰণে ভয় নকৰিবা আমাৰো হেংদান আছে!
অসমী আই মোৰ, --- অতি নিষ্ঠুৰ
কাল সৰ্পৰ কাৰণে ভয় নকৰিবা
আমাৰে দুচকুতে অগনি বৰবষিছে
সমৰৰে শিখাবোৰ নাচে । বোলছবি £ মনিৰাম দেৱান, ১৯৬৩

অয় অয় আকাশ শুব

“খাচী লোকগাঁথা । মাণিকৰ প্ৰেয়সীৰ অবৈধ প্রণয়ৰ কথা লিখিবলৈ গৈ ......... ”_- গীতিকাৰ ।
বৃদ্ধ ৰজা চিয়েম । তেওঁৰ তৰুণী ভাৰ্যা লিয়েংমাকাও --- দুখীয়া পৰিয়ালৰ কন্যা । লিয়েংমাকাও গৰখীয়া
ৰাইটঙৰ বাঁহীৰ সুৰত মোহিতহৈ প্রেমত পৰে । দুয়োৰে মাজৰ অবৈধ প্ৰেমৰ ফল স্বৰূপে লিয়েংমাকাও
গৰ্ভ ৱী হয় আৰু এটি সন্তানৰ জন্ম দিয়ে । কিম্তু, সমাজে জানো এই কথা সহজ ভাৱে মানি লব ? আদিম
যুগত সমাজহীন অৱস্থাত প্রেম আছিল মুক্ত। জৈৱিক তাড়নাত মানুহে ইচ্ছানুসাৰে যাৰে তাৰে সৈতে
দৈহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিব পাৰিছিল। মানুহে সমাজাকাৰে বসবাস কৰাৰে পৰা সন্তানে পিতৃ পৰিচয়েৰে
পৰিচিত হব লগীয়া হ’ল। কিন্তু সুন্দৰৰ পূজাৰী সকলক ভোগ বিলাস গ্ৰক্বৰ্য বিভূতি একোৱেই টলাব নোৱাৰে।
তেওঁলোকে আভিজাত্য, সামাজিক বান্ধোন, বিষয় বাসনাক নেওচি ৰুদ্ধ কাৰাৰ শৃঙ্খল ভাঙি ছিঙি ওলাই আহে
সুন্দৰৰ ন-দিগস্তলৈ ৷ ৰাজসুখে আমুওৱা সুন্দৰৰ আৰাধিকা লিয়েংমাকাও ৰাজপ্রাসাদৰ পৰা ওলাই আহিছে
সাধাৰণ গৰখীয়া ল’ৰা মাণিকৰ বাঁহীৰ সুৰত বাউলীহৈ ৷ এই যাত্ৰাত ভাল বেয়া, পাপ পৃণ্যৰ বিচাৰ কৰাৰ আহৰি
ক’ত? গীতটিত অবৈধ সমস্তান জন্ম দিয়া এগৰাকী নাৰীৰ যি মানসিক দন্দ্ব সি সুন্দৰ ৰূপে প্রতিস্ফুট হৈ উঠিছে।
বৈধই হওঁক বা অবৈধই হওঁক মাতৃৰ মানত প্রতিটো সন্তান একে-- বুকুৰ জীউলাও।৷ মাথোঁ সমাজেহে বিচাৰ
কৰে বৈধ অবৈধৰ ৷ “দুভগ্যিবশতঃ এগৰাকী গাভৰুৰ গৰ্ভত এটি অবৈধ শিশুৱে ঠাই ল’লে। শিশুটিৰ জন্মও
হ’ল। মাকৰ মনত শিশু সদায়েই সোণ, জোন, মণি। অবৈধ শিশুৰ বিষয়ে কোনোবাই ক’ৰবাত নিচুকনি গীত
লিখিছে নে ক’ব নোৱাৰোঁ। মোৰ হ’লে লিখা হ’ল। কাৰণ, বৈধ হওক বা অবৈধই হওক-- তেনে শিশু জানো
এটি বিৰাট সামাজিক প্রশ্ন নহয় ? গীতটিৰ বিষয়ে এইদৰে কয় মানৱতাবাদী গীতিকাৰ ড‘ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে।

অয়, অয় আকাশ শুব
অয় অয় বতাহ শুব
দিগস্ততে হাঁহাকাৰ হ’ব ।

সময় যেন ত্বন্ধ হয়, হয়
ভীত হয়, হয়
চকুলো শিল হ'ব

অয় অয় আকাশ শুব ।

পাপ যদি বেয়া, কামনা কিয় দিলে

দিলে দিলে ?
মোহ যদি বেয়া, সুৰ কিয় দিলে

দিলেদিলে ?
ভাঙোন যদি বেয়া, বিৰহ কিয় দিলে -- দিলে ?
তাৰ সমিধান কোনে দিব, -- কোনে দিব ?

অয় অয় সময় শুব ।
সাঁথৰ ভৰা নিশা মোৰ সোণ শুব
বৈধকি, অবৈধকি ? --- প্ৰশ্ন হ'ব ।
দিগস্ততে হাঁহাকাৰ হ’ব ।
চিলং ; জুন, ১৯৬৪, বোলছবি ? প্ৰতিধ্বনি

অন্ত আকাশৰে সপোন ৰহণ সানি

লুইতখন আমাৰ বুকুৰ আপোন । দুয়ো পাৰে কত যে মানুহ ! কত যে ইতিহাস ! আশাৰ নিৰাশাৰ,
সুখৰ দুখৰ, হঁহি কান্দোনৰ--- এই সকলোষোৰৰ প্রত্যক্ষ সাক্ষী হৈ আৱহ কালৰে পৰা যুগ যুগ নীৰববধি প্ৰবাহিত
হৈ আছে লুইত । আবেলিৰ আকাশত অস্তগামী সূৰুযৰ হেঙুলী ৰহণে অপূৰ্ব শোভাৰ সৃষ্টি কৰে । যুগ যুগ ধৰি
অধবিষত ভাৱে বৈ বৈ ক্লান্ত হৈ পৰা লুইতৰ জিল্‌মিল্‌ পানীত অস্ত আকাশৰ হেঙুলী কিৰণ পৰি কি যে মনোমোহা
সৌন্দৰ্যৰ সৃষ্টি হয়! সেই নৈসৰ্গিক শোভাৰাশি নিজ চকুৰে নেদেখিলে ভাষাৰে বৰ্গাই বুজাৰ নোৱাৰি৷ গায়ক,
গীতিকাৰ ড’ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কল্পনা কৰিছে যে-- ইমান সৌন্দযয! ইমান শোভা ! এনেয়ে হোৱা সন্তৱ
নহয়। নিশ্চয় কোনোবা সুন্দৰৰ শিল্পীয়ে পদুম ফুলৰ নাৱেৰে আহি এই ময়ূৰ পংখী ৰহণবোৰ সিঁচি থৈ যায়।
শিল্পীয়ে সুন্দৰৰ সাধনা কৰে ৰং- তুলিবে, কল্পনাৰে। অনুৰোধৰ সুৰত তেওঁ গাইছে যে,-- সুন্দৰ্থ সাধক
সকলে, শিল্পী সকলে এবাৰলৈ হ’লেও তেওঁলোকৰ কল্পনাৰপদুমৰ পানচৈ পাৰলৈ চপাওক। কাৰণ, দুয়োপাৰে
গৰাখহনীয়া, মথাউৰি ভাগি, বানবিধত্তহৈ ভোকত কাতৰ লাখ লাখ সৰ্বহাৰা মুকলি আকাশৰ তলত, অস্থায়ী
শিবিৰত চৰকাৰী সাহায্যৰ বাবে অসহায় ভাবে বহি আছে ‘ভাগ্য'ক ধিয়াই। আজিৰ বিজ্ঞান প্ৰযুক্তিৰ জয় যাত্ৰাৰ
যুগত লুইতৰ বলিয়া বানৰ তাণ্ুৱক দমন কৰি মানুহৰ দুখ মোচন কৰি মানুহৰ হিতাৰ্থে লুইতখনক গঢ়ি তোলাৰ
কোনো পৰিকল্পনা চৰকাৰে হাতত লোৱা নাই। সেয়ে, এই ক্ষেত্ৰত শিল্পী সকলৰ কৰণীয় আছে বহু। যিহেতু
শিল্পী সকল সমাজ সচেতনতাক লৈয়ে জন্মে। শিল্পীয়ে দুৰ্গতজনক স্বা ভাৱিক তথা মানসিক ভাৱে শক্তিশালী
কৰিব পাৰে, ভাষাহীনক ভাষা দিব পাৰে আৰু মুমূৰ্যু জনৰ মুখত্তে হাঁহিৰ ফুল ফুলাব পাৰে। কাৰণ, শিল্পীৰ
সৃষ্টি সমূহ মানুহৰ বাবে; মানুহৰ মঙ্গল সাধনৰ বাবে। এই পৃথিৱী মানুহৰ, কোনো ফল্পলোকৰ বাষে নহয়।
কবিয়ে কৈ গৈছে, ‘সুন্দৰৰ সাধনা জীৱনৰ খেল’ ৷ গতিকে, শিল্পী সকলে মাটিৰ মানুহৰ সুখৰ বাবে, শান্তিৰ বাবে
সুন্দৰৰ সাধনা কৰা উচিত। যিজনা শিল্পীয়ে পদুম ফুলৰ নাৱেৰে আহি অস্ত আকাশৰ হেঙুলীয়া ৰহুগবোৰ
বহমান লুইতৰ পানীত সিঁচি দি যি অপূৰ্ব সৌন্দৰ্যৰ সৃষ্টি কৰিলে তেওঁও মানুহৰ প্রাণত আনন্দ দিয়াৰ অৰ্থেই এই
কাম কৰিছে।গতিকে শিল্পী সকলৰ যদিহে লক্ষ্য দিগন্ত তেওঁলোকে কল্পনাতে নিমজ্জিত নহৈ মাটিৰ পৃথিৱীলৈ
নামি আহি মানুহৰ হিতাৰ্থে কাম কৰিব লাগে ।

অস্ত আকাশৰে সপোন ৰহণ সানি
ক্লান্ত লুইতৰে হেঙুলীয়া পানী
বৈয়ে যায়, বৈয়ে যায়, বৈয়ে যায় ।

কোন সুন্দৰৰে শিল্পীয়ে পদুম ফুলৰ নাৱেৰে
ময়ূৰ পংখী ৰহণবোৰ দিয়ে ছটি য়ায় ।

দুয়ো পাৰে কত মানুহ, কত যে ইতিহাস
কত যুগৰ কত আশা, নিৰাশাৰে নিশ্বাস ।

লক্ষ্য যদি দিগন্ত
শিল্পী হে’ তোমাৰ
পদুমৰে পানচৈ চপোৱাঁ এবাৰ
দেখিবা, জীৱনৰে দিগন্ত অপাৰ
বেলি যে যায়, বেলি যে যায়, বেলি যে যায় ।
গুৱাহাটী, ১৯৬৫

আহ আহ ওলাই আহ

“গান সমাজ পৰিবৰ্তনৰ সুনিশ্চিত আহিলা ।” (মই এটি যাযাবৰ ) ৷ গান লিখিবলৈ সমাজ সচেতনতাৰ
প্রয়োজন সুধাকণ্ঠী ড" ভূপেন হাজৰিকা এজন পাৰফৰ্মিং আৰ্টিষ্ট । তেওঁ সমাজৰ দোষ ক্ৰটিবোৰ ফঁহিয়৷ই চাই
সেইবোৰ আঁতৰাই এখন সুন্দৰ সাম্যৰ সমাজ গঢ়াৰ প্রতিশ্ৰুতিৰে বদ্ধপৰিকৰ হৈ গীত লিখে আৰু তাত সুৰ দি
সুললিত কণ্ঠেৰে বিপুল জনসমাবেশত পৰিবেশন কৰে। পলৰবছনেও উদাত্ত কণ্ঠেৰে গীত গাই আমেৰিকাত
বৰ্ণ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিছিল। গীতটিৰ মাধ্যমেৰে গায়ক গীতিকাৰ জনে উদাত্ত কণ্ঠে সচেতন নাগৰিকক
সজাগ হৈ ওলাই আহিবলৈ আহ্থান জনাই কৈছে যে জনতাই হ’ল সমাজৰ এন্ধাৰ নাশি পোহৰ আনোতা ৷ গতিকে
‘ৰামৰ দেশত থকা ৰাৱণবোৰ’ বা ‘ক’লা কাকতি ফৰিং’ সদৃশ দুষ্কৃতিকাৰীবোৰক নাশ কৰিবলৈ সদলবলে ওলাই
আহক। ইয়াকে কৰোঁতে আনকি জীৱনটোও যদি যায় -- যাওক; কোনো কথা নাই। জীৱনৰ অন্য এটা নাম
সংগ্ৰাম । সেই সংগ্ৰামত যুঁজিবলৈ, যুঁজি জিকিবলৈ হ’লে জীৱন যুঁজৰ সেনানী সকল ভীত হৈ ভাবি গুণি থমকি
ৰৈ জিৰালে নহব। ‘মা ভোক লাগিছে; ভাত দে’ বুলি আজি এমুঠি ভাতৰ বাবে আৰ্তনাদ কৰি বুভুক্ষিত শিশুৱে
তিল্‌ তিল্‌ কৈ মৃত্যু বৰণ কৰিছে । গতিকে, তেওঁলোকে ভোকাতুৰ শিশুৰ আৰ্তনাদ শুনিও নুশুনাৰ ভাও জুৰি
প্রতিবাদ সাব্যত্ব নকৰাকৈ কাপুৰুষৰ দৰে হাত সাৱটি বহি থাকিব নে? দুষ্ধৃতিকাৰী, দুৰ্নীতি পৰায়ণ ক’লা
বেপাৰী,লাভখোৰ, শোষণকাৰী ৰূপী দানৱবোৰক বধিই লাগিব । আৰু হত্যা, লুষ্ঠন, ভাতৃঘাতী সংঘৰ্ষ প্ৰতিৰোধ
কৰি ভীত শিশুৰ মুখত হাঁহিৰ ফুল ফুলাব লাগিব । সমাজ বিৰোধী দুষ্কৃতিকাৰীবোৰক উৎখাত কৰি সমাজখন
সুন্দৰ ভাৱে সজাবলৈ যাওঁতে যদি ব্যক্তিগত ভাৱে এশ শতাংশই লোকচান হয় হওঁক। ইতিহাসে যুগে যুগে
জনতাৰ জয়ৰ কথাকে দোহাৰিছে । এই গীতটি এটি মানৱ প্ৰেমৰ গীত। গীতটিৰ জৰিয়তে গায়ক গীতিকাৰে
সমাজ সংস্কাৰৰ বাবে জনতাক উদ্বুদ্ধ কৰি জনজাগৰণ অনাৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা দেখা যায় ।

আহ্‌ আহ্‌ ওলাই আহ্‌
সজাগ জনতা
আহ্‌ আহ্‌ ওলাই আহ
পোহৰ আনোতা
ৰামৰে দেশতে থকা ৰাৱণ বধোঁতে
যায় যদি যায় জীৱনটোৱে যাক !
সমুখৰে সেনাপতি থমকি জিৰালে,
কিনো হ’ব সেনানীয়ে ভাবিলে গুণিলে
ক’লা কাকতি ফৰিং নাশৌগৈ আহ্‌ ।
শুন বুভুক্ষু শিশুৰে আৰ্তনাদ
(সেয়ে) তিল্‌ তিল্‌ মৃত্যুৰ আনে সংবাদ
সেই সংবাদ শুনিও বধিৰ কিয় ?
তই নকৰিবি কিয় তোৰ শেষ প্রতিবাদ ?
সংগ্ৰাম আন এটি নাম জীৱনৰে
ইতিহাসে চিঞৰে ‘জয় জনতাৰে’,
ত্ৰাস এৰি দানৱকে বধোঁগৈ আহ ।

ৰকুলকাতা; এক চেপ্তেম্বৰ, ১৯৬৪

কাহিনী এটি লিখাঁ সেৱাৰ বিষয়ে

“হে মোৰ বন্ধু গল্প লিখক, তোমাৰ ভাষা আছে, প্রকাশ আছে ---- । সেৱাৰ বিষয়ে তোমাক কত বাৰ
কত উপাদান দিলোঁ --_ তুমি অৱহেলা কৰিলা --- তুমি মাথোঁ মিছা বিষয় বস্তু ক আলঙ্কাৰিক ভাষাৰে সজাই
কাহিনী ৰচিলা --- এতিয়া আৰু একো নকওঁ --- তোমাৰ সৈতে মই আৰু সময় নষ্ট নকৰোঁ ---- "--- ভ“‘
ভূপেন হাজৰিকা। গল্পকাৰ, ওঁপন্যাসিক আদি লিখক সকলে কাহিনী লিখে কল্পনাক প্রাধান্য দি। আচলতে
লিখক সকলে কল্পনাৰ ৰহণ সানি সত্যৰ ভেটিত প্রতিস্থিত কাহিনীহে লিখা উচিত য'ত মানৱ প্ৰেমৰ সুষ ধ্বনিত
হয়। সেই সাহিত্য হয় সৰ্বজন সমাদৃত; কালজয়ী । সত্যক ঢাকি ৰাখি মিছাৰ প্ৰলেপ সানি মিছা নায়কৰ মিছা
বিষয় বস্তুক আলঙ্কাৰিক ভাষাৰে সজাই পৰাই লিখি অতি সোণকালে সত্তীয়া জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিব পাৰি!
কিন্তু সময়ে এদিন উদঙাই দেখুৱায় প্ৰকৃত সত্য । এজন মানুহেই সহস্ৰরজনৰ হৈ যুঁজ দিয়া, মানৱ সেৱাৰ সপক্ষে
আজীৱন যুঁজ দিয়া সেই সঁচা নায়কজন গীতিকাৰ নিজেই । লিখক বন্ধুৱে অৱহেলা কৰা তেওঁৰ সেই সঁচা
কাহিনী ইতিহাসে নিজেই নিজৰ পৃষ্ঠাত লিপিবদ্ধ কৰি ললে । ড’ হাজৰিকাদেৱে উপহৃ্সৰ শৰ নিক্ষেপ কৰি
ৰচা এই গীতটিৰ কথাৰ আৰবৰ মানুহজন হ’ল তেওঁৰেই সাহিত্যিক বন্ধু, সহপাঠী সাহিতাচাৰ্য| পঙ্ম বৰকটকী।

কাহিনী এটি লিখা সেৱাৰ বিষয়ে
কৈছিলোঁ বহু বহু বাৰ
বন্ধু লিখক, তুমি নুশুনিলা
দেখুৱালা মাথোঁ অহঙ্কাৰ ।
সঁচা নায়ক বিচাৰি বিচাৰি
তাহানি যে আহিছিলা লৱৰি
মইও দেখোন মানৱ ইতিহাসৰ
কথা কলোঁ নিজকে পাহৰি ।
তেতিয়াতো তুমি লিখি গ'ল৷
মিছা কথা মিছা নায়কৰ
বন্ধু লিখক তোমাৰ লিখাখিনি
মিছা কথা মিছা কল্পনাৰ !
যি কাহিনী তুমি নিলিখিলা
তাক ইতিহাসত সময়ে লিখিলে
মোৰেই মাজত সহস্ৰ মানৱৰ
যুঁজৰ জোৱাৰ তুমি নেদেখিলা
নিজৰি কাপ নিজৰি নিজৰি
(আজি) তোমাৰ ভাষাও পৰিলে ভাগৰি
ময়ো আজি ক্ষণ ক্ষতি কৰি
নেযাও আৰু তোমাকে বিচাৰি
নেযাওঁ আৰু শত কাবৌ কৰি
কবলৈ এটি বাৰ ।
বন্ধু লিখক তোমাৰ লিখাখিনি
মিছা কথা মিছা কল্পনাৰ ! কলিকতা, ২ জুলাই, ১৯৬৪

জীৱনটোৰে কান্দোনখিনি

সুখ আৰু দুখ --- এটা মুদ্ৰাৰ ইপিঠি সিপিঠি। এটা অবিহনে আনটো অসম্তৱ। দুখ নাথাকিলে সুখৰ
অনুভৱ হয় কেনেকৈ ? মানুহে সুখত হাঁহে, দুখত কান্দে । মানুহৰ জীৱনত হাঁহিতকৈ কান্দোনৰ ভাগহে অধিক।
জীৱন বাটৰ প্রতিটো পদক্ষেপতে পদে পদে কাঁইট, বাধা- বিঘিনি, ঘাত-প্রতিঘাত, সংঘাত। ওখৌোঁৰা- মোখোৰা
শিলাময় বাটত উজুটিত আঙুলি ছিগে! তথাপি, আমি আমাৰ লক্ষ্য পূৰণ কৰিবই লাগিব; উদ্যেশ্য সাধন
কৰিবই লাগিব। তাৰ বাবে আমি জীৱনত বহুতো দুখ-কষ্ট ভুগিব লাগে; লাঞ্ছনা-গঞ্জনা সহিব লাগে, বহুতো
কান্দিব লাগে। ‘অমৃত’ বিচাৰি সাগৰ মথোঁতে প্রথমে কালকুট বিষহে ওলাইছিল। অশেষ কষ্ট স্বীকাৰ কৰি
সাগৰ মথোঁতে মথোঁতে অৱশেষত আকাঙিক্ষত ‘অমৃত ওলাল । তেনেদৰে, অলপ হাঁহিৰ বাবে মানুহে জীৱনত
বহুতো কান্দিব লাগে, দুখ-কষ্টৰ সন্মুখীন হ'ব লাগে আৰু সেই হাঁহিৰ অমৃত অকল নিজেই পাণ নকৰি আনকো
বিলাই দি আনৰ মুখতো হাঁহিৰ ফুল ফুলাব লাগে। কাৰণ, জীৱ শ্ৰেষ্ঠ মানুহ ৷ স্বাৰ্থপৰতাই নীচতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়ে।
পশু-পক্ষী, জীৱ-জন্তু আদিয়ে নিজৰ বাহিৰে অন্যৰ কথা ভাবিব নোৱাৰে। এই ক্ষেত্ৰত মানুহ ব্যতিক্ৰম মানুহৰ
বিবেক আছে; বিচাৰ বুদ্ধি আছে -- আছে সংযম, ন্যায় আৰু ধৰ্ম । মহাপুৰুষ শঙ্কৰ দেৱে কৈছে --- ‘কুক্তুৰ শৃগাল
গৰ্দ্দভৰো আত্মা ৰাম । জানিয়া সবাকো পৰি কৰিবা প্ৰণাম ।।’ ইতিমধ্যে অগণন অৱহেলিত, দুখিত, শোষিত
জনৰ দুখ দেখি এই গায়ক গীতিকাৰৰ প্ৰাণ কান্দি উঠিল। সেয়েহে মহাপুৰুষ জনাৰ সেই বাণীকে সৰোগত কৰি
তেৰাৰ শিষ্য মানৱতাবাদী ড“ভূপেন হাজৰিকাদেৱে নিজৰ দুখ ৰাশি নিজৰ বাবে সাঁচি ৰাখি হাঁহিখিনি বঞ্চিত,
লাঞ্ছিত, অৱহেলিত, দুখীত জনৰ মাজত বিলাই দিম বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে। যিখিনি হাঁহিখিনি পাবৰ বাবে
তেওঁও বহুত কান্দিছিল সেই হাঁহি খিনি বিলাই বিলাই দি তেওঁ পৰম আহুদিত হ’ল। কাৰণ ‘আনৰ দুখত কান্দিব
জানিলে সংসাৰ সুখৰ ঠাই’।

মাজে মাজে কান্দি কান্দি নিজেই হাঁহিলোঁ
বহুত কান্দোন, অলপ হাঁহিৰ এয়ে জীৱন মেলা
সেয়ে জীৱনটোৰে হাঁহি খিনি বিলাই বিলাই দিলোঁ ।
বন্ধু তুমি হয়তো পালা
মাথোঁ অৱহেলা
সেয়ে মোৰ অলপ হাঁহিৰ
অংশ তুমিও পালা ।
হেজাৰ জনৰ মুখত সুখৰ হাঁহিৰ সপোন দেখিলোঁ
হেজাৰ জনৰ বেজাৰ দেখি প্রতিজ্ঞা কৰিলোঁ
অলপ কান্দোন, বহুত হাঁহিৰ পাতিম ময়ো খেলা ।
(সেয়ে) জীৱনটোৰে হাঁহিখিনি বিলাই বিলাই দিলোঁ
শ্ৰোতা বন্ধু, তুমিও অকণ লোৱাঁ ।
কলিকতা, ১৫-৮-১৯৬৪

ভাৰতীয় সংস্কৃতিত চিত্ৰলেখা অনবদ্য, অননা! শিল্পী৷ চিত্বলেখাৰ তুলিকাৰ মাধ্যমত প্রাণবস্তু হয় সময়-
সংস্কৃতি, জীৱন; দেৱতা, নৰ, যক্ষ-ৰক্ষ-কিন্নৰ ৷ চিত্ৰলেখাৰ দৰেই ড" ভূপেন হাজৰিকাও এগৰাকী সুনিপুণ
শিল্পী৷ মাত্ৰ দুয়োৰে প্ৰকাশৰ মাধ্যম ভিন্ন। ড" হাজৰিকাদেৱে ছবি আঁকে শব্দৰ মুকুতাৰে, ভাষাৰে, অলঙ্কাৰেৰে,
সুৰৰ মায়াৰে, ছন্দেৰে-তালেৰে ৷ তেওঁৰ সুৰৰ লহৰতজীৱন্ত হয় সময়, ছন্দিত হয় জীবন ৷ তেওঁৰ গীতৰ লহৰত
প্ৰাণৱস্তু হয় সময়ৰ গতি, সুখ-দুখ, হাঁহি-কান্দোন আৰু সৰগ-মৰতৰ সমাবেশ । এই গীতটি পণ্ডিত জৱাহৰলাল
নেহৰুৰ জীৱন আৰু ব্যক্তিত্বৰ এখনি সুদৃশ্য চিত্ৰপট। পণ্ডিত নেহৰুৰ বিষয়ে ইয়াত বিস্তৃত বিৱৰণ লিখা নিৰ্জ্য়োজন ৷
কাৰণ, তেওঁৰ বিষয়ে নজনা লোক হয়তো বিশ্বতে নোলাব । তেওঁ আছিল বিশ্বশাপ্তিৰ দূত আৰু বিদগ্ধ পণ্ডিত।
তেওঁৰ ৰচিত [)19০0*৮০2'/ 01 [11013 ", আৰু ‘01}11})505 0০{ '/01]0 [15000 বিশ্বৰ সাহিত্য ভঁড়ালৰ
অমূল্য সম্পদ । তেওঁ শ্রেণী বৈষম্য আঁতৰাই ধনী-দুখী সবাকে সমভাৱাপন্ন দৃষ্টিভঙ্গীৰে এখন সাম্যৰ সুৰ
সমাজ গঢ়াৰ মহান প্ৰচেষ্টাত ৰত আছিল ।। তেওঁ আছিল পৰিশ্ৰমী; নিশা মাথোন তিনিঘগ্টাহে শুইছিল। তেওঁ
আছিল অতিশয় চৌখিন আৰু এটা সুন্দৰ মনৰ অধিকাৰী ৷ তেওঁৰ কোটৰ পকেটত সদায় এপাহ ৰঙা গোলাপে
শোভা বৰ্দ্ধন কৰিছিল। তেওঁৰ বাগিচাৰ মালী হীৰালালে সেইপাহ গোলাপ সদায়েই তেওঁৰ পকেটত গুজি
দিছিল। সেই কথাষাৰি সুঁৱৰি হাজৰিকাদেৱে বিনাই গাইছে ---‘ৰঙাকৈ গোলাপৰ কলি হীৰালালে কাৰ বুকুত
সজীয়ে দিব ?’ পাৰ্থিৱ জীৱন ক্ষণভঙ্গুৰ; জন্মিলে মৃত্যু অৱধাৰিত । এইজনা পূৰোধা ব্যক্তিৰ তেৰশ এসস্তৰ
চনৰ জেঠ মাহৰ বুধবাৰে (ইংৰাজী ৰঘ্বাছছ্‌ছৰ জুনত ) মৃত্যু হয়৷ নৈহৰুৰ এই অনাকাঙ্ডিক্ষত মৃত্যুৰ বাতৰিত
দেশজুৰি ত্ৰন্দনৰ ঢল বৈ গ’ল । আনকি পৃথিৱীতে শোকৰ ছাঁ পৰিল। বিগলিত কণ্ঠে গায়ক গীতিকাৰ ড"
হাজৰিকাদেৱে ৰচি গালে এই শোক গীতটি --" জ্ঞৱাহৰ নোহোৱা হ’বনো পাৰেনে :........ অবিশ্বাস বৰিবৰ
মন |” ড’ হাজৰিকাদেৱে জীৱনত কেবাবাৰো নিকট সান্নিধ্য লাভ কৰিছিল ---- বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যাচ্যয়ৰ
ছাত্ৰ হৈ থকা কালত, আমেৰিকাত পঢ়ি থকাৰ সময়ত আৰু ১৯৫৫ চনত বিশ্বশান্তিৰ দূত হৈ ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক
দলৰ সদস্য হৈ ৰাছিয়ালৈ যাওতে ৰাছিয়াত ৷ তেওঁ নেহেৰুৰ বাক্তিত্ব, আদৰ্শ আৰু পাণ্ডিত্যত বিমুগ্ধ হৈ পৰিছিল।
তেনে এজন লোকৰ মৃত্যুত হাজৰিকাদেৱৰ প্রাণত কেনে ধৰণৰ প্রতিক্ৰিয়া হৈছিল সি গীতৰ মাধ্যমেৰে সুন্দৰ
ৰূপে প্রতিফলিত হৈছে । সেয়ে তেওঁ মৰণোত্তৰ ভাবে হলেও তেওঁৰ দৰ্শনেৰে আগুৱাই যোৱাৰ বাবে প্রতিক্ৰুতি
বদ্ধ । গীতটোত গীতিকাৰে অৰ্দ্ধ শতিকাৰ জৱাহৰ যুগটোক চিৰ যুগমীয়া কৰাৰ সুমহান প্রচেষ্টা লক্ষণীয় বিষয়।

জৈঠৰে তেৰৰে বুধৰ দুপৰীয়া
তেৰশ এসত্তৰ চন,
বাতৰি আহিলে জৱাহৰ নাই
অবিশ্বাস কৰিবৰ মন ।
চন্দন কাঠৰে শিখা বাই বাই
যিদিনা জ্ঞৱাহৰ গ’ল,
জৱাহৰৰ মানৱী দেহা নেপাইহে
আমাৰো বিশ্বাস হ’ল ৷
জৱাহৰ নোহোৱা হ’বনো পাৰেনে
এনুৱা কথা যে ফাঁকি,
সিদিনা জৱাহৰে নিজেই নকৈছিলে
জীৱনকাল বহুতো বাকী ।

ভাৰতী আয়ে দঢ়াই নকৈছিলে
অকমান জিৰণি লোৱাঁ,
তুমি নুশুনিলা অশান্ত জৱাহৰ
জিৰণিহে আঁতৰাই থোৱাঁ ।
মৰম-মুকুট পিন্ধাই অভিষেক পাতিলোঁ
আজীৱন মন্ত্ৰণা দিলা,
আমাৰে কাৰণেই নিজ সুখ নেওচি
নিজেই শৰশয্যাত শুলা ।

বাঘে ছাগলীয়ে একেটি ঘাটতে
পানী যাতে পিব পাৰে,
তেনে পৃথিৱীৰে মূৰতি গঢ়ি লৈ
বুজালা মহিমা তাৰে ।
দুটি ম’হৰ যুঁজত খাগৰিৰ মৰণ হয়
খাগৰিৰ কাষলৈ গ’লা,
দুটি ম’হৰ মাজৰে মানুহ-খাগৰিৰ
তুমিহে সাৰথি হ’লা ।
ৰণ মতলীয়া বলীয়া ম’হৰো
শিঙতে ধৰিলা তুমি,
মহিষাসুৰকো চিঞৰি ক’লাগৈ
পৃথিৱী শাস্তি-ভূমি ।
সমাজৰ ধন-ধান সৰু-বৰ সবাকে
সমানে ভগাওঁ বুলি,
প্রতিজ্ঞা কৰোঁতেই লৈ গ’ল ক’ৰবাৰ
ই্শ্বথৰে কোলালৈ তুলি ।
দৰ্শন প্ৰয়াগত তুমি স্নান কৰিলা
আমালৈ ছটিয়ালা পানী,
বুকু ডাঠে কৰি তোমাক কথা দিলো
আগুৱাম তোমাকে মানি ।
ৰঙাকৈ গোলাপৰ কলি, হীৰালালে
কাৰ বুকুত সজায়ে দিব ?
পৃথিৱীৰ বিবেক অসহায় হ’লেই
কাৰ পিনে লৱৰি যাব ?
এতিয়া কৰোঁ কি, কান্দো নে হাঁহো
নৈ মূৰৰ চুলি ছিঙি মৰোঁ,
নৈ অৰ্দ্ধ শতিকাৰ জৱাহৰ যুগটোক
চিৰ যুগমীয়া কৰোঁ ।
কলিকতা, জূন, ১৯৬৪

ৰু ৰ ঢ
ৰ "পুত ভাপ বৰ চা 187) শ্লিশ্-“তাগ ৰ ?% ] | ভদেলজীন্ৰড।
= শৰ. গুল জৰ, গঞা ঢৰাশ। (পা ) = ) খা, মা

শিশুৰ উৎকৰ্ষ সাধনত গীতে নানা প্ৰকাৰে কাম কৰে । শৈশৱ কালটো হ'ল মানুহৰ বিদাা শিক্ষা
আৰম্ভণিৰ কাল । আমাৰ শিক্ষা ব্যৱস্থা হ’ল পাঠ্যপুঠি ভিত্তিক; কৰ্মাভিজ্ঞতা নাই । ফলত শিক্ষা-দীক্ষা সমাপন
হোৱাৰ পিছতো তেওঁলোকে চাকৰি বিচৰাৰ বাহিৰে কাম কৰি খাবলৈ ইচ্ছ্যুক নহয় । শ্ৰম কৰিবলৈ লঙ্জজাবোধ
কৰে । এই অৱস্থাই জাতীয় অৰ্থনীতিত মাধমাৰ শোধাইছে। দেশৰ বাহিৰৰ অ্রমিক আহি আজি আমাৰ দেশত
উঠি ৰজা বহি ৰজা হৈছে । ফলত আজি জাতীয় অস্তিত্ব সংকটৰ গৰাহত । এই ব্যাধিবোৰ আঁতৰ কৰিবলৈ
হ’লৈ শিশুক শৈশৱৰ পৰাই বিদ্যা শিক্ষাৰ লগে লগে কৰ্ম অভিজ্ঞতাৰ পাঠো আয়ত্ব কৰাব লাগে । কাৰণ,
পাঠ্যপুঠিৰ বিদ্যা বা ভাটো শিক্ষান্নে কেৱল যোগ্যতাৰ চাটিফিকেটহে পোৱা যায় বা ডিগ্ৰী লাভ কৰিব পাৰি ।
উপযমুক্ত সুনাগৰিক গঢ়িব পৰা নেযায় । শ্ৰমহীনতা স্বাস্থ্যৰ বাবেও ক্ষতিকাৰক। কৰ্মহীনজনে যিকোনো অসং
কাযতি প্ৰবৃত্ত হৰও পাৰে । শ্ৰম কৰি অৰ্জা দুটি শুদা ডাতেও মানুহক বহুত সুখ-শান্তি দিয়ে । নগৰ-চহৰক বাদ
দি গাওঁ অঞ্চলৰ প্ৰত্যেক ঘৰতে একোখনকৈ শাক পাচলিৰ বাগিচা আছে৷ আমি জীয়াই থাকিৰলৈ খাদ্যত
থাকিবলগীয়া সকলো উপাদান শাকপাচলিৰ পৰাই পোৱা যায় । সেউজীয়া শাক-প্ঠচলি সুস্বাস্থ্যৰ কাৰক ।
লহপহীয়া পাচলিৰ বাগিচাখন দেখিলে হিয়া মন জুৰ পৰে ' বজ্ৰ্ৰাৰৰ ৰাসায়নিক সাৰ যুক্ত আৰু বিষাক্ত কীট
নাশক ওঁষধ যুক্ত শাক পাচলিতকৈ গোবৰ-জাবৰ আদিৰে পচন সাৰ তৈয়াব কৰি কৰা শাক পাচলি খাৰলৈও
সোৱাদ আৰু সুস্বাস্থ্যকৰ। সেয়েহে ঘৰৰ কাষত এনেয়ে পৰি থকা মাটিখিনি কোৰ-খন্তি আদিৰে চহাই লাই-
লফা-পালেং, কবি-মূলা আদি ৰই শিশু সকলক কৰ্মানুপ্ৰেৰণা যোগোৱৰ লগতে আৰ্থিক ডাৱেও লাভবান হব
পাৰি। তৈতিয়াহে আমাৰ সম্ভান সকল প্ৰকৃত শিক্ষাৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিম্মান হব । এই উদ্যেশ্য আগত
ৰাখিয়েই ড০ হাজৰিকাদেৱে এই শিশুগীতটি ৰচে ।

পাচলিৰ বাগিচা

সৰু সৰু কোৰেৰে নিজে কোৰ মাৰোঁ
সঙ্চ সৰু খন্তিৰে নিজে চহ কৰে| ।
আবেলি পাচলিত দিওঁ মই পানী
মটৰৰ কলিবোৰ খাওঁ ছিঙি আনি ।
পুৱাতেই ছিঙে মই খৰাহি ডৰাই ।
বজ্পাৰত পাচলি বহু পোৱা যায়
(পিচে) মোৰ বাগিচাৰ দৰে সোৱাদ নহয়।
গুৱাহাটী £ ১৯৮৪

মদাৰৰে ফুল হেনো পূজাতো নেলাগে

মহান সমাজ সংস্কাৰক শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ যিজনে ধৰ্মক আশ্ৰয কৰি গীত, নাট ঘোষা, ভাওনা, নাম
প্ৰসঙ্গ আদি কলাৰ মাজেৰে এখন সুন্দৰ সমাজ গঢ়িছিল তেওঁৰ চৰণ সুৱঁৰি ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে
গীতিকাৰ জীৱনৰ পাতনি মেলিছিল । তেওঁৰ আন দুজন গুৰু জ্যোতি-বিষ্ণুৱেও তেওঁক আঙুলিত ধৰি শিকাইছিল
কলাৰ জৰিযতে সমাজ সংস্কাৰৰ নিযম । তেওঁৰ আন এজন গুৰু পল ৰ’বছনে শিকাইছিল গীতেৰে মানুহৰ
মাজত শিপাই থকা বৈষম্যতা বিদূৰ কৰি সমাজত সাম্যৰ ভেটি গঢ়াৰ কথা । তেওঁলোকক অনুসৰণ কৰিযেই
হাজৰিকাদেৱে লিখিছিল ‘মানুহে মানুহৰ বাবে’, যিটো গীত কুৰি শতিকাৰ শ্ৰেষ্ঠ গীত বুলি প্ৰতিপন্ন হৈছে । এই
মহাপুৰুষ সকলৰ সান্নিধ্য, শিক্ষা আৰু নিজ পৰিযালত পোৱা মানৱতাবোধৰ সু-শিক্ষাই তেওঁৰ হৃদয মানুহৰ
প্ৰতি অনুভূতিশীল কৰি তোলে । তেওঁ দেখিলে যে তেওঁ বাস কৰা সমাজখনো থৰক বৰক জাত-পাত, উচ্চ-
নীচ, ধনী-গৰীব আদি সামাজিক বৈষম্যতাত । অজগৰৰ দৰে মুখখন মেলি সমাজখন গিলিব ধৰা এই বৈষম্যবোৰ
ৰচে । আমাৰ সমাজতেই নহয পৃথিৱীৰ বহু উন্নত দেশতো মানুহৰ মাজত বৈষম্য আছিল --সৈযা হ’ল ক’লা-
বগাৰ মাজত । এই বৈষম্য অঁতিৰোবাৰ বাবে পল ৰ’বছনে গাইছিল ‘ঘ্ব%়য %1'6 11] {16 ৭3116 0081
610)[161" এই গীতৰ আলমতে হাজৰিকাদেৱে গাইছে--‘আমি একেখন নাওৰে যাত্ৰী’ ।ড০ হাজবিকাদেৱ
নিজেও বলি হৈছিল বৈষম্যৰ । ক’লা-সংস্কৃতিৰ পূজাৰ বেদীত একাজলি পুস্পাঞ্জলি দিবলৈ বুলি দুহাত
আগবঢ়াওঁতে কোনোবাই তেওঁক আৰু তেওঁৰ গীতক ‘মদাৰ ফুল’ৰ লগত ৰিজাই হাঁহিছিল । শিল্পীসকল
স্বাভাবিকতে অভিমানী । অভিমানী হৈ তেওঁও কিছুদিন গীত গোৱা নাছিল । কিন্তু আনৰ উপলুঙা, তাচ্ছিল্য
গুনি ‘উৰন্ত মনে হেঙাৰ নমনা’ শিল্পীমনে শুই বহি থাকিব নোৱাৰে । তেতিযা মদাৰ ফুলেৰে পূজা কৰিলেও যে
দৈৱতা তৃষ্ট হয়, সৰু জাতৰ, বা সৰু ঘৰৰ লোকেও যে পূজা কৰিলে ভগৱান সন্তুম্ত হয সেই কথা সেই সকল
পৰশ্ৰীকাতৰক বুজাই দিয়াৰ অৰ্থে তেওঁ এই গীতটি ৰচি গায । আমাৰ আলোচ্য ‘মদাৰৰে ফুল’ এই গীতটিৰ
ৰচনাৰ আঁৰৰ কাহিনীটো ড০ মহেন্দ্ৰ বৰাদেৱৰ কথাৰে তলত দিযা হ’ল--_

১৯৬৪ চনৰ আশে পাশে এজন চকু চৰহা সমালোচকে হাজৰিকাৰ গীতৰ জনপ্ৰিযতাৰ বাঢ়ি অহা
প্ৰবল বান ভৈটিবলৈ লৈ এখন কাকতত কালাপাহাৰী মন্তব্য এটা দিছিল, সৈযা মদাৰ ফুলৰ লৈখিযা গোন্ধ-
ভাপ একোৱেই নাই ! বোলে ‘গুৰতো নেলাগে, গোঁসাইতো নেলাগে’ ৷ প্ৰচ্ছন্ন ইংগিত এটা আছিল ঃ মাথোন
দুদিনমানলৈ বিহু বলীয়া ডৈকা গাভৰুৰ মনবোৰ বাউল কৰি আপুনা আপুনি নোহোৱা হৈ পৰিব ৷ স্পৰ্শকাতৰ
শিল্পী মনেৰে হাজৰিকা পোনতে অলপ অভিমানী হৈ উঠিছিল, ‘আৰু ক’তো গীত-মাত নুশুনাওঁ ।’ বহুতৰে
মনত প্ৰশ্ন উদয হৈছিল, ‘ভূপেন হাজৰিকা দেখোন নীৰৱ হৈ গ’ল ৷ কিন্তু হাজৰিকাই শুদ্ধ সিদ্ধান্তটোকে
লৈছিল, ক্ৰুচেডৰ তৰোৱাল ৰণথলীতহে ঘূৰাব লাগে, খালে-ডোঙে ঘূৰাই নুফুৰায ৷ সেইবেলি গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখৰ
বিহু-সমন্মিলনীত হাজৰিকাই উত্তৰটো দিলে এইটো গীতেৰে, ‘মদাৰৰে ফুল হেনো পূজাতো নেলাগে’ ।'

গীতটিত ব্যৱহৃত ‘মদাৰফুল’ সৰু মানুহ, নীচ জাতৰ, গৰীব লোক নাইবা প্ৰতিভাহীন অথচ নিজকে
‘বৰ’ বুলি জাহিৰ কৰি ফুৰা লোকৰ প্ৰতীক, ‘মদাৰ গছ’ -জীৱনৰ কাঁইটিযা পথ, আৰু উৰ্দ্ধ মুখী পাণলত৷া’ --
জীৱনৰ কাঁইটিযা পথ অতিক্ৰমি দিগন্ত অভিমুখে যাত্ৰা কৰা উচ্চাকাস্মী লোকৰ প্ৰতীক । দেৱ-দেবীক পৃূজা-
অৰ্চনা কৰা হয মানুহৰ মঙ্গলৰ বাবে । প্ৰকৃতিৰ অন্যান্য ফুলৰ দৰে মদাৰো এবিধ ফুল বহাগৰ আকাশ ৰাঙলী
কৰা। মদাৰৰ পাত, ছাল,শিপাৰ পৰা মানুহৰ জীৱনদায়িনী নানা ওঁষধ প্ৰস্তুত কৰা হয় । যি মদাৰে মানুহৰ
ইমান উপকাৰ কৰে মানুহৰ মঙ্গলৰ বাবে কৰা দেৱ-দেবীৰ পূজাত কিয় নেলাগে ? ভগৱানৰ মন্দিৰত সকলো
মানুহ সমান, উচ্চ-নীচ, জাত-পাতৰ ভেদ-ভাৱ নাই । হিন্দুৰ দেৱতা-- ৰাম, কৃষ্ণ মানুহৰ গৰ্ভজাত ‘নৰৰূপী
নাৰাযণ'। ৰাম ক্ষত্ৰিয় কুলৰ সন্তান আৰু কৃষ্ণ সাধাৰণ গোৱালৰ ঘৰত লালিত পালিতসন্তান । মহাপুৰুষ

শঙ্কৰদেৱেও কৈ গৈছে --‘যত জীৱ তত শিৱ' । মানুহৰ হৃদয়তেই বিৰাজি আহে ভগৱান । মাথোঁ

বিচাৰিব জানিলেই হ’ল। সৎ কৰ্মৰ দ্বাৰাই মানুহে দেৱত্ব লাভ কৰিব পাৰে । যি পূজাত মানুহৰ জাত-পাত,
সৰু-বৰ, ক' লা-বগাৰবাচ-বিচাৰ কৰা হয তেনে পূজাৰ কোনো সুফল নাই । বৰঞ্চ, পূজোঁতাই পাপহে অৰ্জন
কৰে । য’ত মানুহৰ পূজা হয তাত ভগৱানৰ নিবাস হয । জ'ত-পাত, সৰু-বৰ আদি মানুহৰ সৃষ্টি । সেয়েহে
ড০ হাজৰিকাদেৱে কয,-যি পূজাত মদাৰ নেলাগে, যি পূজাত সৰু মানুহৰ পূজা- অৰ্চ্চনা কৰাৰ অধিকাৰ নাই
তৈনে পূজা, সবাহৰ কোনো প্ৰযোজন নাই। যিলোকে বহাগৰ টিকটিকিয়া মদাৰ ফুল সাদৰেৰে বুটলি লয়
তেনে লোককহে তেওঁ পূজা কৰে । তৈওঁ কয,যি লোকৰ মাটিৰ মানুহৰ সৈতে ৰাহি নাহে তেনেলোকক
কীইটৰ শয্যা সাজি দি মদাৰ জুইৰে জ্বলোৱা হওঁক, যাতে সৰু মানুহৰ সঁচা অন্তৰৰ ভাৱ-অনুভূতি জ্ঞান,
বিচাৰ-বুদ্ধিৰ সুৰভিৰে সুবাসিত হয তেওঁলোকৰ অন্তৰ।

মদাৰৰে ফুল হৈনো পূজাতো নৈলাগৈ

মদাৰৰে ফুল হেলে সবাহত নেলাগে

লাগে পিছে বহাগতে ৰং সানিবলে’

লাগে পিছে আকাশতে জুই জ্বলাবলে' 4

কোনোবাই মোক হেনো মদাৰৰে ৰিষঙ্যলে

আমাৰ দৰে লোক হেনো কামে কাজে নৈলাগে ।

লাগে পিছে সমাজতে ৰং সানিবলে’'

লাগে পিছে আকাশতে জুই জ্তুলাবলে' ।

মদাৰ গছত বগোৱা পাণ খাবলৈহে ভাল --- ভাল,
উৰ্জ্মুখী পাণলতাৰ প্ৰতিজ্ঞাহে ভাল --ভাল
পাণহৈ মদাৰতে বগোৱা জনেহে ভাল --ভাল
কাঁইটতে বুকুৰে তেজ ঢলাজনহে ডাল-- ভাল
মদাৰৰে জুই শিখা বিচৰাজনকে
বহাগতে মই আজি যাম পূজিবলে’ ।
সঁচা সৰু মানুহ যদি ৰঙা মদাৰ হয়
মদাৰৰে শিখা যদি হাতে হাতে লয়
তেতিয়াহে সমাজ আকাশ জ্যোতিৰে ভৰিব
জ্যোতি লাগে এন্ধাৰকে নাশ কৰিবলে’।
মদাৰ নেলাগে পূজাত কাৰ পূজা সেয়া ?
তেনে পূজা নেচাওঁ আমি সেই পূজা বেয়৷ ।
তেনে পূজাত লাগে মিছা কাগজৰে ফুল
তাতে কতই মানৱতা যায় বেচিবলে' ।
যাৰ পূজাত নৰ মাংস সেৰ জোখে কিনে
কিনি তাতে গোলাপৰে আঁতৰ কিছু সানে
যাৰ পূজাত মিছা গৰল মোনে মোনে আহে
মাটিৰ জীৱন অমৃতেৰে যাৰ ৰাহি নাহে
তেনে লোকক কাহঁটৰে শয্যা পাতি দিয়া
দি মদাৰ জুইৰে জ্বলোৱা মানুহ কৰিবলে’।
ৰূলিকতা ৩ ম ১৯৮%ষই{

“অতি ধনী, বৃদ্ধ ৰজাৰ (চিয়েম) তৰুণী দুখীয়া ভাৰ্য্যা লিয়েন্‌ মাকাও মহাবিপদত পৰিছে --গৰখীয়া
প্ৰেমিক মাণিক ৰাইটঙৰ বাঁহীত উতলা হৈ ওচৰ চাপোঁতে....গৰ্ভৱতী হ’ল... কেচুৱা হ’ল ....ই বৈধ নে অবৈধ
কোনে জ্রাক্ষেপ কৰে? মাণিক ৰাইটংদৰিদ্ৰৰ প্ৰতীক। বৃদ্ধ চিয়েম সামস্তবাদৰ প্ৰতীক; তথাপি মাণিকে প্ৰেয়সী
লিয়েন মাকাওৰ সোন্দযকি খাচী পাহাৰৰ আকাশে বতাহে অনুভৱ কৰে!”--ড০ হাজৰিকা, (গীতাৱলী) ।
সমাজ অবিহনে ‘কলা’অর্থহীন ৷ সমাজত সমস্বয়ৰ সাকোঁ গঢ়িবলৈ, হিয়াৰ লগত হিয়াৰ যোৰা দিবলৈ বতিয়া
স্বৰূপ প্ৰেম উৎকৃষ্ট মাধ্যম। এশ্বয্য-বিভূতিয়ে মানুহক সুখী কৰিব নোৱাৰে যদিহে তাত এখন নিকা সঁচা হৃদয়
নাথাকে। সেয়ে, অতি উচ্চ মইলতো, ভোগ বিলাসৰ সাগৰত সাতুৰি নাদুৰিওঁ অনেকে চকুপানী টোকে। ড০
হাজৰিকা এজন সমাজ সংস্কাৰক শিল্পী। তেওঁৰ গীতত ভোগ বিলাসৰ আনন্দতকৈ দুখীয়াৰ চকুপানীহে সৰ্‌
সৰ্্‌কৈ নিগৰে। এই গীতটিত মাণিক ৰাইটাঙৰ শ্বৰাতিৰ (বাহৰ বীহী) সুৰত নিনাদিত হৈছে এক শ্ৰেণী সংগ্ৰামৰ
সুৰ আৰু খাচী পাহাৰৰ আকাশে বতাহে প্ৰেয়সী লিয়েংমাকাওৰ সৈন্দযৰি মাধ্যমেৰে ধ্বনিত হৈছে দেশপ্ৰেম।
প্ৰৈয়সীৰ চুলিতাৰি যেন ডিয়েংচি (সৰল) পাতৰ দৰে সেউজীয়া; তেওঁ পিন্ধা জেন্চেইম্‌খনি (খাচী গাভৰুৱে
পিন্ধা কাপোৰ) বিজুলিৰে চিক্‌মিকোৱা আৰু তেওঁৰ ওঁঠৰ পৰশ যেন মৌহে! শাৰদী নিয়ৰ যেন তেওঁৰ দেহৰ
কোমলতা। গীতটিত প্ৰেয়সী ৰূপী খাচী পাহাৰক ইমান সুন্দৰ ৰূপত সজোৱা বাবে প্ৰকৃতিক তেওঁ খুব্লেই
শ্বিবুন (ধন্যবাদ) জনাইছে। সামস্তবাদৰ দুৰ্ভেদ্য প্ৰাচীৰ ভাঙি লিয়েংমাক! ওঁ ওলাই আহিছে বিলাস বৈভৱহীন
হলেও সুন্দৰ মনৰ, সঁচা মানুহ বিচাৰি; পাহাৰ শিখৰত যেন ৰৈ ৰৈ শুনিছে সেই পৰিবৰ্তনৰ বাঁহীৰ সুৰ। এই
মহান যাত্ৰাত ভাল বেয়া, বৈধ অবৈধ সকলো একাকাৰ হৈ লীন হৈ গ’ল মহাশূন্যত; হৃদয়ে বিচৰা এখন
মহাকাশৰ আবিদ্কাৰত, এখন সাম্যৰ সুন্দৰ সমাজৰ অম্বেষণত। গীতটিত অসমীয়া ভাষাৰ স’তে খাচী ভাষাৰ
সমন্বয় ঘটোৱাত গীতটিৰ লগতে অসমীয়া ভাষাৰো সৌষ্ঠৱ বৃদ্ধি পাইছে।

স্বিলং ১৫ ৬ ১৯৩৬৪ বোলছবি £ প্ৰতিধ্বনি

লুইতৰ সিপাৰে মাজুলী

লুইত বাৱ্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুৰ উমেৰে লালিত পালিত অসমৰ যোৰহাট জিলাৰ অন্তৰ্গত পৃথিবীৰ বৃহত্তম
নদী দ্বীপ মাজুলী । লুইতৰ মৰমত আলসুৱা সেউজীয়া মেখেলা চাদৰ পৰিহিতা মাজুলী যেন চিৰ ঘৌৱনা ৷
মাজুলীৰ ৰূপৰ, গুণৰ তুলনা নাই । জোনালী নিশা জোনৰ জ্যোৎস্না সানি চিক্‌মিক্‌কৈ জিলিকি উঠা লুইতৰ
পাৰৰ ৰূপালী বালিয়ে মাজুলীৰ লাৱনী গালত বালিচন্দা সানি ৰূপত ৰহণ চৰায় । মাজুলীক লৈ কৰিয়ে
কবিতা ৰচে, গীতিকাৰে গীত লিখে আৰু শিল্পীয়ে হাতত ৰং তুলি লৈ কত যে কল্পনাত বুৰ যায় । অসমৰ
কলা-সংস্কৃতিৰ দিশতো মাজুলীয়ে গুৰুত্ব পূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি আহিছে ইয়াত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ পৱিত্ল তীৰ্থস্থান
কমলাবাৰী, আউনীআটী, গড়মূৰ, দক্ষিণপাট সত্ৰকে ধৰি সৰু বৰ প্রায় কুৰিখম সত্ৰ আছে । নান| জাতি
জনজাতিৰ মিলনভূমি মাজুলী সন্ৰীয়া সংস্কৃতিৰো আকৰ । ডবা বৰকাঁহ, খোল তাল হৰিনামৰ ধ্বনিয়ে আকাশ
বতাহ মুখৰিত কৰে । পূৱা-গধূলি নাম-প্রসঙ্গৰ উপৰিও বৰগীত ঘোষা,ডাওনাৰ আখৰা হয় । ইয়াত মহাপুৰুষ
সকলৰ তিথিৰ উপৰিও মহাসমাৰোহেৰে ৰাসযাত্ৰা উদযাপন কৰা| হয় । সম্প্ৰতি মাজুলী হৈছে বিশ্বৰ প্্টিকৰ
আৰু গবেষকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু । দুখৰ বিষয়, বিশ্বৰ বুৰুণ্ধ ভৈটা তৰাৰ দৰে জিলিকি থকা মাজুলী
সম্প্ৰতি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰা খ-নীয়াত জাহ গৈ অস্তিত্বৰ ভাবুকিৰ প্ৰতি সন্দিহান হৈ পৰিছে। অথচ ৰাজ্য চৰকাৰ
আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ গৰাখহনীযাৰ প্ৰতিবোধৰ প্ৰচেষ্টাৰ স্বাৰ্থত গাই লৰা নাই । গীতিকাৰৰ কল্পনাত লুইতে
প্ৰেযসী মজুলীক দুবাহুৰে বুকুৰ মাজত সাৱটি ৰাখিছে৷ তাকে দেখি নিজৰ প্ৰেয়সীক কাষতে নেপাই বিহুৱা
ডেকাৰ বৃকু শোকে খুন্দা মাৰি ধৰিছে । গীতটিত সাধাৰণ গাঁৱলীয়া জীৱনৰ বাস্তৱ চিত্ৰ প্ৰস্ফুটিত হৈছে।
শ্ৰোতাৰ মনত হাস্যৰসৰ খোৰাক যোগোৱা এই গীতটি গাইছে মঘাই ওজা আৰু কবিতা হাজৰিকাই ।

দেহি এঁ লুইতৰ সিপাৰে মাজুলী

চাপৰি এঁ মাজুলী

চাপৰি এঁ মাজুলী

উজাইনো পানী ভাহে ।
দেহি এ তোমাকে দেখিলে এৰাপা৷

নিমলা এঁ এৰাপা

নিমলা এঁ এৰাপা

শোকেনো খন্দা মাৰি ধৰে ।
অ’ নৈৰে পাৰতে গৰুজনী বান্ধি থৈছিলোঁ

পাক মাৰি মুকলি হ’লে

বেটী মালৈ মালৈ -- চাই থাক নিলগৰ পৰা৷ ।
ধাৰিৰে পাটিতে ল’ৰাটি শুৱাই থৈছিলোঁ

বাগ মাৰি চেপেটা হ’লে -- বেটা মালৈ
বিহুতলী চাবলৈ বান্দৰীক মাতিলে

বান্দৰে ওফন্দা গালে -- বেটী মালৈ
বান্দৰী আহিলে বান্দৰক এৰি ঘৈ

বান্দৰৰ কাচি থৈ কাণ--বেটী মালৈ

বোলছবি £ প্ৰতিধ্বনি, ১৯৬৪

শৰত কালৰ ৰাত্ৰি

মহাপুৰুষ শ্ৰশঙ্কৰদেৱ বিৰচিত ‘ৰাসলীলা’ খণ্ডত আছে -- শৰৎ কালৰ ৰাত্ৰি আতি বিতোপন ।
ৰাসক্রীড়া কৰিতে কৃষ্ণৰ ভৈলা মন ।।’ আকৌ ‘অখণ্ড মণ্ডল চন্দ্ৰ দেখিলন্ত হৰি ৷ কুঙ্কুমে অৰুণ লক্ষ্মী-মুখ-
পদ্ম-সৰি ।।’.......সুস্বৰ মধুৰ কৰি হৰি গাইলা গীত ।’ শাৰদী পূৰ্ণিমা নিশা যমুনাৰ বালিত জগত পতি শ্ৰীকৃষ্ণই
মোহন বংশীত সুৰ তুলিলে । তাকে শুনি ব্ৰজৰ গোপিনী সকলে আনন্দত উতলা হৈ যেয়ে যি কামতত্‌ ব্যস্ত
আছিল এৰি থৈ যমুনাৰ বালিলৈ লৰি আহিল কৃষ্ণৰ কাষলৈ। এই গীতটোত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ হিন্দু
ধৰ্মৰ শাস্ত্ৰ জ্ঞানৰ বিষয়ে উমান পোৱা যায় । শ্ৰী মস্ভাগৱত শাস্ত্ৰত আৰু আন আন ভক্তি গ্ৰন্থতো ন বিধ ভক্তিৰ
কথা কোৱা হৈছে। তাৰে শেষৰ বিধ তৈছে দেহাৰ্পণ বা আত্মনিবেদন । আত্মনিবেদন অৱস্থাটো হৈছে মৰ্জৰন্যায়'।
মৰ্জাৰৈ অৰ্থাৎ মেকুৰীয়ে নিজৰ পোৱালীক আলফুলে কামুৰি এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ লৈ যায় আৰু বিপদৰ
পৰা সৰুৱায় । এই অৱস্থাত মেকুৰী পোৱালীয়ে নিজৰ দেহাটোৰ লথা চিন্তা নকৰি মাকৰ হাতত সমৰ্পণ
কৰে। আত্মনিবেদনৰ দশাত ভৰি দিয়া ভাগ্যৱান ভক্তয়ো সেইদৰে দেহাটো পৰ্য্যন্ত ভগৱানক গতাই দিয়ে--
নিজৰ কোনো চিন্তা আনকি দেহযাত্ৰা নিৰ্বাহৰ কথাও তেওঁ নিজলৈ নাৰাখে; দেহাটো পৰ্য্যন্ত ভগৱন্তক সপি
দিয়ে । ৰাসলীলাৰ মাজেদি নৱবিধা ভক্তিৰ পৰিপূৰ্ণ বিকাশ দেখা যায় । সৈই কাৰণেই ভাগৱত অনুসৰি গোপী
সকলৰ ভক্তি সৰ্বোৎকৃষ্ট ভক্তিৰ অনুপম নিদৰ্শন । ভক্ত সমাজৰ মানত গোপীসকল সৰ্বোৎকৃষ্ট ভক্তাৰ
চানেকী। ‘তুমি তৰু মই লতা’ স্বৰূপ ভক্ত আৰু ভগৱানৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অতি গভীৰ। আই সকলৰ নামৰ
সুৰত প্ৰতিধ্বনিত এই গীতটিত শ্ৰীকৃষ্ণক ‘ভকতৰ দুখহাৰী’ ভগৱান ৰূপে অঙ্কণ কৰা হৈছে।

শৰৎ কালৰ ৰাত্ৰি অতি বিতোপন সখী
ৰাস ক্ৰীড়া কৰত গোপাল
অখণ্ড মণ্ডল শশী দেখিলন্ত প্ৰাণ সখী
তলমল যমুনাৰ জল ।
কৃষ্ণদেৱ দামোদৰ হৰি
পাপী নাই আমাৰ পৰ;
দয়া নাই তোমাৰ সমানে হৈ ৰাম ৰাম ।
প্ৰসন্ন বদন কমল লোচন
মুখে মনোহৰ হাঁসি
নাসা তিলফুল অধৰ ৰাতুল
আনন্দে বজায় বঁহী ।
অখণ্ড মণ্ডল চন্দ্ৰ দেখিলন্ত হৰি
কুমকুম অৰুণ ৰশ্মি মুখে পদ্ম কৰি
ৰাম কৰে ৰাস কৈলি গোপাল গোপী সঙ্গে
হৰি বোলাঁ হৰি ব্লোলাঁ নিৰন্তৰে ৰঙ্গে ।
গৈপাল কৃষ্ণ কৰহু ত্ৰাণ
তুমি গোপিনীৰ জীৱনপ্ৰাণ ।
মোহন বংশী ধাৰী এ বিপিন বিহাৰী
অ’ গোপীক চলিব মনে
নিশা এ যমুনাৰ তীৰে--অ’ কেলি কৰে বৃদ্দাবনে
বোলছবি £ প্ৰতিধ্বনি, ১৯৬৪

হু হু ধুমুহা আহিলেও

অতীজত কোনোবা অখ্যাত নিৰক্ষৰ চহা গায়কে গাইছিল -- “কামিনী স্বৰূপে সৰ্পিনী দংশয় ধৰিয়া
মোহিনী বেশ”। আজিৰ নাৰী জাগৰণৰ যুগত এয়া অপ্ৰাসঙ্গিক । তথাপি দকৈ গমি চালে দেখা যায় যে
নিশ্চয় কোনোবা কামিনী ৰূপা সৰ্পিনীয়ে সৈই গায়কৰ কলিজাত খোঁট মাৰিছিল আৰু, সেই বিষাক্ত দংশনৰ
জ্বালা সহিব নোৱাৰি গীতেৰে তেওঁ এনেদৰে হৃদয়ৰ বেদনাৰাশি প্ৰকাশ কৰিছিল । জন্মলডি মানুহে ষ্শশৱ,
কৈশোৰ অতিক্ৰমি যৌৱন প্রাপ্ত হয়। যোৱনে সঙ্গী বিচাৰে । প্ৰথম প্রেমৰ ছবি মানুহৰ জীৱন কালত কাঙ্গনিও
মচ নাখায় । সেয়েহে, প্ৰথম প্ৰেমৰ পাত্ৰীৰে সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি সেই সঙ্গীনীৰৈ সৈতে দাম্পতা
জীৱন পাত কৰিব পাৰিলে মানুহ আজীবন সুখী হয় । যিহেতৃ, মানুহৰ সকলো সুখতকৈ দাম্পত্য সুখ অন্যতম।
হিন্দু ধৰ্ম শাস্ত্ৰ মতে অগ্নিক সাক্ষী কৰি দুটি ভিন্ন লিঙ্গৰ মানুহে দেহে মনে এক হৈ সুখে দুখে চিৰ দিন দুয়ো
দুয়োৰে লগৰী অথবা পৰিপূৰক হৈ থাকিবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতি বন্ধ ইয় । এই গীতটিৰে গায়ক, গীতিকাৰে জীৱনৰ
প্ৰথম তৰীত বুকুৰ উম দি প্ৰথম যাত্ৰী হৈ বহা তেওঁৰ প্রথম প্ৰেমৰ পাত্ৰীজনীক অনুৰোধ জনাইছে সুখতো
দুখতো, বিপদ- আপদ, সংঘাত-ঘাত-প্ৰতিঘাত সকলো সময়তে তেওৰ সহচৰী হৈ ছ'বলৈ, নিৰাশাৰ পৰতো
(লৈং মাৰি আঁতৰি নগৈ) চকুলো মচি দি জীৱন পথন হৈঙাৰ ওফৰাই সাহসেৰে বাট বুলাৰ উদ্যম যোগাৰলৈ ।
কিন্তু প্ৰথম প্ৰেম মানুহৰ কাচিৎহে সফল হয় । নানা বৰণত প্ৰণীম প্ৰম বাথা হয় । এই ব্যৰ্থতাত মানুহৰ
জীৱন সুঁতিৰ গতি পথ সলনি হয । পূৰ্বতে উনুকিওৱা হৈছে যে, শিল্পীৰ সৃষ্টিৰ অন্তৰালত ব্যক্তিগত জীৱন
অভিজ্ঞতাৰ ফচল নিহিত হৈ থাকে । এই গীতটিতো গীতিকাৰৰ জীৱন" ভজ্ঞতাৰ ছাঁ, আশা-প্রত্যাশা, অনুভূতি-
অভিলাসপ্ৰত্যক্ষ কৰা যায় । এজন প্ৰেমিকৰ চৰিত্ৰলৈ ড০ হাজৰিকাদেৱে তেওঁৰ প্ৰেয়সীালৈ এনেদৰে অনুৰোধ
জনাইছে ---“ হে মোৰ মনৰ মানুহ, সুখে দুখে তুমি মোৰে সৈতে থাকিবানে ? "--গীতাৱলী ।

হু হু ধুমুহা আহিলেও
আকাশ ক'লা মেঘে ছানিলেও
ৰিম কিম ন্ৰষুণ পৰিলেও

তুমি যেন থাকা মোৰ কাষতে ।
মোৰ জীৱনৰ প্ৰথম তৰীত
প্ৰথম যাত্ৰী হৈ বহিলা
বুকুৰ তপত উম যাচি,
ভযাবহ চাকনৈয়া দৈখিলেও

তৃমি যেন থাকা মোৰ কাষতে ।
শৈশৱ পাৰ হ'ল,--কিশোৰ হলোঁ
কৈশোৰ পাৰ হ’ল,---যুৱক হলোঁ
যৌৱন জোৈৱাৰত নাও মেলি
আশাৰ পাল ৰূপে তোমাকে পালো ।
মোৰ আঁচনিৰ সাগৰতে
সাহসৰ স্বাক্ষৰ কৰিলা
নিৰাশাৰ চকুপানী মচি,
দুঃসহ বেদনাত ভুগিলেও

তুমি যেন থাকা মোৰ কাষতে ।

কলিকত|!, ১৯-৮ ৬৪

হৈ হে হৈ ঢোলে ডগৰে

পাহাৰ ভৈয়ামক একতাৰ এনাজৰীৰে বান্ধি মহান অসমীয়াৰ মান বঢ়াবলৈ প্রয়াস কৰোঁতা সকলৰ
ভিতৰত প্ৰথমতে উল্লেখনীয় নামটি হ 'ল ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ নাম । ‘খাচী আৰু আমিয়েই নহয় তেওঁ
অৰুণাচল, মিজোৰাম, নাগাল্যাণ্ড, মণিপুৰ, ত্ৰিপুৰা আদি ‘সাতভনী’ৰ সমন্বয়ৰ হকে ওৰেটো জীৱন চিঞৰি
ফুৰিছে ৷ এই গীতটি খাচী লোক-গাঁথা ( ]"01{18199) ৰ ওপৰত নিৰ্মিত ৰাষ্ট্ৰপতি পদক প্ৰাপ্ত প্ৰতিধ্বনি
নামৰ বোলছবি খনত সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে । ছবিখন ‘কাঁ শ্বৰাতি’ ('][])6 1]|}1 2) নামেৰে খাচী ভাষাতো
প্ৰকাশ হৈছে। ৰাজনৈতিক মেৰপাকত দ্বিখণ্ডিত হোৱা আজিৰ মেঘালয় (তাহানিৰ খাচীয়া জয়ন্তীয়া পাহাৰ
জিলা )এই গীত লিখা পৰলৈকে অসম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল । শ্বিলং’ তেতিয়াৰ অসমৰ ৰাজধানী আছিল।
সেয়ে পূৰ্বাঞ্চলৰ ভূ-স্বৰ্গ শ্বিলং আজিও প্ৰতিজন অসমীয়াৰ প্ৰাণৰ আপোন । কৈশোৰ, যৌৱনৰ শ্বিলঙৰ মিঠা
সেই সোঁৱৰণীয়ে আজিও আকুল কৰে ড০ হাজৰিকাদেৱক। তেওঁৰ সুৱদি কণ্ঠেৰে চিলঙৰ পটভূমিত অনেক
গীত নিগৰে-যেন মৌচাক নিজৰি বৈ অহা মৌজোল হৈ 1 ১৯৭০ চনত অসমৰ ৰাজধানী শ্বিলঙৰ পৰা অস্থায়ী
ভাৱে দিচপুৰলৈ স্থানান্তৰণ হয়। ৰাজনৈতিক কাৰছাজিত এই ভূ-খণ্ড দিখণ্ডিত হৈ দুখন সুকীয়া ৰাজ্য হ’লেও
পাহাৰ ভৈয়ামৰ সাংস্কৃতিক, সামাজিক আৰু অর্থনৈতিক সম্পৰ্ক অবিচ্ছেদ্য । যেনেদৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ মানস
সৰোবৰত উৎপত্তি হৈ চান্‌পো নামলৈ বৈ আহি লুইত, ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু পদ্মা আদি বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন নামেৰে
বঙ্গোপ সাগৰত পৰিছে। ঠিক তেনেদৰে চেৰাপুঞ্জীৰ ভিজা আকাশৰ ডাৱৰ মৌচুমীৰ পৰশত বৰষুণ ৰূপেৰে
বৈ আহি ফেনে ফোটোকাৰে ওপচাই তোলে বিশাল লুইতক । লুইতৰ বানৰ পলসত অসমৰ পথাৰৰ সাৰুৱা
মাটি অধিক জীপাল আৰ, ৰসাল হৈ শস্য শ্যামলা হয় । অসমৰ উৎপাদিত শস্য মেঘালয়লৈ আৰু মেঘালয়ৰ
উৎপাদন অসমলৈ আমদানি ৰপ্তানি কৰা হয় ।অসমৰ সোণালী মুগা সুতাৰে খাচী গাভৰুৰ জেন্চেইম্‌ ( খাচী
গাভৰুৱে পিন্ধ৷ কাপোৰ ) তৈয়াৰ হয় । তেনেদৰে, খাচী পাহাৰৰ ধূপ কাঠৰ সুগন্ধিয়ে আমাৰ শোৱনি কোঠা,
উৎসৱ-পাৰ্বন, পূজা পাতল আদি আমোলমোলায় । মেঘালয়ৰ ডিয়েংচি (সৰল গছ) পাতৰ ৰং অসমৰ
আহঁতৰ পাতৰ দৰেই । ব্ৰেই বা জোনে পাহাৰ ভৈয়াম সকলোতে একেই শাৰদী জোনাক ঢালে । নাগধাৰী শিৱ
আমাৰ আৰাধা দেৱতা; খাচীৰ ষীশ্বৰ হ’ল মহান উ্েই ৷ হিন্দু মাই্ট্থোলোজীৰ শ্ৰী কৃষ্ণৰ বাঁহীৰ সুৰতেই বাজে
খাচী গৰখীয়াৰ শ্বৰাতিৰ সুৰ। সেয়েহে ইীনমন্যতা আৰু সন্তীয়া ৰাজনীতি পৰিহাৰ কৰি দুয়োখন ৰাজ্যই মিলি
জুলি মহান অসমীয়াৰ একতাক সুদৃঢ় কৰিবলৈ গায়ক গীতিকাৰে উদাত্ত আহ্বান জনাইছে।

দুখৰ বিষয়, ড০ হাজৰিকাদেৱে পাহাৰ ভৈয়ামৰ সন্গীতিৰ এনাজৰীডাল নিকপ্‌কপীয়াকৈ ৰাখিব
খুজিছিল যদিও আজি মেঘালয় আৰু অসম দুখন বেলেগ বেলেগ ৰাজ্য । তথাপিও উত্তৰ পৃৰঞ্চিলৰ
সাতোখন ৰাজ্যৰ মাজত একতা, ভাতৃত্ববোধ, সমস্থয় সম্প্ৰীতি আৰু এক এঁক্যমঞ্চ সৰ্বজন কাম্য । এই
উদ্দেশ্যৰেই উত্তৰ পূবঞ্চিল ছাত্ৰ সংগঠন ‘নেছো’ গঠিত হৈছে। গীতটিত অসমীয়া শব্দৰে সৈতে চিয়েম
(খাচী ৰজা ), জেন্‌চেইম, ব্লেই ,উত্েই,স্বৰাতি আদি খাচী শব্দৰ সমন্বয় থটোৱাত গীতটি অধিক মোহনীয়
তথা প্রাণস্পৰ্শী হৈ পৰিছে।

ৰচনা £ বোহো, ১৮ ৭ ১৯৬৪

বোলছাৰি ? প্ৰতিধ্বনি

অ’ আয়ুব খান

১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে ভাৰতবৰ্ষই বৃটিছৰ শাসন ওফৰাই স্বাধীনতা লাভ কৰিলে । স্বাধীনতা
যুঁজত বিশাল হিন্দুস্থানৰ জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে আটাইয়ে জপিয়াই পৰিছিল । সেয়ে, একাংশ মুছলিম
নৈতাই সুকীয়া মুছলিম ৰাষ্ট্ৰ বিচৰাত ভাৰতবৰ্ষক দুফাল কৰি পাকিস্তানক মুছলিম ৰাষ্ট্ৰ ৰূপে স্বীকৃতি দি
তেওঁলোকক দি দিলে। গান্ধী, নেহৰু, গফুৰ খাঁ, জাকিৰ আদিকে ধৰিঅনেক মুছলিম নেতাৰ নেতৃত্বত ভাৰতবৰ্ষ
ধৰ্ম নিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ হৈ ৰ’ল । সাৰ্বভৌম যুক্ত পৰৰাষ্ট্ৰ হৈও ইীৰ্যা কাতৰ পাকিস্তানে ভাৰতৰ মাটিৰ লোভ
সামৰিব নোৱাৰিলে । ১৯৬৫ চনত ভাৰত পাকিস্থানৰ মাজত যুদ্ধ হয়। সেই সময়ত পাকিস্থানৰ প্রেচিডেণ্ট
আছিল আয়ুবখান আৰু জুলফিকৰ আলি ভুট্টো বিশেষ ক্ষমতাশালী নেতা যিজনে পাকিস্থানৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও
হৈছিল। ১৯৭৯ চনত এইজন প্ৰবল প্ৰতাপী নেতাক পাকিস্থান চৰকাৰে প্ৰাণদণ্ড বিহে। এইজন নেতা ভাৰত
বিৰোধী কায্‌কিলাপত সদা লিপ্ত আছিল। সেয়েহে দেশপ্ৰেমিক গায়ক, গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে
সৈই যুদ্ধৰ সময়ত ক্ষোভ উজাৰি পাকিস্থানী নেতাসৱক সকিয়নী দি এই গীতটি ৰচনা কৰে। তেওঁ ভাৰতক
সিংহৰ লগত আৰু চীনক শিয়ালৰ লগত তুলনা কৰি লম্পট, চেলেপু চৌ এন লাইৰ উচতনিতহে সিহঁত
এনেদৰে আগবাঢ়ি আহিবলৈ সুবিধা পাইছে বুলি দোহাৰিছে ৷ ভাৰতবৰ্ষ ধৰ্ম নিৰপেক্ষ গণতান্ত্ৰিক দেশ। গফুৰ
খাঁ, জাকিৰ হুছেইন, চাদিক, মিৰকাচিম আদি মানৱতাবাদী, প্ৰগতিবাদী মুক্তি ষঁজাৰুৰ তেজৰ বিনিময়ত
ভাৰতবৰ্ষ স্বাধীন হ’ল। নিজ ধৰ্মক জীয়াই ৰখা প্ৰতি মানৱৰে পৱিত্ৰ কৰ্তব্য। কিন্তু পাকিস্থানে সেই মহান
কৰ্তব্যক বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠ প্ৰদৰ্শন কৰি পাকিস্থানৰ ভূখণ্ডত অৱস্থিত হিন্দু মন্দিৰবোৰ ভাঙি পেলায়। কিন্তু ভাৰতেতো
আম্বালাৰ গীৰ্জা ভাঙি পেলোৱা নাই ! অৱশ্যে বহু বছৰ পিছত ১৯৯২ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত এঁতিহাসিক ৰাম
মন্দিৰ উদ্ধাৰ আৰু নিৰ্মণি প্ৰয়াসী হিন্দু মৌলবাদী সংগঠনে বাবৰি মছজিদ ধ্বংস কৰে । গণতন্ত্ৰৰ মোল নুবুজা,
স্বৈৰাতষ্ত্ৰী সামৰিক শাসিত দেশখনে আজিও ভাৰত ভূ খণ্ডৰ লোভ সামৰিব পৰা নাই । কাৰ্গিল যুদ্ধকে ধৰি
প্ৰতি বছৰে অলেখ জোৱান নিপাত হৈ আছে পাকিস্থানী সেনাৰ হাতত ৷ ১৯৯৯ চনৰ ১ জুলাইত কাৰ্গিল যুদ্ধত
শ্বহীদ হ’ল অসমৰ জিস্ত গগৈ । সম্প্ৰতি দুইখন দেশৰ মাজত শান্তি প্ৰক্ৰিয়া অব্যাহত আছে যদিও ভাৰত
কিমান ফলবতী হয় এই আশা সুদুৰ পৰাহত ।

অ’আয়ুৰ খান আৰু ভৃট্টোজান !
শিয়াল কোন আৰু সিংহ কোন ?
মদগৰীহৈ নুশুনো নুশুনো বুলি
দুটিমান নঙঠা সত্যকে শুন ।
সিদিনা আকাশত ওফৰা দেখিলোঁ
দীঘল নেজীয়া তৰা
শুনিলোঁ জন্মুৰ মছজিদৰ
মিনাৰ বাগৰি পৰা ।
আনৰ নালাগে নিজ মজহৰকে
মৃত্যুৰ নিজে তই দিছ ভাবুকি
শাস্তিৰ নামাজ পঢ়োঁতা কাশ্মীৰীক
কোৰাণ শিকাবিনোকি ?
মোৰ ধৰ্ম নিৰপেক্ষ আকাশত
উৰিছে সহস্ৰ ‘নেট’ বিমান
ওফৰালে মাৰ্কিন অনুকম্পাৰে দিয়া

বযঢ়ন্দীা 8 ১+ ৯%৫৩

অতিকৈ চেনেহৰ বহলকৈ পৃথিৱী

এই গীতটোৰ ৰচনাৰ আৰৰ কথাখিনি গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে নিজেই বৰ্ণনা
কৰিছে। তাক তলত দিয়া হ’ল ---

[১৬ নভেম্বৰ ঃ ১৯৬৫ । গুৱাহাটী নেহৰু ষ্ট্ৰেডিয়ামৰ সেউজীয়া পথাৰ । ৰাছিয়াৰ দল এটি ( ফুটবল
খৈলুৱৈৰ দল ) প্ৰথম বাৰৰ বাৰে অসমলৈ আহি ধেমালি কৰিছেহি আমাৰ অসমৰ পাহাৰ-ভৈয়ামৰ ডেকাহঁতৰ
সৈতে ।অসম-ৰুছৰ খেলখন চাই থাকোঁতে মোৰ মনত পৰিছে,অসমৰ ৰাইজৰ প্ৰতিনিধি ৰূপে মই নিজকে
মস্কো, টাছখণ্ড, লেলিনগ্ৰেড আদি ঠাইত মৰম পোৱাৰ কথা । সেই ৰাছিয়াৰ প্ৰতিনিধিক পাই আমাৰ ডাল
লগাৰ শেষ নাই । সেই দুপৰীয়া সেয়ে স্বতঃস্ফুৰ্ত্ত ভাৱে গীত এটিৰ জন্ম হ’ল ]

ৰুছ দলৰ কি ক্ষিপ্ৰতা চাব, কি কৌশল চাব ?
সমাজৰে পথাৰতে কিনো ঢোপ খেলিলাঁ
পাৱতে যেন এঠা সনা আছে

সৈই এঠাৰে তোমাৰ আমাৰ দুখন বুকু এখন হ’ল
ৰঙতে চোন বলিয়া হৈ নাচে।

এনেনো ভাল লাগে বান্ধৈ, এনেনো ভাল লাগে
ভল্না নদী কিনো চাবা যেন আমাৰ লুইতহে ।
এনেনো ডাল লাগে
ডন্‌ নৈখন কিনো চাবা যেন জীয়া ভৰলীহে ।
এনেনো ভাল লাগে
বোখাৰালৈ কিনো চাবা যেন আমাৰ কাশ্মীৰহে ।
এনেনো ভাল লাগে
মস্কোলৈ কিনো চাবাশান্তি বিৰাজ কৰিছে।
এনেনো ভাল লাগে
বিজ্ঞানলৈ কিনো চাবা মানৱ কল্যাণ সাধিছে।
এনেনো ভাল লাগে
ৰাজনীতিলৈ কিনো চাবা পঞ্চশীল মানিছে।
এনেনো ভাল লাগে
দূৰণিৰে বুকুৰ বান্ধৈক অসমে আদৰিছে।
এনেনো ভাল লাগে বান্ধৈ এনেনো ডাল লাগে।
ৰচনা £ ১৬ নভেম্বৰ, ১৯৬৫ চন

কোনে কয় মই অকলশৰীয়া

অসমীয়াত ‘হলা গছত বাগী কুঠাৰ মৰা’ বুলি এফাকি প্ৰৱচন আছে । ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল আমাৰ
সমাজত এনে কিছু লোক আছে যি সকলে আনৰ বিপদৰ সময়ত ওচৰ নাচাপে ৰৰং তেওঁৰ অধিক ক্ষতি
কৰি বা অধঃপতন চাই পৈশাচিক তৃপ্তি লাভ কৰে ! সাধাৰণতে, প্ৰেমিক বা প্ৰেমিকাৰ মাজত বা পন্থী
বিচ্ছেদ ঘটিলে নাইবা বিপদত পৰিলে বন্ধুত্বৰ ছলেৰে শত্ৰুতা কৰা এনে লোক আনন্দত অধীৰ হয় আৰু
তেওঁক শাস্ত্বনাৰে সকাহ দিয়াৰ সলনি ঠাট্টা-বিদ্ৰপ কৰি, কথাৰ শেলেৰে হানি-খুচি, দুগুণে হ্বলাই চট্‌ফটনি
চাই উৎফুল্ল্পিত হয়। তেনে পৰিস্থিতিৰ বলী হৈছিল ড০ হাজৰিকাদেৱ নিজেই পত্নী বিচ্ছেদৰ পিছত । মই
এটি যাযাবৰত তেওঁ অতি দুখেৰে লিখিছে --‘মই যেতিয়া অকলশৰীয়া হৈ গ’লোঁ, মোৰ তালৈ আগেয়ে
যিবোৰ দম্পতী আহিছিল, তেওঁলোক নহা হ'ল । মোক সামাজিক ভাৱে বাদ দিলে । মোক কোনো
পাটীলৈ নামাতে। অসমীয়া দম্পতী বিলাকেও নামাতে । মই সামাজিক ভাৱে অকলশৰীয়া হৈ গ’জোঁ ।’
পত্নী-পুত্ৰ গ’ল, ভায়েক জয়ন্তুও নোহোৱা হ’ল । এই সুযোগতে তেওঁৰ লণ্ডৱাটোৱেও চূৰ কৰি তেওঁক
ঠগিবলৈ ধৰিলে । মনৰ দুখত, হীনমন্যতা আৰু হতাশাত পীড়িতহৈ তেওঁ সূৰাৰ আশ্ৰয় ল'লে আৰু ঘৰলৈ
প্ৰায় পুৱা ৰাতিহে অহা হ’ল। এনেদৰে কিছুদিন যোৱাত তেওঁৰ স'ঞ্ঞা ঘূৰি আহিল; পৰিস্থিতি চতন্তালি,
ধৈৰ্য্য আৰু সংযমেৰে পুনৰ জীৱন পথত গতি ল'লে । সংস্থাপিত হৈ তেওঁৰ বন্ধু-শত্ৰুবোৰ যিসকলে
ঠাট্টা-বিদ্ৰুপ কৰি বা সামাজিক ভাৱে অপদস্থ কৰি তেওঁক ধ্বংসৰ পথলৈ ঠেলি দিয়াৰ প্ৰয়াস কৰিছিল
তাৰেপ্রত্যুত্তৰ স্বৰূপে এই গীতটো ৰচি তেওঁ গায়। যন্তুত পৰিণত হোৱা আজিৰ মানুহৰ কাৰো ফালে ঘূৰি
চাবলৈ,আনৰ দুখৰ পৰত এষাৰি মাত দিবলৈকে এখন্তেক আহৰি নাই ! কিন্তু নিজৰ গাৰ ছাঁ টো সৰ্বদায়
নিজৰ লগতে থাকে সুখতো, দুখতো । নিজৰ দ্বা জীৱন পথৰ সঙ্গী, বিষাদৰ শাস্তনা, বিপদৰ অনুপ্ৰেৰণা
আৰু এন্ধাৰ পথৰ বিজুলী অৱসাদে হেঁচি ধৰিলে কোনো সময়ত নিঃসঙ্গতাও ভাল সঙ্গী হৈ পৰে। গীতটিত
গায়ক গীতিকাৰে সময়ত হাত মেলি নোপোৱাৰ বাবে বেজাৰতে দুৰণিৰ ৰন্ধু মিছা বুলি কৈছে যদিও
কাষতে থাকি হুল চচা বন্ধুতকৈ দুৰণিৰ বন্ধুৱেও সময়ত মহৎ উপকাৰ সাধে । গীতটি সম্পৰ্কত হাজৰিকাদেৱে
কয়,“কেতিয়াবা প্ৰেয়সীক হেৰুৱালে,লোকে প্ৰেমিকজঅনক উপলুডভা কৰি কয় ‘অকলশৰীয়া’ --। তেতিয়া
তেওঁ এই পৃথিৱীক এই উত্তৰ দি বেদনাক ইতিবাচক কৰি তুলিব পাৰে-- " (গীতাৱলী) ।

কোনে কয় মই অকলশৰীয়া
মঁই আৰু মোৰ ছাঁ
দুয়ো দুয়োৰে লগৰীয়া
পৃথিৱী নক’বা মই অকলশৰীয়া ।
সংগীহীনতা মোৰেই সংগী
বুলি কিয় তুমি উপহাস কৰিছাঁ।
দূৰণিৰ বন্ধু সকলো মিছা

নিচেই কাষৰেছাঁ হে সঁচা ।
আশাৰ বালি চৰত
যেতিয়া ঘৰ সাজোঁ
মোৰেই ছ্বাই বালি তুলি দিয়ে।
এন্ধাৰ বাটতো মোৰেই ছাঁই
মেলি দিয়ে নিতে জ্যোতিৰ দলিছা ।
পৃথিবী নকৰা,মই অকলশৰীয়া । কলিকতা, ৭-৭ ১৯৬৫, বোলয়্‌ৰি ; লটিমচি

বিস্তীৰ্ণ পাৰৰে অসংখ্য জনৰে

যুগ যুগ ধৰি অবিৰত ভাবে তীব্ৰ গতিৰে বৈ আছে লুইত বা মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ । অসমৰ জনজীৱন
লুইতৰ আশীষ ধন্য । অসমৰ আশী শতাংশ লোকেই কৃষিজীৱি । লুইতৰ বানত উটি অহা পলসেৰে অসমৰ
পথাৰ সাৰুৱা হয় আৰু শস্য শ্যামলা হয় । অতীজতে পৃথিবীৰ বিভিন্ন ঠাইত নদীক আশ্ৰয় কৰিয়ে গঢ়ি
উঠিছিল মানৱ সভ্যতা । তেওঁলোকে নদীৰ পাৰৰ সাৰুৱা ক্ষেত্ৰক বসবাসৰ উপযোগী স্থান ৰূপে বাচি লৈছিল।
লুইতৰ পাৰতেই গঢ়ি উঠিছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা সভ্যতা । লুইতেঁই অনুপ্ৰেৰণা দিছিল মহা মনিষী সকলক;
সাহস দিছিল বীৰ বীৰাঙ্গন সকলক; -- পঢ়ুৱাইছিল নৈতিকতা, মানৱতাৰ পাঠ। লুইতৰ আশীষতেই অসমী
ৰূপ-গুণেৰে বিশ্বৰ বুকুত জিলিকি আছিল । কিন্তু আজি আৰু সেই দিন নাই ! লুইতৰ দুপাৰ আজি অশান্ত;
বিশৃঙ্খলাৰে ভৰা । বাতৰিখন মেলিলেই পঢ়িবলৈ পোৱা যায় প্ৰতি নিয়ত ঘটা হত্যা-লুষ্ঠন, ধৰ্ষণ-অপহৰণ,
শোষণ-তোষণ, স্বজন প্ৰীতিৰ কথা আৰু বোমা বাৰুনদৰ গম্‌গমনি; আগ্নেয়াস্ত্ৰৰ বন্‌বাননিৰ কথা । বলিয়া
শিয়াল কুকুৰক মৰাদি মানুহে মানুহ মাৰি দলিয়াই দিছে নাইবা গাঁতত পুতি থৈছে। ক'ৰ মানুহ ক’ত মৰিল
শুংসূত্ৰ পাবলৈ নাই । মানুহে মানুহক নিচিনা হৈছে। আজিৰ মানুহৰ নৈতিকতা স্খলিত হৈছে; মানৱতাৰ পতন
হৈছে। মূল্যবোধৰ আজি মূল্য নাই । যি লুইতে বুকুৰ মৰমেৰে দুপাৰত গঢ়িছিল মানৱ সভ্যতা সৈই সভ্যতাৰ
এই স্খলন ? এইবোৰ দেখি শুনি আবেগিক হৈ গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাই লুইতক ককৰ্থনা কৰি
কৈছে যে এনে বিশৃদ্খলা পূৰ্ণ সমাজখন চাই চাই অতি নিৰ্লজ্জ আৰু অলস ভাবে বৈ আছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ । যি
লুইতে এদিন নিজৰ প্ৰচণ্ড শক্তিৰ আদৰ্শ দেখুৱাই গঢ়িছিল শঙ্কৰ মাধৱ, লাচিত-চিলাৰায়,জয়া-মূলাক সেই
লুইত আজি শক্তিহীন, অলস। কিন্তু লুইতৰ আছে প্রচণ্ড শক্তি । তীৱ সোঁতেৰে নিমিষতে উটুৱাই লৈ ষাব পাৰে
অ্ৰষ্টাচাৰেৰে পূৰ্ণ সমাজখন । তৈন্তে কিয় দুপাৰৰ সমাজখনৰ হাঁহাকাৰ শুনিও, ব্যভিচাৰ দেখিও নিৰ্লজ,অলস
ভাবে নিৰবধি বৈ আছে ? নিশ্চয় লুইত বৃদ্ধ, শক্তিহীন ।

শৈশৱ, কৈশোৰৰ পৰাঁই ড০ হাজৰিকাদেবে জাত-পাতৰ বিচাৰ, অঙ্ধ কুসংস্কাৰ, ধৰ্মৰ নামত ব্যৱসায়,
পুঁজিবাদ-দৰিদ্ৰিতা আদি সামাজিক বিশৃদ্খলাবোৰ দেখি আহিছিল । তাৰোপৰি প্ৰাক্‌ স্বাধীন ভাৰতত বৃটিছৰ
শাসন-শোষণ আৰু দ্বিতীয় মহাসমৰৰ কদযমিয় ৰূপও তেওঁ স্বচক্ষে দেখিবলৈ পাইছিল। এই সকলো
পৰিস্থিতিয়ে তেওঁৰ মনত বিদ্ৰোহৰ বীজ অঙ্কুৰিত কৰিছিল । সেয়েহে তেৰ বছৰ বয়সতে তেওঁ ‘নৰ কঙ্কালৰ
অস্ত্ৰ সাজি শোষণকাৰীক বধিম’ বুলি হুঙ্কাৰি বিদ্ৰোহী গীত ৰচি অন্তৰ্গৰ্ডত জ্বলি থকা স্ফুলিঙ্গবোৰ উজাৰিছিল।
ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পাছতো অসমে স্বাধীনতাৰ নামত কেন্দ্ৰৰ আজ্ঞাবাহী ভৃত্য হৈয়ে ৰ’ল । আমেৰিকাত
উচ্চ ডিগ্ৰী লৈ আহি তেওঁ অসমত যোগ্যতানুসাৰে কৰ্মসংস্থান নাপালে বৰংতিতা-কেঁহা বিস্বাদহৈ পালে । এই
বিস্বাদপূৰ্ণ অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ অন্তৰাত্মা বিদ্ৰোহী কৰি তুলিলে । ইতিমধ্যে ৰাছিয়া,চীন আদি দেশত সমাজবাদ
প্ৰতিস্থা হৈছিল আৰু সেই দেশবোৰে সকলো দিশৰ পৰাই উন্নতি কৰিছিল । হাজৰিকাদেৱে ভাৰতৰপ্ৰতিনিধি
ৰূপে ৰাছিয়া লৈ যাওঁতে স্বচক্ষে তাৰ সমাজ ব্যৱস্থা প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল । সেয়েহে সমাজ পৰিবৰ্তনৰ এক
সুনিশ্চিত আহিলা ৰূপে আৰু তেওঁৰ মনৰ ভাব প্ৰকাশৰ উত্তম মাধ্যম ৰূপে গীত ৰচনা আৰু পৰিবেশনৰ
ওপৰত তেওঁ গুৰুত্ব দিলে। অৱশ্যে ই তেওঁৰ হবিও । এই বিদ্ৰোহী গীতবোৰ ৰচনাৰ আঁৰত আছে জ্যোতি-
বিষ্ণু, পল ৰ’বছন আদি তেওঁৰ গুৰু সকলৰ আদৰ্শ ।

ড০ হাজৰিকাদেৱে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত মাছ কমিওনিকেশ্যনৰ পি এইচ্‌ ডি ডিগ্ৰী
লবলৈ যাওঁতে তেওঁৰ চাৰি বছৰীয়া অধ্যয়ন কালত বিশ্বৰ বহু বিশিষ্ট মনিষীৰ সাম্নিধ্যলৈ আহিছিল । তেওঁ
জৈফাৰছন স্কুল অব চায়েল'ত নিশা লোৱা ৭১0.8, ৫1399 ত হাভাৰ্ড ফাষ্টে জীৱন আৰু নাটক’ পঢ়াইছিল
আৰু পল ৰ’বছনে ‘সমাজ পৰিবৰ্তন আৰু সংগীতৰ বিষয়ে বক্তৃতা দিছিল । ‘পল আছিল 9০০13] 5111621
11) ৪ [১>0%21' (0 011311986'. ১৯২৮ চনত তেওঁৰ উদাত্ত, পুৰুষ সুলভ কণ্ঠত ধ্বনিত প্ৰতিধ্ননিত হ'ল

জেৰম কাৰ্ণৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘ওচ্ড মেন ৰিডাৰ’ (01, 1] 1} 11৬০1) এই গীতটো । নিগ্লো সকলে
সমতা বিচৰা, মিছিচিপি নৈক ধিক্কাৰ দি গোৱা গীত ৷ উল্লেখ যোগ্য যে, আফ্ৰিকাত ‘কাফ্ৰি' নামৰ এবিধ পৃথিৱী
বিখ্যাত লোকগীত আছে । সেই গীতৰ আধাৰতে আৰু সুৰতে এই ‘ওল্ড মেন ৰিভাৰ’ গীতটো সজোবা । এই
গীতটো শুনি ড০ ভূপেন হাজৰিকা অনুপ্ৰাণিত হয় আৰু সেই গীতৰ আধাৰতেই আৰু সুৰতেই তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰক
ধিক্কাৰ দি এই গীতটো ৰচে আৰু ভাৰতৰ অন্য প্ৰান্তৰৰ সমাজখন সংস্কাৰৰ মনোভাবেৰে ক্ৰমে “গঙ্গা বইছ
কেন, গঙ্গা বহতী হো কিড” আদি মূল অসমীয়া ৰচনাৰ পৰা বঙালী আৰু হিন্দী ভাষাতো অনুবাদ কৰা হয়।

এই গীতটি এটি প্ৰতীকী গীত । ‘বুঢ়া লুইত' হ'ল গণশক্তিৰ প্ৰতীক । গণ শক্তি অপৰাজেয় । কিন্তু,
দুপাৰত বুডুক্ষু শিশুৰ আৰ্তনাদ শুনিও, সৰল হোজা নিৰক্ষৰ নাগৰিকৰ দুখ দুৰ্দ্দশা দেখিও, নৈতিকতাৰ স্খলন,
মানৱতাৰ পতন দেখিও এই মহাশক্তি নিৰ্বিকাৰ, অলস কিয় ? যদিহে তেওঁ সৃষ্টিৰ অধিকাৰী ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ
তেনেহলে সহস্ৰ বাৰিষাৰ উন্মাদনাৰ অভিজ্ঞতাৰে এই শিথিল সমাজখন উটুৱাই নি চেতনাৰে পঙ্গু মানৱক
জগাই, ভীষ্মৰূপী অজস্ৰ বীৰ সৃষ্টিকাৰী বীৰসবক জগাই তোলক আৰু সত্য, ন্যায় শাস্তিৰ এখন সুস্থ, সাম্যৰ
সুন্দৰ সমাজ গঢ়ি তোলক--এয়াই গায়ক গীতিকাৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰতি কাতৰ আহ্বান । মানৱ প্রেমৰ এই গীতটি
কাহাৰ্বা তালৰ ।

ব্চনা £ কলিকতা, ১৯৬৫

ৰ সুৰক ঢ়:
| চু উচ ১৩২
ৰণ ৰ

কুলি কেতেকীয়ে ইনালে বিনালে শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰও মন উতলে মিঠা মিঠা বহাগৰ

গীত গাবলৈ । এই গীতবোৰ তেওঁ অকল বিহুবলীয়া ৰাইজক ক্ষন্তেকীয়া ৰং লগোৱাৰ বাবে নেগাই গীতৰ
মাজেৰে অসমৰ জলন্ত সমস্যাৰাশি উত্থাপন কৰে আৰু তাৰ সমাধানৰ উপায়ো চিন্তে । নিবনুৱা সমস্যা
অসমৰ জলন্ত সমস্যা। সেয়েহে, এই সমস্যাৰ আংশিক সমাধানাৰ্থে তেওঁ ১৯৬৮ চনৰ বিহুত গুৱাহাটীৰ অয়ল
ৰিফাইনেৰী, মালিগাওঁৰ ৰেলৱে ইন্সটিটিউট, মালিগাওঁৰ ৰেলৱে ষ্টেডিয়ামত জেনেৰেল মেনেজাৰ সকলৰ
আগত পৰিবেশন কৰিছিল তেল কোম্পানী, ৰেল কোম্পানীৰ কৰ্ণধাৰ সকলক এই সমস্যাক কৰ্ণ গোচৰ
কৰোৱাৰ অৰ্থে । ইফালে, কৰ্মসংস্থান হীন ডেকালৈ ছোৱালীও আহিবলৈ মন নকৰে। গতিকে এই ডেকা
সকলৰ মানসিক অৱস্থা কেনে হ’ব পাৰে ! সৈই প্ৰসঙ্গত ড০ হাজৰিকাদেৱে কয়,--“অসমতে নিবনুৱা হোৱা
অসমীয়া গাঁৱলীয়া ডেকা এজনৰ মনৰ প্ৰকাশক অমৰ কৰাৰ ইচ্ছাৰে এই গীত লিখিছিলোঁ..... ৷”

মইনাজান মইনাজান লুইত পাৰে হলোঁ

মইনাজান মইনাজান দিক্ৰং পাৰে হলোঁ

মইনাজান মঁইনাজান জিৰালোঁ এঁ নাওবৈচাত ।

মইনাজান মঁইনাজান চাকৰি এঁ বিচাৰি

মইনাজান মইনাজান এৰোঁ ঘৰে বাৰী

মঁইনাজান মইনাজান নেথাকোঁ এঁ লখিয়ীপুৰত ।

মঁইনাজান মইনাজান তেজপুৰৰ বৰালী

মঁইনাজান মঁইনাজান লালুকৰে কান্ধুলী

মঁইনাজান মইনাজান কেনেকৈনো মিহলি হ’ল ?

মঁইনাজান মইনাজান তুমিনে! নেঘেৰিয়াল

মঁইনাজান মইনাজান আমি যোৰহটীয়া

মঁইনাজান মইনাজান কেনেকৈনো চিনাকী হ’ল ?

মঁইনাজান মইনাজীন গুৱাহাটী ঘূৰিলোঁ

মঁইনাজান মইনাজান দুলীয়াজান ফুৰিলোঁ

মইনাজান মুইনাজান ডিগ্‌বৈতো চাকৰি নাই ।

মইনাজান মুইনাজান তেল গেছকোম্পানী

মইনাজান মইনাজান ৰেলৰে কোম্পানী

ম্‌ইনাজান মুইনাজান তাতোচোন মিঠা মাত নাই ।

মইনাজান মইনাজান তি-তি-তি এঁ তিয়নী

মইনাজান মইনাজান দেহাৰে এঁ শুৱনি

মঁইনাজান মইনাজান তোমাৰ মান শুৱনি নাই ।

মইনাজান মইনাজান শৰীৰ ভালে ৰাখিবা

মঁইনাজান মইনাজান মনৰ বেথা নেৰিবা

মইনাজান মইনাজান চাকৰি পাই নোভতো মানে ।

মইনাজান মইনাজান নগৰ বাট গছকি

মইনাজান মইনাজান কত দেখোঁ বচকী

মইনাজান মইনাজান তোমাৰ মান ৰাংচালী নাৰ্ছ। ববলিকতা, ১৯৬৫

মিঠা মিঠা বহাগৰ

বহাগ আহে --কপৌ-কেতেকী-নাহৰৰ পাহে পাহে, অলিৰ গুণ গুণ গানে গানে; কুলি-কেতেকীৰ
মিঠা সুৰে সুৰে । আহঁতৰ কুঁহিপাতে বহাগক আদৰে। নল-খাগৰি-বেতৰ গজালিয়ে মিচিকি হাঁহিৰে বহাগক
সম্ভাষণ জনায়। সাজোনে কাচোনে বুঢ়ালুইতখনো পাটগাভৰুজনী হৈ পৰে । ঢোল-পেঁপা- গগনাৰ সুৰে ৰজনজনায়।
মাদকতা সনা বহাগৰ এই হেন বতৰে স্বভাৱ শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাকো বলীয়া কৰে মিঠা মিঠা ৰহাগৰ
গীত ৰচিবলৈ । বহাগৰ এনে এটি পৰিবেশত ইতিমধ্যে এটি সুৰ তেওঁ গুণ গুণায়েই আছিল । ঠিক এনে
পৰতে মাহ-হালধিৰে লুইতত গা ধুই চুচুক চামাককৈ প্ৰেয়সী আহি তেওঁৰ নিচেই কাষতে বহিলহি । প্ৰেয়সীৰ
(বহল অৰ্থৎ অসমৰ জনগণৰ) দেহৰ মাহ হালধিৰ সুবাসত তেওঁ মতলীয়া হ'ল । প্ৰেয়সীৰ সাম্নিধাত আৰু
কল্পনা-ভাব-ভাষাৰ দোলনিত গীতৰ কলিয়ে অগা ডেৱা লগালে। অনুৰাগেৰে ৰঞ্জিত কিবা এক অনুভূতিয়ে
বুকুৰ ভিতৰখনত উখল মাখল লগালে । তেওঁৰ অনুভূতিত ইয়াৰ পূৰ্বৰ বহাগ যেন এফাকি পাহৰি ্যযাৱা
বিহুগীতহে আছিল আৰু আজি যেন হঠাতে মনত পৰিছে । প্ৰেয়সীৰ আগমনে সকলো খেলি মেলি লগাই
দিলে !‘বহাগ’ মাহ যৌৱনৰ প্ৰতীক; মিঠা বহাগ বা বসন্ত কাল হ’ল জীৱনৰ শ্ৰেষ্ঠতম সময় । ড০ হাজৰিকাদেৱে
কয়---“ ন বছৰৰ প্ৰথম দিনৰ এটি মিঠা ৰাতিপুৱা সদ্যসাতা প্ৰেয়সীক নিঢেঁই কাষতে পোৱাৰ পৱিত্ৰ আনন্দতকৈ
ডাঙৰ আনন্দ আৰু আছেনে ?” তেওঁ শুনিবলৈ পালে কিছু দূৰৈত এজাক বিহুৱতী গ৷ওৰুৰ খিলখিল হাঁহি ।
এনেতে এজাক বগলী আকাশেৰে গীত গাই গাই বিহুৱা আৱেশে তেওঁক জোকাই থৈ গ'ল । চৌদিশৰ এনে
পৰিবেশত স্থিৰে ৰব নোৱাৰিলে তেওঁ । তেওঁৰ সৃজনীশীল মনটো বলিয়াৰ দৰে হ’ল গীত ৰচিবলৈ আৰু
ধুমুহাৰ গতিৰে গীত লিখাত ব্ৰতী হ’ল। উল্লেখযোগ্য যে, শিল্পীৰ সৃষ্টিত পৰিবেশ বা বতৰৰ অৱদান অপাৰ ।
সেই কথাটোকে তেওঁ এই কালজয়ী গীতটিৰে বুজাই দিছে।

মিঠা মিঠা বহাগৰ
গীত এটিকে ৰচো বুলি ভাবিলোঁ
এনেতে, চুচুক চামাককৈ কাষ চাপিলা
মই যেন ভাষা পালোঁ ।
মিঠা মিঠা ব’হাগৰ

লুইততে তিওৱা তোমাৰে দেহা

মাহ আৰু হালধিৰ সুবাস ঘঁহা

নিচেই কাষতে পোৱাৰ পিছত
সুৰ যেন হাততে পালোঁ ।

মোৰ ব’হাগ যৈন
এটি সৰু বিহুগীত
ক’ৰবাত হেৰাই যোৱা
আজি যেন হঠাতে পোৱা ।
একজাক গাভৰুৱে হঠাতে হঁহা
একজাক বগলী বলীয়া হোৱা
বিহুৱা আৱেশে আজি মোক জোকোৱাত
মুই যেন ধুমুহা হ’লোঁ ।
কলিকতা ১৯৬৫

যদি জীৱনে কান্দে

নৈৰাশ্য বা হতাশাই (126]16959101}) লগ নধৰা লোক নাই বুলিলেই হয়। ইয়াৰ বাবে ধনী বা
নিৰ্ধনী, বিদ্বান-অবিদ্বান, নাৰী-পুৰুষ বা বয়সৰ সীমা নিৰ্দ্ধ'ৰিণ কৰা নাথাকে। নৈৰাশ্যই মানুহক বহুতললৈ
অৱনমিত কৰে। আনকি কেতিয়াবা ইয়াৰ অক্‌টোপান্বী হাতোৰাৰ কবলত পৰি মানুহে আত্মহননৰ পথো বাচি
লয়। মানুহৰ আশা অসীম। বহুক্ষেত্ৰত দেখা যায়, মানুহে ভবা ধৰণে আশা আকাঙ্ক্ষা পূৰণ নহয় বা হোৱাৰ
সম্ভাবনাও নাথাকে। তেতিয়া তেওঁৰ মনলৈ দুখ আহে; নিৰাশাৰ কলীয়া ডাৱৰে মনৰ আকাশ ছানি ধৰে।
আনকি কেতিয়াবা প্ৰাচুৰ্য্যৰ মাজত ডুবি ৰাজ অট্টালিকাত ৰিলাসী জীৱন যাপন কৰাজনীকো চকুপানী টোকা
দৈখা যায় । চিকিৎসা বিজ্ঞানী সকলে হতাশাক ([)6])[299101}) এবিধ মানসিক ৰোগ বুলি কয় । ইয়াৰ
বিপৰীতে কিছুমান এনেলোকো আছে যিয়ে জীৱনত কেবল হেৰুৱাইহে আহিছে; পোৱা নাই । আনকি ভৰিৰ
তলৰ মাটিখিনিও হেৰুওৱাৰ উপক্ৰম হৈছে। তেওঁ কিন্তু কান্দি কাতি ভাগি পৰা নাই ! আত্মসংযম আৰু ধৈৰ্য্য
শক্তিৰ সহায়ত দুখ-শোক হজম কৰি স্থাণুৰ দৰে অকণো বিচলিত নহৈ নিজে হাঁহি আনৰ দুখতো সমবেদনা
প্রকাশ কৰি আনৰ ওঁঠতো হাঁহি বিৰিঙায় । কবিয়ে কৈছে -- “পৰৰ দুখত কান্দিব পাৰিলে সংসাৰ সুখৰ
ঠাঁই।” নিৰাশাবাদী সকলক আশাৰ ৰেঙনিৰ আশ্বাস দিয়াৰ বাবেই মূলতঃ ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটিৰচে।
তেওঁ কয়-- “মানুহে জীৱিত কালতে জীবনৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্তৰ ৰস আচ্ছাদন কৰিব পাৰিব লাগে সুখৰে হওঁক
বা দুখৰে হওক । সেইটো কৰিলে দেখা যায়--যে জীৱনটো কেতিয়াও আমনি নেলাগে । -...1)01100066
€16060 1} 000 11101} 01 [)18156 গ1101 00 1110006 06)60060 11} (00110) 01 [)81]......
সকলো বিপদৰ পৰাই ৰস আচ্ছাদন কৰি জীৱনটোক পৰিপূৰ্ণ কৰি তুলিব লাগে । এইটোৱে মোৰ জীৱন
দৰ্শন। ”-{€ মই এটি যাযাবৰ)। শ্ৰোতা বন্ধুলৈ তেওঁ এই বাৰ্তাকে পঠিয়াইছে -- “কিমাননো কান্দিম?
আপুনিও আৰু কিমাননো কান্দিব ? হাঁইক আপুনিও --- ৷”

ষদি জীৱনে কান্দে নাই নাই বুলি
যদি দুখতে উৰে ধৰণীৰ ধুলি
নিৰাশাই আশাবোৰ ভাঙিব খুজিলে
মই গোৱা গীতটি গাবা ।
অ’অ’অ’অ,’ এটি বগলী যদি অকলে অকলে
উৰি উৰি যোৱা দেখা সাগৰৰ ফালে
বিৰাটক সৰু ক্ষণে ভবাই তুলিলে
মই ৰচা গীতটি পঢ়িবা ।
বিচৰাটো যদি তুমি এবাৰো নোপোৱা
নিবিচৰাটিকে যদি বহুবাৰ পোৱা
বিচৰাটি ভাবি গুণি কান্দিব খুজিলে
মুই হঁহা হাঁহিটি হাঁহিব ।
বহুতৰে বহু বুকু ভঙা ভঙা দেখোঁ
সেয়েহে আশাৰে ভৰা গীতবোৰ লিখোঁ
ভূুলতেই যদি তুমি এন্ধাৰকে পোৱা
বাঁইটকে শেৱালীৰ পাহি বুলি লোৱাঁ
তোমাৰ তেজেৰে বাট ৰঙা ৰঙা হ'লে
মই দিয়া সুৰেৰে মচিবা । ৰচনা ঃ শ্বিলং, ১৯৬৫

ৰিম্‌ বিম্‌ ৰিম্‌ কিম্‌ বৰষুণে

গণশিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকা য’লৈকে গীত গাবলৈ যায় তাতেই এটা নতুন গান লিখি সুৰ দিয়ে, গায়।
তেওঁ সদায় মানুহক নতুন কিবা এটা দিবলৈ বিচাৰে । ১-৬৫ চনত তেওঁক দুলাল বৰুৱাহঁতে (পিছলৈ
ৰাজনৈতিক নেতা) ইন্টাৰ কলেজলৈ গান গাবলৈ মাতিলে । সেইদিনা বৰষুণ আছিল । সেয়েহে তেওঁ পৰিবেশৰ
সৈতে খাপ খোৱাকৈ আলঙ্কাৰিক অথচ দেশপ্ৰেমৰ এই গীতটো লিখি সুৰ দি গালে । এই গীতটো ড',
হাজৰিকাৰ জীৱনৰ বিশিষ্ট, মাইলৰ খুটি । কাৰণ, গীত গাই ওভোতাৰ পৰত দুলাল বৰুৱা আৰু উদ্যোক্তা ল'ৰা
কেইজনমানে এৰোপ্লনৰ টিকট এটা আৰু লেফাফা এটা তেওঁৰ হাতত গুজি দিছিল । এৰোপ্েলেনত লেফাফাটো
খুলি চাই দেখিলে টকা পাচঁশ। সেয়াই তেওঁৰ গায়ক জীৱনৰ প্ৰথম মাননি । আজ্জন্ম সততাঙ বিশ্বাসী ড০
হাজৰিকাদেৱেইয়াৰ আগতে গীত গাই পইচা লোৱা নাছিল।ইফালে তেওঁৰ গান গাঁই আনে পইচা ঘটি আছে।
কলিকতাত উত্তম কুমাৰ, হেমন্ত কুমাৰে 'সাগৰ সংগমে’ গায় । অন্য শিল্পীয়ে তেওঁক গান গাই পইচা লোৱাৰ
কথা কলে তেওঁ কয়--নাই, গান নেবেচোঁ । ফিল্ম কৰিম । মই প্ৰফেছনেল চিংগাৰ নহওঁ ।' ‘তেওঁলোকে কয়
ঃ এইটা ভাল হ’বেনা । কিছু একটা কৰুণনা ।’ কাৰণ, হাজৰিকাদেৱৈ পইচা নললে ৰাইজে আন গায়ককো
পইচা দিব নোখোজে । লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ ‘'হৈৰা আমাৰ জনমভূমি ২ দৰে জাঙীয় প্ৰেমৰ এই গীতটি তেওঁ
১৯৬৫ চনত ৰচে যদিও অসমৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ আন্দোলনৰ প্ৰবল টৌৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ১৯৮০ চনত গীতটিৰ
প্ৰথম কথাখিনি মোৰ আইৰ চকুপানী ....... আৰু শেহৰ অন্তৰাটি “মোৰ কলিজাৰে সুৰ....................... ওফৰায়নো
ক'ত” পুনঃ সংযোগ কৰে ।
কথাঃ মোৰ আইৰ চকুপানী আৰু দেউতাৰ কপালৰ ঘাম কোন দেশৰ মাটিত সৰি পৰে ?
ৰিম্‌ বিম্‌ ৰিম্‌ বিম্‌ বৰষুণে
নৈপুৰ বজায় ক'ত,ক'ত?
গিৰ্‌ গিৰ্‌ডাৱৰেনো মাদল বজায় ক'ত ?
এই মোৰ অসম দেশত, অসম দেশত ।
হৈ মাইহাং বাতিত সোৱাদ পানী
যাচে কোনে ক’ত ?
কাৰ পদূলিত কেতেকীনো
মলেমলাই ক'ত ? --- এই অসম দেশত, অসম দেশত ।
এধানি এধানি নৈ সাগৰ হয় ক’ত,--ক’ত ?
সেই সাগৰকো ভয় নকৰেনো কোনে ক’ত ?
এই অসম দেশত, অসম দেশত ।
আইৰে চকুৰে মুকুতানো সৰে ক'ত ?
সেই মুকুতাৰে মণিপিন্ধি সাহ পাওঁ ক'ত ?
মোৰ দেউতাৰে কপালৰে ঘাম সৰে ক’ত ?
সেই ঘাম দেখি মৰোঁ যেন লাগে বাৰু ক'ত ?
অ’ মোৰ অসম দেশত ।
মোৰ কলিজাৰে সুৰবোৰ বুজে কোনে ক'ত ?
ন পুৰুষে দেশৰ হকে তেজ দিয়ে ক'ত ?
আনে কৰা উপলুভা ওফৰায়নো ক'ত ?/--অ’ অ' অ’ মোৰ অসম দেশত ।
ৰচনা £ যোৰহাট, ১৯৫৬

কলিৰ কৃষ্ণ বুলি

ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পৰম পুৰুষ শ্ৰীকৃষ্ণ পূৰোধা ব্যক্তি । সমাজত শান্তি-শৃডক্ষলা স্থাপন, জনকল্যাণাৰ্থে
তেওঁ যুগে যুগে ভিন্ন অৱতাৰ ধাৰণ কৰিছে। তেওঁৰ আকৰ্ষণীয় ব্যক্তিত্ব, চাৰু চক্ষুযুক্ত দৃষ্টিনন্দন দৈহিক
সৌন্দয্য, দযৎ হাঁহি যুক্ত মধুৰ বাৰ্জলাপে সততে মানুহৰ মন মুহি নিয়ে। তেওঁৰ বাঁহীৰ সুৰত গকুলৰ জনসাধাৰণ,
পশু-পক্ষী, ধেনু-বংস, তৰু-তৃণ-লতিকা মতলীয়া হৈ পৰিছিল । শাৰদী পূৰ্ণিমা নিশা যমুনাৰ ৰূপালী বালিত
পঞ্চম সুৰত তেওঁ বাঁহী বজালে। মুৰুলীৰ ধ্বনি শুনি য’ৰে কাম য’তে এৰি জাকে জাকে গেপনাৰী যমুনাৰ
বালিলৈ লৰ ধৰিলে হ্তীকৃষ্ণৰ সাহিধ্য লতিবলৈ ! শ্ৰীকৃষ্ণই যোলশ গোপিনীৰ সতে যমুনাৰ বালিত ৰামলীলা
ৰকৰিলে।

ড০ ভূপেন ছাস্জৰিকাও এজন ব্যক্তিত্ব সম্পন্ন নয়নানন্দ কলাবিদ । তেওঁৰ ওঁঠৰ প্ৰতিটো শব্দই
মানুহক মোহিত কৰে ! তেওঁ গীত গায় মানুহৰ বাবে, দেশৰ বাবে, জনকল্যাণৰ হকে; মাত মাতে মানুহৰ
মঙ্গলৰ বাবে । তেওঁৰ সুললিত কণ্ঠৰ গীত এবাৰ শুনিলে নাৰী কিয়, পুৰুষো বলীয়া হয় দেশে বিদেশে বিশ্ব
জুৰি তেওঁ গীত গাইয়েই ফুৰিছে। সেয়েহে তেওঁৰ গীতত বলীয়া হোৱা প্ৰেয়সীৰ সংখ্যা হয়তো হব পাৰে
সংখ্যৰৈ গণিব নোৱাৰা ধৰণৰ । এইবে৷ ৰ দেখি শুনি বন্ধুমহলে (বান্ধবী,প্ৰেয়সী ?) তেওঁক ‘কলিৰ কৃষ্ণ’ বুলি
জোকোৱাত তেওঁও এই গীতটিৰে প্রত্যুত্তৰ দিয়ে । গীতটি ৰচনাৰ বিষয়ে তেওঁ কয়-“মোক কোনোবাই
জোকাওঁতে ময়ো ধেমালিৰ ছলতে লিখি পেলাইছিলো ---" ।

‘কৃষ্ণ’ ‘কৃষ্ণ’ যুলি নোজোকাবা মোক

ঘোল শ গোপিনীও নাই

ৰচনা $ ১৯৬৬

জীৱনটো যদি অভিনয়

জীৱন আৰু জগত সম্পৰ্কে মানুহৰ চিন্তা কচ, ধ্যান-ধাৰণাৰ সীমা নাই পৃথিৱীৰ সৰাতেকৈ ৱটিল
প্ৰাণীটো হ’ল জীৱ শ্ৰেষ্ঠ ‘মানৱ’ । আজিৰ মানুহে পৃথিৱীৰ সীমা চেৰাই বায়ু মণ্ডম পাব হৈ মহাকাশত খোৱা
কাঢ়িছে। তথাপি মানুহে মানুহৰ গোপন মনৰ গহন বনৰ সভ্োদ পাবলৈ সক্ৰম হোৱা মই । ইয়াৰ বিস্তুম
উদাহৰণ আছে। তোমাক নাপালে চিপজৰী লম’ বুলি শ্ৰেষিক বা শ্ৰেকিকাই নিয়াৰ উদ্দেশ্য দিবি হোৱাৰ
পাছত এদিন সেইজনী (বা সেইজনক) কৌশলেৰে বাম দি আমৰ সন্তে বিয়াহৈ সংসাৰ পাতি সুখে সন্তোখে
কাল কটোৱাৰ দেখাৰ উদাহৰণ আছে। কিছুৱে জাকৌ মুখা পিন্ধি সমাজৰ আগত স্বামী-দ্ৰী সাজি থাকি
অন্ধকাৰত অঁইন এজনীৰে (বা এজনৰ) সৈতে সম্পৰ্ক ষাখি দৈহিক ফামনা চৰিডাৰ্থ কৰি থাকে। বাজনীতডিৰীয়
সকলে ভোটৰ সময়ত বক্তৃতাৰ ফুলজাৰি মাৰি বহুতো প্রতিশ্রুতি মিয়ে । কিন্তু ৰাস্তুম্ব ক্ষেত্ৰত সেইবোৰ
কাষকিৰী হয় জানো ? সকলো ফুটুকাৰ ফেন । মানৱ চৰিত্ৰ বুজা খুব কঠিম । এদেধোৰ বৈষমাই কাৰোবাৰ
হাঁহি ভৰা মুখত চকুলোৰ যমুনা! বোৱায় । বিশ্বাস যোগ্যতা হেৰুৰাই মানুহ মানুহৰ প্ৰতিআস্থাহীন হয়। জীৱন
সঁচা । যদি জীৱন অভিনয় হয় তেনেহলে ইয়াতকৈ দুখৰ কাৰণ কি থাকিব পাৰে ?ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে
কয়--“জীৱনটোত হঁহা আৰু কন্দা, পোৱা আৰু নোপোৱাকেলৈ কত চিন্তাই যে ভুমুকি নেমাৰে ----!"

জঁৱনটো ঘদি অভিনয় হয়
যদি অভিনয়তে ম্নবম বয়,
সেই মৰমৰ দাম কিমাননো ?

আকাশ এখিলা যদি কাপত হয়
আৰু ছ্লোনটো যদি আচল নহয়
সেই জোনাক্কৰ ৰহণ কিমাননো ?

বুজিও নুবুজা হৈ আমি

ভূলকে ভাল বুলি বোটলোঁ কিয় ?
বাহিৰে ৰং চং দেখি আমি

কোৱা ভাতুৰিকে আদৰোঁ কিয় ?
সেয়ে ক্ষণে ক্ষণে
কান্দো মনে মনে
নিচুকাৰ নিতৌ কোমেনো ?

বহুৱা সাজি সাজি আহি

মিছা মৰমতে সাঁতোবোঁ কিয় ?
তপত মৰুতূমিতে আমি

মিছা মৰীচিকা খেদোঁনো কিয় ?
সেয়ে কতজ্নে

নিতে নিতে গণে

পৃথিৱীত সুখী কিমানো ?
বোলৱা্‌ৰি £ লৱিবটি, ১৯৬৬

টিৰাপ সীমান্ত

স্োন্দযৰি ৰাণী অৰুণাচল । শাৰী শাৰী সেউজীয়া সুউচ্চ পাহাৰ, শুভ্ৰ বৰফ আৰু ডাৱৰে ঢকা
ভাৰতৰ পূৱপ্রান্তত অৱস্থিত সূয্য উঠা দেশ ‘অৰুণাচল’ । ভাৰত ভূমিৰ অৰুণাচলতেই পোনপ্ৰথমে সূৰ্য্য
উদয় হয় । অকল সৌন্দযাই নহয়, প্ৰাকৃতিক সম্পদতো অৰুণাচল চহকী । এই গীত লিখাৰ পৰলৈকে
অৰুণাচল ]খ!-.]}'/১ ‘নেফ৷|’ নামেৰে পৰিচিত আছিল । নেফা’ বা ‘উত্তৰ-পূৱ সীমান্ত ভূভাগ’ পাঁচখন জিলাত
বিভক্ত আছিল । যেনে --কামেং সীমান্ত, চিয়াং সীমান্ত, সোৱনশিৰি সীমান্ত, লোহিত সীমান্ত আৰু টিৰাপ
সীমান্ত । ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ‘নেফা’ বা অৰুণাচলকলৈ কৈবাটাও গীত ৰচিছে। কেঁচুৱাবস্থাত তেওঁ
হেনো ‘নেফাৰ গাখীৰ খাইছিল’ । সেয়েহে নেকি (?) তেওঁৰ অৰুণাচলৰ প্ৰতি ইমান প্ৰীতি ! এই গীতটিত
তেওঁ টিৰাপ সীমান্তৰ প্রাকৃতিক সৈন্দৰ্য্য, কলা- সংস্কৃতি, উৎসৱ-পাৰ্বণ, জীৱন ধাৰণ প্ৰণালী আদি বিস্তৃত
বিৱৰণেৰে অতি মনোমোহাকৈ সজাইছে। টিৰাপৰ প্ৰাকৃতিক সেন্দৰ্য্যাৱলী অতি মনোমোহা । ডাৱৰে ঢকা
ওখোৰা মোখোৰা অতি উচ্চ উচ্চ দূৰৈৰ নীলা পাহাৰত যেন সূৰুযটি অস্পষ্ট । টিৰাপ সীমান্ত বিভিন্ন জনজাতি
অধ্যুষিত । ইয়াত নক্তে, ৱাঞ্চু, টাংচা, য়ুগলি আৰু চাংলাং অঞ্চলত লুংচাং জনজাতি বাস কৰে । এওঁলোক
কলা-সংস্কৃতিবান আৰু উৎসৱ প্ৰিয় । ৱাঞ্চু কিশোৰ-ডেকাহঁতেডিঙিত লিকমণি, মূৰত কাশ্বান, সৰু ফানাট
মাৰি,হাতত জোঙা পাঘনু যাঠি লৈ ‘শ্বোৱান’ নাচ নাচে । তাৰে তালে তালে লাইকৈ কঁকালৰ সুন্দৰী গাভৰুহঁতে
নাচে খুন্‌চা অঞ্চল নক্তে সকলৰ বসতি স্থল। এওঁলোক সুন্দৰ সুঠাম দেহী; অতি কৰ্ম ব্যস্ত । গাত জেইমচেং
চোলা আৰু মূৰত বেতৰ খপক পিন্ধি, কঁকালত ৰঙীণ খাপৰিলৈ এওঁলোক লোণপুঙত ব্যস্ত । ইয়াৰে চাংলাঙৰ
লুংচাং, টাংচা খেতিয়ক সকলে তেওঁলোকৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী পিঠিৰ হোৰাতলৈ বাহৰ ওলোমা দলঙেৰে
দলে দলে নামি যায় ভৈয়ামৰ মাৰ্ঘেৰিটাৰ বজাৰলৈ; বিক্ৰি কৰিবলৈ । আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ দিনত নক্তে
সকলে ভৈয়ামত লোণ যোগান ধৰিছিল । কাৰণ, আজিৰ দৰে তেতিয়াৰ দিনত অসমত লে|ণ সুলভ নাছিল ।
সমাজ শিল্পী শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱে পাহাৰ-ভৈয়ামক একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি এখন বৰ অসম গঢ়াৰ পৰিকল্পনা
কৰি ‘এক শৰণ নাম ধৰ্ম' প্ৰচাৰৰ বাবে গীত-মাত, কলা-সংস্কৃতিক অস্ত্ৰ ৰূপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল । তেৰাৰ শিষ্য
শ্ৰীজ্ৰীৰাম আতাই নক্তে নৃপতিক শৰণ দি নৰৰো উত্তম ‘নৰোত্তম’ নামেৰে নামকৰণ কৰিছিল । মহাপুৰুষজনাই
কৈছিল --মানৱ ধৰ্মই শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম । মানুহ ‘মানুহ’ হ’লে, ইজ্ৰনে সিজনক সাৱটিলে জাতিকুল ভ্ৰস্তু নহয় ।
১৯৭২ চনত নেফাই ‘অৰুণাচল’ নাম লয় । সময় গতিশীল; সমাজ পৰিৱৰ্তনশীল । যাঠিৰ দশকত
লিখা এই গীতটোৰ সময়তকৈ আজিৰ টিৰাপ শিক্ষা-দীক্ষা, বিজ্ঞান, প্ৰগতিৰ বাটেৰে বহুদূৰ অগ্ৰসৰ হৈছে।
আঞথ.থসামাজিক পৰিনৰ্তনৰ লগে লগৈ সলনি হৈছে তেওঁলোকৰ ৰুচি-অভিৰুচি, জীৱন নিবাঁহৰ ধাৰা । এয়া যে
নিয়মেই নতুনৰ; তথাপিও পৰম্পৰাগত লোক-সংস্কৃতি আজিও অটুট আছে।

চিৰাপ সীমান্ত

ৰূপৰ নাই অন্ত
দেখিলোঁ মনৰ সেউজ দিগন্ত ।
সৌৱা টিৰাপৰ কিশোৰ ৱাঞ্চু
তাৰ মুঠিতে জোডা ষাঠি পাঘনু
ডিঙিত লিকমণি, মূৰত কাশ্বান
সৰু ফানাট্‌ মাৰি নাচিছে শ্বোৱান

চুটিকৈ লিচাৰে আৱৰা কঁকাল

ভাঙি ভাঙি গাভৰুৱে দিয়ে কিনো তাল ?
ভয়াবহ পাহাৰক সাৱটি ধৰি

চুমা খাই থকা ডাৱৰ আঁৰত

সুৰুষটি অস্পষ্ট !

সৌৱা ৰিণিকি ৰিণিকি
দেখিলো খুনচা বস্তি

সৌৱা সুঠাম নক্তেই ডেকাটি
গাত পিন্ধি জেইমচেং চোলাটি
মূৰত বেতৰে খপক শোভে
আৰু ককাঁলত ৰঙীন খাপৰি
সি লোণৰ পুগ্তত ব্যস্ত ।

টিৰাপৰে বস্তি চাংলাং

তাতে সৰল জনজাতি লুংৰা
সৌৱা টিৰাপ নৈৰে বুকুৰে

বাঁহৰ ওলোমা সাঁকোৰে

টাংচা খৈতিয়ক পাৰ হৈ

সৌৱা দেখোঁ দলে দলে নামিছে
পিঠিত হোৰা লৈ নামিছে।
বোলোঁ ককাই, ক'লৈনো যোৱাঁ ?
সি ক’লে,-- মাৰ্ঘেৰিটাৰ হাটলৈ
নহ'লৈ শ্রম ই'ব নষ্ট ।

আহোম স্বৰ্গদেউৰ দিনতে
লোণ বান্ধি নামিছিল নক্তে
তাহানিৰ জ্ীজ্ৰীৰাম আতাই
নক্তে নৃপতিক দিছিলে শৰণ
কৰি নক্তে শিষ্যৰ নামকৰণ
নৰৰে উত্তম নৰোত্তম’
কৈছিল মানুহ মানুহ হলৈ
সথজনে সিজনক সাৱটিলে
নহয় জাতিকুল ব্ৰস্ত ।

বচন! ; টিৰাপ ১৯৬৬ ? বোলছবি ; লঢ়িছটি

ধুমুহা নাহিবি

শাসন ব্যৱস্থাৱলীৰ ভিতৰত গণতন্ত্ৰকেই শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে। য’ত ৰাইজৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ
দ্বাৰা দেশৰ শাসন চলোৱা হয় । ([)21100ম8০% 19 01 016 [)€60])]6, 0% 016 [)6০0]1]6 8110.101
1|161)20|)[)}6 .) অলেখ কষ্টৰ অন্তত, অজস্ৰ শ্বহীদৰ তেজৰ বিনিময়ত ভাৰতে স্বৰাজ লাভ কৰিলে ইংৰাজক
খেদি । তেতিয়াৰে পৰা ভাৰতত গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা হয় । গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ এখনত জনগণে প্ৰত্যক্ষ
বা পৰোক্ষ ভাৱে দেশৰ শাসনত সহায় সহযোগিতা আগবঢ়াব পাৰে । কিয়নো, ৰাজতান্ত্ৰিক শাসন, ওঁপনিবেশিক
শাসনে জনগণক বাৰুকৈয়ে আমুৱাইছিল । সেয়ে গণতান্ত্ৰিক শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিস্থা হোৱাত ৰাইজে যেন সকাহ
পালে । সেয়েহে যি গছি চাকিয়ে ভাৰত মহাদেশ উজলাইছে গণতন্ত্ৰৰ এই গছি চাকি যাতে অক্ষয় চাকি হয়
গায়ক গীতিকাৰে তাকেই কামনা কৰিছে।

_ উল্লেখযোগ্য যে,ড০ ডূপেন হাজৰিকাদেৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশ ভ্ৰমি সেই দেশবোৰৰ শাসনব্যৱস্থা
আৰু তাৰ ফলাফল নিজ চকুৰে দেখি আহিছে। সমাজবাদী ৰাষ্ট্ৰ চীন, ৰাচিয়া,ভিয়েটনাম আদিৰ চমৎকাৰিত্বও
তেওঁ প্রত্যক্ষ কৰি আহিছে। সাম্যবাদ আৰু সমাজবাদী ৰাষ্ট্ৰবোৰৰ উন্নতি দৈখি আহি ভাৰততো সমাজবাদ
প্ৰতিস্থা কৰাৰ বাবে তেওঁ অনেক গীত লেখিছে, গাইছে কাৰণ, গণতন্ত্ৰত দুটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হয় -- এটা
পুঁজি পতি আনটো সৰ্বহাৰা । এয়া বাস্তৱ হৈছেও । তথাপি,ইংৰাজৰ শাসন, বা স্বৈৰতন্ত্ৰী ৰাজ শাসনত কৈই
বহু গুণে উত্তম । সেয়েহে গায়ক গতিকাৰে এই গীতটিৰে ভাৰতে জ্বলোৱা গণতদ্ব্বৰ এই গছি চাকি যাতে
অক্ষুণ্ণ ৰাখে তাৰ বাবে জনতাক আহ্বান জনাইছে।

গুৱাহাটী ; ছেপ্তেম্বৰ, ১৯৬৬ চন ।

ত ডুগিদাৰ ঠাত নল ৰষ্দা ত পৃডাতালী থও ৪]

লালবাহাদুৰ শাস্ত্ৰী ভাৰতৰ দ্বিতীয প্রধান মন্ত্ৰী । অতি দুখীয়া পৰিয়ালৰ পৰা বহু ঘাত প্ৰতিঘাত
অতিক্ৰমি ১৯৬৪ চনত তেওঁ ভাৰতৰ শাসনৰ শীষ পদ প্ৰধান মন্ছ্ীৰ কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে । তেওঁ হিন্দু কাশী
বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ আছিল । তেওঁ আছিল দৰিদ্ৰৰ ভাতৃ, বজ্ৰতকৈও কঠোৰ অথচ ফুলৰ দৰে কোমল হৃদয়ৰ,
ক্ষুদ্ৰাতি ক্ষুদ্ৰ অথচ মহৎ, দানবীয ক্ৰোধম্নিতো চিৰ উন্নত শিৰ । ১৯৬৬ চনত তেওঁ শাপ্তি চুক্তিৰ বানে
তাচখণ্ডলৈ যায় আৰু তাতেই তেওঁৰ দেহাৱসান ঘটে । তেওঁৰ মৃত্যুত সমগ্ৰ ভাৰত বৰ্ষত শোকৰ ছাঁ পৰে ।
গুণমুগ্ধ, শোকাৰ্ত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱেও তেতিযা তেওঁৰ প্ৰশস্তি সূচক এই গীতটো ৰচনা কৰে ৷

নাই নাই নই হৈনো আমাৰ আপোন শাস্ত্ৰী
তাছখণ্ডতে হ’ল শান্তিপথ যাত্ৰী ।

নিঃকিন শৈশৱে সংগ্ৰায়ী সাজিলে
সংগ্ৰামী যৌৱনে সাত্বিক সাজিলে
ভাৰততে পনতিহ্যৰ গুঢাৰ্থ বুজিলে
প্ৰাচ্যৰ সংযমৰ স্বৰূপ বখানিলে
প্রতি দৰিদ্ৰৰ তেওঁ যেন ভাতৃ
দূৰণিৰ দেশতে হ’ল শান্ত্বিপথ যাত্ত্ৰী ।
ক্ষুদ্ৰাতিক্ষুদ্ৰ হৈয়ো মহত্ব দেখুৱালে
দানবীয় ক্ৰোধাগ্রিতো শিৰ নোদোঁৱালে
হিন্দু কাশীপীঠ জয়ী বিদ্যাৰ্থী আছিলে
হাফিজৰ দেশতে সুখনিদ্ৰা লভিলে
সন্মানী সন্ধিৰে মুহিলে ধৰিত্ৰী
ওমৰৰ দেশতে হ'ল শান্তি পথ যাত্ৰী ।
প্ৰতি ভাৰতীয়কে তীখাৰে বন্ধালে
প্ৰতিজনক মনে মনে নিজ নেতা সজালে
কাৰ্য্য সমাপিহে তেওঁ মৃত্যুকোলাত বহিলে
আপোনাৰ গৃহলৈ সুপ্ত শাস্ত্ৰী আহিলে
স্বদেশলৈ উভতিলে যেন আমাৰ পিতৃ
তাছখণ্ডতে হ’ল শান্তিপথ যাত্ৰী ।

বিশ্ব সমাজ নাট ঘৰতে চমু নাট মেলিলে

তিনিটি দৃশ্যৰে একাঙ্কিকা ৰচিলে ---

প্ৰথম দৃশ্যতে তেওঁ সৰলতা সানিলে

দ্বিতীয় দৃশ্যতে তেওঁ ৰুদ্ৰ ৰস ঢালিলে

তৃপ্তীয় দৃশ্যতেনাশে ঘোৰ ৰণ ৰাজতৰি
তাছখণ্ডতে হ'ল শান্তিপথ যাত্ৰী
ওমৰৰ দেশতে হ’ল শান্তিপথ যাত্ৰী
দূৰণিৰ দেশতে হ’ল শান্ত্বিপথ যাত্ৰী ।

ৰটনা £ ১৯৬৮

অ’ ককাইটি অ’

মানুহে সমাজ পাতি বসবাস কৰাৰ পৰাই পৰিযাল গঠন হয় । এজন পুৰুষ আৰু এজনী নাৰীয়ে
লগহৈ একোটি পৰিয়ালৰ জন্ম দিলে । সময় বাগৰিল । সামন্ত যুগত নাৰী হৈ পৰিল পুৰুষৰ ভোগৰ
সামঞ্জী আৰু সন্তান লালন পালনৰ আহিলা । মূৰত দীঘল ওৰণিলৈ ঘৰৰ চাৰি বেৰৰ মাজত পূৱে ধল ফাট
দিয়াৰে পৰা ৰাতি দৃপৰলৈকে ঘৰখনত সৈৱা (শ্রম দান) আগবঢ়ায়, সন্তানক লালান পালন কৰে ।
তেওঁলোকৰ নাছিল বাক স্বাধীনতা, ব্যক্তি স্বাধীনতা, সম্পত্তি আৰু সম্তানৰ অভিভাবকত্বৰ অধিকাৰ ।
আনকি পতিৰ মৃত্যুৰ চিতা জুইত পৰি সতী যোৱা প্ৰথাও আছিল । নাৰীৰ পৰিচয় আছিল পিতৃ, ভাতৃ,
স্বামী, পুত্ৰৰ নামেৰে । শৈশৱতেই বিবাহ বন্ধনেৰে বন্বী হ'ৰ লগীয়া হোৱাত তেওঁলোকৰ অন্য পুৰুষক মন
দিয়াটো অকল্পনীয় আছিল । টশ্বৰ চন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰ আৰু ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ৰ অশেষ প্ৰচেষ্টাত এই
অমানৱীয় আইন সমূহৰ ওৰ পৰে।

ইংৰাজৰ শাসন কালত এখন দুখনকৈ বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয প্ৰতিস্থা হোৱাত দেশৰ লগতে অসমতো
শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ হ’ল । কুৰি শতিকাৰ তৃতীয় চতুৰ্থাংশৰ ফালে নাৰীয়ে মূকলি মূৰীয়াভাৱে শিক্ষা দীক্ষা গ্ৰহণ
কৰিলে, স্কুল কলেজ, অফিচ কাছাৰী আদিৰ ওপৰিও বিচাৰ আৰু শাসনতো অংশ গ্রহণ কৰিলে । ই অতি
সুখৰ কথা। নাৰীৰ উন্নতিয়ে দেশৰ উলতি । কাৰণ, নাৰী যে অৰ্ধাকাশ ! কিন্তু, নাৰীৰ মহিমা দেৱতায়ো
নাজানে, নাৰী চলনাময়ী,ঘৰত গাভ 1 ছোৱালী থকা মানে কালসৰ্প পুহি ৰখা, ‘কামিনী স্বৰূপে সৰ্পিনী
দংশয়’আদি নাৰী সম্পৰ্কে অনেক বিৰূপ মন্তব্য শুনা যায়। এই কথাবোৰ কোনে কি পৰিস্থিতিত বা কি
অৰ্থত কৈছিল সঠিক জনাৰ উপায় নাঁই । সৌ সিদিনালৈকে পুৰুষে বহুপত্নী আৰু নাৰীয়ে একপতি গ্ৰহণৰ
ব্যৱস্থাহে আছিল । বৰ্তমান আমাৰ সমাজকো পশ্চিমৰ বতাহে কোবাইছে। নগৰ চহৰৰ শিক্ষিতা আধুনিকা
কিছু নাৰীয়ে সমান্তৰাল ভাৱে তিনি চাৰিজন প্ৰেমিকৰ সৈতে প্ৰেমলীলা অব্যাহত ৰাখে । কোনো কোনোৱে
গাৰ কাপোৰ সলোৱাদি প্ৰেমিক সলায় । ভৈগধাদী সমাতৰ নৈতিকতা স্খলিত এনে গাভৰুৰ ক্ষেত্ৰত
‘নাৰীনাং ভষণং লজ্জা’ বোলা ক্রণাৰ কানো সৃল্য নাই । ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ত্যাগ, মহানতা আৰু গুণৰ
ভিত্তিত নাৰীক দূগা, লক্ষ্মী, সৰস্বতী, মাতৃ, শক্তি, জ্ঞ্যোতি আদি ৰূপে পূজা কৰা হয় । ইযাৰ বিপৰীতে এই
ছোৱালীবোৰে নিজৰ নীচ লিন্সা পূৰণৰ স্বাৰ্থত সহজ-সৰল, হোজা, নীৰিহ ডেকাবোৰক ভূৱা প্ৰেমৰ
মায়াজালেৰে মেৰিয়াই স্বাৰ্থ সিদ্ধি হ'লে আঁতৰাই পঠিয়াই নগুষ নাণ্ডটি কৰে । স্বৰ্গীয় প্ৰেম পণ্যলৈ
পযবিসিত হয় । চালাক চতুৰবোৰৰ কথা নাই; সহজ সৰল ল’ৰাবোৰক এনে কৰ্ম কাণ্ডই বিভ্ৰান্ত কৰে।
নিজ কৰ্তব্য আৰু আদৰ্শৰ পৰা পিছলি পৰি তেওঁলোকে হাবু ডুবু খায়; দিনতে কালৰাত্ৰি নামে। অৱশ্যে,
দেৱী দূৰ্গা, লক্ষ্মী, সৰস্বতীৰ দৰে ছোৱালীৰ এতিয়াও অভাৱ নাই । সৈয়েহে, প্রেমৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰস্তাৱ পোৱাৰ
লগে লগে আৱেগিক নহৈ প্ৰেমৰ স্বৰূপ বুজি লৈহে সঁহাৰি দিষ লাগে -- গীতটিৰে সমাজ সংস্কাৰক ড০
হাজৰিকাদেৱে এনে ইংগিতকে দিয়ে । লগতে সমাজত শিপা মৈলা এনে ব্যাধিকো চিনাক্ত কৰি ইয়াৰ
প্ৰদূষণৰ পৰা সমাজক মুক্ত কৰাৰ অৰ্থে এই গীতটি ৰচে ।

অ’ ককাইটি অ’
কিহ'ল?
কথা £ কিহ'লঅ’

চুচুক্‌ চামাক্‌কৈ দিপালীজনীয়ে কিয়
মোৰ পিনে ৰ’ লাগি চায় ?

কথাঃ

ভাইটি তই বুজিকে পোৱাহে নাই ।
ভাইটি তাই বোধহয় তোকেই ভাল পায় ।

সৌ কৰবীজনীয়ে কিয়,মৰমী চাৱনিৰে
খিৰিকী মুখত থিয় হয় ?
ভাইটি এয়া প্ৰথম প্রেমৰে পৰিচয়
ভাইটি এয়া মৰম বোটলাৰ সময় ।
পিছে দিপালী কৰৰীকৈ
দীপক বৰুৱাৰ স’তৈ
মিলা দেখি কিবা ভাৱ হয় ।
অ',তেনে ভীষণ কথা হ'ল ভাই
তৈেলৈ,মোৰ উপদেশ দিবলৈ নাই ।
তহতৰ বয়স ৰঙীণ সৰস
বুজিও নুবুজ একো,;
যেনিয়ে চকু যায় তৈনিয়ে থমকি ৰয়
নৈচাবৰ মন নই কাকো ।
আৰু লিপিকা দেবীয়ে কিয়
নীলা নীলা চিঠিৰে
বহু বহু মিঠা কথা কয় !
ভাইটি তোৰ সমান আৰু অঁকৰা নাই,
শুনিছোঁ বহুতলে’ চিঠি লিখে তাই ।
আৰু সৌজনী অঞ্জনা হংস খোজেৰে দেখোঁ
মোৰ পিনে আহে আগুৱাই !
ভাইটি তঁই সাৱধান হোৱা কিয় নাই ?
বহুতে কয়, বহুতকে ভাল পায় তাই ।

সাৱধান কৰি দিছোঁ কিন্তু

ৰচনা ; কলিকতা, ১৯৬৮

এদিন ধনে ধানে শস্যে-মৎস্যে ভৰ পূৰ আছিল অসম, সুখ শাস্তিয়ে ৰৈ বৈ গৈছিল । কালৰ গৰাহত
সকলো বিলুপ্ত হ’ল । বীৰ-বীৰাঙ্গনাৰ সাহ আৰু ত্যাগ আদৰ্শেৰে সোণালী এই দেশৰ ইতিহাস । সেয়েহে
গৌৰৱময় অতীতক সুৱৰি এদিন জাতীয় চেতনাৰে উদ্বুদ্ধ সাহিত্য সম্মাট লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা দেৱে লিখিছিল-
-“আমি অসমীয়া নহওঁ দুখীয়া, কিহৰ দুখীয়া হ’ম ?” তেখেতৰ এই কথাৰ প্রতিবাদ কল্পে জাতীয় চেতনাৰে
সচেতন ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱেও গাইছে যে- পূৰ্বৰ গৌৰৱেৰে গৌৰৱাম্বিত হৈ আজিৰ অসমীয়াই এঙামূৰি
ভাঙি থাকিলে নহব ! অসমীয়াই যদি নিজ ৰাজ্য অসম আৰু অসমীয়াৰ জাতিৰ প্রতি সচেতন নহয় নিশ্চিত
ভাৱে এদিন অসম ৰসাতলে যাব। কাৰণ, ৰাহুৰ দৰে নানা সংকটে গিলি আজি অসমীয়াৰ অস্তিত্ব বিপন্ন।
এফালে এচাম নিৰক্ষৰ, নীৰিহ, হোজা আৰু আনহাতে এচাম অকৰ্মন্য, কেলেহুৱা অসমীয়াই মদ ভাং আদি
মাদক দ্ৰব্যৰ নিচাত ডুৰি নেজানে নিজৰ অস্তিত্বৰ কথা। মাথোঁ মুষ্টিমেয় সংখ্যক বুদ্ধিজীৱি, জনা বুজা সমাজ
সচেতন লোকহৈ দেশৰ প্ৰতি, সমাজৰ প্ৰতি সচেতন। এই শিক্ষিত বা বুদ্ধিজীৱিৰ চামৰ একাংশই দেশতকৈ
নিজৰ উদৰ শকত কৰাতহে অধিক গুৰুত্ব দিয়ে ।ইফালে জোৰ পুৰি হাত পাওঁ পাওঁ । এনে অৱস্থাত স্বদেশ
স্বজাতি প্ৰেমী ডা০ হাজৰিকাদেৱে দেশ আৰু জাতিৰ এই দুৰ্দ্দিদৰ কথা আম জনতাক আঙুলিয়াই তেওঁলোকক
সজাগ হ'বলৈ সকিয়াই দিবলৈ এই গীতাট ৰচে। তেওঁ আন এটা গীতত লিখিছে যে ‘এই গীত নুশুনিলে শত
গীত লিখি যাম জগাই লুইতৰ পাৰ।’ সঙ্গীত জনজাগৰণৰ শক্তিশালী আহিলা। গীতৰ ভাষাই আবালণ-বৃদ্ধ
বনিতা আনকি মুমূৰ্যুজনৰো প্ৰাণ স্পৰ্শ কৰে। মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱেও কলা ংস্কৃতিৰ মাধ্যমেৰে বৃহত্তৰ অসমীয়া
সমাজ গঢ়াত ব্ৰতী হৈছিল। গীতৰ ভাষাৰে তেওঁ কৈছে যে-- নানা জাতি-উপজাতি, ভাষা-ভাষী লোকেৰে
গঠিত অসমীয়া জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়া একে দিনাই বা এবছৰতে সম্ভৱ হোৱা নাই । যুগ যুগ ধৰি এই ভৃ-খণ্ডলৈ
প্ৰৱজনৰ সোঁত বৈ আহিছে আৰু বৰ্তমানো বৈ আছে। নানা বিপয্যয় আৰু সংঘাতৰ সন্মুখীন হৈ আহিআহি
থলুৱা আৰু প্ৰৱজনকাৰী উভযৰে সংমিশ্ৰণত আজিৰ এই অসমীয়া জাতিটো সম্ভৱ হৈছে৷ মহাপুৰুষ শ্ৰীশঙ্কৰদেৱ,
মৰহিব খোজা অসমীয়া সাহিত্য সংস্কৃতিক নৱৰূপ দিওঁতা জ্যোতিপ্ৰসাদ প্ৰবজনকাৰীৰে সম্তান। আজিৰ অসম
সংকটৰ গৰাহত । বৰ্হিদেশৰ জনশ্রোতে অসমীয়া জাতি, সাহিত্য-সংস্কৃতি আৰু সাৰ্বভৌমত্বৰ প্ৰতি ভাবুকিৰ
সৃষ্টি কৰিছে। সেয়েহে, আমি সময় থাকোঁতে যদি সচেতন নহওঁ তেন্তে এদিন আমি নিজৰ ঘৰতে ভগনীয়া,
মগনীয়া হ'ব লাগিব আৰু এই জাতিৰ ইতিহাস যাদু ঘৰত বিচাৰিব লাগিব দূৰদৰ্শী শিল্পী ড০ হাজৰিকাদেৱে
এই কথা অনুমান কৰি ১৯৬৮ চনতে এই গীত লিখি ৰাইজক সাৱধান হ'বলৈ সোঁৱৰহই দিছিল। জাতীয় প্ৰেমত
উৱুদ্ধহৈ তেওঁ প্ৰথমে শ্ৰদ্ধাৰে সোঁৱৰে অসমীয়া ভাষা সাহিতাৰ ত্ৰাণকৰ্তা সাহিত্য সম্ৰাট লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱক;
তাৰ পিছত দেশৰ বাবে নিজ মোমায়েকৰ শিৰচ্ছেদ কৰা লাচিত বৰফুকন, ‘অসম মৰিলে আমিও মৰিম’
বোলা দেশভক্ত তৰুণ ৰাম ফুকন,অসম কৈশৰী অম্বিকা গিৰি আৰু জ্যোতি প্ৰসাদক। আজি অসমত ‘অসমীয়া
কোন’ (?) এই প্রশ্ন বিভিন্ন জাতি জনজাতিৰ মাজত পুনঃ পুনঃ উত্থাপিত হৈছে । এয়া বিচ্চিন্নতাবাদী আৰু
নাষ্ট স্বাৰ্থাম্বেসী মনোভাৱ প্ৰসূত। হাজৰিকাদেৱে তাহানিতেই এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰত কৈছে যে, থলুৱা আৰু লুইতৰ
পাৰত আহি এই ৰাজ্যৰ মাটিক মাতৃ বোলা প্ৰতিজন লোকেই অসমীয়া ৷ আমাৰ পৰিচয় প্ৰথমে অসমীয়া আৰু
তাৰ পিছত একোজন ভাল ভাৰতীয়। তেওঁ বিশ্বপ্ৰেমিক অসমীয়া সকলোকো সকিয়াই দি কৈছে যে বিশ্ব
বোলা কোনো এখন ৰাষ্ট্ৰ নাই । প্ৰতিখন ৰাষ্ট্ৰই ভৌগোলিক পৰিসীমাৰে পৰিবেষ্টিত আৰু সৈই নামেৰে মানুহ
পৰিচিত। সেয়েহে আমি নিজ জনমভূমিক সুৰক্ষা দিয়া আমাৰ পৱিত্ৰ কৰ্তব্য। নিজৰ মাতৃক ভাল পালেই
অনাৰ মাতৃক ঘিণ কৰাটো নুবুজায়। অন্যথায় আমি বিশ্বমানৰৰ ওচৰত মেৰুনদণ্ডহীন বুলি হাঁহিয়াতৰ পাত্ৰ
হ'ম। এই গীত লিখাৰ এটা দশক পিছতহে সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা আৰু অসমৰ জনতাই ‘অসমৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ

আন্দোলন’ গঢ়ি তোলে। সিও এক ভৈকোভাওনাত পৰিণত হ'ল । সুদীৰ্ঘ ছবছৰ ধৰি চলা এই
আন্দোলনত অসমৰ মাটি শত সহস্ৰ স্বহীদৰ তেজেৰে ৰাঙলী হ'ল । জনমভূমিৰ প্ৰতি'বসমৰ ৰাইজৰ যি শ্ৰদ্ধা,
আত্মত্যাগ তাৰ প্ৰতি মূৰ দোৱাই সময়ৰ স’তৈ খাপ খুৱাই গীতিকাৰে ১৯৮০ চনত তৃতীয় অন্তৰাটো সলনি
কৰে আৰু আৰম্ভণিৰ ‘কথা’ আৰু তৃতীয় অন্তৰা ‘অসম............... ......... ভগনীয়া হ'ব’ পুনৰ সংযোগ কৰে ।

কথা হঃ সাহিত্য সম্ৰাট লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱে কৈছিল --
“আমি অসমীয়া নহওঁ দুখীয়া; কিহৰ দুখীয়া হ'ম ?"
সঁচা, পিছে---

(ওপৰোক্ত কথা খিনি ১৯৮০ চনত আগকথা হিচাবে সংযোগ কৰা হয় ।)

‘আমি অসমীয়া নহওঁ দুখীয়া'

বুলি সাম্তুনা লভিলে নহ’ব

আজিৰ অসমীয়াই নিজক নিচিনিলে
অসম ৰসাতলে যাব ।

নানা জাতি উপজাতি ৰহণীয়া কৃষ্টি

আকোঁৱালি লৈ হৈছিল সৃষ্টি

এই মোৰ অসম দেশ

বিভেদ পৰিহৰি, নিজ হাতে শ্ৰম কৰি

দৈশক নগঢ়িলে

এই দেশ হ'ব নিঃশেষ

আৰু মনবোৰো ভাগি ছিগি যাব

আজিৰ অসমীয়াই নিজকে নবচালে অসমতে মগনীয়া হ'ব ।

প্ৰতি অসমীযাই কি কৰা উচিত
উপদেশ দিবলৈ নাই লাচিত,

‘ডাঙৰ নহয,দেশতকৈ মোৰ

দুৰ্বলচিতিয়া মোমাইবোৰ' - বোলা
হেংদানধাৰী লাচিত নাথাকিলেও
আগুৱাই যাবই লাগিব।

নহ'লে অসমীয়া অসমৰ মাটিতে নিজেই মগনীয়া হ’ব ।

কোনোবা কাপুৰুষক,পুৰুষ কৰিবলৈ

জ্যোতি প্ৰসাদও নাই !

অসম মৰিলে, আমিও মৰিম

বুলি ক'বলৈ তৰুণও নাই '

আজি অম্বিকাগিৰি নাই

‘দেশ গ'ল গ'ল' বুলি দিনে নিশাই সোঁৱৰাব ।

আজিৰ অসমীয়াই নিজক নবচালে অসমতে ভগনীয়! হ'ব ।

(১৯৮০ চনত অসমৰ জাতীয় অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সময়ৰ সৈতে খাপ খুৱাই
ভড০ হাজৰিকাদেৱে “কোনোবা কাপুৰুষক..-....----. ----- অসম ৰসাতলে মাব” অন্তৰ! ফাকি তলত লিখা

কথা £ ‘অসম মৰিলে আমিও মষিম’ বুলি ক’বলৈ কোনো যে নাই ৰুলি আজি কোনে ক’ব ।

কোনোবা কাপুৰুষক পুৰুষ কৰিবলে’
জ্যোতিপ্ৰসাদও যে আছে

‘অসম মৰিলে আমিও মৰিম’

বুলি ক’বলৈ শ্বহীদও আছে।

আজি অম্বিকাগিৰিৰ চিঞৰক হেজাৰে

হাতে কামে নৱ ৰূপ দিব

আজিৰ অসমীয়াই সংগ্ৰাম নকৰিলে অসমতে ভগনীয়া হ’ব ।

আনৰে লগতে অসমীয়াই অসমতে

যদিহে নেবাচে বাৰু ক’তনো বাচিৰ ?

মোৰ আইক ভাল পাওঁ বুলিলে

আনৰ আইক জানো ঘিণ কৰাটো বুজাব ?

প্রতি অসমীয়া---আমি ভাল ভাৰতীয়

আৰু দূৰণিৰ পৰা আহি লুইতৰ পাৰৰে

মাটিক মাতৃ বোলা প্রতি ভাৰতীয় হ’ল
নতুন ৰূপৰ অসমীয়া !

আমি সেইভাৱে থাকিলেই হ’ব

অ’, নহ’লে আমাৰ ‘ৰাজহাড় নাই’ বুলি
বিশ্বই বৰকৈ হাঁহিব ।

বিশ্বপ্ৰেম বিনন্দীয়া বুলি
অনুভৱ কৰা প্ৰতিজন অসমীয়া
তুমিওতো জানা এটি কথা --
আপোন মাতৃৰ অশ্ৰু নমচিলে
বিশ্বপ্রেম হ’ব বৃথা
তুমি বিশ্বৰ শৰীৰত পঙ্গু অঙ্গ হ’লে
বিশ্বই জানো ভাল পাব ?
পৃথিৱীত জনমি সচেতন নহ'লৈ প্ৰাপ্যও থিতাতে হেৰাব।

অসমৰ ৰাইজে নিজকে পাহৰিলে ভোগালীতো দুৰ্ভোগ পাব !
আৰু বাপতি সাহোন সেই ৰঙালী বিহুটিও কঙালীত পৰিণত হ’ব !
আজিৰ অসমীয়াই নিজক নবচালে অসম ৰসাতলে যাব !

আজিৰ অসমীয়াই নিজক নিচিনিলে অসমতে মগনীয়া ব’ব !
পৃথিৱীত জনমি সচেতন নহ লৈ প্ৰাপ্যও থিতাতৈ হেৰাৰ !

ৰচনা £ ভোলাগুৰিচাহ বাগিচা ৮ এল্ৰিল ১৯৬৮

ৰ ৬". ৰ: লৰ, 57 349459,02
কাঃ মঙ
9 ০
চখ

শিল্পী হিচাবে ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ এটা বিশেষ ৰৈশিষ্ট এয়ে যে-- তেওঁ য'জৈকে গীত গাবলৈ যায়
সেই ঠাইৰ সমাজ-সভ্যতা, কৃষ্টি-সংস্কৃতি, ভৌগোলিক বিৱৰণ আদি অধ্যয়ন কৰি ঠাই ডোখৰৰ প্ৰতি সন্মান
সূচক এটি গীত ৰচি গাই সেই সমাজখনক আণ্ডুত কৰে ৷ এই গীতটিৰ নঙলা মুখতে ‘কাঃ মঙাইহ্‌ চেঃ
মিজোৰাম’ বুলি মিজো ভাষাত মিজোৰামৰ প্রতি মৰম ভালপোৱা আৰু শ্ৰদ্ধা যাচি গীতৰ সভাৰ পাতনি
মেলিছে। মেঘে ঢকা সুউচ্চ নীলা পাহাৰ আৰু সেউজীয়া গছে-বনে সূৰ্য্য উঠা দেশ মিজোৰাম যাৰ ৰূপৰ
তুলনা নাই । স্বাধীনতা প্ৰি, শান্তি প্রিয মিজো সকল শিক্ষিত আৰু পৰিশ্ৰয়ীও । বহু সংঘৰ্ষ, বহু স্বহীদৰ কেচাঁ
তেজৰ বিনিমযত মিজো নেশ্যনেলিষ্ট ফ্ৰণ্টৰ নায়ক লালডেঙ্গাৰ নেতৃত্বত আৰু পিছলৈ তেওৰ বলিষ্ঠ শাসনত
আজিৰ মিজোৰামলৈ শাস্তি ঘূৰি আহিছে । বৰ্তমান মিজ্রোৰাম ভাৰত বৰ্ষৰ ভিতৰতে এখন সুশিক্ষিত, স্থাবলদ্বী,
সুখ শান্তিৰে সমৃদ্ধ ৰাজ্য । বমখেতি এওঁলোকৰ প্রধান কৃষি । কিন্তু, এই কৃষিযে বিস্তুৰ ভূমি আৰু গছ বনৰ
ক্ষতি সাধন কৰা বাবে মিজোৰাম চৰকাৰে ইযাৰ বিষ্ল্পৰ সন্ধান কৰিছে। মিজ্তো সকল উৎসৱ প্ৰিয়, সাহিত্য-
সঙ্গীত-নৃত্য গীত প্ৰিয। খট খট ‘চেইৰো ’ৰ (বাহ নৃত্য) ছন্দত যেন গীতাৰৰ সুৰে সুৰে বৈ যায় কল 'দাই নৈ।
অভ্যাগতক তেওঁলোকে মিঠা হাঁহিৰে ‘চিবায চিবায’ বুলি সম্ভাষণ জনায। মিজে' গাভৰুৱে নিজ হাতে বোৱা
‘গোৱান’ (মেখেলা), ‘কৰ্চেই’ (বুকুত পিন্ধা চোলা) আৰু ফুলৰ অলঙ্কাৰ পিন্ধি নচা ‘পাংকপাৰ' (মিজো
পাতগাভৰুহঁতে যৌবনৰ আগমণত পখিলাৰ দৰে নচা নাচ) নাচৰ দৃশ্য অতি মনোৰম। ৰাজ্যখনৰ বিলখাওটলি!ং,
লুংদাই, বৈৰাংটে, লুংলৈ, থিংচুলথলিয়াই, শ্বেৰচিম, হুনাথিয়াল, কলাচিব আদি সকলো ঠাইৰে জনতা সজাগ,
আত্মসচেতন, সমাজ সচেতন, সমাজখনক প্ৰগতিৰ বাটেৰে আগুৱাই নিবলৈ আটাইয়ে যেন দৃঢ় প্ৰতিজ্ঞ।
কাৰোৱেই যেন নাই জিৰণি, ধ্বংসৰ বিপৰীতে সৃষ্টিৰ প্ৰতিহে আগ্ৰহী সেই সুন্দৰৰ পূজাৰীসকল। মিজো, হমাৰ,
পৈ, লাখেৰে, কুকি, চাকমা আদি জাতি জনজাতিৰ মিলন ভূমি মিজোৰাম। মিজো সকলৰৰ ইস্বৰ হ'ল
‘পাথিয়ান’। প্ৰবাদ মতে তেওঁলোকৰ ইশ্বৰ পাথিযান আহিছিল 'ছিনলুঙ' নামৰ গাতেৰে আৰু তেওঁলোক
তেওঁৰেই সতি-সম্তুতি। উল্লেখযোগ্য যে, ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে মিজোৰামলৈ গীত গাবলৈ যাওঁতে
মিজোৰামৰ ৰাইজৰ মৰমৰ বন্যাত উটি ভাঁহি গৈছিল। তেওঁ তাত গীত গাই মিজোৰাম আৰু অসম দুয়ো
ৰাজ্যৰ মৰম-চেনেহ, বন্ধুত্ব-ভাতৃত্বৰ এনাজৰাডাল সুদৃঢ় কৰি মৰমৰ অত্যাচাৰত ওডতাৰ পৰত দুচকুৰে বৈ
অহা চকুপানী ‘লুথুম’ টুপীৰে ঢাকি ‘কলাওমে।’ বা ধন্যবাদ জনাই ৰিদায় লখ। গীতটিত মিজো ভাষাৰ শব্দৰ
ব্যৱহাৰে সোণত সুৱগা চৰাইছে।

কাঃ মঙাইহ্‌ চেঃ মিজোৰাম
তোমাক ভালপাওঁ মিজোৰাম ।

খট খট্ট্‌ চেইৰো 'ৰ ছন্দ লই
গীতাৰৰ সুৰে বয় কল 'দাঁই নৈ
সু-উচ্চ ফাংপুই নীলা পাহাৰে
মৌন ভাষাৰে কিবা হুংকাৰে
শিখৰৰ বু্মখেতি এৰি এৰি থৈ
সংগ্রামী মানুহে থমকি ৰৈ
হাঁহি হাঁহি আমাক দিলে বিদায়
হাত বাউল দি কয় -- ‘চৰায় চিবায়’
কি এই দৃশ্য ; নয্ননাভিৰাম
সই সংগ্ৰায়ী দৈশ,-যাৰ নাম মিজোৰাম-- কাঃ মপ্ভাইহ্‌ চেঃ মিজোৰাম ।

সেউজীয়া মনৰ মাদকতা লৈ

এগৰাকী গাভৰুৱে লহপহকৈ

আমাক হাঁহি মাৰি আদৰিলে

তাইৰ হাতে বোৱা ‘গোৱান’ মেখেলাতে

ৰঙা, নীলা আশা ভৰা ফুল ফুলিলে,

তাইৰ বক্ষৰ ‘কৰচেই’ চোলাতে

শুকুলা মেঘে কিবা ফুল বাচিলে

তাইৰ ফুলৰ অলংকাৰ হালে জালে

‘পাংকৃপাৰ’ নাচোনৰ তালে তালে ।
কি এই দৃশ্য নয়নাভিৰাম

'ই গাভৰুৰ দেশ যাৰ নাম মিজোৰাম--কাঃ মঙাইহ্‌ চৈঃ মিজোৰাম ৷

বিলখাওটলিং বা লুংদাই বৈৰাংটে বা লুংলে
থিং চলথলিযাই বা শ্বেৰচিব্‌
হুনাথিয়াল কিম্বা কলাচিব্‌
সকলোতে যেন জনতা সজাগ

ধ্বংসৰ ঠাইত যেন সৃষ্টিহে আগ
কৰ্তব্যৰ যেন নাই বিৰাম

ই প্রতিজ্ঞাৰ দেশ যাৰ নাম মিজোৰাম--
কাঃ মঙাইহ্‌ চেঃ মিজোৰাম ।

কাহানিয়েই পাহৰা প্ৰবাদ মতে
তাহানিৰ আদিম এন্ধাৰ ফালি

“চিনলুঙ’ গাঁতেৰে ওলাই আহি
তুমিয়েই দিছিলা পোহৰ ঢালি

আহাঁ, সমভাগী হৈ গঢ়োঁ জ্যোতি ভৰা স্থান
মিজো আৰু হ্মাৰ, পৈ, লাখেৰে

নানা ৰহণৰ এয়া জাতি অগণন

কুকি আৰু চাক্‌মাৰো মিঠা বচন

পূৰ্ব ভাৰতীৰে শিৰৰ ভূষণ ।

‘লুখুম’ টুগীৰে চকুপানী ঢাকি

বিদায় পৰত কওঁ কথা এফাকি
ধন্যবাদ বা ‘কলাওমে’
সংঘাত নহয় মৰমে মৰমে

আজিৰ এই দিন যেন ইতিহাস হয়
এনাজৰী যেন সদা দৃঢ়তৰ হয় ।

ই মৰমৰ দেশ যাৰ নাম মিজোৰাম --- কাঃ মঙাইহ্‌ চেঃ মিজোৰাম

মিজ্জোৰাম, ১৯৬৮ চন

লী গ্ৰ
সত জাজ তেওলি। নৰ 9132 ১ দ্‌
হু, হু) ৰা হত ছি} মানৰ; লঁ "; ৷ চল % "৷? } ৰশিষ্

চিত্ৰলেখা চিত্ৰলেখা চিত্ৰ এখন আঁকানা

চিত্ৰলেখা,--ভাৰতীয় সমাজ-সংস্কৃতিত নিপুনা চিত্ৰশিল্পী । তেওঁ আছিল শোণিতপুৰৰ প্ৰবল প্ৰতাপী
ৰজা বাণৰ মন্ত্ৰী কুম্ভাণ্ডৰ জীযাৰী ৷ চিত্ৰলেখাই অৰ্ততদৃষ্টিৰ স্বৰ্গ মতা পাতাল তিনিওলোকৰ দেৱহা অসুৰ,
মানৱ, দানৱ, যক্ষ ৰক্ষ আটাইৰে চিত্ৰ আঁকি দিব পাৰিছিল । জনসমাজত তৈওঁ উষাৰ সখী চিত্ৰলেখা ৰূপেৰেহে
জনাজাত । অগ্নিগড়ত উমাই স্বপ্নদৃষ্ট কোঁৱৰক নেপাই কান্দি কাটি আকুল হ'ল । তেতিয়া সখী চিএলৈখপ্
পট আঁকি মনে বিচৰা কোঁৱৰৰ সন্ধান দিযে । অকল সেযে নহয,অনিৰ্ূদ্ধ কোঁৱৰক (মায়া বিদ্যাৰ সহায়ত)
দ্বাৰকাৰ পৰা হৰণ কৰি আনি উষা অনিৰূদ্ধৰ মিলন ঘটায়৷ তষাৰ মনোবাঞ্ছা পূৰ্ণ চিত্ৰলেখাৰ জনকলাাণৰ
এটা উদাহৰণ মাত্র । গাযক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কয,--বৰ্তমা= সমাজত চিত্ৰলেখাৰ দৰে
শিল্পীৰ অতীব প্ৰযোজন । সেযোেহে তেওঁ চিত্ৰাজৃে খ স্বৰূপা শিল্পীবোৰক টানি অনুৰোধ কৰিছে জনসাধ।ৰণৰ
সমস্যা সমাধানব উপায উলিযাই মানৱ সমাজত কল্যাণ সাধি শান্তি পতিষ্ঠা কৰিবলৈ । সত্য, সুন্দৰ আৰ
প্ৰগতিৰ পথেৰে সমাজক আগবঢ়াই নি সুখ শান্তি প্ৰতি কৰিবাল নহল চিন্তাশীল চিন্তানায়কৰ প্ৰংযাজন ।
কাৰণ সকলো সংকৰ্মৰ আৰম্ভণি হ'ল চিন্তা । চিন্তাৰ উৎপত্তি শূল হ'ল মগজু । সমাজৰ কলুষ কালিমা
আঁতৰাই সমাজখনত সুখ শান্তি স্থাপন কৰি প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱঁি নিবলৈ হ’লে বিবেকবান বা চিন্তানায়কৰ
প্ৰযোজন । সৈযেহে চিত্ৰলেখা বা শিল্পী সকলৈ জনজীবনৰ শুকুল’ (সত্য আৰু শান্তিৰ) আৰু মানৱ জীৱনৰ
নীলা (সাহস, উদাৰতা আৰু প্ৰেম) দুযোটি ৰং মিহলাই ত্লিব' তলিলৈ দুৰ্দৃষ্টি সম্পন্ন, লক্ষ্যজনক লক্ষ্যৰ
সন্ধান দিব পৰা, বিশাল হৃদযৰ অধিকাৰী চিন্তানায়কৰ ছবি আঁকক --- যাতে উষা স্বৰূপা বিশ্বমানৱৰ অসূয়া
অশান্তিবোৰ মচি অনাগত দিনৰ অভিনৱ পুৱাবোৰৰ অ৷শা আকাঙ্ক্ষা আৰু সৎকৰ্মবোৰৰ ফল উষাৰ কিৰণৰ
দৰে জ্যোতিময় হয়।

চিত্ৰলেখা চিত্ৰলেখা
চিত্ৰ এখন আঁকা না
চিত্রৰপটত চিন্তাশীল এক
চিন্তা নায়ক আঁকা'না ।

জন জীৱনৰে ৰং শুকুলা
মন-জীৱনৰে গভীৰ নীলা
পাত্ৰ দুটি সজাই লোঁৱা

দুয়োটি ৰং মিলাই লোঁৱা
তুলিকা তুলি লেোৱানা ।

এটি দুটি ৰেখাৰে সাৱধানতাৰে
নয়ন আঁকা দূৰদৰ্শী
অনাগত দিনৰ অভিনৱ পুৱা
সীমা অসীমৰ সীমা বুজি পোৱা
বক্ষ এখন আঁকি দিয়া
লক্ষ্যক্গান লক্ষ্য পোৱা
তুলিক’ তুলি লৈৱানা

ডা ভূপেন হাজৰিকাৰ গাত সমহ্ৰণ চু বিশ্লেষণ

বৰদৈচিলা নে সৰুদৈ চিলানে

ইংৰাজৰ কঠোৰ শাসনত কোঙা অসমীয়াই সপোন দেখিছিল,--স্বৰাজোত্তৰ অসমত মুক্ত মনে শান্তিত
টোপনি যাব । ১৯৫১ চনত আৰম্ভ হোৱা পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা সমূহো ফাইলৰ ভিতৰতে আবদ্ধ হৈ ৰ’ল।
ইয়াৰ বাবে আবণ্টিতধনেৰে নেতা পালিনেতা, আমোলা, ঠিকাদাৰ দালালৰ পেট শকত হ’ল । ফলত, এহাতে
পুঁজিপতি আৰু অন্যহাতে দৰিদ্ৰৰ হাৰ বাঢ়ি শ্ৰেণী বৈষম্যৰ সৃষ্টি হ’ল । এচাম ‘হঠাৎ পেট্ৰিয়ত’ ৰাজনীতিক,
নৈতা, পালিনেতা,তোষামোদকাৰী, ঢামাধাৰী আৰু এচাম বগলী ভকত বুদ্ধিজীৱিৰ চালবাজিত অসম (উত্তৰ
পূৰ্বাঞ্চল) অস্তিত্বৰ সংকট, জনবিস্ফোৰণ, খাদ্য সংকট, বান সমস্যা, নিবনুৱা সমস্যাকে ধৰি এশ এবুৰি
সমস্যাত বুৰ গ’ল । চিলাৰায়, লাচিত, জয়া, মূলা, কনকা আদি বীৰ বীৰাঙ্গনাৰ বুকুৰ তেজৰ বিনিময়ত গঢ়ি
উঠা অসম আজি চিলাৰূপী শেনৰ চোকা ঠোঁটৰ খোঁটত আৰু কেতেকী ফুলৰ তলত লুকাই থকা ফেঁটা সাপে
গিলি নিঃশেষ কৰাৰ উপক্ৰম । এইবোৰ দেখি শুনি সমাজ সচেতন ড০ ভূপেন হাজৰিকাই চিৎকাৰ কৰি কয়,-
-অসমীয়াই খাঁই বৈ, শুই -বহি থাকিলে নহ’ব, জোৰ পুৰি হাত নৌপাওঁতেই সাৱধান নহ’লৈ নিশ্চিত ভাৱে অসম
ৰসাতলে যাব । লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই ২ কৈছিল,- ‘সকলো আছিল সকলো আছে নুগুনো নলওঁ গম।’ ধনে-
ধানে শৰ্যে-বীৰ্যে স্বাৱলম্বী অসমীয়৷ই আজি জানিবলৈ অনিচ্ছুক গৌৰৱোজ্জ্বল ইতিহাসক৷ অসমৰ আৰ্থিক
দৈন্যতাৰ মূল কাৰণ হ’ল অসমী আইৰ বৰ্ঘৰৰ মজিয়াৰ বৰখুটাত এলাহৰ ঘূণে ধৰিছে। ভোগবাদী সমাজ
ব্যৱস্থাত কোনোৱে সহজলভ্য ধনৰ পিছত দৌৰি আৰু কোনোৱে বক্তৃতাৰ ফুলজাৰি মাৰি কেন্দ্ৰক দৃষি,
ৰাজকোষৰ ধন স্বউদৰস্থ কৰি ভণ্ড দেশপ্ৰেমিক সাজি নিজকে মস্ত এটা ভব্য গব্য বুলি ভৈমত গঙাটোপ
ফুলাদি ফুলিছে । ১৬৮৭ চনত আহোম স্বৰ্গদেউ গদাধৰ সিংহই এনে ধোদ সকলক ধৰি আনি এঁতিহাসিক
‘ধোদৰ আলি’নিমণি কৰোৱাইছিল। ইফালে খাম-খেয়ালিৰে ভৰা ভাঙোনমুখী সমাজখনক দেখিয়েই হ’বলা
বতাহ বৰষুণৰ গোসাঁনী বৰদৈচিলাজনীও নহা হ’ল। এফালে খৰাং আৰু আনফালে বান দুয়ো কালৰূপ ধৰি
কৃষকৰ মূৰত শোধাঁইছে ৰাম টাঙোন ৷ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল অসমৰ কৃষি ব্যৱস্থাত জলসিঞ্চন বা বান
নিয়ন্তুণৰ কোনো এটা ব্যৱস্থাই নাই। লেতেৰা ৰাজনীতিয়ে সহজ সৰল শাস্তিকামী জনতাক উচটাই বিচ্ছিন্নতাবাদৰ
বিষ বাষ্প সিঁচি দিয়াত জাতি-জনজাতিৰ মিলন ভূমি অসমত আজি গোষ্ঠী সংঘৰ্ষ, সাম্প্ৰদায়িক সংসৰ্ষকে ধৰি
বিচ্ছিন্নতাবাদে গা কৰি উঠিছে। সৈয়েহে হ'বলা বৰদৈচিলাজনীৰো আহিবলৈ এই অনীহা !ড০ হাজৰিকাদেৱে
কয়, আমি যিকোনো উপায়ে হ’লেও বৰদৈচিলাজনীৰ প্ৰয়োজন পূৰাবই লাগিব। নহ’লৈ যে নেবাচিৰ অসম,-
অসমীয়া জাতি! সময় গতিশীল । গতিকে আমি সময়ৰ খোজত খোজ মিলাই আগুৱাব লাগিব। কাৰণ,
অগতিৰো গতি আছে; সমস্যা থাকিলে সমাধান থাকিবই । সকলো সমস্যাকে পুঙক্ষানুপুঙক্ষ ভাৱে পৰ্যালোচনা
কৰি বিজ্ঞান-প্রযুক্তিক সাৰথি কৰি আগুৱাই গ’লৈ এদিন বিশ্বৰ প্ৰগতিশীল দেশ সমূহৰ তালিব্বত অসমৰ
নামও সংযোজন হব। বহু আশাৰে ড০ হাজৰিকাদেৱে কয়, এই কামৰ গুৰু দায়িত্ব বহন কৰিব লাগিব নতুন
পুৰুষেহে । আৰু এই সকলো চিন্তা চৰ্চা কৰাৰ উপযুক্ত সময় হ’ল ব'হাগ। আহক, ব’হাগৰ বিহুৰ পতাকাৰ
তলত সমবেতহৈ জাতিধৰ্ম সম্প্ৰদায় নিৰ্বিশেষে সকলোৱে মিলি এখন স্বপ্নৰ, শাস্তিৰ সুন্দৰ অসম গঢ়াৰ পণ
লোৱাৰ এয়াই উপযুক্ত সময়।
কথা ঃ ককাই, অসমৰ আকাশত সেইয়া কাকাতৰ চিলা নে বৰদৈ চিলা ?
হুঁ, ৰৰদৈচিলানে সৰুদৈ চিলানে

অসমৰ আকাশত বৰ বৰ চিলা

চিলাৰায়ৰ চিলানে কাকতৰ চিলানে

কাকতত থকা ভূৱা পৰিকল্পনা ।

চিলানে শেননে ৰঙা নীলা চিলা

কথাঃ

নে হাঁহিযাতৰ পাত্ৰ ধোদৰ পচলা
সৌবোৰ ঠোঁট যেন তেজহে সনা
শেন যেন লাগিছে চকুৰে নমনা
অসমীয়াই এইবোৰ ভাবি চাবৰ

ব’হাগেই বতৰ কিজানি ?

বোলোঁ হয় হয হয় হয় । বোলো হয়নে ?
বাঁহতল শুৱনি কেতেকী বাৰীতে
ক'ৰবাৰ ফেঁটাসাপে বাহ ল লৈে--- নলে
কেতেকী ফুলিলে তগৰো ফুলিলে
ফেঁটাসাপে গপাগপ তাকেই গিলিলে -- গিলিলে
তিল তিল কত তিল তিল পিঠা নাই
কুঁহিয়াৰ আছে তাক পেৰোঁতাহে নাই
অসমী আইৰে বৰ ঘৰ মজিযাত
বৰ খুঁটা এলাহৰ ঘুণে খাইছে
এটি ধোদৰ আলি গঢ়ি হাত সাৱটি
অসমৰ ৰণুৱাই ৰং চাইছে ৰংচাইছে
মূৰৰ ফুলাম গামোচাখন
ক’ৰবাৰ শেনে আহি নিলেহি
গ'ল --গ’ল । গ'ল গ’ল বুলি মাথোঁ চিঞৰিলে
তাকে দেখি শেনহঁতে ৰগৰ কৰিলে ?
অসমীয়াই এইবোৰ 'ভাবি চাবৰ

ব’হাগেই বতৰ কিঙ্ানি

বোলোঁ হয় হয় হয় হয় । এহয়নে ?
এহি মানৰ কথাখিনি এহিমানে থওঁ
বৰদৈচিলাজনীৰ কথাকে কওঁ ।
বৰদৈচিলা মানে কি অ’, ককাইটি ?
বড়োৰ ভাষাৰে --- ‘বৰ’ মানে বতাহ, দৈ’ পানী
আৰু 'চিখলা' মানে হ'ল গোসাঁনীজনী
তেনে সাহসৰ বৰষুণ বোকোচাত লৈ চিলাজনী উৰিছিল ধুমুহা হৈ ।
তাঁই অসমলৈ আগতে আহিছিলে
আহি, হিলদল ভঙা এটি মন দিছিলে
আৰু নানা জাতি উপজাতি একে কৰিছিলে
আজি বছৰেকৰ মূৰত তাই আহে আৰু ঘায়
অসমীয়াৰ মনটোত থিতাপি নলয় ।

এইবোৰ দেখি শুনি এনে ভাৱ হয় ! বোলোঁ, কি ভাব হয় ?
বৰদৈচিলাজনীৰ আগচুলি থপিয়াই মাটিলৈ নমাই আনি
অসমীয়াৰ মনটোত সুমুৱাই দিবলৈ ব'হাগেই বতৰ কিজানি '
বোলো হয় হয় হয় হয়। এ হয়নে ? ৰচনা £ শ্বিল', পাইনউম ৪-৪ ৬৮

ড.০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ ছসু বিশ্লোয়ণ

মই এটি যাযাবৰ

“জীৱনৰ এই মাজ বয়সত মোৰ ভাৱ হয়, মই জন্মৰে পৰা যাযাবৰ । যাৰ ফলত শয়ন সপোন মাৰু
জগৰণত মই এটাই মাথোঁ মন্ত জপ কৰিছোঁ --- চৰৈবতি ৷ চৰৈবতি 1” (দিহিঙে দিপাঙে, পৃষ্ঠা ১)।
অশীতিপৰ এই শিল্পীজনৰ মাল্টি চেৰিব্েল ষ্ট্ৰোকৰ পিছতো গুৱাহাটী-মুম্বাই, মুম্বাইৰ পৰা অসমলৈ সৃষ্টিৰ
তাডনাত বিচৰণ অব্যাহত থকাত শিল্পীজনৰ এই আত্মবোধক খণ্ডন কৰাৰ উপায় দেখা নাযায়। তেওঁ জন্মৰে
পৰ! শৈশব আৰু কৈশোৰত পিতৃৰ চাকৰি সূত্ৰেইঠাইৰ পৰা সিঠাইলৈ ভ্ৰমি ফুৰোঁতেই স্কুলীয়া শিক্ষা শেষ হৈ
কটন কলেজ পায। উল্লেখযোগ্য যে,ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ পিতৃ নীলকান্ত হাজৰিকা এজন মাটিৰ হাকিম
হোৱা স্বত্বেও জীৱনত তেওঁ এটুকুৰা মাটি, এটি ঘৰ সাজিব নোৱাৰিলে; দহোটা ল’ৰা ছোৱালীৰে সৈতে ভাৰা
ঘৰতে জীৱন পাত কৰে। তেওঁৰ যাযাববী জীৱনৰ ইও এক অন্যতম কাৰণ। ইয়াৰ পিছত তেওঁ বাৰাণসীত
স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লয। অসম চৰকাৰৰ ফেলোশ্বিপ লৈ ১৯৪৯ চনত সুদুৰ আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া
ইউনিভাৰচিতিলৈ যায় উচ্চ ডিগ্ৰী লাভাৰ্থে। ১৯৫১ চনত কলম্বিয়া বিশ্ববিদালযৰ পৰা ']২ং0]2 0{1[ 89১
00]0]1]01]}108010 }]} ]]1}18 "০ “(1010 /১00080101]’ত ডকু্‌টৰেট ডিগ্ৰীলৈ স্বদেশলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন
কৰে। ওৱাহাটীৰ পৰা নিউইয়ৰ্কলৈ যা ৩তে আৰু তাৰ পৰা প্ৰত্যাবৰ্তন কৰোঁতে বাটত আৰু পিছৰ কালতো
গীত গাবলৈ যোৱাত বিশ্বৰ বিখ্যাত বিখ্যাত ঠাই বোৰ ভ্ৰমণ কৰি বিখ্যাত শিল্পী-সাহিত্যিক. ৰাজনীতিক,
সাংবাদিকৰ সাম্নিধ্য লাভ কৰে আৰু সেই ঠাইৰ শিল্প সাহিত্য-সংস্কৃতি, ৰা নীতি অর্থনীতি সমাজনীতিৰ বিষয়ে
অধ্যয়ন কৰি জ্ঞান লাভ কৰে। তেওঁ হৈ পৰে বিচিত্ৰ পৃথিৱীৰ বিচিত্ৰ সুখ দুখ, হাঁহি অশ্ৰুৰ বিচিত্ৰ ভঁৰাল।
যাযাবৰ হলেওঁ তেওঁ লক্ষ্যহীন নহয। তেওঁৰ লক্ষ্য ই’ল -দুখীয়া, দুৰ্বল, অসহায়, শেষিত, মুমূৰ্যুজনৰ মুখত
যাতে এধানিমান হ’লেও হাঁহি বিল৷ৰ পাৰে 1 তাৰ বাবে তেওঁ ওৰেটো জীৱন গীত গাই আহিছে। তেওঁ কয়,
‘মই’ শব্দটোৰে বিশ্বৰ সকলো ‘যাযাবৰ’বা বন্ধনত থাকিও যাযাবৰী মনৰ সকলোকে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে ।’

মই এটি যাযাবৰ, মই এটি যাযাবৰ
যৰাৰ দিহিঙে দিপাঙে লৱৰোঁ
নিবিচাৰি নিজা ঘৰ ৷

মই লুইতৰ পৰা মিচিচিপি হৈ ভল্গাৰ ৰূপ চালোঁ
অটোৱাৰ পৰা অসষ্ট্ৰিয়া হৈ পেৰিছ সাৱটি ল’লোঁ
মঁইইলোৰাৰ পৰা পুৰণি ৰহণ চিকাগোলে’ কঢ়িয়ালোঁ
গালিবৰ শ্বেৰ দুশ্বশ্বেৰ মিনাৰত শুনা পালোঁ;
মার্কটোৱেনৰ সমাধিত বহি গৰ্কীৰ কথা ক’লোঁ ।
বাৰে বাৰে দেখোঁ ৰাটৰ মানুহো আপোন হৈছে বৰ । সেয়ে,মই যাযাবৰ
বহু যাযাবৰ লক্ষ্যবিহীন; মোৰ পিছে আছে পণ
ৰঙৰ খনি য’তৈই দেখিছোঁ; ভগাই দিয়াৰ মন ।
মই দেখিছোঁ অনেক গগণচুম্বী অট্টালিকাৰ শাৰী
তাৰ ছাঁতেই দেখিছোঁ কতনা গৃহহীন নৰ-নাৰী
মই দেখিছোঁ কিছু ঘৰৰ সমুখ বাগিচাৰে আছে ভৰি
আৰু দেখিছোঁ মৰহা পাপৰি অকালতে পৰা সৰি ।
বহু দেশে দৈশে গৃহ দাস দৈখি চিন্তিত হওঁ বৰ
মনৰ মানুহ বহুতেই দেখোঁ ঘৰতে হৈছে পৰ ।

সেযে, মই যাষাবৰ ৰচনা ঃ কলকাতা, ১৯৮-

মই সপোন পুৰীৰ

কল্পনা বিলাসিতা ৰোমাণ্টিক সাহিত্যৰঅন্যতম লক্ষণ । ৰোমাণ্টিক কবি সকলে সাধাৰণৰ মাজাতা
অসাধাৰণ, এনেয়ে পৰি থকা বা নিত দৃশ্যমান অতি সাধাৰণ বস্তুৰ মাজতো অসী'ম সৌন্দযৰি সন্ধান প!‘ !
সুন্দৰৰ সাধনাৰে কল্পলোকৰ বস্তুকো বাস্তৱত প্রতিপন্ন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে । প্ৰকৃতি প্ৰীতি আৰু শ্লেমও
ৰোমাণ্টিক সাহিত্যৰ অনাতম লক্ষণ । সাধাৰণ মানুহৰ দৃষ্দিঃ দুখ-বেদনা-কষ্টৰে ভৰা জগতখন ৰোমাণ্টিক
কবিৰ আশ্পনাত অপৰূপ জগত হৈ ধৰা দিয়ে। জোন-বেলি-তৰাৰে সৈতে তেওঁলোকে কথা পাতে, মলয়াত
উৰি ফুৰে, পখিলাৰ সতে নাচে, ৰামধেনুৰ ৰঙেৰে ধৰা ৰতীন নৰাৰ স্বপ্ম দেখে, সাধাৰণ মানুহে কৰিব নাৱাৰা
অসাধ্য সাধন কৰাৰ প্রযাস কৰে। জগতৰ সান্দযহি যেন তেওালাকক হাত বাউলি মাতে সুন্দৰৰ সাধনাত
নিমগ্ন ৫বলৈ.--সুন্দৰৰ সাধনাৰে জগত সন্দৰ কৰিবলৈ -মানুহণ্‌ মাত্তৱ প্ৰমৰ মন্ত ধ্বনিত কৰিবলৈ ।

মই সপোন পুৰীৰ ৰূপ কুঁৱৰী
হাতত সুণালৰে খাৰু

তা' কাণত পদ্মৰে কৈৰ

পখিলীৰ স’তে মই ৰঙা ৰঙা পাখিৰে

মলযাত উৰি ফুৰোঁ ।

হাতত মুণ'লৰে খাৰ:

অ'কা!'৩ পচনৰ কিব

ৰ দোপদ ৰাগৰ ৰিহাৰ আঁচলেৰে
সাগৰৰ মূকুতা আনো

পুৱাৰ সুৰুযৰ ৰঙা ৰ'দখিনিল

উষাক ৰাঙলী কৰে| ।

অপৰূপ ডাগতৰ ৰজাৰ কোপৰ
সুৰুযৰ স'তে আহি
কাণেকাণেকৈ যায

"তুমি মোৰ, তুন্মি মাৰ’

তুমি মোৰ বৃলি

অ’হাতত মদনৰে বৈণু ।

ৰচনা £ কলিক তা ১৯১৬৮ চন

পু
লস পতন + নিল:
1 যব / তাৰ্িদ্াপ চা [লৰ ১৫৪

লুইতৰ বলিয়া বান

লুইতখন অসমীয়াৰ বুকুৰ আপোন । ড০ হাজৰিকাদেৱে লুইতক লৈ অনেক গীত ৰচিছে। কেতিয়াবা
দুৰ্নীতি ভ্ৰষ্টাচাৰেৰে ভৰা সমাজখন উটুৱাই নি নিকা নকৰাৰ বাবে ক্ষোভত গালি পাৰিছে; কেতিয়াবা লুইততে
মোৰ ঘৰ বুলি নিজকে চিনাকি দিছে, কেতিয়াবা লুইতে মোৰ পৰ বুলি কৈছে। মুঠৰ ওপৰত লুইতখন যেন
ড০ হাজৰিকাৰ গীতৰ সমল। এই গীতটোত সুৰাৰোপ কৰি শিল্পী জয়ন্ত হাজৰিকাই ১৯৭৭ চনত বান পীড়িত
লোকৰ সাহাযাৰ উদ্দেশ্যে গঠন কৰা সুৰ বাহিনীত গাই ফুৰিছিল । সৃষ্টিৰ অধিকাৰী ব্ৰহ্মা । ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ
ব্ৰহ্মপুত্ৰ । ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আন এটা নাম লুইত । বড়োসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰক ‘বল্লমভুখুৰ’ বুলিছিল । ‘বল্লমভুখুৰ'ৰ
পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নাম হোৱা বুলি বিষ্ণুৰাভাৰ লিখনিত পোৱা যায় । জীৱ সৃষ্টিৰ প্ৰথম উপাদানেই হ’ল পানী ।
যিজন সৃষ্টিৰ হোতা তেওঁৱেই পিতৃ । কিন্তু জীৱনদায়িনী পানীয়েই যেতিয়া কালৰূপ ধৰি সংহাৰ কৰি যায়
তৈতিয়া জীৱ শ্ৰেষ্টই লুইতক সন্মান যাচি দুহাত সাবটি চাই থাকিব জানো গপ্ৰরতিবছৰে লুইতৰ বানে ঘৰ-বাৰী,
শস্য-পথাৰ, মানুহ জীৱ-জন্তু উটুৱাই নিয়ে; চালে পানী কাটি যায়। ঘৰৰ মুধচত বহি কাউৰী-শগুণে আৰাৱ
কৰে, হুদুৱে ভৈটি-মাটি খুন্দে। সেয়েহে তেওঁ হিৰ্‌ হিৰ্‌ শৱদে কালৰূপ ধৰি লৈ কাকনো বাৰে বাৰে খেদিছ
বুলি গৰজি উঠিছে।।ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বানৰ তাণ্ড ৱ হোৱাৰ কাৰণ বহুতো। যোৱা বৰ ভূহঁকপৰ পিছত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তলি
হেনো উদং হৈ যায় কিন্তু লুইতৰ বান-সমস্যাক অসমে অকলে সমাধান কৰিব নোৱাৰে। ইযাৰ বাবে চীন,
বাংলাদেশ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ সহযোগিতাৰ আৱশ্যক৷ আফ্ৰিকাৰ ছাহাৰা মৰুভূমিক নীল নদীয়ে সেউজ
কৰাৰ দৰে উন্নত বিজ্ঞান-প্রযুক্তিৰ সহায়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰত বান্ধ দি বিদ্যুৎ উৎপাদন, জলসিঞ্চন আদিৰ দ্বাৰা তিনিও
দেশৰ কৃষি, উদ্যোগ, বাণিজ্যৰ ৰং সলাই ন ৰূপ দিব পাৰে। সেয়েহে ড০ হাজৰিকাদেৱে সহস্ৰ হাতেৰে দুপাৰ
বান্ধিম, তোৰ এই শক্তিক কাঢ়ি আনি তোকেই আমাৰ ভৃত্য কৰিম বুলি কৈছে ।
লুইতৰ বলিয়া বান
তই ক'লৈনো ঢাপলি মেলিছ ?
হিৰ্‌ হিৰ্‌ শৱদে কাল ৰূপ ধৰি লৈ
কাকনো বাৰে বাৰে খেদিছ ?
লুইতৰ বুকু হেনো বাম হৈ গ’ল
গভীৰতা হেনো কিছু নোহোৱা হ’ল
বান তই সেয়ে হেনো অলিয়া বলিয়া হৈ
দুয়ো পাৰে উপচি পৰিছ।
বান তঁই টিঘিল নিঘিলাবি
আশাৰে কঠিয়া নুটুৱাবি,
শিশুবধ ভাওনা নাপাতিবি
ঘৰৰে চালতে শগুণক বহুৱাই
মৰণৰ সবাহ নাপাতিবি ।
লুইতৰ পাৰতে জনম আমাৰ
পানীয়েই পিতৃ শক্তি আমাৰ
সেই শক্তিৰেই বানক ৰুধিম
সহস্ৰ হাতেৰে দুপাৰ বান্ধিম
তোৰ এই শক্তিক কাঢ়ি কাঢ়ি আনি

চি তড ভগপাতি ই তলি তাৱীয়ালী ভি ত ডি লা চট কৰত তা।
;

শ্বিলং, এখন পাহাৰীয়া স্বাস্থ্যকৰ ঠাই; উত্তৰ-পূৱৰ ভূ-স্বৰ্গ । মেঘ আৰু কুৱলীয়ে সাৱটি থকা শাৰী
শাৰী সেউজীয়া সৰল গছ, ওখ ওখ নীলা-সেউজীয়া পাহাৰ, নিজৰা, জান-জুৰি, হো হো জলপ্ৰপাতৰ অপৰূপ
সৌন্দযৰোশিৰে সুসজ্জিতা আৰু সেমেকা জলবায়ু আদি নানা গুণে বিভূষিতা শ্বিলং প্ৰকৃতিদেৱীৰ যেন অতি
মৰমৰ জী । কৈইবছৰমান আগলৈকে শ্বিলঙৰ ওচৰৰ চেৰাপুঞ্জী আৰু মৌচিনৰাম পৃথিৰীৰ ভিতৰতে সবাতকৈ
বৰষুণ হোৱা ঠাঁই ৰূপে পৃথিৱী বিখ্যাত আছিল । পাহাৰৰ গছ বন কাটি তৃহিলং কৰাত এতিয়া বৰষুণৰ পৰিমাণ
কমি গ’ল; জলবায়ু সলনি হোৱাত ঠাণ্ডাও বহু পৰিমাণে কমিল । পূৰ্বৰ বৰ অসম খণ্ডিত হৈ আজিৰ মেঘালয়
ৰাজ্য গঠন হোৱালৈকে শ্বিলং অসমৰ ৰাজধানী আছিল । সেয়েহে, আজিও শ্বিলং প্ৰতিজন অসমীয়াৰ প্ৰাণৰ
আপোন। ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ শ্বিলংখন তেনেই আপোন । তেওঁৰ কৈশোৰ-যৌৱনৰ ৰোমাঞ্চকৰ
মুহূৰ্তবোৰ শ্বিলঙতেই অতিবাহিত কৰিছে। তেওঁৰ যোৱন, ৰাজনৈতিক জীৱন, সাংস্কৃতিক জীৱনৰ সেই
মধুময় স্মৃতিবোৰে মাজে মাজে তেওঁক আমনি কৰে ! সেই স্মতিবোৰ সঙ্জীৱ কৰি ৰখাৰ বাবে,তাৰ সোৱাদ
আনকো দিবৰ বাবে অ'ন্ডপাহাৰ ভৈয়ামৰ সম্প্ৰীতি অটুট ৰখাৰ বাবে শ্বিলঙৰ পটভূমিত তেওঁ অনেক গীত
ৰচি পৰিবেশন কৰিছে । এং গীতটিও তেওঁৰ শ্বিলঙৰ সোণালী সোঁৱৰণীৰ গীত। ৰাজনৈতিক কাৰ্ছাজিত
ভৌগোলিক পৰিসীমাৰে অসম মেঘালয় খণ্ডিত হ লৈও শ্বিলঙৰ প্ৰতি এতিয়াও প্ৰাণৰ কোহে কোহে শিপাই
আছে প্ৰতিজন অসমীয়াৰ মৰম। প্ৰেমৰ মধু সুবাস সিঁচৰিত এই গীতটিশ্বিলঙৰ শৰত সন্ধিয়াৰ মোহনীয়
প্রাকৃতিক দৃশ্যাৱলী, ৰঙীন চহৰাঞ্চল, মুনিচুনি বেলিকাৰ দূৰৈৰ ওখ চাপৰ খাচী গাওঁ, অকণি জোনাকী পৰুৱা
আদিৰ সুমিষ্ট বৰ্ণনাৰে যেন শিল্পীৰ লাহী হাতৰ পৰশত প্ৰাণ পোৱা এখন অনুপম ছবিহে ।

শ্বিলঙৰে গধূলি
সপোন চহৰৰ মৰমী শৰতৰ
সোঁৱৰণী সোণালী
ৰঙীণ বজাৰ পাৰ হৈ হৈ
শুদাকৈ ভৰিৰে দূবৰি গছকি গৈ
সৰু সৰু জিৰ্জিৰীয়া নিজৰাৰ পাৰতে
হাঁহি হাঁহি তুমিয়ে ময়ে সিদিনা
পৰিব যে খুজিছিলোঁ পিছলি ।

লাহে লাহে এন্ধাৰ হল
দূৰণিৰ খাছ্বী গাওঁখন,
তৃমি আৰু ময়ে মিলি
দুয়োতেই হ’লে মগন ।
দুটি মন নিজৰাৰ জলধি হৈ
ওখকৈ সৰলৰ বননি দিলে বুৰাই
যেন উৰি উৰি উৰি উৰি ফুৰা
জোনাকী পৰুৱাই হাঁহি হাঁহি জোকালে
আমি হেনো উটি ফুৰা
দুটি মিঠা শৰতৰ শেৱালি ।
শ্বিলং 2 পাইনস্টড হোটেল, ১৯৬৮

ডন ভাগিন ইহ|জলিকাৰল %াত সমৃগ্ৰল চনু বিশ্লেৱণ

সময়ৰ অগ্ৰগতিৰ পক্ষীৰাজত উঠি

সময় নৈ বৈ যায়, মাথোঁ বৈ যায় । কালৈকো উভতি নেচায় । প্ৰত্যেক মানুহৰে জীৱনৰ একোটা লক্ষ্য
থাকে । লক্ষ্যহীন জীৱন মাজ পানীত ৰৈ থকা গুৰিয়ালহীন নাওৰ দৰে। জীৱনৰ লক্ষ্যত উপনীত হ'বলৈ হ’লে
মানুহে বহুতো ত্যাগ কৰিব লাগে । বহু বাধাৰ হেঙাৰ ভাঙি, ঘাত প্ৰতিঘাত নেওচি, পোৱা নোপোৱাৰ হিচাব
নাৰাখি একাগ্ৰতা, সততা, ন্যায়, সাহসিকতাৰে সময়ৰ খোজত খোজ মিলাই আগবাঢ়িলৈ বহু ঘাম, বহু অশ্ৰুৰ
বিনিময়ত নিশ্চিতভাৱে এদিন তেওঁ লক্ষ্যত উপনীত হ’বই হ’ব। এই গীতটিত ড০ হাজৰিকাদেৱে সহাস্য
বদনে নিজ প্ৰাণৰ কথা ব্যক্ত কৰিছে সময়ৰ অগ্ৰগতিৰ পক্ষীৰাজত উঠি তেওঁ সুন্দৰৰ নতুন দিগন্তৰ পিনে
ধাৱমান হৈছে, উদ্দেশ্য-- সাধনাত সফলতা বা জ্যোতি; যি জ্যোতিয়ে জীৱন জিলমিলায়। তেওঁ হতাশা নিৰাশাক
প্ৰশ্ৰয় নিদি, পোৱা নোপোৱাৰ বাবে আক্ষেপ নকৰি, বাধাৰ হেঙাৰ ওফৰাই লক্ষ্যৰ নতুন দিগন্তৰ পিনে ধাৱিত
হ’ল। এই যাত্ৰাত সাৰথি হ’ল সত্য।অৱশেষত বহু সাধনাৰ বলত লক্ষ্যৰ নতুন দিগন্তত সুন্দৰৰ সূযৰি সন্ধান
পালে, যাৰ জ্যোতিত পৃথিৱী হয় জিলমিল। আৰু সৈই জ্যোতিৰে মাথোঁ তেওঁ নিজে আলোকিত নহৈ শোষিত
পীড়িত, নিৰ্যাতিত, মুমূৰ্যুজনৰ মাজতো বিলাই দি তেওঁলোকৰ ওঁঠতো হাঁহি বিৰিঙালে। মনে বিচৰাখিনিৰ
সন্ধান পোৱাত তেওঁ আপুত হ’ল আৰু মানুহৰ গীত ৰচিবলৈ আৰু গাবলৈ উৎস বিচাৰি পালে। গায়ক
গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে কয়,“ পোৱা নোপোৱাৰ মাজেৰে সংগ্ৰাম কৰি গৈ থাকিলে সত্য সাৰথি হয় ।”
বিশ্বৰ প্ৰতিজন মানুহে এনেদৰে জীৱন পথত বাট বুলিলে সফলতাৰ শিখৰত আৰোহণ কৰিব পাৰিব।
সময়ৰ অগ্ৰগতিৰ
পক্ষীৰাজত উঠি
যাওঁ মই নতুন দিগনস্তলৈ
হাঁহি মুখে, হাঁহি মুখে ।
জ্যোতিক শিৰত তুলি
আহেদিন,বাজে বীণ
নিৰাশা বিহীন
নাই আক্ষেপ কোনো
পোৱা নোপোৱাৰ
সমুখত পোহৰৰ জ্বলন্ত জোৱাৰ ।
সত্যক সাৰথি কৰি
আহে দিন, যায় দিন
বিৰাম বিহীন,
উৰন্ত মনে মোৰ, নেমানে হেঙাৰ
হেঙাৰেই কৰে মোক
মিঠা উপকাৰ ।
সুন্দৰ সূৰ্য্য ধিয়াই
নাচে মন নাচেপ্ৰাণ
আশংকা বিহীন
জীৱন্ত সুৰে মোৰ তোলে বাংফ্কাৰ
গঢ়ি নৱ উৎস, গীতিকা গোৱাৰ ।

কলিকতা, ১৯৬৮

সেন্দুৰ সেন্দুৰ ফোঁটটিয়ে

আনৰ দৃষ্টি গোচৰ নোহোৱা অতি সামান্য বস্তু এটাতো ৰোমাণ্টিক কবি, গীতিকাৰ সকলে সেন্দযা
বিচাৰি পায় । পাতগাভৰু ছোৱালী এনেয়েই দেখিবলৈ সুন্দৰী । তাতে আকৌ যদি কপালত ধুনীয়া ৰঙা ফোঁট
এটি আঁকি দিয়া যায় তেতিয়া ৰূপে বিনন্দীয়া হয় । গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কয়,-
কপালত আঁকি দিয়া ফোঁটিয়েই যেনিবা গাভৰুজনীৰ লাহি কপালত আলফুলে মৰম আঁকি দিছে আৰু মৰম
দি আনন্দত আপ্ুুত হৈ পৰিছে ! পাত গাভৰুৰ গোলাপী গালত বিন্দু বিন্দু ঘাম বিৰিঙি উঠিলে দেখিবলৈ অতি
মোহনীয় হয় । কোমল গালৰ ওপৰেদি অকাই পকাই ঘামবোৰে বৈ গৈ এনেভাবে তৃপ্ত হয় - ঠিক যেন
প্ৰেমিকে প্ৰেয়সীৰ গালত কোমল পৰশ দি পোৱা আনন্দৰ দৰে । পাহাৰৰ চূড়া যেন পাত গাভৰুৰ উঠন বুকু,
লাহি ককাল, বেঁকা চাৱনি আদিতে অপূৰ্ব সৌন্দয প্ৰস্ফুটিত হয় । প্ৰথম প্ৰেমত পৰা পাত গাভৰুৰ লাজতে
কাণ মূৰ ৰঙা চিঙা পৰে, মুখেৰে একোকে কব নোৱাৰে । কিবা সুধিলে মাথোঁ তলমুৱা হৈ ভৰিৰ বুঢ়া আঙুলিৰ
নখেৰে মাটি লেখে ! এই দৃশ্য অতি মনোৰম ।প্ৰথম প্ৰেমত পৰা গাভৰুৰ হিয়া উৰু উৰু মন দুৰু দুৰু হয়।
প্ৰিয়তমক কাষতে পাব বিচাৰে । যেতিয়া প্ৰিয়তম বিদায় লব খোজে, বা প্ৰিযতমে কিবা সুধিলে তেতিয়া
অভিমানী প্ৰিয়াৰ চাৱনি সজল সজল হয় । সুবিধা পালেই সেই কাজল ৰঙৰ নৈখনে পাৰ ভাঙি বয় । এই দৃশ্য
আৰু অধিক উপভোগ্য । নাৰীদেহৰ প্ৰতি অঙ্গে অঙ্গে অপূৰ্ব ৰূপ সৌন্দযা বিৰাজমান । সৌন্দৰ্য প্লিয়াসী
সকলৰ পৃথিৱীৰ যিকোনো বস্তুতে সৌন্দৰ্য্য দৃষ্টি গোচৰ হয় । ড০ হাজৰিকাদেৱও এজন সৌন্দয পিপাসু
লোক । এই গীতটিত তেওঁৰ পাত গাভৰুৰ ৰূপৰ বৰ্ণনাত শিল্পী সুলভ মনৰ সুন্দৰ পৰিস্ফুৰণ ঘটিছে।

সেন্দুৰ সেন্দুৰ ফোঁটটিয়ে

পাত গাভৰুৰ কপালতে

সলাজ মৰম আঁকি দি

কি যে সোৱাদ পায;

মই আজিও নুবুজোঁ ।
গোলাপ গোলাপ গালতে, নিয়ৰৰে ঘামবোৰে
অকাই -পকাই বৈ গৈ কি যে সোৱাদ পায়,
মই আজিও নুবুজো ।

নিলাজ নিলাজ ভংগিমাৰে, পাহাৰৰে চূড়াবোৰে

নিজৰাক জোকাই জোকাই কি যে সোৱাদ পায়

মই আজিও নুবুজোঁ ।
কপাহ কপাহ মেখেলাই, ঢাকি থোৱা নখেৰে
ধূলিত ছবি আঁকি তাই কি যে সোৱাদ পায়
মই আজিও নুবুজোঁ ।

সজল সজল চাৱনিৰে, কাজল ৰঙৰ নৈখনে

কোমল মেঘক কন্দুৱাই কি যে সোৱাদ পায়

মই আজিও নুবুজোঁ; বুজিও নুবুজোঁ ।

গুৱাহাটী, ৯১৬৮ চন ।

অসম আমাৰ ৰূপহী

“মেৰে দেশকী ধৰতী সোণা উগলে উগলে হীৰে মোতী”ৰ লেখিয়া অসম ৰত্ন ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ
এই গীতটি শুনিলে প্ৰতিজন অসমীয়াৰ মাতৃভূমিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা-ভক্তি আৰু সেহত হিয়া বিগলিত হয়। ভাৰতৰ
পূৱ-প্রান্তৰ সূৰ্য্য উঠা দেশ অসম। পাহাৰে ভৈয়ামে, নৈ-জান-জুৰিয়ে, গছে বনে, পাতে-পল্লৱে, ফুলে-ফলে
অসম ৰূপত ৰহণ চৰা। বৰাক-লুইতৰ দুপাৰে বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়া ধাননি, চাহ বাগিছা আৰু নীলা-সৈউজীয়া
পাহাৰেৰে অসমৰ অন্য নাম ‘সেউজী দেশ’।অসমৰ হাবিৰ নানা জীৱ-জন্তু, চৰাঁই-চিৰিকতি, সুগন্ধি কাঠ, নানা
ওযধিযুক্ত উদ্ভিদ আৰু বিশেষকৈ এশিঙিয়া গঁড় অমূল্য সম্পদ। প্ৰকৃতিদেৱীৰ মহান অৱদান অসমৰ ভূগৰ্ভ
পনীয়া সোণ, কলা সোণেৰে ভৰা ৷ এই মাটিতেই এতিয়াও পৰি আছে শত-সহস্ৰ বীৰ-বীৰাঙ্গনাৰ পদ চিহু!
অসমৰ অস্তিত্ব অটুট ৰখাৰ বাবে শত-সহস্ৰ শ্বহীদৰ ৰঙা তেজেৰে সিক্ত এই মাটি! সেয়েহে উৰিষ্যাত থাকিও
লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাইও এদিন জনমভূমিৰ কথা মনত পৰাত শিহঁৰিত হৈ ‘ক’ত এনে পকা থেকেৰা,;ক’ত
এনে বিহু ?’বুলি ডবা-শঙ্খ-মৃদং-খোল বজাই অসমৰ জয়গীতি গাবলৈ কৈছে। বহাগতৰঙালী বিহুটিত অসমী
আই ৰঙতে নাচে আৰু মাঘত ‘লখিমী উৎসৱ’ ভোগালী বিহু পাতে। বছৰৰ ছটা খতুত অসমী আইয়ে বিচিত্ৰ
সাজেৰে সজ্জিত হয় । বিশেষকৈ অসমৰ শৰৎ কাল অতি মোহনীয় আৰু আৰামদায়ক। উল্লেখযোগ্য যে,
ড০ হাজৰিকাদেৱে বৰ্ণনা কৰা এই অসম বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল। নলিনী বালা দেৱীয়ে ‘মুদিম আকৌ চকু
তোমাৰ কোলাতে শুই জীৱনৰ শেষ সন্ধিয়াত’ বুলি কামনা কৰাৰ দৰে ড০ হাজৰিকা দেৱেও ‘ক’ত পাম এনে
মধুৰ ৰূপৰ সমাবেশ’বুলি বিস্মিতহৈ যাযাবৰী জীৱনত দিহিঙে দিপাঙে লৱৰি ফুৰিলেওঁ ‘জন্ম ললোঁ ইয়াতেই
"ইয়াতে যেন মৰোঁ’ বুলি জীৱনৰ শেষ নিশ্বাসটো অসমতেই কঢ়াৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছে । আহ ! স্বদেশ, স্বজাতি
প্ৰেমৰ কি নমুনা !

অসম আমাৰ ৰূপহী, গুণৰো নাই শেষ
ভাৰতৰে পূৰ্ব দিশৰ সূৰ্য উঠা দেশ ।
গোটেই জীৱন বিচাৰিলেও
অলেখ দিৱস ৰাতি
অসম দেশৰ দৰে নেপাওঁ
ইমান ৰসাল মাটি
অ’চিৰ বিনন্দীয়া তোমাৰ সৈউজ পৰিবেশ । ভাৰতৰে পূৰ্ব -.....।
ৰহাগতে আমাৰেআই

ৰচনা ঃ বোম্বাই, ১৯৬৯

ৰু ন ৰ
চে বা 5 ত ত খাজ কু দেচ কিক ডলী ১% ৮৬
ত খাদী, | বা ৬ ৰয় লা ৰ ৰাং শ্।

আনৰ কাৰণে জীৱন শলিতা

এহাল কামবিহৃল নীৰিহ কপৌৰ প্ৰতি ব্যাধৰূপী দুদ্ধৃতিকাৰীৰ দ্বাৰা যি অমানৱীয় কাৰ্য সম্পন্ন হ'ল
সৈই কাৰুণ্য আৰু ধ্বংসাত্মক দৃশ্য প্ৰত্যক্ষি বাল্মীকিৰ হৃদয়ত অন্তঃসলিলা ফলৰ দৰে নিৰৱধি বৈ থকা মানৱ
প্রেমৰ নৈখন উতলি উঠিল। এপলকো পলম নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ওঠেদি বৈ আহিল ‘মা নিষাদ প্ৰতিষ্ঠাং
তমগমঃস্বাস্বতীসমাঃ যৎ ক্ৰোঞ্চমিথুনাদেকমধৰবী কামমোহিতম্‌’ পৃথিৱীৰ প্ৰথম কাব্য সাহিত্যৰ প্ৰথম শ্লোকটো
যিশু, হজৰতেও মৃত্যু ভয়কো কৈৰেপ নকৰিলে কেৱল জন কল্যাণৰ হকে। চক্ৰেটিচৰ বিষপাণ আৰু গৈলিলিওৰ
মৃত্যুও একে কাৰণতে হৈছিল। গতিকে দেখা যায় পৃথিৱীৰ সৃষ্টিশীল মহামনিষী সকলে জ্রন হিতৰ বাবে নিজৰ
জীৱনকো তুচ্ছ জ্ঞান কৰিছিল। শিল্পীসকল স্ৰষ্টা, দূৰদ্ৰস্টা আৰু সমাজৰ দিগদৰ্শক । একোজন চিত্ৰকৰৰ
একোখন পটে এখন সমাজক ধ্বংসৰ গৰাহৰ পৰা উদ্ধাৰি শাস্তি প্ৰতিস্থা কৰি প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই লৈ
যায়। ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থৰ বিপৰীতে ইয়াৰ ফলত হোৱা মানুহৰ উপকাৰ, সুখ-শান্তি-সমৃদ্ধি দেখি সেই মহাত্মা সকলে
শান্তিৰ সৰগত বাস কৰে। কিন্তু আত্মভোলা অনেক শিল্পী আছে যি সকলে এমুঠি ডাত, এখন বস্তু বা দৰৱৰ
অভাৱত তিল তিল কৈ মৃত্যু বৰণ কৰে; ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ উদাহৰণ হ’ল লোকশিল্পী মোহন ভাওৰীয়া। আমাৰ
সমাজে গুণীৰ গুণৰ মোল নুবুজে ! আজিকালি চৰকাৰে নিৰ্বাচিত কিছুমান শিল্পীক ‘শিল্পী পেনচন’ দিয়ে
যদিও সি তেনেই সামান্য।।কছুমানক আকৌ জীৱনজোৰা সাধনাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে মুমূৰ্য অৱস্থাত বা মৰণোত্তৰ
ভাৱে বঁটা,উপাধি প্রদান কৰে। গাযক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱেও দেশৰ আৰু দহৰ মঙ্গলৰ বাবে
ওৰেটো জীৱন গীত গাই আহিছে। হয়তো তেওঁৰো মনৰ কোনোবা এটি চুকত কেতিয়াবা কোনো কাৰণত
এধানি আহ্ষেপ,অৱসাদে ঠাই দখল কৰে ! তেতিয়া তেওঁ এনে গীত ৰচিবলৈ ভাষা বিচাৰি পায়। তেওঁ কয়,
‘আনক আনন্দ দিওঁতে শিল্পীয়ে নিজক তিল তিলকৈ মাৰে; তাৰ উল্লেখ জানো মোৰ গীতত নেথাকিৰ ?”

আনৰ কাৰণে
জীৱন শলিতা
কিমান স্বলাবা আৰু !
আৰু কিমান বাকী আছে।
আনৰ কাৰণে কলিজাৰ তেজ
কিমান ঢালিবা আৰু !
আৰু কিমান বাকী আছে।
নিজৰ কাৰণে ভাবিবলৈ আহৰি
নাই নাই নাই তোমাৰ !
সেৱৰালোঁ শতবাৰ ।

প্ৰতি উষা শোণিতেৰে
কত পট আঁকা
সেই পটে তোমাকে
নিঃশেষ কৰি নাচে
আনৰ কাৰণে কলিজাৰ ৰং
কিমান চালিবা আৰু ।
আৰু কিমান বাকী আছে।
বোলছাবি ঃ চিক্‌মিক বিজুলী, ১৯৬৯

এটুকুৰা আলসুৱা মেঘ

শৰতৰ আকাশত ইফালৰ পৰা সিফাললৈ উৰি যোৱা চঞ্চল শুকুলা মেঘৰ টুকুৰাবোৰে অনেকৰে

(প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাৰ ) হিয়া চঞ্চলাধীৰ কৰে । সন্ধিয়া বাট-পথ, বাসগৃহ, বা দোকান-বজাৰৰ বৰণীয়া বিজুলী
চাকিৰ জিলমিল আলোকত স্বৰ্গৰ অপ্সৰীজনী যেন হৈ পৰে গুৱাহাটী মহানগৰী ! বিশেষকৈ, শৰৎ সন্ধিয়াৰ
মহানগৰীৰ সৈন্দয্য অনুপম ৷ এনে এটি শৰত সন্ধিয়াত শৰৎ প্ৰেমী ড০ হাজৰিকাদেৱ এদিন নিজৰাপাৰৰ
নিজ বাসগৃহৰ খিৰিকী মুখত বহি আনমনা হৈ নৈসৰ্গিক শোভাৰাশিৰ মাজত বিলীন হৈ গৈছিল । তেওঁ
দেখিবলৈ পালে বিজুলী তাঁৰবোৰত ওলমিথকা টুপটুপ্‌ নিয়ৰ টোপালবোৰ বিজুলী বাতিৰ পোহৰ পৰি
তিৰ্বিৰ্‌ কৰিছে ! নিয়ৰ টোপালবোৰ যেন একো একোখন আইনা ৷ সেই আইনাত প্রতিবিম্বিত বিশেষ
এখন মুখৰ প্ৰতিচ্ছবি দেখি তেওঁৰ মন অনুৰাগেৰে ভৰি পৰে! তেতিয়া মহানগৰীৰ এক প্ৰকাৰ মিছলীযা
মৰমত কাৰাৰূদ্ধ হাজৰিকাদেৱৰ সঁচা হৃদয়ে সাৰ পায় । কালিদাসৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি ‘মেঘদূত’ কাব্যৰ নিৰ্বাসিত
হৈ ৰামগিৰি পৰ্বতত থকা যক্ষৰ দৰে আৱেগত চটফটায় তেওঁ প্ৰেয়সী বা পত্নীৰ সান্নিধ্য পাবলৈ, তেওঁৰ
কুশল বাৰ্তা পাবলৈ বা নিজৰো কুশল বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিবলৈ ৷ কাৰণ, সেই সময়ত মনোমালিন্য হোৱাত
পত্নী তেওঁৰ পৰা বহু নিলগত আছিল যদিও তেওঁৰ হৃদয় সাগৰ পত্নী প্ৰেমেৰে উপচি আছিল আৰু নিজান
পৰত পত্নীৰ স্মৃতি ৰোমহ্থন কৰি তেলৈ বাট চাই ব্যাকুল হৈ পৰিছিল। বিৰহী যক্ষইও অলকাপুৰীত থকা
তেওঁৰ পত্নী তেওঁৰ বিৰহত শুকাই খীনাই যোৱা বুলি অনুমান কৰি পত্নীলৈ তেওৰ কুশল বাৰ্তা প্ৰেৰণ
কৰিবৰ বাবে মেঘক বাৰ্তাবহন কৰিবলৈ আবেদন কৰিছিল-- হৈ মেখ তুমি মোৰ কুশল বাৰ্তা তেওঁক
জনোৱা গৈ'। মাদকতা সনা শৰৎ সন্ধিয়াৰ সৈই ক্ষণত গায়ক-গীতিকাৰ্জনৰ আবেগ বিহৃল মনটোও
কল্পনা হ’ল; কাব্য ৰাণীয়ে তেওঁক আলফুলে আলিঙ্গন কৰিলে, ভাষাৰাণীয়ে ফুল সিঁচি দিলে । ইমান দিনে
মানুহে প্রাকৃতিক সন্দযাৰহে আৰাধনা কৰি আহিছিল । ড০ হাজৰিকাদেৱে এইবাৰ প্ৰাকৃতিক আৰু
বিজ্ঞান প্ৰযুক্তিৰ সংমিশ্রণযুক্ত শৰৎ সন্ধিয়াৰ সৈই অপূৰ্ব সোন্দযাৱলী আৰু তেওঁৰ ভাৱৰাশিক সজীৱ
আৰু যুগমীয়া কৰিবলৈ, তাৰ সোৱাদ শ্রোতাৰ মাজতো বিলাবলৈ বুলি তেওঁ হাতত কাপ তুলি ল’লে।
ফলশ্ৰুতিত সৃষ্টি হ’ল কাব্যিক সমাহাৰেৰে সমৃদ্ধ মিঠা প্রেমৰ সূৰভিসনা এই ৰোমাণ্টিক গীতটি।

এটুকুৰা আলসুৱা মেঘ ভাঁহি যায়

মোৰো বনহংসই বাট হেৰুৱাই

মই আছোঁ শাৰদীয় খিৰিকী মুখত

বুকুৱে বিচৰাজনলৈ বাট চায় ।

বিজুলী চাকিৰ সৈ তাঁৰবোৰতে

নিয়ৰে ওলমি কিবা কথা পাতে

বিশেষ বিন্দুত অঁকা এখনি মুখে

এমুঠি অনুৰাগ দিছে ছটিয়ায় ।

মই এক যক্ষ মহানগৰীৰ

মিছলীয়া মৰমত কাৰাৰূদ্ধ

সোঁৱৰণী শ্ৰাৱণতে আৱদ্ধ

নিয়ন চাকিয়ে আজি চকু টিপিয়ায়

শৰৎ সম্ধ্যা মহানগৰী সজায়

(তাৰে) মাদকতা সানি আজি লিখিছোঁ চিঠি

চঞ্চল মেঘে যেন তাকে কঢ়িয়ায় । নিজৰা পাৰ, ২০ মেই, ১৯৬৯

হ ভাপিনি &[ইনললল, ল এ

প্রেম এক সহজাত প্ৰবৃত্তি । প্রেমৰ ঘৰ মানুহৰ কলিজাত । প্ৰেমহীন হৃদয় পাষাণ, চয়তানৰ নিবাস।
প্ৰেমৰ উৎপত্তি কেৱল মানুহৰ হৃদয়তেই নহয় আকাশ-পাতাল-পৃথিৱী সমস্ত ভূমণ্ডলেই প্ৰেমৰ এনাজৰীৰে
গঁথা। এক শ্ৰীকৃষ্ণই ষোল্ল শ গোপিনীৰ সতে কেলি (প্ৰেম) কৰাৰ দৰে এক সূৰ্যই মহাকাশৰ সমস্ত গ্ৰহ
উপগ্রহকে প্ৰেমৰ ডোলেৰে বান্ধি ৰাখিছে । আনকি জীৱ-জন্তু, চৰাই-চিৰিকতিকে ধৰি নৈসৰ্গিক জগতখনো
প্ৰেম বতিয়াৰে গঁথা । যেনে, আকাশৰ প্ৰেম সাগৰৰ সৈতে, সূৰ্যৰ পৃথিৱীৰ সৈতে,ভেঁট ফুলৰ জোনৰ সৈতে,
পদূমৰ বেলিৰ সতে, ফুলৰ ভোমোৰাৰ সৈতে ইত্যাদি । মানুহৰ হৃদয়ত যৌৱনত প্ৰেমৰ উম্মেষঘটে ৷ 'অনেকৰে
হৃদয়ত শৈশৱতে প্ৰেমৰ বীজৰ স্থিতি হয় আৰু যৌৱনত ই পূৰ্ণতা প্রাপ্ত হৈ ৰূপে ৰসে উজলি উঠে। আদাম
ইভৰ দিনৰ পৰাই ইয়াৰ প্ৰবাহ হিয়াই হিযাই একে ধাৰাৰে বৈ আছে আৰু বৈ থাকিব। কিন্তু প্ৰেম মানে কামনা
নহয়; প্ৰেম স্বগীয় বস্তু । হিযাৰ প্ৰতি হিয়াৰ যি নিঃস্বাৰ্থ আকৰ্ষণ, কোমল অথচ গভীৰ মিঠা, মাদকতা সনা
পুলক ভৰা অনুভূতিয়েই প্ৰেম । এই গীতটিত গায়ক গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে প্ৰেমৰ আকৰ্ষণ আৰু
প্ৰেমৰ যন্তুণাৰ চটফটনি বা পোৰণি কেবাটাও উদাহৰণৰ দ্বাৰা সুন্দৰ ভাবে স্পষ্ট কৰি দিছে। নাৰীৰ ৰূপৰ
জুয়ে পুৰুষক তিল্‌ তিল্‌কৈ নিঃশেষ কৰি দিয়ে । আনকি খাষি মুনিৰো তপ ভঙ্গ কৰে। এই জ্বালা ফেঁটী সাপৰ
বিষতকৈও যন্ত্ৰণা দায়ব: ব। কবিৰাজ হীন,দৰ্ৱহীন জ্বৰৰ দৰে । সেয়েহে বিশ্বমিত্ৰ মুনিৰ কঠোৰ তপস্যাত
তস্তমান দেৱতাগণে তেওঁৰ তপস্যা ভঙ্গ কৰিবলৈ অস্ত্ৰৰূপে স্বৰ্গৰ অপ্সৰী মেনকাক পৃথিৱীলৈ প্ৰেৰণ কৰি
তেওঁৰ তপ ভঙ্গ কৰাইছিল। এই গীতটিত প্ৰিয়াৰ প্ৰতি প্ৰেমিকৰ যি আকুলতা, বিহৃলতা সেই একেই বিহুলতা
অনিৰ্দ্ধৰ প্ৰতি উষাৰ, শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰতি ৰুক্মিনীৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰত্যক্ষ কৰ| যাব । মহাপুৰুষ শ্ৰীশঙ্কৰদেৱ বিৰচিত
কীৰ্ত্তনৰ অন্তৰ্গত ‘হৰমোহন’ খণ্ডতো শ্ৰীকৃষ্ণৰ মোহিনী ৰূপৰ প্রতি দেবাদিদেৱ মহাদেৱৰ ক্ষেত্ৰতো সেই একেই
ৰস বিহৃলতা, ব্যাকুলতা প্ৰত্যক্ষিত হয় ।

কি কৰোঁ,কি কৰে| উপায়
কোৱা বাৰু কি উপায
ভালপোৱা নিঠুৰ দানৱ
ধৰেহি সদায় বান্ধ

মই নিৰুপায় ।

বৰ পোৰণি আছে বান্ধ

ফেটী সাপৰ বিষত

তাৰো অধিক কষ্ট আছে ৰমণীৰ ৰূপত
প্ৰিয়াৰ বাহুলতাৰ অগনি দেখোঁ নুনুমায----

প্ৰেমস্ত্বৰ সান্নিপাতৰ নাই কবিৰাজটি
পলাবলৈ গৈ খাওঁ বাৰে বাৰে উজুটি

শিকলিৰে বান্ধা মন বহাগৰ কুলি
মন ৰমণীক মন নিদিলে যাব বান্ধোন খুলি---
প্রিয়াৰ কালজ্সল চকুৰ চাৱনি ধমনীত সোমায়
কি কৰোঁ,কি কৰে| উপায়
কোৱা কৰোঁ কি উপায় ?
নিস্তৰা পাৰ, ২০মেই, ১৯৬৯

ঘৰ আমাৰ মাটি হয়

মানুহে তেজক পানী কৰি, হাড়ক মাটি কৰি এখুদ এখুদকৈ ধন গোটাই এখন ঘৰ সাজে । বিয়া
বাৰু কৰাই সুখৰ সংসাৰ এখন গঢ়ি আজীৱন সুখেৰে থকাৰ সপোন দৈখে ! সুখ সুখ বুলি, এষাৰি মৰমৰ মাত
বিচাৰি গোটেই জীৱনটোৱে হাঁহাকাৰ কৰি ফুৰে । জীৱনৰ ধুমুহাত এদিন সকলো আশা ভৰষা থান বান হৈ
যায় । দেহৰ এফাল, বুকুৰ আগমওঙহ স্বৰূপ অতি আপোনজনও এদিন পৰহৈ যায় ! তেতিয়া সেইজনে বিচাৰি
পায় জানো জীৱনৰ কিবা অৰ্থ ? এনেদৰে জীৱন পথত বাটকুৰি বাওঁতে আকৌ কেতিয়াবা অচিনাকীজনো
আপোন হৈ পৰে; জীৱন পথৰ সঙ্গী হয় । চোৰাং বেপাৰ, কলা ধনৰ প্ৰতাপত নিশাৰ ভিতৰতে প্ৰাসাদোপম
অট্টালিকা সাজিব পাৰি; বিলাসৰ সাগৰত বুৰ মাৰিব পাৰি । কিন্তু এনে পাপৰ ধনেৰে সুখ লাভ কৰা দেখা
নাযায়। শ্ৰমৰ বিনিময়ত সৎ পন্থাৰে অৰ্জা দুপইচাৰে কেৱল মাথোন এযোৰ কাপোৰ আৰু দুটি শুদা নিকা
ভাতে মানুহক জীয়াই থকাৰ প্ৰেৰণা দিয়ে । তাৰোপৰি জীয়াই থাকিবলৈ হ’লে মানুহক লাগে অন্তৰৰ মৰম,
বিশ্বাস আৰু মানৱতাবাদী এখন সমাজ । ক’লা মেঘে ঢকা এন্ধাৰ আকাশখন চিকমিক বিজুলীৰ ৰেখাই
পোহৰাই তোলাৰ দৰে দুখৰ সাগৰৰ মাজতো এনে একোটি মাথোঁ সুখৰ কণিকাই জীৱনটো অৰ্থবহ কৰি
তোলে । মানুহ স্বাধীনতা প্ৰিয় । সোণৰ জাত ৰখা চৰায়েও সুবিধা পালে মুকলি আকাশলৈ উৰি গুচি যায়।
বাধ্য বাধকতাৰ বন্ধনে মানুহক বান্ধি ৰাখিব নোৱাৰে । ই মানুহৰ ব্যক্তিত্ব বিকাশত, কৰ্ম পথত বাধা দিয়ে।
সেয়ে জ্ঞানীজনে প্ৰলোভন উপটৌকনৰ লোভত বন্দী নহৈ শৃঙ্খল ভাঙি ছিঙি মুক্ত আকাশলৈ ওলাই আহে
য’ত মানুহে মানুহৰ গান গাব পাৰে।

ঘৰ আমাৰ মাটি হয়, -- মাটিয়েই ঘৰ
বাটেই আমাৰ আপোন হয়,---আপোনেই পৰ ।

এটি মিঠা জীৰন, এটি জীৱিকাৰ বাট
ৰাজপথে, এৰাবাটে এষাৰি মৰমী মাত
বিচাৰোঁতৈই দিন যায়--কৰিদাম দৰ।

চোৰাং ক’লা বজাৰতৈ---বহু ক’লা ধন পাবা
এন্ধাৰ এন্ধাৰ গুদামতৈ কুবেৰৰো ধন পাবা
তেনে পাপী কুবেৰৰ নহওঁ আমি অনুচৰ ।
খাটি খাটি অৰ্জা দুটি শুদা-নিকা ভাত
এযোৰ মাঘোন কাপোৰ থাকে যদি এই গাত
তেতিয়াই পাওঁ দেখোন প্ৰেৰণা মনৰ ।
(ছবিৰ বাবে তলৰ অংশ দুটিও লিখা হৈছিল । পিছে ৰেকডিঙৰ সময়ত বাদ দিয়া হ’ল । )
এন্ধাৰ ৰূলা আকাশতে-- বহু ক’লা মেঘ পাবা
ৰিচাৰিলে তাতো চিক্‌মিক্‌ বিজুলীৰে ৰেখা পাবা
তেনে জেউতিৰে হ’ম আমি অনুচৰ ।
টূসাগৰ গ্বঢ়া সজী এটিত --- বুদ্ধিৰেই যদি
কৰে আজি কেনোবাই আমাকো বন্দী
তৈনে সজ্ঞা ভাঙি গ্ীম গীত আকাশৰ ।
ৰ্ক্লুছবি ঃ চিক্‌মিক্‌ বিজুলী, ১৯৬৯

নতুন নিমাতী নিয়ৰৰে নিশা

জীৱন পথৰ ঘাত প্ৰতিঘাতৰ আঁচোৰত ক্ষত বিক্ষত আমাৰ জীৱন । তাৰে ভিতৰৰে একো একোটা
মধুময় ক্ষণ স্মৃতিৰ বলুকাত বালিচন্দা হৈ জিলিকি যুগসাক্ষী হৈ ৰয় -- তাৰেই সাক্ষী এই গীতটি ৷

দ্বাপৰত শ্ৰীকৃষ্ণই নিয়ৰ সৰা জোনালী নিশা যমুনাৰ বালিত মুৰুলীত পঞ্চমত সুৰ তুলিছিল । সেই
সুৰত মতলীয়া হৈ ব্ৰজ গোপীসকল লৰ দিছিল জগত পতি শ্ৰীকৃষ্ণৰ স’তে ৰাসলীলা কৰিবলৈ ৷ জ্ৰীকৃষ্ণইও
নানা ভাবে ক্ৰীড়ি ভক্তৰ মনোৰথ পূৰ্ণ কৰিছিল । সেয়া হ’ল ভক্ত আৰু ভগৱানৰ মাজৰ কামগন্ধহীন আধ্যাত্মিক
প্ৰেম । আদি ৰস সাহিত্যৰ প্ৰধান ৰস । কুৰি শতিকাৰ শেষৰ ফালে যৌনতাকো সাহিত্যৰ সমল ৰূপে
অৰ্্ত্তভুক্ত কৰা হ’ল । কাৰণ, জীৱন ভোৈগ-বাসনাহীন নহয় । ড০ হাজৰিকাদেৱে তৈওঁৰ আন এটি গীতেৰে
প্ৰিয়াক সম্বোধি এনেদৰে কৈছে বন্ধ ঘৰৰ খিৰিকী দুৱাৰ খোলা আজি প্ৰিয়া খোলা, নালাগৈ আৰু ৰাখিব
লুকাই শালিনতা শৃত্খলা । যৌৱনত জানো পাপ থাকে, ধুমুহাৰ জানো পৰিধি থাকে, প্রভাতক জানো ৰাখিব
পাৰি পিন্ধাই লাজৰ মালা ?’প্ৰেমৰ জোৱাৰক লুকাই ৰাখিব নোৱাৰি । নতুন নিয়ৰ সৰা নিমাত নিতাল শাৰদী
জোনালী নিশা কাষত দুই প্ৰেমাস্পদ ৷ ইমান মায়াময়! ইমান মোহময় এই নিশা ৷ পুলক ৰঞ্জিত উচ্ছল
যৌৱনৰ সৰসীত কামনাৰ শতদল হালিছে জালিছে; নাচি বাগি হাত বাউলি মাতিছে । বসুধাৰ বক্ষৰ সোণ গলি
গলি স্বৰ্ণালী হৈ ত্ৰিভূবন বিমোহিনী ৰূপত ধৰা দিছে মেদিনী । ৰূপ-গুণ-বৈভৱ হীন হলেও ডেকাৰ হিয়াত আছে
প্ৰেমৰ পাত্ৰীৰ প্ৰাণ পিপাসা পূৰ্ণ কৰিব পৰা মৰম ভাণ্ড । তৈওঁ প্ৰিয়ালৈ যাচিলে স্নেহ সিক্ত অঞ্তালি; দুয়ো
দুয়োৰে মৰমত আলিঙ্গনাবদ্ধ হ'ল । ডেকাৰ বুকুৰ মাজত প্ৰেয়সীৰ বুকুৰ উম--যি জনী স্তম্ভিতা, কম্পিতা।
প্ৰিয়াৰ সান্নিধ্যত তেওঁৰ প্ৰাণ পূৰ্ণ হ’ল, পূৰ্ণ হ’ল জীৱন। শৈল্পিক নৈপুন্যতা আৰু সুৰ ৰিন্যাসেষে ভাষাৰে
প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰা কথাও ড০ হাজৰিকাদেৱে সুন্দৰ ভাবে গীতেৰে প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। নৱকান্ত বৰুৱাই
এই গীতটিক ‘মোহময়ী মন্ত্ৰ’আখ্যা দিয়ে । গীতটিৰ প্ৰসঙ্গত ড০ হাজৰিকাদেৱে এনেদৰে কয়,-“কিছু কিছু
পৰিবেশত জীৱন পূৰ্ণ হোৱা যেন লাগে।”(গীতাৱলী)। ড০ মহেন্দ্ৰ বৰাই গীতাৱলীৰ ভূমিকাত এনেদৰে
লিখিছে --“নতুন নিমাতী নিয়ৰৰে নিশা’ড০ হাঙীৰিকাষ সৃষ্টি পৰিক্ৰমাৰ ত্ৰিবেণী সংগম য'ত কথা আৰু কবিতা
আৰু গীত তিনিওটা ৰচনা শৈলীৰ অপূৰ্ব মিলন ঘটিছে।”

নতুন নিমাতী নিয়ৰৰে নিশা
জীৱন জিলিকা জোনাকৰে নিশা
আৰু তুমি নিচেই চিনাকি

মোৰ যৌৱন আজি উচ্ছল
জলমল সৰসীত নাচে

পংকজ কামনাৰ
প্ৰাণ পূৰ্ণ হয় নিশাটি ।

নাই বৈভৱ নাই ৰূপ

নাঁই নাই গুণাৱলী

তথাপি সপিলো

মৰ্ম-সিক্ত অঞ্জালি ।

যোৰ বঞৰ্চত মধু উত্তাপ ভৰা

কম্পিতা স্তম্ভিতা তুমি আজি

পৰাণ পূৰ্ণ হয় নিশাটি । ৰচনা 2 গুৱাহাটী ১৯৬৪

ডা ভাগেন হৃছবৰিকাৰ 12 সমূগ্ৰৰ চমু বিশ্সে

[১

এখন শৃঙ্খলাবদ্ধ, সুখ-সমৃদ্ধিপূৰ্ণ, সুন্দৰ সমাজ গঢ়া আৰু সমাজখন জীয়াই ৰখা প্ৰতিজন নাগৰিকৰে
মহান কৰ্তব্য । অসুস্থ পৰিৱেশে সমাজৰ শান্তি-সম্প্ৰীতি, প্ৰগতি বিঘ্নিত কৰে । সমাজত অনেক স্বাৰ্থাম্বেষী
লোক আছে যি সকলে নিজৰ লাভালাভৰ উদ্দেশ্যে হেলাৰঙে সমাজখন অন্ধকাৰলৈ ঠেলি পঠিয়ায় । আনহাতে
সমাজখন সুন্দৰ কৰোঁ বুলি বক্তৃতাৰ ফুলজাৰি মাৰি নাইবা কল্পনা বিলাসত মগনহৈ হাতত বন্দুক ললে সমাজ
সুন্দৰ হ’ব জানো ? ইয়াৰ বাবে তৃণ-মূল পয্য়িৰ পৰা কাম কৰিব লাগিব । সুন্দৰৰ আৰাধক ড০ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱে কল্পনাৰ পক্ষীৰাজ ঘোঁৰাত উঠি উৰা মাৰে দূৰ দিগন্তলৈ । কিন্তু কপাল ফটা ঘোঁৰা আৰু
ডেউকা ভঙা চৰাইৰ দৰে উৰিব খুজিও ৰৈ যায়। কাৰণ জনগণ, সমাজ বা বাস্তৱ অবিহনে কল্পনা সম্ভৱ নহয়।
বাস্তৱৰ ভৈটিত প্ৰতিষ্ঠিত হৈহে মানুহে কল্পনা কৰিব পাৰে । কল্পনাত উটিলেও বুৰিলেও সকলোৱে অনিৰুদ্ধ,
ৰোমিও, মজনু, লখিন্দৰ কিম্বা জুলিয়াচ চিজাৰ হ’ব নোৱাৰে । আমি মানুহ । সুখে-দুখে, কান্দি-হাঁহি, উজুটি
খাইও নিজৰ জীৱন ৰিক্‌চা খন নিজে টানি নিব লাগিব, মানুহক ভাল পাব লাগিব আৰু সমাজতো কিছু
অৰিহণা আগবঢ়াব লাগিব । আমাৰ সমাজখনত এন্ধাৰ, দুস্কৃতিকাৰী তথা দানৱৰ ৰাজত্ব চলিছে । সৈয়ে
সমাজৰ হিত চিন্তোতা, মানৱ প্ৰেমী ড০ হাজৰিকাদেৱে কয় যে সমাজত থকা দানৱৰ মাজৰ পৰা মানৱক
বিচাৰি উলিয়াব লাগিব । কুম্ভকৰ্ণৰ দৰে শুই থকা চেতনাহীন ৰাইজক জাগ্ৰত কৰিব লাগিব । পোহৰৰ হাতত
নিশাৰ এন্ধাৰৰ পৰাজয় চিৰ শ্বাশ্বত । সৎ, ন্যায়পৰায়ণ, সংস্কৃত মানুহবোৰ জাগি উঠিলে, সচেতন হ’লৈ
দুষ্কৃতিকাৰী, সমাজবিৰোধী সকলৰ নিশ্চয় ছন্দপতন হ'বই । তেতিয়াহে সমাজখন বিজুলীৰ জ্যোতিৰে চিক্‌মিকা ই
উঠিব । ইয়াৰ বাবে নাৰী পুৰুষ দুয়ো দুয়োৰে সমভাগী হৈ একেলগে কাম কৰি যাব লাগিব ।

কুমাৰঃ পক্ষীৰাজ ঘোঁৰা ৷ খট্খট্‌ খটকৈ দৌৰা
মোৰ কপাল ফটা, পাখি দুখনও কটা
উৰি ফুৰিবৰ নাই মন; কাৰণ ধৰাতে জনগণ ।

কুমাৰ ঃ অনিৰ্ূজ্জ নহওঁ ৰোমিঅ’ লখিন্দৰ
নহওঁ মজনু কিম্‌বা জুলিয়াচ চিজাৰ
কুম্ভকৰ্ণৰ দৰে নিদ্ৰা যোৱা
ৰাইজক জগাই তোলোঁ
দানৱৰো সমাজতো মানৱ বিচাৰি
বজাৰত থিতাপি ললোঁ
মই মানুহক ভাল পোৱা ৰূপৰে কুমাৰ
অগতিৰ গতি মই দুষ্ধৃতি নাশো মই ।

কুমাৰী ঃ স্বৰ্গ এৰা এক ৰূপ কুমাৰী
আহিছে মৰতলৈ প্ৰেম বিচাৰি
স্বৰ্গত ইন্দ্ৰই ঠগিলে কিমান
বৰুণেও মিছাকৈ কান্দিলে ইমান ।
স্বৰ্গ এৰা এক ৰূপ কুমাৰী
আহিছোঁ বজাৰলৈ প্ৰেম বিচাৰি ।

(কথা) ৰজা :ঃ মই এন্ধাৰৰ ৰজা । ইয়েঃ ইয়েঃ
এন্ধাৰ লাগে মজা
যা যা ৰজা, খা গজা পাবি মজা ।
মই জ্যোতিক কৰি দিওঁ নষ্ট
ভাল মন ভাল কাম দেখি পাওঁ কষ্ট
সুন্দৰ কোঁৱৰ আৰু ৰূপৰ কুঁৱৰীৰ
মিলন নহয মোৰপছন্দ
দুয়োটাকে কাটি কুটি কৰি দিম লণু ভণ্ড
খবৰ-খবৰ খবৰদাৰ
আহ ক'লা ক'লা বজাৰতো
এন্ধাৰ দিওঁ অনবৰত
এন্ধাৰ যোগান ধৰি যাওঁ
তাৰ বাবে কিছু কমিচন পাওঁ
আহ,দে যুদ্ধ-__ খবৰদাৰ খবৰদাৰ
খবৰদাৰ খবৰদাৰ হুঁচিযাৰ ।

কুমাৰ ঃ জ্যোতিৰে লগতে এন্ধাৰে যুঁজিলে

এন্ধাৰ যায় যে ভাগৰি
মানুহ নমনা এন্ধাৰ নৃপতি
যায় চুচৰি বাগৰি
ৰূপৰ কুমাৰ হলে শিৱ জটাধাৰী ।

কুমাৰী ঃ সমাজক এন্ধাৰে ঢাকেহি যেতিয়া
তেতিয়া কি হয়, তৈতিয়া কি হয় ?
যুগে যুগে বিজুলীয়ে হাঁহিব যেতিয়া ---
তেতিয়া ভাল হয়, তেতিয়া ভাল হয়।
স্বৰ্গ এৰা দুটি মিঠা মন
দুটি মনে একে মনে সেৱে জনগণ ।

কুমাৰ ঃ দেৱলোকত মেনকা ৰস্ভাই ঠগে
উৰ্বশীয়েও ধৰা দিম বুলি কৈ ভাগে

কুমাৰী £ মই পিছে নগেো|! সুন্দৰ কুমাৰ
যুগে যুগে লগৰী হ'মেই তোমাৰ ।

বোলছবি ; চিকমিক বিজুলী

বিজুলীৰ পোহৰ

এই গীতটো শুনিলেই আমাৰ মনলৈ আহে মহা সমাজ সংস্কাৰক, কলাবিদ শ্ৰী শ্ৰী শঙ্কৰদেৱৰ ‘শুন শুন
ৰৈ সুৰ বৈৰী প্ৰমাণা’ এই গীতটি । য’ত ৰাম নামৰ যমে সমৰ সজ্জাৰে নিশাচৰ’অৰ্থাৎ অপসংস্কৃতি, দুস্কৃতিকাৰীক
নাশ কৰিবলৈ সদ্লবলে ওলাই আহিছিল । সুমন কল্যাণপুৰৰ কণ্ঠ নিসৃত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ ৰচিত
এই গীতটোও এটা সমাজ সংস্কাৰ কামী গীত । ইযাতো ‘নিশাচৰ পিশাচৰ মুখা খুলি যায় আমাৰ বুকুৰে উমৰ
পৰশন পায়’ অৰ্থাৎ সৰু সৰু মানুহৰ মহত্ব, সততা, ত্যাগ, উদাৰতা আৰু মৰম-ম্নেহত । গীতটিত এজনী
বাই্টজীৰ কথাৰে সমাজৰ সৰু সৰু মানুহৰ দুখৰ বিননিৰ সুৰ শুনা যায় । আমাৰ সমাজৰ ওপৰ মহল সৰু সৰু
মানুহৰ কান্ধৰ ওপৰতে বৰ্তি আছে ৷ ‘বৰ বৰ মানুহে দোলাত টোপনিযায আমাবহে ঘামবোৰ সৰে’ দোলাৰ
ভৰত কান্ধ ভাগো ভাগো কৰা দোলা বৈ নিযা উদাৰ, সহিষ্ণু দোলাভাৰীৰ দুখৰ চকুলো এযা । আকৌ ‘সৰু
সৰু: সমাজৰে সৰু সৰু বিচাৰতে ভেকুলীয়ে বৰ লাজ পো৷ৱা'ৰ দৰেই সৰু সৰু মানুহৰ মৰম-স্নেহ উদাৰতা,
সহিষ্ণুতা, মানৱতা দেখি নিশাচৰ পিশাচৰ’মুখা সুলকি পৰি মানুহ হয়। সামান্য পৰুৱাই বৰ বৰ পৰ্বতো খতহাৰ
পাৰে । তেনেদৰে সাধাৰণ মানুহৰ এঁকাবদ্গ শক্তিযে সমাজাৰ ওপৰ মহল ভাঙি ছিঙি গুড়ি কৰি মাটিত মিহলাই
দিব পাৰে । সেযেহে সেই শ্ৰেণীটোবে সৰু মানুহৰ শক্তি সামৰ্থ দেখি ভযত উচপ খাই উঠে । বুকুৰ মাজভ
কঢ়িযাই লৈ ফুৰে এবুকু শংকা প্ৰতি মুহুৰ্তে । অন্যথা এই শ্ৰেণীটোৱে মুখাপিন্ধা সকলৰ মুখা খুলি শিকাই দিযে
মানৱতাৰ পাঠ ।

গীতটিত শুনা যায সৰু মানুহৰ বিননিৰ সুৰ--যুগে যুগে বৰ বৰ মানুহক সুখ, আনন্দ, আৰাম দি অহ|
এই লোকসকলৰ দুখৰ কাহিনী শুনিবলৈ কাৰো যে সময নাই, আহৰি নাই, আজৰিও নাই । কিন্তু ড০
হাজৰিকাদেৱ আশাবাদী । তেওঁ কয এদিন এনে দিন আহিব সেইদিনা এই মানুহবোৰৰ কান্ধৰ ওপৰত বৰ্তি
থকা সেই চামৰ মুখা সূলকি পৰিব আৰু সৰু মানুহৰ সততা, মানৱতা, উদাৰতা দেখি তেওঁলোকৰ অন্তৰো
মানৱ প্ৰেমেৰে ভৰি পৰিব । কাৰণ, মানুহ জীয়াই থাকে প্ৰেমেৰেহে ।

বিজ্বলীৰ পোহৰ মোৰ নাই
তথাপি এন্ধাৰে মোলৈ ৰ' লাগি চায ৷

সমাজৰ নাটঘৰ তেনেই উদং হয
আমাৰ ৰূপৰে বজাৰ যদিহে নেপায ।

কোনেনো কাহানি ৰচিব কাহিনী
আমাৰ চকুলো লৈ
কাৰে যে চেতনা নাই
আজৰিও নাই, আহৰিও নাই ।

নিশাচৰ পিশাচৰ মুখা খুলি যায
আমাৰ বুকুৰে উমৰ পৰশণ পায ।

দুল্লিছবি ৷ চিকমিক বিজুলী ১৯৬৯

লা ৰ ত ৰ বটা ডি -তিটতিত লক দূত নে ভাপ
ডু শালত হা ধৰ।। /' | ৬, কতবাৰ |), তা

সমাজত যেতিয়া শান্তি শৃঙ্খলা বিঘ্নিত হয়; ধনবল, ক্ষমতাৰ বলত নৈতিকতা, মানৱতা স্খলিত

কোনো শক্তিৰ দ্বাৰা নীৰিহ, সভ্য, সৎ মানুহৰ ওপৰত চলে অত্যাচাৰ, দমন, নিপীড়ন, তেতিয়া অমিত
সংকল্প প্ৰতিৰোধৰ পদাঘাতত সেই নিষ্পেষিত জনতা বিক্ষুদ্ধ হৈ মুষ্টি ওপৰলৈ তুলি চিঞৰি উঠে
আগ্নেয়গিৰীত উদ্‌গীৰিত প্ৰচণ্ড জ্বালাময়ী অগ্নিপিণ্ড হৈ । জনতাই বিচাৰে এখন মুক্ত আকাশ য'ত শ্ৰম
কৰি দুবেলা দুসাজ খাই ইজনে সিজনৰ লগত সদ্ভাৱ ৰাখি ভগৱত চিন্তাৰে পুৰণিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু নতুন
প্ৰজন্মক নতুনৰ, পোহৰৰ বাটেৰে আগুৱাই নিব পাৰে। অৱদমিত মানুহে কেতিয়াও স্ব-চিন্তাধাৰাৰ উন্মেষ
ঘটাব নোৱাৰে । সৈয়েহে, জনতাই বিপ্লৱ কৰে । বিপ্লৱে ৰূপান্তৰ আনে । ৰূপান্তৰে গঢ়ে কল্পনাৰ ন-
সমাজ । কিন্তু জনগণে প্ৰলয় বা ধ্বংস নিবিচাৰে । বিজ্ঞানে মানুহক প্ৰগতিৰ পথেৰে বহুদূৰ আগবঢ়াই লৈ
গ’ল । আজিৰ মানুহে জোনবাইৰ দেশত ঘৰ সজাৰ সপোন দেখে; মহাকাশৰ মহাশূন্যত মানুহে খোজ কাঢ়ি
ফুৰিছে, মঙ্গলত কিবা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। বিজ্ঞানে মানুহৰ বিকল হোৱা কলিজাটো সলাই জীৱ-জন্তু বা
অন্য মানুহৰ কলিজা লগাইও মানুহক মৃত্যুৰ কৰ্কশ হাতোৰাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিছে। মানুহে কি কৰা নাই ? মাত্ৰ
জীউটোহে দিব পৰা নাই ! কিন্তু বিজ্ঞানে এনে মাৰাত্মক বস্তুও সৃষ্টি কৰিছে সৰু বল এটাৰ সমান বস্তু এটাৰ
বিস্ফোৰণে হিৰোচিমা আৰু নাগাচাকিৰ দৰে নিমিষতেপৃথিৱীখন ছাৰ খাৰ্‌ কৰি পেলাব পাৰে ! সেয়ে বিশ্বৰ
প্ৰতিখন শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰই ইখনে সিখনৰ ভয়ত থৰহৰি কম্পমান হৈ থাকে । বিজ্ঞানৰ আৱিষ্কাৰে মানুহৰ
উপকাৰ সাধিছে সঁচা; কিন্তু কিছুমান বস্তুৰ অপ্যৱহাৰে মানুহক পশুত পৰিণত কৰিছে । মানুহৰ হৃদয়
মন্দিৰত ওপজা দয়া, ক্ষমা, সহিষ্ণুতা আদি সজ গুণবোৰ অন্তৰ্ধান হোৱাৰ ফলত নিৰ্বিচাৰে মানুহে মানুহক
বলিয়া কুকুৰ-শিয়াল মৰাদি গুলিয়াই মাৰি বন্য উন্ল্লাসত মতলীয়া হৈছে । আজিৰ পৃথিৱী যেন এখন বিচাৰ
বিৰেকহীন মৰণ ফান্দ ! এয়া কোনো মানুহৰে, কোনে' সভ্য জাতিৰে কাম্য নহয় । মানুহৰ নিষ্ঠৰতা আৰু
বৰ্বৰ্তাৰ তুলনা নাই । আমাৰ সমাজত শান্তিৰ কপৌজাক উৰিব কেতিয়া ? ড০ সৰ্বপন্কী ৰাধাকৃষ্ণণে এযাৰ
কথা কৈছে যে ‘০ ])8৮০2 (0 112]}{ (0-08% 1101.50 []]0}']} 32311151, 068]) 8101 01১6856295
895 88 31119[ 1]]81] "5 11]}]}}]]9]]|{)/ {01118119 0[)[}[৫১১10)] 8010 11)}015106, ' এনেহেন পৰিস্থিতিত
বিশ্বকণ্ঠ ড০ হাজৰিকাদেৱ বিক্ষুদ্ধ জ্বালাময়ী অগ্নিপিণ্ড হৈ পৰে; অগ্নিবৰ্ষা গান লিখি অহোৰাত্ৰি চিঞৰি উঠে
নিৰ্বাপন বিচাৰি ।

বিক্ষুন্ধ বিশ্বকণ্ঠই অহোৰাত্ৰি চিঞৰে, চিঞৰে

প্ৰচণ্ড অগনিপিণ্ড জ্বালাময়ী হৈ উৰে, কিয় উৰে ?

পৃথিৱীতো নহয় প্ৰলয়ৰ আকাঙ্ক্ষী

গণ মানস নহয় ধ্বংসৰ প্ৰয়াসী

তথাপিতো শিখা উৰে ।

অমিত সংকল্পপ্ৰতিৰোধৰ পদাঘাতে
পাশৱিকতাৰ দত্তৰ অকাল মৃত্যু মাতে ।

সুদুৰ প্ৰসাৰী মানৱ সভ্যতাঁই
প্ৰতি মানৱৰ আগ্নেয়গিৰি আত্মাই
নৱ বিপ্লৱ নিতে গঢ়ে ।
প্ৰচণ্ড অগ্নিপিণ্ড জ্বালাময়ী হৈ উৰে -_- সেয়ে উৰে ।
ববলিকতা, ১৯৬৯

আমাৰ সমাজে চৰুক সুধি চাউল নবহায় । সম্ভান বিবাহোপযোগ্য হ’লৈ পিতৃ মাতৃ বা অভিভাৱকে
ৰাহি যোৰা চাই পাত্ৰ বা পাত্ৰী নিৰ্বাচন কৰি সন্তানৰ ঘৰখন পাতি দিয়ে । নিজৰ জীৱন লগৰী পছন্দৰ ক্ষেত্ৰত
পাত্ৰ বা পাত্ৰীৰ মতামত প্রয়োজন বোধ নকৰে; বিশেষকৈ কন্যা সন্তানৰ ক্ষেত্ৰত । ভাৰতীয় ধৰ্মশাস্ত্ৰ সমূহতো
ইয়াৰ দেধাৰ উদাহৰণ আছে । কুণ্ডিল ৰাজকুমাৰী ৰুক্মিনীয়ে শ্ৰীকৃষ্ণক মনে মনে পতি বৰিছিল; কিন্তু
ককায়েকে এই মিলনত বাধা দি নিজৰ স্বাৰ্থসিদ্ধিৰ বাবে শিশুপালৰ লগত ৰুক্মীক বিয়া দিব খুজিছিল। শেষত
শ্ৰীকৃষ্ণই শিশুপালক যুদ্ধত পৰাস্ত কৰি ৰুক্মীৰ পাণি গ্ৰহণ কৰে । পাৰ্বতীয়ে শিৱক পতি ৰূপে পাবলৈ বহু
বছৰ তপস্যা কৰিছিল; কিন্তু মাক মেনকাই এই বিয়াত প্ৰথমে সম্মতি প্রদান কৰা নাছিল যদিও এৰাব নোৱাৰি
পিছতহে সমৰ্থন দিয়ে । তেনেকৈ উষা অনিৰূদ্ধৰ মিলনত পিতৃ বাণ ৰজাই বিধি পথালি দিছিল । সৌ
সিদিনালৈকে অৰ্থাৎ ত্ৰিছ চল্লিচৰ দশকলৈকে আমাৰ সমাজত বাল্য বিবাহ প্রথা প্ৰচলন আছিল । কন্যা
শিশুক অভিভাৱকে কোলাত তুলি লৈ আনি হোমৰ গুৰিত বহুৱাইছিল । সেইবাবেই হ’বলা আজিও কোনো
নিকট আত্মীয়ই কোলাত তুলি আনি কইনাক হোমৰ গুৰিত বহুৱায় আৰু পিতৃয়ে আঠুচুৱাই সম্প্ৰদান কৰে।
সেইকালত সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ‘দহেজ্’বা ‘যৌতুক’ শব্দৰ ব্যৱহাৰেই নাছিল । আমাৰ আইতাহহঁতৰ দিনত
অসমত দৰাঘৰে কইনাক ‘গাধন’ বা ডাঙৰ দীঘল কৰাৰ বাবদ (সমাজত নিৰ্ধাৰিত নিৰ্খত) ধন দিহে বিয়া
কৰাই আনিছিল । সম্প্ৰতি কইনাৰ লগত গহনা-গাঁথৰিকে ধৰি কইনাৰ নিত্য ব্যৱহাৰ্য্য বস্তু কিছু দিয়া হয় যদিও
ভাৰত বৰ্ষৰ আন প্ৰদেশৰ দৰে আমাৰ ইয়াত আজিও যৌতূক প্ৰথাৰ প্ৰচলন হোৱা নাই । নাৰী শিক্ষাৰ প্ৰচলন
হোৱাত নাৰীয়ে নিজে নিজৰ জীৱনৰ সিদ্ধান্ত লব পৰা হ’ল; জীৱন সঙ্গী নিৰ্বাচন কৰিব পৰা হ’ল। যিজন
পুৰুষৰ সৈতে ওৰেটো জীৱন কটাব লাগিব সেইজন ছোৱালীজনীৰ মনঃপুত হোৱাটো নিতান্তই স্বাভাৱিক।
এখন সুন্দৰ, সুখৰ সংসাৰত সুসম্তান জন্ম লয় । এটি সুসম্তানে ঘৰখনলৈ সুখ শান্তি অনাৰ লগতে বংশ
পৰিয়ালকো গৌৰৱান্বিত কৰে; এখন সুন্দৰ সমাজ আৰু দেশ গঢ়াত আগভাগ লয় । এই গীত লিখাৰ সময়লৈকে
বা ষাঠিৰ দশকৰো বহু পিছলৈকে (বহুতৰে ক্ষেত্ৰত আজিও) বিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ছোৱালীৰ মতামত সুধি বিয়া
দিয়া নিয়ম প্ৰচলন হোৱা নাছিল । ই এক মাৰাত্মক সামাজিক ব্যাধি । সমাজ সংস্কাৰক, মানৱপ্ৰেমী ড০
হাজৰিকাদেৱে এনে কুপ্ৰথা উচ্ছেদ কৰণৰ অৰ্থে এনে গীত লিখাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বোধ কৰে । ইতিমধ্যে
তেওঁৰ ভনীয়েক কৱিতাৰ বিয়া পাতে । এই গীতটি কবিতাৰ বিয়াৰ সময়ত কবিতাৰ অনুৰোধ মৰ্মে লিখ৷ ।
সকলো ককায়েক ৰুক্মবীৰ নহয়। সহোদৰা ভনীয়েকৰ সুখ শান্তিত ককায়েকে সুখানুভৱ কৰে । ভনীয়েকৰ
প্ৰতি ককায়েকৰ আছে গুৰু দায়িত্ব, ভনীয়েকৰ হৃদয় বুজি ভনীয়েকৰ আকাঙক্ষাক শ্ৰদ্ধা কৰি তাক বাস্তৱত
ৰূপায়ণ কৰিবলৈ প্রয়াস কৰা মহানুভৱতাৰ পৰিচায়ক । সৰুৰে পৰাই একেলগে খেলি-ধূলি ডাঙৰ দীঘল
হোব| ভনীয়েক এদিন চিৰ দিনৰ বাবে আনৰ হৈ যায় । বিচ্ছেদৰ এই ক্ষণ অতিকৈ বেদনা দায়ক ৷ কিন্তু আমি
নিৰূপায । সংসাৰৰ নিয়মক স্বীকাৰ কৰিবই লাগিব । সেয়েহে বিগত দিনবোৰত কৰা দায়-দোষ, ভূল-ক্ৰটিৰ
বাবে ভনীয়েকে যাতে মনত কোনো বেয়া ভাৱ পোষণ নকৰে, নিজ গুণৈ ককায়েক বুলি মাৰ্জনা কৰে ইয়াকে
কৈ শোকত ভাঙি পৰিছে ককায়েক । গীতটি মানব প্ৰেমৰ স্বচ্ছ উদাহৰণ ।

ককায়েক ঃ ভণ্টি অ" ভণ্টি, ডৈকা এজন পালোঁ
তোৰ কাৰণে চালোঁ
কইনা সজাই উলিয়াই তোক
দিম বুলি ভাবিলোঁ
তই বাকি কৱ ভনী,তই কিনো কৱ ৯
ভনী ঃ বিয়া ?ঃ ককায়েকঃ অঁবিয়া

ভনী:ঃ

কচোন,কিকৱ ?

(নিমাত )

তই নেমাত কিয় ভণ্টি

মুখ ঘুৰালি কিয়

লাজত ৰঙা পৰি ভণ্টি জঠৰ হলি কিয় ?
অ’ ককাইদেউ, মোৰ স্নেহৰ ককাইদেউ
কিনো জগৰ লগালোঁ মই ঘৰৰ পৰা খেদিছ
যৌৱন কালেই কাল হ’ল

মোক বোজা বুলি ভাবিছ

নহয় ভণ্টি পাগলী, তই মহা আঁকৰী

নাৰী হ’লেই লাগে ভণ্টি এজন জীৱন লগৰী
চিনা নহয জানা নহয কোন বা ডেকাক চালি
বিয়া দিয়াৰ আগতে তই মোক তো নুসুধিলি
এৰা ভণ্টি মোৰ দোষ ক্ষেমিৰি এইবাৰ
হযতো তই মন পাইছ অন্য কাৰোবাৰ
নতুবা কিবা পাঙি থৈছক কথাষাৰ

স্নেহৰ ককাইদেউ কওঁ, সুধিছ্‌ যেতিযা
জাগীৰোডৰ ল’ৰা এজন বৰ ধুনীয়া

চিলিক মিলত মেকানিকৰ চাকৰি কৰিছে
যোৱা বছৰ বাছত আমাৰ চিনা জানা হৈছে
আৰু নকওঁ যা,তযে ভাবিচা

হেঁ * জাগীৰোডৰ ? জাগীৰোডৰ তেওঁ ?
ভয় নাখাবি, নামটো কচোন পিতাইক নকওঁ ।
শুন তেনে নাম তেওঁৰ হেমন্ত শইকীয়া

মনে প্ৰাণে পণ কৰিছোঁ তৈওঁতে সপিম হিয়া
কি ভণ্টি কি কলি ? হেমন্ত শইকীয়া
বিধিৰ লিখন বিচিত্ৰ, সৈই শইকীয়াক চালোঁ
মইতো জনা নাছিলোঁ তোৰ মনৰ দৰা পালো
তোৰ গুণকৈ গাযেই থাকিম ওৰে জীৱনটো
মোৰ শ্বেহৰ ককাইদেউ

যুগ যুগৰ সাধনাতহে এনে ককাই পায়

যি ভনীৰ মনৰ কথাবোৰো মৰমেৰে চায়
তেন্তে, বিযাখন পাতো ভণ্টী

মোৰে আশীষ লবি

পিছে, শোকত নামিছে এতিওহিলী।
অ’কাহানিবা আমি যদি কিবা দোষ কৰিছোঁ
নিজ গুণে পাহৰিবি, ক্ষমাহে মাগিছোঁ ।

কলিকতা, ১৯৬,

৷ ভাপিন হ।জৰিকনৰ গাত সমৰৰ চনু গিকেণও চাষ]

বৈবাহিক সম্পৰ্কই দুখন ঘৰক সংলগ্ন কৰে । কেতিয়াবা এই সম্পৰ্কই ফাট মেলা পুৰণি বন্ধুত্বকো
পুনৰ যোৰা লগাই মজবুত কৰে । এই সম্পৰ্কই যে দুখন হিয়া বা দুখন ঘৰকেই সংলগ্ন কৰে এনে নহষ,ই দুখন
ৰাজ্য বা দুখন দেশকো সংলগ্ন কৰা দেখা যায় । বুৰঞ্জীয়ে ইয়াৰ সাক্ষী দিয়ে । উদাহৰণ স্বৰূপে, আহোম কুৱঁৰী
ৰমণী গভৰুক বঙ্গৰ নৱাব আজমতৰালৈ বিয়া দি দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত মিত্ৰতা কৰিছিল । ইংৰাজ সকল
অহালৈকে উত্তৰপূৱৰ ভূ-খণ্ড এক ‘বৰ অসম ৰূপে পৰিগণিত আছিল । ৰাজনৈতিক কাৰ্ছাজিত নগা পাহাৰ
‘নাগাল্যাণ্ড’ নামেৰে এখন সুকীয়া ৰাজ্য হ’ল । দুষ্কৃতিপ্ৰেমী শক্তিৰ দ্বাৰা বৰঘৰখন ভাগি খণ্ড খণ্ড হৈ গ লৈও
পূৰ্বৰ মধুৰ সম্বন্ধৰ এনাজৰিডাল চিঙাটো সম্ভৱ জানো ? সমন্বয়ৰ প্ৰতীক কোহিমাৰ আধুনিকা ডালিমী আৰু
ভৈয়ামৰ আধুনিক গদাপাণিৰ মিলনে এই কথাকেই প্ৰতিপন্ন কৰে। বুৰঞ্জীয়ে ডালিমীৰ কথা নকয় । জয়মতী’
নাটৰ ‘ডালিমীৰ চৰিত্ৰ লক্ষ্মীনাথৰ মানস সৃষ্টি । সাতভনীৰ অসমৰ আমি কোনেও কাকো এৰাই চলিব
নোৱাৰোঁ । যুগ যুগৰ পৰা বৈ থকা মৰম-স্নৈহ, সোহাৰ্দ, সমন্বয়-সম্প্ৰীতি চিৰকাললৈ বৈ থাকক বহমান লুইতৰ
দৰে এয়াই গীতটোৰ সৰলাৰ্থ। “মাজে মাজে পূৰ্ব ভাৰতীৰ মৰমৰ এনাজৰীক ধ্বংশ কৰিব খোজে - এটি
বিশেষ দুস্কৃতিপ্ৰেমী শক্তিয়ে-তাৰে প্ৰতিবাদত এই গীত ।” গীতটোৰ সম্পৰ্কে ড০ হাজৰিকাই এইদৰে কয় ।
গাভৰু £ঃ মই কোহিমাৰে আধুনিকা ডালিমী
ডৈকা $ মই গদাপাণি আধুনিক ভৈয়ামৰ
দুয়ো $ আমি আজি দুয়ো সহযাত্ৰী
গুৱাহাটী অভিমুখী নিশাৰ ৰেলৰ ।
ডৈকা £ঃ তোমাৰ হয়তো ঘনে পৰিছে মনত
ল'ৰালিৰ কথা সেই জৈখামা গাঁৱৰ
ৰঙা নীলা পাখি পিন্ধি পখিলাৰ দৰে
নাচি ফুৰা কত মিঠা উৎসৱৰ ।
গাভৰু $ঃ পৰদেশ বুলি মোৰ ভয় লগা নাই
তূমিতো মোৰেই হ’লা নিচেই কাষৰ
গুৱাহাটী পাই পিছে যেন কাহানিও
নৈপাহৰাঁ স্নৈহ মোৰ নগা পাহাৰৰ ।
ডেকা £ঃ লামডিংডিফুৰে বিস্ফোৰণ
মনত আছেনে কিছু বছৰ আগৰ ?
গাভৰু £ঃ সেই বহুতৰে কান্দোনৰ পট-ভূমিত
হয় মধু পৰিচয় আমাৰ মনৰ
আজি মই হ’লো অসমৰ ন-বোৱাৰী
ডেকা £ঃ জোঁৱাই হ’লোঁ মই টুৰেনচাঙৰ
দুয়ো $ আমি দুয়ো পূৰ্ব ভাৰতীৰে
জীয়া প্ৰতীক সমন্বয়ৰ ।
ডেকা ঃ লগক্ষ্মীনাথৰে সৈই ডালিয়ীও নাই
গাভৰু £ঃ আৰু মইও নহওঁ তাহানিৰ গদাধৰ ।
দুয়ো $ তথাপিও আজি এই মিলনে আমাৰ
বাৰে বাৰে সোৱঁৰায় কথা অতীতৰ ৷ গুৱাহাটী ২ ডিচেম্বৰ, ১৯৬৯

মিলনৰে এই শুভক্ষণ

মিলনৰ শুভ ক্ষণ অতিপৱিত্ৰ আৰু আনন্দদায়ক ।ই চিৰ স্মৰণীয়ও । দৰা কইনাৰ বিবাহ বান্ধোন

এক পৱিত্ৰ মিলন । দুটি মানুহ - পরিত্ৰ লগনত জনমে মৰণে, সুখে দুখে একেলগে জীৱন কটোৱাৰ শপত
লয় অগ্নিক সাক্ষী কৰি, বেদ মন্থ পাঠেৰে । ঢোল, খোল, কালি-পেঁপাৰ বাজনা, জাত দত্ত বিয়া নাম, জাউৰি
জাউৰি মঙ্গল উৰুলিয়ে ৰভাতলি ৰজনজনায। দৰা কইনাৰ মনৰ পদূলি হয় উদূলি মুদূলি । গুৰুজন আৰু
শুভাকাঙক্ষীযে আশীষ বৰ্ষণ কৰে ‘হৰ গৌৰী বসতি হওক’ বুলি। আমাৰ সমাজত মিলন বা বিবাহ বান্ধোনক
“বিধাতাৰ যোৰা’ বুলি বিশ্বাস কৰা হয । বিধাতাৰ যোৰা অবিহনে হেনো বিবাহ সম্ভৱ নহয় । সেয়ে(হ বিবাহৰ
আৰম্ভণিতে ‘শ্ৰী শ্ৰী প্ৰজাপ্ৰতয়েঃ নমঃ’ বুলি ‘সৰ্ব ৰিদ্নি বিনাশন গণেশক প্ৰণাম কৰা হয়। ই সামাজিক স্বীকৃতি
প্ৰাপ্ত অৰ্থাৎ প্ৰজাপ্রাত্য বিবাহৰ নিযম । হিন্দু শাস্ত্ৰৰ আঠ প্ৰকাৰ বিবাহৰ ভিতৰত প্ৰজাপাত্য বিবাহো এবিধ ।
কিছুমানে আকৌ মন্দিৰলৈ গৈ দেৱ-দেৱীক সাক্ষী কৰি যুগ্ম জীৱনত প্রৱেশ কৰে । কিছু প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই
ঘৰৰ অমতত পলাইগৈ কোৰ্টত বিবাহ পাতে । সম্প্ৰতি চৰকাৰে বিবাহ পঞ্জীযন কৰাটো বাধাতা মূলক
কৰিছে। বিবাহ যি পদ্ধত্যৰ্ই নহওক মিলন সদাযেই পবিত্ৰ আৰু আনন্দ দাযক। সমাজৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য্য
অনুষ্ঠানটোৱেই হ’ল বি "= । বিবাহৰ জৰিযতেহে সংসাৰ সম্ভৱ । বিবাহ ই'ল এনে এক পদ্ধতি যাৰ সহায়ত
নাৰী পুৰুষে একেলগে থাকিব পাৰে, বংশ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে । কাৰণ, বংশ বৃদ্ধি নহ লে পৃথিৱী নৰয়। বিবাহ
নামৰ সামাজিক স্বীকৃতি অবিহনে মানুহে সন্তান জন্ম দিব নোৱাৰে । যদি কাৰোবাৰ কামনাৰ বলি হৈ কোনো
সন্তান জনম্মেও পিতৃ পৰিচয হীন সেই সন্তানক অবৈধ বা ‘জাৰজ' বোলা হম । এই নিযম সকলো ধৰ্ম,সম্প্ৰদায,
মানৱগোষ্ঠীৰ ক্ষেত্ৰতে খাটে । ভিন ভিন গৰ্ম বা সম্প্ৰদাযৰ বিবাহ পদ্ধতিও বেলেগ । কিন্তু প্ৰেম পৱিত্ৰ ।
পৱিত্ৰ প্ৰেম সত্য আৰু সুন্দৰ য’ত সৰগী৷ পাৰিজাত ফুলে ।

মিলনৰে এ শুভক্ষণ

পখিলা উৰা দি উৰে মন

মৰমৰে এই আৱাহন

জীৱনৰে মধুৰ লগন ।

লাজৰ বান্ধোন খুলি যায, যায়
বুকুৱে সহাঁৰি পায, পায
অমৃতৰ এই আলিঙ্গন

যেন হৰ গৌরীাৰ মধুৰ মিলন ।
দযাৱতী পাৰৱতী আই
নধৰিবা দোষ দায
তোমাৰ আশীষ মাগিছোঁ
তোমাৰ শিখাৰে নাচিছোঁ
উলাহৰ মুকুতি পায ।

প্ৰণয়ৰ পৰিধি নাই, নাই
অসীমনে সীমা এৰি আই
সত্যম শিৱরম সুন্দৰম্‌
যুগে যুগে আমি দুয়ো দুয়োতে মগন ।
বোলছবি £ চিকমিক বিজুলী, ১৯১০৯

মৃত্যু সাৱটি

এই গীতটিত কণ্ঠ দান কৰিছে অসমৰ সংঙ্গীত আকাশৰ এটি উজ্বল জ্যোতিষ্ক জয়ন্ত হাজৰিকাই ।
তেওঁ আজি আমাৰ মাজত নাই; আমাক সকলোকে কন্দুৱাই তেওঁ অকালতে আমাৰ মাজৰ পৰা চিৰ বিদায়
ললে । গীতটিৰ সম্পৰ্কত ড০ হাজৰিকাদেৱে অতি দুখেৰে কয় যে --“মই তাৰ লগত থাকি যিবোৰ গীত
ৰচনা কৰিছিলোঁ --তাৰে মই ভাবি লৈছিলোঁ যে ‘মৃত্যু সাৱটি’ গীতটো সি গাব লাগিব। মই নাজানিছিলোঁ যে
এইটোৱে তাৰ শেষ গীত হ’ব।” সচাকৈ, খুব নাটকীয় ভাৱে জয়ন্ত হাজৰিকাৰ ক্ষেত্ৰত ফলি গ’ল ৷ গীতটি
চিনেমাৰ চৰিত্ৰৰ সৈতে খাপ খোৱাকৈ ৰচা যদিও বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতেও ৰজিতা খোৱা। বিপৰীত পক্ষৰ প্ৰেম
প্রত্যাখানে কেনেদৰে মানুহক নৰকলৈ ঠেলি দিয়ে এই গীতটি তাৰেই বাস্তৱ উদাহৰণ । সেয়ে হাজৰিকাদেৱে
কয়,---“ প্ৰেম বৰ সাংঘাতিক বস্তু প্ৰেয়সী কেতিয়াবা বৰ নিষ্টুৰা, অহঙ্কাৰী হয়। সেয়ে, মৃত্যুৰ পিছত এনেকৈ
অভিমান কৰিব পাৰি। জীৱন্ত কালতে এনে এটা গীত লিখি নগলে মৃত্যুৰ পিছত বাৰু কেনেকৈ লিখিম !”

মৃত্যু সাবটি সমাধি তলিত
অকলে আঘোঁহি শুই
এতিয়া পুনৰ আহিছাঁ কিয়
জ্বলাব কলিজাৰ জুই ।

মৰণ পৰতো আছিলোঁ দেখোন
তোমাৰ বাটকে চাই
তেতিয়া তুমি সময় নৈপালা
তোমাৰ আহৰি নাই ।

মোৰ মৃতদেহ বগা কা পোৰেৰে
কোনোবাই ঢাকি দিলে

আন কোনোবাই গংগা জলেৰে
দেহাটি তিয়াই দিলে

নিশ্চয় তুমি তেতিয়া আছিলাঁ
আনৰ মৰম চুই ।

মই আছিলোঁ ক্ষণ গণি গণি আশাৰ বৃক্ষ ৰুই ।
চিৰ শান্তিৰ কোলাত আজি
পালোঁ মোৰ বিচৰা ঠাই

তুমি কিয় বাৰু এতিয়াও মোক
জোকাবলে’এৰা নাই ।
জীৱন পাৰৰ কাহিনী সামৰি
তুমিযোৱাকিয়নাই ?

জীয়া মায়াৰ বান্ধ খুলি ললোঁ
মৰণ প্ৰৈয়সীক পাই ।

নোজোকাবা মোক মিছা হাঁহি মাৰি ভাল পাওঁ বুলি কৈ
এতিযাতো পাৰ হ'বতো নোৱাৰোঁ অসীম মৰণ নৈ ।
বোলছবিত চিক মিক্‌ বিজুলী, ১৯৬৯

মোৰ গান হওক

ড০ হাজৰকাদেৱৰ গীতৰ বিষয়ে এখন অসমীয়া কাকতে কিছুমান নেতিবাচক বাতৰি পৰিবেশন কৰি

কাকতৰ চাৰ্কুলেচন বঢ়াবলৈ চেষ্টা কৰিছিল । এই কথাত বাধাৰ হেঙাৰ নমনা স্বাভিমানী হাজৰিকাদেৱৰ মন
স্বাভাৱিকতে জেদী হৈ পৰিল । তেতিয়া জ্যোতিপ্ৰসাদে “চিৰ সুন্দৰৰ কৰি আৰাধনা মানুহৰ বুকুলৈ, মানুহৰ
মনলৈ, মানুহৰ সৃষ্ছিলৈ চিৰ সুন্দৰ নমাও”-বুলি কোৱাৰ দৰে তেওঁৰো গীত ৰচাৰ আৰু গোৱাৰ উদ্দেশ্যৰ
বিষয়ে কৌতুহলী শ্ৰোত:ৰ আগত এই গীতটিৰে অভিমত বাখ্যা কৰে । তেওঁ এনে গীত গান খৌজে যাতে সেই
গীত জনতহ আস্থা সহকাৰে গ্ৰহণ কৰে আৰু সেই গীতে জনতাৰ হিত সাধন কৰে। তেওঁৰ গীতত কোনো
ধ্বংসমুখী দৃষ্টিভঙ্গী বা মনোমালিন্যৰ ভাষা নাই । তেওঁ কল্পনা বিলাসতে মচণ্ডল নহৈ বাস্তৱ তথা সমসাময়িক
সংঘাত, ঘাত-প্রতিঘাত বা জীৱনৰ জ্যোতিপ্ৰপাতৰ পৰা অভিজ্ঞতা আৰু জ্ঞান আহৰণ কৰি বৰ্তমানৰ ভৈটিত
থিয় হৈ অতীতক সাবটি, অনাগত উম্বল ভষ্যিতৰ ছবি আগত ৰাখি, সত্যৰ আধাৰত গীত লিখে আৰু গায ।
তেওঁ বিচাৰে তেওঁৰ সুৰ বিন্যাসতো এক মধুৰ বৈশিষ্টৰ মান বিৰাজক--য’ত মাটিৰ সুৰৰ লগতে অন্যান্য
(প্ৰাচ্য-প্রাচ্যাত্যৰ) সুৰৰ সংমিশ্ৰণত ‘সোণাৰীয়ে সোণ ৰূপ গলাই বাখৰ খটুৱাই এক আটক ধুনীয়া অলঙ্কাৰ
তৈয়াৰ কৰা’ৰ দৰে যাতে তেওঁৰ গীততো এক অপূৰ্ব সুৰৰ সৃষ্টি হয়। গীতেই তেওঁৰ অস্ত্ৰ । সৈয়ে গীতেৰে
জনজাগ্ৰণ আনি, বিপ্লৱ গঢ়ি সমাজত শিপাই থকা দুৰ্নিতি, ভ্ৰস্তাচাৰ আৰু শোষণেৰে ভৰা এলেহুৱা সমাজখন
ৰূপান্তৰ কৰি এখন সুন্দৰ, সাম্যৰ ন-সমাজ গঢ়াৰ প্ৰয়াস কৰে । ইয়াৰ বাবে নিজকে এক সৈনিক শিল্পী ৰূপে
গণ্য কৰি কাম কৰি আহিছে আৰু নতুন পুৰুষকো উৎসাহিত কৰি আহিছে । গীতৰ অনস্ত্ৰৰেই বাধাৰপ্ৰাচীৰ
ভাঙি সমাজখনক প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই নিয়াৰ প্ৰয়াসী তৈওঁ ।

মোৰ গান হওক

বহু আস্থাহীনতাৰ বিপৰীতে

এক গভীৰ আস্থাৰ গান ।

মোৰ গান হওক

তাৰেই গান হওক ধন্য
হওক সমবেত কণ্ঠ অগণ্য ।
মোৰ সুৰ বিন্যাসত মূৰ্ত ইওক
অতীত বৰ্তমান
চিৰ উজ্জ্বল ভৱিষ্যতেও যেন
তাতেই কৰে নিতে স্নান ---
মোৰ গান হওক বহু বাধাৰ প্ৰাচীৰৰ বিপৰীতে
এক তীব্ৰ গতিৰেই মান । ৰচনা £; কলিকতা, ১১ ৩ ১৯৬৯

সনহ্াল চিচ! পি্ধোনল০৷
ৰাধাচূড়াৰ ফুল গুজি

প্ৰকৃতি আৰু মানুহৰ মাজত সম্পৰ্ক অনাদি কালৰ । গছবন-লতিকা অৰ্থাৎ প্ৰকৃতিৰ আশীষ বিনে
আমাৰ জীৱন ধাৰণ সম্ভৱ নহয় । মানৱ জীৱনৰ অপৰিহাৰ্য আটাইখিনি প্ৰকৃতিৰেই দান । আনকি গছে এৰি
দিয়া অক্চিজেন উশাহত লৈ আমি জীয়াই আছো আৰু আমি এৰি দিয়া কাৰ্বন-ডাই অকৃ্‌চাইড লৈ গছ জীয়াই
আছে। বসন্ত কালত গছ-লতিকাৰ কুঁহিপাত ওলায় । শিমলু, পলাশ, কৃষ্ণচূড়া, ৰাধাচূড়া, নাহৰ, তগৰ, কপৌ,
কেতেকী ফুলি ধৰাখনি বিনন্দীয়া কৰি তোলে । বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়া দলিচা পৰা চাহ বাগিচালৈও আহে যৌৱনৰ
নতুন লহৰ। কেঁচাপাত যৌৱনৰ প্ৰতীক । চাহ গছৰ কেঁচাপাতৰ আমোলমোলোৱা গোন্ধে কোমল পাত ছিঙি
টুকুৰী ভৰোৱা গাভৰু আৰু বনুৱা যুৱক সকলৰ দেহত, মনত প্ৰেমৰ সুৰভি সিঁচি দিয়ে । ডেকা গাভৰুৰ প্ৰাণত
প্ৰেমৰ জোৱাৰ আহে; মন উৰি যায় কমোৱা তুলা হৈ বুকুৱে বিচৰাজনক বিচাৰি--মনৰ মৰম যাচিবলৈ ।
তৈনে এটি মধু ক্ষণৰ মধুৰ কাহিনীকে ড০ হাজৰিকাদেৱে কলাত্মক দৃষ্টিভঙ্গীৰে এই গীতটিত সুন্দৰকৈ সজাইছে
পৰাইছে। ‘প্রকৃতি পুৰুষ দুয়ো নিয়ন্তা মাধৱ ।’ পুৰুষ নাৰী দুয়ো দুয়োৰে পৰিপূৰক; এটাৰ অবিহনে মানৱ
জীৱন অসম্পূৰ্ণ । পূৰ্ণ যোৱনা সুদৰ্শনা ‘ৰাধিকা’ ৰাধাচূড়াৰ ফুল গুজি আইনা চাই খোপা বান্ধি নিজৰ ৰূপত
নিজে ৰিভোল। সাজি কাছি লাসে বেসে তাই বু্মুৰ নাচে । বুমুৰৰ তালে তালে প্ৰিয়তম ‘জুগনু’ক প্ৰেমৰ
ফটিকা যাচে । তাইৰ এই প্ৰেম নিৰ্ভেজাল; কৃষ্ণচূড়াৰ ফুলৰ দৰেই ৰঙা । জুগনুৰো দেহা কুণ্ডত কটা--দেখি
ৰাধাৰ ভাল লাগি যায় । সেয়েহে তাইৰ তাক ইমান পছন্দ । জুগনুক নেদেখিলে তাই থাকিব নোৱাৰে ৷ যেন
এবেলাই এযুগ। জুগনু তৰু আৰু ৰাধিকা লতিকা -- চিৰকাল যেন দুয়ো দুয়োকে সাৱটি থাকিব দুয়ো
পৰিশ্ৰমী; আৰ্থিক দিশত দুয়ো স্বাৱলম্বী । দুয়ো সুখেৰে ৰওক ।

ৰাধাচূড়াৰ ফুল গুজি

ৰাধাপুৰৰ ৰাধিকা

চাহবাগিছাত বুন্মুৰ নাচি
জুগনুক যাচে ফটিকা ।

সেই ফটিকা প্ৰেম ফটিক।

তাত ভেজাল তেজাল একো নাই
কৃষ্ণচূড়া ফুলৰ দৰে সঁচা ৰঙ ছটিয়ায়
জুগনু বোলা শিৰীষ গছত

ৰাধা যেন লতিকা ---

সোণাৰুৰে হালধীয়া থোপাথুপি ফুল
আইনা দেখি থোপা বান্ধি ৰাধা বিয়াকুল
জুগনুৰ দেহা কুণ্ডত কটা

মাদল কাঠৰ ৰং
তাকে দেখি ৰাধাই হাঁহে

কত যৈ তাইৰ ঢং

জুগনু বিহিন সময়খিনি ৰাধাৰ যেন শতিকা
চাহ বাগিচাত বু্মুৰ নাচি জুগনুক যাচে ফটিকা ।

নিজৰা পাৰ, ১৯৬৯

লুইততে মোৰ ঘৰ

লুইতখন অসমীয়াৰ বুকুৰ আপোন ৷ লুইতেই মুখত গুজি দিয়ে দুবেলা দুগৰাহ ভাত । কিন্তু এই
লুইতখনেই কেতিয়াবা কাল ৰূপ ধৰি প্ৰলয়ঙ্কৰী বানৰ সৃষ্টি কৰি আশা- আকাঙ্ক্ষা, সপোন সকলো নিঃশেষ
কৰি দিয়ে । লুইতৰ বানে উটুৱাই নিয়ে পথাৰৰ ধান; গৰু-গাই, ভঁৰালৰ ধান,ঘৰ-বাৰী আৰু মনুহ । প্ৰতি বছৰে
বানপানীত কত জনৰ যে সলিল সমাধি হয়। আপোনজনক হেৰুওৱাৰ বেদনা দুঃসহ । বৈবাহিক সূত্ৰৰে দুটি
মানুহ একেটি মন হোৱা পতি-পত্নীৰ এজনৰ মৃত্যু হলে সেই বেদনা অতিকৈ যন্তুণাদায়ক ! এদিন মনৈ বিচৰা
ডেকাজনৰ সৈতে মনে পতা সংসাৰ্খনে বাস্তৱ ৰূপ পালে । দুযোৰে দুচকুত ভাহে ৰহুআশা,অসীম সপোন।
কিন্তু, বোলে আইৰ ঘৰলৈ যাম দুহাতেৰে খাম ৷ গোসায়ে দিয়েনে ? যোৱাটো লুইতৰ বানত সকলো গ'ল
গ’লেই; নৱ বিবাহিত স্বামীও উটি গ’ল । পতি অবিহনে অনাথ নাৰীৰ কি বিলৈ হয় সেয়া বুজোতা জনেহে
বুজে। তাইৰ মূৰৰ ওপৰৰ আকাশখন ধুপুচকৈ মাটিত সৰি পৰিল ৷ ইকুল সিকৃল হেৰুৱাই তাই মাথোঁ মাজ
পানীত ককবকালে। বিৰহৰ জ্বালা অসহনীয় । আমাৰ পৌৰাণিক আখ্যান ‘সতী বেউলা’ৰ নায়িকা সতী
বেউলাই সদ্য বিবাহিত স্বামীৰ মৃত্যুত মৃত প্ৰায় হয় । পিছত নিজকে সংযত কৰি, অশেষ ধৈৰ্য্যৰে স্বৰ্গলোকলৈ
গৈ নাচ গান কৰি দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰি মৃত স্বায়ীৰ জীৱন ঘূৰাই আনিছিল। কিন্তু আজিৰ মানুহৰ বাবে সৈয়া
কোনোমতে সম্ভৱ নহয় । সৈয়েহে তাই মৰণৰ পিছত সিপুৰীত লগ পাই প্ৰিয়জানৰ সৈতে এই মৰতৰ আধৰুৱা
কথাবোৰ পতাৰপ্ৰয়াস কৰিছে। এই গীতটিৰ ভাবৰ লগত ৰাডাদেউৰ ‘পৰজনমৰ শুভ লগনত যদিহে আমাৰ
হয় দেখা, পূৰাবানে প্ৰিয়ে এই জনমৰ মোৰ হিযাৰ অপূৰ্ণ'আশা’ গীতটিৰ মিল দেখা যায় । লুইতখন আপোন
সঁচা । কিন্তু এই লুইতেই কত জনৰ জীৱনলৈ যে আগবেলাতেই কালসমন্ধা নমাইছে তাৰলেখ জোখ নাই ।

লুইততে মোৰ ঘৰ

লুইতেই মোৰ পৰ

লুইতেই যে ভাঙে গঢ়ে সপোন মৰমৰ ।
আশাৰ বালিচৰত এদিন তুমি হ’লা মোৰ
এখনি নাৱত দুয়ো হৈছিলোঁ বিভোৰ
আজি কিয় গুচি গ’লা কিয় নিৰুত্তৰ ?

তুকুল সিকূল কোনো কূল নাপালোঁ

মই মাজ নদীতে ৰলোঁ

চকোৱা বিহীন চাকৈৰ দৰে

মাজ নিশা বিনালোঁ

যোৱাটো বানপানীতে মই

তোমাক হেৰুৱালোঁ

ইকুল সিকূল কোনো কূল নাপালোঁ
মই মাজ নদীতে ৰলোঁ ।

মৰণ কাল সই দংশিলে তোমাক

তন্তু মন্ত্ৰ নাচ নেজানো ভুলাম দেৱতাক

সিপুৰীত লগ পাই পাতিম কথা মৰতৰ

লুইতেই যে ভাঙে গঢ়ে সপোন মৰমৰ ।
ৰচনা ? ৰোম্বাই, ১৯৬৯

[৬ ঠানডেৰপ তা লকগ্েতত ১৭৬,

সমাজৰ নিঃস্ব, শোষিত-নিপীড়িতসকলৰ দুখত দুখী হৈ তেওঁলোকৰ হৈ মাত মাতি অহা সকলৰ
ভিতৰত ড০ ভূপেন হাজৰিকা অন্যতম । এই গীতটি ৰচনা সম্পৰ্কীয় ঘটনাটি গায়ক গীতিকাৰৰ কথাৰে দিয়া
হ’ল “ সেই দিনা আছিল শীতৰ সেমেকা ৰাতি । ১৬ ডিচেম্বৰ ১৯৬৯ চনৰ । গুৱাহাটীত সৈই তাৰিখৰ সন্ধিয়া
বাদশ্বাহ খাঁন আব্দুল গঁফুৰ খাঁৰ ভাষণত শুনিলোঁ --পাকিস্তান আৰু হিন্দুস্তানত গৰীৱ গৰীৱ হৈয়ে ৰ'ল, কিন্তু
আমীৰ আমীৰ হৈয়ে ৰ’ল । ২২ বছৰৰ সংগ্ৰামী স্বাধীনতা ‘ভিখাৰী স্বাধীনতা’ হ’ল । সমাজত মিলাপ্ৰীতি
নোহোৱা হ’ল । ইন্‌চান নোহোৱা হ’ল :.. ।” সঁচা, ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ দিনৰে পৰা ইংৰাজ বৃহৎ পুঁজিপতি আৰু
স্বৰাজোত্তৰ কালত ভাৰত চৰকাৰ তথা ভাৰতীয় পুঁজিপতিৰ দ্বাৰা শোষিত অসম (ভাৰত)। এই শীতৰ সেমেকা
নিশা যি একঠা মাটি আছিল তাকো বন্ধকত থৈ মহাজনৰ দ্বাৰা সৰ্বস্বান্তহৈ তুঁহজুইকুৰা সাবটী বস্তহীন কৃষক,
দিনৰ দিনটো শ্রম কৰি নিশা খালি পেটে শুই পৰা অথচ পেটৰ ভোকৰ পোৰণিত টোপনি নহা কোনো দিন
মজদুৰ, বা অসমত হিন্দু মুছলমানৰ মাজত সমস্বয়-সম্প্ৰীতি অটুট যদিও সেই সকল সংখ্যালঘু যি সকলে
(কোনো দৃুষ্কৃতিকাৰীৰ কৱলত পৰি) নিৰাপত্তাহীনতাত ভূগি উজাগৰী নিশা কটাইছে--সেই আটাঁইবোৰৰ কথা
ভাবি,তেওঁলোকক সামান্য সকাহ দিয়াব :চথা ভাবি তেওঁ আৱেগিক হৈ পৰে । তাৰ ফলশ্ৰুতিতেই সৃষ্টি হ’ল
মানৱ প্ৰেমৰ এই অমৰ গীতটি । সেই সময়তে অসমৰ সুকণ্ঠী গীয়িকা দিপালী বৰঠাকুৰৰ মস্তিষ্কৰ টিউমাৰ হৈ
কণ্ঠ ৰুদ্ধ হৈ পৰে। দিপালী বৰঠাকুৰৰ কণ্ঠ ৰুদ্ধ হোৱাত হাজৰিকাদেৱ ততিশয় দুখিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰতি
সমবেদনা জ্তপন কৰি শেষৰ অন্তৰাটি ৰচে ।
শীতৰে সেমেকা ৰাতি
শীতৰে সেমেকা ৰাতি ।
বস্তুবিহীন কোনো খেতিয়কৰ
ভাগি পৰা পঁজাটিৰ তুঁহ জুই একুৰাৰ
উমি উমি জ্বলি থকা ৰক্তিম যেন এটি উত্তাপ হওঁ ।
শীতৰে সেমেকা ৰাতি
খাদ্যবিহীন কোনো দিন মজদ্ুৰৰ
প্রাণতে লুকাই থকা ক্ষুধা অগনিৰ
হঠাতে ভমকি উঠা
প্ৰচণ্ড যেন এটি প্ৰতাপ হওঁ
প্ৰতাপ হওঁ, মই প্ৰতাপ হওঁ ।
শীতৰে সেমেকা ৰাতি
সংখ্যালঘু কোনো সম্প্ৰদায়ৰ
ভয়াৰ্ত মনটিৰ নুফুটা আৰ্তনাদ
নিজেই প্ৰকাশ কৰি
মই যেন এটি নিৰাপত্তা হওঁ, নিৰাপত্তা হওঁ; নিৰাপত্তা হওঁ ।
শীতৰে সেমেকা ৰাতি
কণ্ঠৰূদ্ধ কোনো সুগায়কৰ
প্রভাত আনিব পৰা,অথচ নোগোৱা
এটি অমৰ গীতৰ বাবে মই যেন এটি সুধাকষ্ঠ'্টিওঁ ৷

ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৬-১ ২-৮৯

শ্বমা থাকিলে জৰুৰ জৰুৰ

গজল’ এটি ফাচি শব্দ । অৰ্থ হ’ল ‘কথা কোৱা’, প্ৰিয় বা প্রিয়াৰ গুণ বৰ্ণনা কৰা । মোগলৰ ৰাজত্ব
কালত এইবিধ কবিতা পাৰস্যৰ পৰা ভাৰতলৈ আহে । এই বিধ কবিতাৰ পাঁচটা বা ছটা ‘কণ্ভেট’ থাকে। দুটা
শাৰীত এটা স্বয়ং সম্পূৰ্ণ অৰ্থ থাকে । মিলনৰ আকাঙ্ক্ষা, বিৰহৰ মিঠা বেদনা, কামনাৰ তীব্ৰ মিঠা বেদনাৰ
বাসনা থকা ৰাগ ৰাগিনীৰ আধাৰত বিন্যস্ত সুৰীয়া গীতেই হ'ল গজল । কিন্তু সকলো গজল প্ৰেম বা কামনা-
বাসনা বহুল নহয় । কিছুমান গজল প্ৰেয়সীৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত নে ভগৱানৰ উদ্দেশ্য ৰচিত সতকাই ধৰা টান ।
অসমীয়া গীততো গজলৰ প্রভাৱ নপৰা নহয় । কম সংখ্যক হ’লেও আনন্দিৰাম দাস, বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা
আদিয়ে গজল ৰচি সুৰ দিছিল । ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ জীৱনৰ প্রথমখন ৰেকৰ্ডত বিষ্ণুৰাভা ৰচিত
‘আজলী হিয়াৰ মাজে বিজুলী বাণ মাৰে --তাইৰ কাজলী চকুৰ ঠাৰে’ গজলটি বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল।

আমাৰ আলোচ্য গীত "শ্বদ্মা থাকিলে... ’ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ এটি সুন্দৰ গজল । শ্বমা অৰ্থাৎ
বস্তিৰ শিখা দেখিলে চগা উৰি আহিবই । যেনেকৈ বিজুলী দেখিলে আকাশখন ৰোমাঞ্চিত হৈ জিলিকি উঠে ।
ড০ হাজৰিকাদেৱৰ এই গীতটি জনৈক আলী আৰু ফাতেমাৰ প্ৰেম আৰু মিলনৰ গীত । তেওঁ গাইছে যে আলী
আৰু ফাতেমাৰ এই যোনা মামুলী যোৰা নহয়; ই যোৰও যোৰ একেবাৰে পাভযোৰ । কেতিয়াবা কোনো
কাৰণত কোনো চক্ৰণস্তকাৰায়ে যদি তেওঁলোকৰ সংসাৰখনত কেণা লগোৱাৰ চেষ্টা কৰে, দুয়োৰে মাজত
বিভেদৰ সৃষ্টি হয়; তেতিয়া ফটা কাপোৰ বেজীৰে চিলাই পুনৰ এক কৰাৰ দৰে দুয়োৰে মুহুব্‌তে পুনৰ দুয়োৰে
ভগা হিয়া দুখন জোৰা লগাব । সেয়েহে, আজীৱন এই জোৰা যোৰ হৈয়ে ৰ’ব হিন্দু বিবাহত ‘হৰ গৌৰী বসতি
কৰক’ বুলি আশীৰ্বাদ দিয়াৰ দৰে এই গজলটিত গায়ক গীতিকাৰে পৰবৰদিগাৰক দোঁৱা মাগিছে বা ভগৱানৰ
ওচৰত প্ৰাৰ্থনা জনাইছে যে ‘তেওঁলোকৰ জীৱন সুন্দৰ হওঁক’ । গীতটিত উৰ্দ্দু শব্দৰ সমাবেশ ঘটাত গীতটি
আৰু অধিক মোহময়ী আৰু প্ৰাণষ্পশী হৈ পৰিছে।

স্বমা থাকিলে জৰুৰ জৰুৰ
পৰৱানা যে আহিবই

বিজুলী দেখিলে আচ্মানখনো
জিলিকি জিলিকি উঠিবই ।
মনৰ কাপোৰ ফাটি গ’লেই
মুহবৃতে চিলাবই

দুটা দিলৰ দুই ইন্‌চানক
নিকাহে এটা কৰিবই

এই যোৰা পাভ যোৰা
যোৰা ই মামুলি নহয়

ই আলি আৰু ফাতেমাৰ যোৰা
যোৰা বায়েম কৰিবই ।

পৰবৰদিগাৰক দোঁৱা মাগিছোঁ

জিন্দেগী সুন্দৰ হ'বই ।

বিজুলী দেখিলে আচমানৰো দিল

ধৰক্‌ ধৰক্‌ কৰিবই । বোলছবি £ চিক্‌মিক বিজুলী, ১৯৬৯

ডা, ভাগপেন, হ।জিবিক।ৰ গাত ননতাৰ চমু বিশদ [8

সুউচ্চ পাহাৰৰ

প্ৰতিজন মানুহৰে আছে উচ্চাকাঙক্ষা; জীৱনৰ লক্ষ্য । জীৱনৰ লক্ষ্য বাস্তৱত ৰূপায়ণ কৰিবৰ অৰ্থে

কঠোৰ সাধনাৰ প্ৰয়োজন । এই গীতটিত ড০ হাজৰিকাদেৱৰ নিজ প্ৰাণৰ কথা সুন্দৰ ভাবে প্ৰতিভাত হৈ
উঠিছে। তেওঁ প্ৰেমিক সুন্দৰৰ আৰু চিৰ বিদ্ৰোহী দুষ্কৃতিৰ । সৈয়েহে সময়ৰ পক্ষীৰাজ ঘোঁৰাত উঠি তেওঁ
ধাৱমান হাতেৰে ঢুকি নোপোৱা সুউচ্চ পাহাৰৰ শৃঙ্গত থকা সুন্দৰৰ কুঁৱৰীৰ সন্ধানত । সুন্দৰৰ কুঁৱৰীয়েও
সন্ধান কৰিছে ছন্দৰ ধুমুহাত ধাৱমান পুৰুষ; যি বিশ্বৰ ছন্দে ছন্দে নাচি বিলায় মহাপ্ৰাণ । সৈয়েহে, বাধাৰ হেঙাৰ
নৈমানি তেওঁ ছন্দৰে কৰে ছন্দৰ আখৰা । অৱশেষত জীৱনৰ শেষত, তেওঁ সাধনাত সফল হ'ল; জীৱনৰ ছন্দ
বিচাৰি পালে । তেওঁ সুন্দৰৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান হ’ল; জনতাৰ মুখতো হাঁহি বিৰিঙালে ।

সুউচ্চ পাহাৰৰ শৃঙ্গলৈ উঠা মই
এক প্ৰেমিক অশ্বাৰোহী
দুৰন্ত অশ্বৰ পদধ্বনিত

উন্মাদ হোৱা এক চিৰ বিদ্ৰোহী --_ ৷

টিক্‌ টিক্‌ টিক্‌ টিক্‌ সময়ৰ ছন্দত
ধপ্‌ ধপ্‌ শব্দ বাজে কলিজাৰ
প্ৰেমৰ ছন্দ মোৰ প্ৰতি ধমনিতে

দুৰ্বাৰ ছন্দ আছে কামনাৰ
সৌৱা পাহাৰ শৃঙ্গত

আছে হেনো এক নেদেখা মোহময়ী কামিনী

অপৰূপা যোৌবনা সুনবীনা তাই
নতুন ছন্দৰ অধিকাৰিনী ।

কথাঃ ছন্দৰ ৰাণী তাই ইমান কাষতে

অথচ তাই হেনো ইমান দূৰত !
মাজতে হেঙাৰ হৈ অন্টহাস কৰে
ছৃন্দহীনতাৰ গভীৰ গৰ্ভত ।

তথাপি হাত মেলি মেলি তাই মাতে
দৈহৰ ছন্দত যেন সাগৰ লহৰ

ৰচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৬৯

ত! হেতিধিতো৷ ভাতে পৰৰ চত উলিছেোল {ত 4 49"

জীৱন সুন্দৰ । “ওগো জীৱন ' সুন্দৰ জীৱন । মৰিতে চাহিনা আমি এ ভূৱন মাজে । মানৱেব মাজে

আমি বাচিবাব চাই ।”---ৰবীন্ত্ৰ নাথ । ‘ধন্য নৰতনু ভাল’ বুলি মাধৱদেৱেও কৈ গৈছে৷ তেনেকৈ, ইংৰাজীত
'][.11619 ০%[209101), 01001101 ঠ11 6স1800101} ' বোলা এষাৰ কথা আছে। জী বনৰ ৰং ৰামধেনুৰ
দৰে । পাৰ্থি ৱ বস্তু মাত্ৰেই স্থায়ীত্বহীন । জীৱন আছে বাবেই মৰণ আছে। মানুহৰ জীৱনত সুখত্‌কৈ দুখৰ জাগ
অধিক । কঠিন শিলৰ ফাকতো এপাহ ফুল ফুলি বিমল সৌন্দৰ্যৰ সৃষ্টি কৰাৰ দৰে দুখৰ ফাঁকে ফাঁকে ফুলে
এধানি সুখ কমল । ইয়েই জীৱনক সুন্দৰ আৰু বৰণীযা কৰি তোলে । সেয়েহে মানুহে ‘এদিনতে' মৰিবঁই
লাগিব’ বুলি হতাশাত নুভুগি জীৱনৰ কদাকাৰ ৰূপটো মনৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰি দুখৰ মাজতে পোৱা তাকৰীয়া
সুখকে উপভোগ কৰি জীৱনক পৰিতৃপ্ত আৰু জুযে পোৰা সোণৰ দৰে উজ্বল কৰা উচিত । মানুহ উচ্চাকাঙ্ক্ষী,
সামাজিক জীৱ । আওপুৰণি ৰীতি-নীতি, অন্ধবিশ্বাসে সমাজৰ প্ৰগতি বিঘ্নিত কৰে । মানৱ পক্ষীয়ে বিচাৰে
দুপাখি মেলি ন-দিগস্ভত বিচৰণ কৰিবলৈ । সেইবাবে, কৌটিকলীয়া ৰীতি-নীতি,অন্ধবিশ্বাসেৰে প্ৰদূষিত সমাজৰ
বন্ধ সজাৰ দুৱাৰ ভাঙি নতুন যুগৰ নতুন দিগন্তলৈ ওলাই আহিব লাগে । অকল এশ্বয|ই মানুহক সুখী কৰিব
নোৱাৰে । জীৱনত কিমান পালে, কিমান হেৰুৱালে, কিমান সাচিব হিচাবৰ তালিকাখন আগত লৈ মনৰ
মাজত পিশাচ এটাক সংৰক্ষণ কৰিলে সুখ নাবাঢ়ে। মানুহ ত্যাগী হ‘ব লাগে । ত্যাগ ভাৰতীয় দৰ্শনৰ অনন্য
অঙ্গ। নীল আকাশত উৰি থকা জাতীয় পতাকাখনত থকা গেৰুৱা ৰংটিয়ে এই কথাকে সোঁৱৰাই আছে।
পোৱাখিনি অকলে ভোগ কৰিও তৃপ্ত হোৱা নেযায় । নিঃস্ব জনৰ, মূমুৰ্যুজনৰ মাজত বিলাই দি তেওঁলোকৰ
মুখত হাঁহি বিৰিঙাব পাৰিলে সেই হাঁহিয়ে দিয়ে বিমল আনন্দ, জীৱন সাৰ্থক হোৱাৰ চাৰ্টিফিকেট । ইয়াকে
কৰিলে মানুহৰ জীৱন হয় সুন্দৰ । জন্মিলে মৰণ শ্বাস্বত যদিও সেইজন হয় মৃত্যুঞ্জয়ী ।

আজি জীৱন বুটলিবি

হাঁহি হাঁহিআহ

আজি মৰণ পাহৰিবি হাঁহি হাঁহিআহ

বাঁহীটি লৈ আহ আৰু হাঁহিটি লৈ আহ

আজি যুগৰ নতুন দিগম্তলৈ ওলাই ওলাই আহ ।

মনৰ চৰাইটিক আৰু কিমান বান্ধিবি

কালৰ এলাঙ্কু চাই কিমান কান্দিবি

আজি বন্ধ সজাৰ দুৱাৰ মেলি নাহনে ওলাই ?
আজি জ্যোতিৰ নতুন দিগন্তলৈ ওলাই ওলাই আহ ।

আজি সময় ধাৰাপাতত দেখোন নাই ৰিয়োগৰ ঘৰ
জীৱন পথাৰ নদন বদন মুক্ত মানুহৰ
কিমান নিদি কিমান পালি কিমান গণিবি
ৰাহিখিনি পূৰণ কৰি কিমান সাচিবি

আজি যিমান পালি সিমান কিয় নিদিয় বিলায় ?
আজি ত্যাগৰ নতুন দিগন্তলৈ ওলাই ওলাই আহ ।
আজি যুগৰ নতুন দিগন্তলৈ ওলাই ওলাই আহ ।
আজি জ্যোতিৰ নতুন দিগন্তলৈ ওলাই ওলাই আহ ।

কলিকতা, ১৯৭০

ৰ ৷
টা বাম ৰ
ড' ভাপন হাতালিৰাাল ধাত সনধাৰ ঢুদা বিছজৈদত

চ’তৰে বিহুৰে গীত

বহাগ বিহুৰ অন্য নাম ৰঙালী বিহু । এই বিহু চ’তৰ শেহৰ দিনাৰে পৰা উদ্যাপিত হয় । বিহুৰ
আগদিনা উৰুকা । বিহুৰ গামোচা, যা-যতন আদি চ’ততে কৰা হয় । সেয়ে এই বিহুক চ’তৰ বিহুও বোলা
হয়। এত বিহুত অসমীয়া মানুহে নতুন বস্ত্ৰ লোৱাৰ উপৰিও মৃত্য-গীত ইয়াৰ মুখ্য আকৰ্ষণ । লোকসংস্কৃতিৰ
অমূল্য ভাণ্ডাৰেৰে ভৰ-পূৰ অসম । কিন্তু দেখা যায় লোকসংস্কৃতিৰ প্রতি যেন অনীহা আজিৰ অসমীয়াৰ;
বিশেষকৈ কিছুমান কোৱা ভাতুৰীয়া ধৰণৰ লোকৰ । সেই চামেপশ্চিমৰ বাৰে বঙলুৱা সংস্কৃতি আদৰি
লোৱাত সেই সংস্কৃতিয়ে আকাশী লতাৰ দৰে ছানি ধৰিছে অসমৰ এই সোণসেৰীয়া সংস্কৃতিক । আমি
আমাৰ বাৰেৰহণীয়া সংস্কৃতিক ৰক্ষা কৰিবই লাগিব । সংস্কৃতিৰ পৰিসীমা নাই । পাহাৰৰ পৰা বৈ অহা
নৈয়ে নানা ঠাইৰ মাজেদি বৈ আহি সাগৰ পোৱাৰ দৰে সংস্কৃতিয়েও দেশ মহাদেশৰ সীমা ছেৰাই যায়।
“কিছু লব লাগে কিছু দিব লাগে” এই নীতিৰে আমি আনৰ ভালটোহে গ্রহণ কৰিব লাগে । কিন্তু তাকে
কৰিবলৈ গৈ বিজতৰীয়া সংস্কৃতি গ্ৰহণ কৰি স্বকীয়তা হেৰুৱাই আত্ম পৰিচয়হীন হোৱা উচিত নহয় ।
আধুনিক অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ধ্বজাবাহক ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে আমাৰ ডেকা গাভৰু সকলক সচেতন
কৰিদি কয় যে নিজস্ব সংস্কৃতি ৰক্ষা কৰাটো যেন তেওঁলোকৰ ব্ৰত হওঁক। ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজন বশতঃ
তেওঁলোকে দেওধনী নচাদি নাচক । লুইতক কোনোবাই বালি ভৈটা দি ৰোধিব পাৰে জানো ?ভৈটা
ভাঙি বৈ যায় । তেনেদৰে বিজতৰীয়া, পাবত গজা সংস্কৃতিয়ে আৰু “সাহিত্য সঙ্গীতকলাৰিহীন সাক্ষাৎ
পণু পুচ্ছবিছানহীনঃ” যেন লোকে আমাৰ হিৰগ্ময়ী সংস্কৃতিক ধ্বংস কৰিব নোৱাৰে ।

চ’তৰে বিহুৰে গীত

ৰচনা £ ১৯৭০

তুমি নতুন পুৰুষ

দেশে স্বৰাজ লোৱাৰ কেই দশক পিছতো অসমৰ জন-জীৱনৰ ৰং সলনি নহ’ল । দৰিদ্ৰৰেখাই গাওঁ-
ভূঁই সামৰি ললে । আনফালে জমিদাৰ, মহাজনৰ উদৰবোৰ গডাটোপ্ যেন হ’ল ফলত ধনী-দুখীয়া দুটা
শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হ’ল । হাড়ে-ছালে লগা নৰ কঙ্কালবোৰৰ মুখেৰে মাত মাতিবলৈ সাহস নথকাত শোষণ, দমন,
নিপীড়ন;দুনীৰ্তি অন্যায় অবিচাৰ বাঢ়ি গৈ থাকিল । সৰ্বসাধাৰণে খ৷ণ, সূদ পৰিশোধ কৰিব সামৰ্থ নথকাত
তেওঁলোকৰ মাটি ভেটি চক্ৰাস্তৰে জমিদাৰ, মহাজনে কাঢ়ি ল'লে । স্বাৰ্থপৰ, কুচক্ৰী ৰাজনৈতিক নেতা,
দালাল সবে সৰ্বসাধাৰণৰ কথা ভবা দূৰৈৰ কথা, লাওলোৱা জনতাৰ ওপৰত আস্থা নাৰাখি বহিৰাগত সকলক
ফুচুলাই, তেওঁলোকক ভোটাধিকাৰ দি নিজৰ ভাৱ মূৰ্তি অক্ষুণ্ণ ৰখাত আৰু নিজৰ গাদী ৰক্ষাত ব্যতিব্যস্ত
হ'ল। এনে স্থলত, দেখিও চকু মুদা, শুনিও নুশুনা হোৱাত বাদে এই নৰ কঙ্কালবোৰে কি কৰিব পাৰে !
গতিকে, কিবা এটা কৰিব লাগিলে নৱ প্রজন্মইহে কৰিব লাগিব । সমাজৰ ৰূপান্তৰ সাধিব পাৰে নতুন
পুৰুষেহে । কাৰণ,তেওঁলোক সম্ভাৱনাময়ী; অনাগত দিনৰ জাগ্ৰত প্ৰহৰী । সৈয়েহে ড০ হাজৰিকাদেৱে নতুন
পুৰুয আৰু নতুন নাৰীসকলক সম্বোধন কৰি কৈছে যে দেশৰ, দহৰ উন্নতিৰ বাবে অঙ্গীকাৰ কৰিলৈ শত
ধুমুহা, বিপদৰ প্ৰস্তুৰ চূৰ্ণ কৰি নতুন পথ উলিয়াই সময়ৰ পক্ষীৰাজ ঘোঁৰাত উঠি তেওঁলোক আগবাঢ়ি যাব
লাগিব; মৃত্যু বিজয় কৰিব লাগিব । সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব ঘূৰাই আনি, নোপোৱাৰ হাঁহাকাৰ নোহোৱা কৰি সমাজখন
নতুন আলোকেৰে আলোকিত কৰিব লাগিব । উল্লেখ্য যে, এই গীত লিখাৰ সূদীৰ্ঘ ন বছৰ পিছতহে সদৌ
অসম ছাত্ৰ সন্থা আৰু গণ সংগ্ৰাম সমিতিয়ে যুটিয়া ভাবে অসমৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ আন্দোলনত নামি পৰে আৰু
হেজাৰজন ন-পুৰুষ শ্বহীদ হয় । গীতটিত অতি উচ্চ মানৰ ভাষাৰ সঠিক ভাবে প্রয়োগ হোৱাত গীতটি অধিক
শ্ৰুতিমধুৰ হৈ পৰিছে৷ ই অসমীয়া কাব্য সাহিত্যৰো অমূল্য সম্পদ ।

বচনা 3 কলিকতা, ১৯৭০

:/) ভাপেন হাঙাবপিকাৰ গাত সদহ্বৰ চনু বিঘ্ন [,;
অটোৰিক্সা চলাওঁ আমি দুয়ো ভাই

অসমৰ আৰ্থ-সামাজিক দিশত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলোৱা জলন্ত সমস্যাৰাজিৰ ভিতৰত নিবনুৱা সমস্যা
অন্যতম। দকৈ গমি চালে ইয়াৰ কেবাটাও কাৰণ দেখা যায় । প্ৰতি বছৰে খৰাং, বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াই
অসমৰ খৈতি পথাৰৰ বিস্তৰ ক্ষতি সাধন কৰে । ইয়াৰোপৰি আধুনিক বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ বিপৰীতে আঞ্পুৰণি
পদ্ধতিৰে কৃষিকাৰ্য্য কৰা বাবে আশানুৰূপ ফচল উৎপাদন নহয় । ফলত হতাশাগ্ৰস্ত কৃষকৰ কৃষিকাযৰি প্ৰতি
অনীহা ওপজে। চৰকাৰে জলসিঞ্চনৰ বাৱস্থা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বাননিয়ন্তণ কৰি,অধিক উৎপাদনশীল বীজ,
সাৰৰ যোগান ধৰিলৈ আৰু কৃষক সকলক উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণ দিলে অসম কৃষিত যথেষ্ট লাভবান হ’ব আৰু
নিৰনুৱা সমস্যাও বহুলাংশে লাঘৱ হব। অসম আওহতীয়া ঠাই; বাট-পথ সুচল নোহোৱাত যাতায়াতৰ সুব্যৱস্থা
নাই । ফলত উত্তৰ পূৰঞ্চিলত বৃহৎ উদ্যোগ গঢ়ি নুঠাত কৰ্মসংস্থানৰো অভাৱ । অসমৰ পাঠ্য ভিত্তিক, ভ্ৰুটি পূৰ্ণ
শিক্ষা ব্যবস্থা, বৰ্হি জনম্ৰোত, জনবিস্ফোৰণ আদিও নিবনুৱা সমস্যাৰ অন্যতম কাৰণ । অতীতৰ অসমীয়া
কৰ্মঠ আৰু স্বাৱলম্বী আছিল । সৰ্ব সাধাৰণ জনতাৰ মনত কৰ্মই আছিল ধৰ্ম । নাপিত, কমাৰ, কুমাৰ, কহাঁৰ,
কৰ্মকাৰ, ছমাৰ, সূতাৰ, বণিয়া, বাঢ়ৈ, তেলী, তাঁতী,দৰ্জী, ধোবা আদি কাম অসমীয়াই চম্ভালিছিল । বৰ্তমান
এই কামৰ ভাৰ বাংলাদেশী, বিহাৰী,নেপালীৰ হাতলৈ গ'ল । অসমীয়া ছোৱালী গৃহস্থলি চম্ভালাৰ উপৰিও
ৰোৱনী,দাৱনী, তাঁতৰ পাটৰ নিপুনা শিপিনী আছিল। আপাততঃ ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ মিলৰ গামোচালৈ আজিৰ
অসমীয়৷ ডৈকাই মঞ্চত বিহু নাচে । তাহানি আহোম ৰজা গদাধৰ সিংহই ৰাজ্যৰ অকৰ্মণ্য ধোদবোৰক কৰ্মত
নিযোগ কৰাৰ উদ্দেশ্যে সিহঁতক ধৰি আনি বিখ্যাত ধোদৰ আলি নিমণি কৰোৱাইছিল । বিশ্বৰ উন্নত দেশ
সমূহত যোল্ল বছৰ বযসৰ পৰাই স্বোপাৰ্জনেৰে চলিব লাগে । উদাহৰণ স্বৰূপে গায়ক গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে
আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়লৈ ৰিচাৰ্চ কৰিবলৈ যাওঁতে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ “5000.205 }_})1[)[0]]2)|
()01021100 131018001810]"" ৰ তত্বাবধানত তিনিটা কাম কৰিছিল আৰু প্ৰতিটো কামৰ বাবদ ঘণ্টাত চাৰি
ডলাৰকৈ লাভ কৰিছিল । আম৷ৰ অসমত উচ্চ শিক্ষিত লৰা-ছোৱালীৰ কথা বাদেই; ‘ক’ৰ কাণ কেইটা চিনি
নোপোৱা সকলেও আজি সাধাৰণ কাম কৰিবলৈ লজ্জাবোধ কৰে ! চাৰি আলিৰ চ’কত, দোকানৰ সমুখত
বহি আড্ডা মাৰি, ধৰ্ণা দি, আন্দোলন কৰি সময় পাৰ কৰে; হতাশাত ভূগি হাতত অস্ত্ৰ তুলি লয়। ১৯৭১ চনত
গুৱাহাটীত অটোৰিক্‌ছা চলে । তেতিয়া এই জাতীয় সমস্যাটোৰ আংশক সমাধানাৰ্থে শিক্ষিত নিবনুৱা সকলৰ
মনৰ মামৰ আঁতৰাই কৰ্ম প্ৰেৰণা দিয়াৰ উদ্দেশ্যে “অটোৰিক্‌ছা চলোৱা দুজন শিক্ষিত ভাই-ককাইৰ মনৰ
কথাৰে” ড০ হাজৰিকাদেৱে এই উৎপ্ৰেৰণা মূলক গীতটো ৰচে আৰু ভাতৃ জয়ন্ত হাজৰিকাৰ সৈতে গায়।

ককায়েক £ঃ অটোৰিনক্সা চলাওঁ
আমিদুয়ো ভাই
গুৱাহাটী কৰি গুলজাৰ
বিইফেইল মই
সৰু ভাই এম-এ পাছ
বেন্কতো বহুতো ধাৰ ।

ভাইটিৰ নামত আছে পাৰ্মিট
চলাওঁ ময়ো একোবাৰ,
শিক্ষিত বেকাৰৰ মই-সৰু-ভাব
কমপ্লেক্স নাই আমাৰ ।
ভাইটিৰ এটি মাথোঁ দোষ আছে

কথা ঃ জানিব খজিছেকি দোষ ?
ভাইটিৰ এটি মাথোঁ দোষ আছে
জালুকবাৰী প্ৰিয় তাৰ
মোৰ পৰা কৈতিযাবা
অটোখন কাঢ়ি কয--“"প্ৰিয়া আজি হ'ব৷ পচেঞ্জাৰ'

মই সুধিলোঁ --“তোক বিযা কৰিব জানো
নহ'লি যে তই প্ৰফেচাৰ’

সি উত্তৰ দিয়ে--- "মোৰ প্রেযসীযে বুজে দাদা
ডিগ্‌নিটি অব লৈৰাৰ','])।£11।1১ 0 1000["

কথা £ ককায়েক' $ তহঁতৰ ছাবজেকট্‌ একে আছিল নেকি অ', তোৰ আৰু প্ৰেয়সাৰ ?
ভায়েক £ অৰ্থনীতি দুয়োৰে ছাবজেকট
এইবাৰ প্ৰেযসীৰ ফিফথ ইযাৰ
যোবাবেলি মই এম এ পাছ কৰি লৈ
লৈছিলো পাৰ্মিট অটোৰিকছাৰ ।

ককায়েক £ ভাল কৰিলি ডাই ভালেই কৰিলি
ভাবী ভাইবোৱাৰীলৈ' আশাষ অপাৰ
হাকিম মন্ত্ৰীৰ চাকৰি বিচাৰি তই
নহ'লি যে ভাগ্যে চিৰ বেকাৰ '

ব’ল ভাই

ব’ল বহু ৰাতি হ’ল

নাই কোনে’ পেছেপ্ডাৰ

সেমেকা বতৰটো দেখোঁ বৰ জাৰ

নহি কোনো পেছেপ্তাৰ

ৰুগীযা আয়ে চাগে ৰখি আছে

বাঢ়ি লৈ দাইল-ভাত দুযোৰে আমাৰ

ভায়েক $ নাই কোনো পেছেঞ্জাৰ
দুয়ো $ ঘূৰি ৰিফাইনেৰী আৰু জালুকবাৰী

লাচিত নগৰ আৰু ফাঁচি বজাৰ

ভৰলুমুখ আৰু নিজৰা পাৰ

পণ কৰিছোঁ দুয়ো ঘাম পেলাই

ওভতাম বৈংকৰ বাকীখিনি ধাৰ

সুধিলোঁ “তোক বিয়া কৰিব জানো ?'

সি উত্তৰ দিয়ে, মোৰ প্ৰেয়সীয়ে বুজে দাদা
ডিগনিটী অৱ লেবাৰ
[)121]}}(% 001 [.3[00001
[)12ঠ71[)৮ 01 [.30001

৮০ ০৮৬ ৮০% ৬9৬০ 9৬০ ১9৪

গুৱাহাটী, ১৯৭১

ন
সক কু ৰু নল নে}
13) ৷: ৰা

গোদাবৰী নৈৰে পাৰৰ পৰা

১৯৫৬ চনত লতা মঙ্গেশকাৰে ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ ‘এৰা বাটৰ সুৰ’ বোলছবিত ‘জোনাকৰে ৰাতি’
আৰু ‘ৰ'দ পুৱাবৰ কাৰণে’ গীত দুটা গাইছিল । ‘জোনাকৰে ৰাতি’ হিট হ’ল । এই গীতটো লতাৰ হিট
গানবোৰৰ ভিতৰত এঘাৰ নম্বৰ গীত । ‘জোনাকৰে ৰাতি’ক বখানি ভাৰতবৰ্ষৰ আগশাৰীৰ বাতৰি কাকত
সমূহ বৰ বৰ হৰফেৰে জিলিকি উঠিল । গীতটোৰ কথা, সুৰ লতাই বৰ ভাল পালে । ইতিমধ্যে লতাই
তেতিয়ালৈকে বহু গীত গাইছে, বৰ নাম কৰিছে । কিন্তু, গীতৰ এনেকুৱা সুন্দৰ কথা, সুৰ হেনো আগতে
কেতিয়াও পোৱা নাই। এই সুন্দৰ গীতৰ ৰচক আৰু সুৰকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱক লতাই বৰ ভাল পালে আৰু
জ্যেষ্ঠ ভাতৃ ৰূপে মানি ললৈ । লতাই ভাবিলে যি ঠাইৰ গীত, সুৰ ইমান ভাল সেই ঠাইখন নিশ্চয় বহু ভাল
হ'ব। হাজৰিকাদেৱৰ মুখতো অসমৰ বিষয়ে বহু কথাই শুনি শুনি নৈদেখাকৈয়ে তেওঁ অসমৰ প্ৰেমত পৰিল।
তৈওঁৰ ভালপোৱা, শ্ৰদ্ধা, সদিচ্ছা অসমবাসীৰ ওচৰত প্রকাশ কৰিবৰ উদ্দেশ্যে তেওঁৰ কথাৰে তেওঁৰ হৈ এটি
গীত ৰচিবলৈ ড০ হাজৰিকাক খাটনি ধৰিলে--ভূপেনদা মোৰ হৈ এটা গীত লিখক না’ লতাৰ সেই অনুৰোধ
মৰ্মে ড০ হাজৰিকা দেৱে এই গীতটি লিখে । নানা কাৰণত গীতটি বাণীবদ্ধ হোৱা নাছিল । সুদীৰ্ঘ কুৰি বছৰ
পাছতহে অৰ্থাৎ ১৯৯১ চনত গীতটিয়ে বাণীবদ্ধন ৰূপ পায় লতাই নিজে ষ্টুডিঅ’ বন্দোবস্ত কৰি গীতটো
ৰেকৰ্ডিং কৰে । সেয়ে, প্ৰথম ৰচনাৰ পৰা দুই এটা শব্দ সাল সলনি কৰা হয় । লতাৰ জনমভূমি ‘মহাৰাষ্ট্ৰ’
অসমৰ পৰা বহু দূৰৈত ! এই গীত লিখাৰ পৰলৈকে লতাই ৰূপালী জোনাকে ধোৱা অসমৰ মাটিত ভৰি
দিয়াৰ সুযোগ পোৱা নাছিল । সেয়েহে গীতটো প্ৰথম বাৰ লিখোঁতে ‘সেইখন দেশ মোৰ নেদেখা দেশ ৱুলি
লিখা হৈছিল । পিছে ১৯৯১ চনলৈকে অৰ্থাৎ এই গীতৰ ৰেকৰ্ডিংলৈকে তেওঁ দুবাৰ অসমলৈ আহি গ’ল।
সেয়েহে ‘নেদেখা দেশ ৰ ঠাইত ‘দুৰণিৰ দেশ’ বুলি লিখা হ’ল । গীতটিৰ আৰম্ভণিতে লতাই নতশিৰে সন্মান
পূৰ্বকভাৱে অসমী আইলৈ সেৱা জনাইছে আৰু অসমী আইয়েও সস্নেহে সৈই প্ৰণাম গ্ৰহণ কৰিছে।

অসম আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ মাজত অনেক সাংস্কৃতিক মিল আছে। যদিও ১৮২৬ চনলৈকে অসম ভাৰতৰ
অঙ্গৰাজ্য নাছিল,মহাভাৰতৰ মহা অঙ্গ অসম কিন্তু সাংস্কৃতিক বান্ধোনেৰে এক আছিল । দুয়ো ৰাজ্যৰ প্ৰথম
সাংস্কৃতিক মিলটো হ’ল--ভাৰতবৰ্ষৰ দুখন ৰাজ্যত মাতৃক ‘আই’ বোলা হয় । সৈই ৰাজ্য দুখন হ’ল--অসম
আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ ৷ শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাতি অনিৰূদ্ধক অসমৰ শোণিতপুৰৰ উষাই প্ৰেম পাশেৰে বন্দী কৰি আনি গোপনে
গন্ধৰ্ব বিবাহ পাতি অগ্নিগড়ত লুকুৱাই ৰাখিছিল । অৱশেযত, জগত পতি শ্ৰীকৃষ্ণই যুদ্ধ কৰি, জয়ী হৈ উষা-
অনিৰদ্ধক দ্বাৰকালৈ লৈ যায় । এই কাহিনী মহাৰাষ্ট্ৰতো জনপ্ৰিয় । মহাৰাষ্ট্ৰতো আছে পঞ্চৱতী বন । বনবাসৰ
কালত সীতাই ৰাম-লক্ষ্মণ সহিতে পঞ্চৱতী বনত বাস কৰিছিল আৰু তাৰে পৰাই ৰাৱণে সীতাক হৰি নিছিল।
সৈই বিৰহতে যেন পঞ্চৱতী বনে আজিও চকুলো সৰায় । সৈই কথাই অসম্বাসীৰো চকুলো সৰায় । তেওঁ
অসমৰ মানৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰক, সমাজ শিল্পী শঙ্কৰদেৱক দূৰৈৰ পৰাই সন্ৰন্ধ প্ৰণিপাত জনাইছে । বীৰ লাচিত,
দেশভক্ত তৰুণ ফুকনক লৈ গৌৰৱ কৰে; শ্ৰদ্ধা কৰে অসমৰ বৰগীত, লোকগীত আদি অসমৰ সোণসেৰীয়া
সংস্কৃতিক !অসমৰ বীৰ পুৰুষ, মহাপুৰুষ সকলৰ দৰে মহাৰাষ্ট্ৰতো আছে মহান দেশ প্ৰেমিক, বীৰ যোদ্ধা
ছত্ৰপতি শিৱাজী আৰু তেওঁৰ গুৰু ৰামদাস । দেশৰ বাবে জীৱন দিয়া বীৰ তিলক আৰু চাভাৰকাৰ।ইয়াৰোপৰি
অসমীয়া আৰু মাৰাঠী সংস্কৃতিৰ যথেষ্ট সাদৃশ্য আছে । অসম জীয়ৰী সকল সাধাৰণতে নম্ৰ- ভদ্ৰ আৰু
লাজকুৰীয়া । মাৰাঠী গাভৰদবোৰো নম্ৰ-ভদ্ৰ আৰু লাজকুৰীয়া । তেওঁলোকে সূৰ্য উঠাৰ আগতে স্নান, নিত্যকাৰ্য্য
সম্পন্ন কৰি প্ৰাৰ্থনা গীত ‘ওভি’, আনন্দত ‘লাৱনি’ আৰু ৰণক্ষেত্ৰত ‘পোৱাড়া’ গায় । যেনেদৰে অসমত অসম
জীয়ৰীসবে ৰাতিপুৱাই বাহি বন কৰি গা-পা ধোৱে; বৰগীত-ঘোষা, বিহু-হুঁচৰি গায় । লুইতৰ পাৰ কামাখ্যা
ধামকৈ আদি কৰি নানা পূণ্য তীৰ্থৰে ভৰা । সেই পূণ্য ধাম থকা পূণ্যতীৰ্থ সদৃশ য’ত শঙ্কৰ-মাধৱ, হৰিদেৱ,
দামোদৰদেৱ আদি মহা পৃণ্যৱান গুৰু সকলে ধৰ্মৰ জ্যোতি বিলাইছিল সেই শুৱ্লী নীলা পাহাৰ আৰু সেউজী

দেশ অসমী আইলৈ আৰৱ সাগৰৰ তীৰস্থ মহাৰাষ্ট্ৰৰ পৰা কোকিল কণ্ঠা লতাই কৰযোৰে সন্ৰদ্ধ

প্ৰণিপাত জনাইছে।

গোদাবৰী নৈৰে পাৰৰে পৰা
অসমী আইলৈ যাচোঁ প্ৰণাম
সেইখন দেশ মোৰ নেদেখা দেশ
তথাপি চিনাকী শুৱনী নাম
অসমী আইলৈ যাচোঁ প্ৰণাম ।

জোনাকৰে ৰাতি চাগে অগ্নিগড়ত
উষা আই জনীয়ে আজিও বিনায়
মহাৰাষ্ট্ৰতো সীতাৰ বিলাপ শুনি
পঞ্চৱতী বনে চকুলো সৰায়
হেনো, শঙ্কৰে দিছিলে মানৱী ধৰম
দুৰ্জয় সাহ দিলে বীৰ লাচিতে
লোকপ্ৰিয় গোপীনাথে দিলে
মুক্তিৰ মহা প্রবাহ ।

পিছে ৰণ ক্ষেত্ৰতে ‘পোৱাডা' গাওঁ
আনন্দতে গাওঁ ‘লাৱনি’

সূৰুয উঠাৰ আগতে ‘ওডি'

গাওঁ প্রভৃকে সুৱঁৰি

অসমৰ জীয়ৰীয়ে যেনেকৈ গায়
বৰগীত, বিহু, হুঁচৰি ।

লুইতৰ পাৰে পাৰে আছে হেনো কত
ধুনীয়া ধুনীয়া ধাম
সেইখন দেশ মোৰ দুৰণিৰ দেশ
তথাপি চিনাকী শুৱনি নাম
অসমী আইলৈ যাচোঁ প্ৰণাম ।
মহাৰাষ্ট্ৰ, গোদাধৰী নৈৰ পাৰ, ১৯৭১

চাবত ত কথক লচ ন্যু = , {ৰ্ ৰা 7 ৰ কো )-= ন
ড'- জালেশ হ।ণভাপূজিপ ৭41৩ সততাৰ দশ |নছ%ধতল|

জয় জয় নৱজাত বাংলাদেশ

১৯৭১ চনৰ ২৫ ডিচেম্বৰত বাংলাদেশ সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ ৰূপে স্বীকৃত হ’ল । ই অতিকৈ সুখ দায়ক।
কাৰণ ১৯৪৭ চনৰ ১৪ আগষ্টলৈকে এই দেশ আমাৰ দেশৰেই অঙ্গৰাজ্য আছিল । সময়ৰ নিষ্ঠুৰতাত ভাৰতৰ
পৰা ফাটি গৈ পূৰ্ব পাকিস্তান নাম লয় । অচিনাকী হৈ গ’ল আপোনজন; আপোন হিৰঞ্জায়ী মাটি । কিন্তু
‘[]19[0['% 12681 19611." জন্ম লগ্নৰ পাছৰে পৰা দেশখনত পাকিস্তানৰ সামৰিক স্বেচ্ছাচাৰী শাসনত
ভিতৰি ভিতৰি বিপ্লৱৰ তুঁহ জুই জ্বলি আছিল । ২৫ মাৰ্চ ’*১ত শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ নেতৃত্বত পূৰ্ব পাকিস্তানে
সাৰ্বভৌমত্ব বিচাৰি এক আন্দোলনৰ সূচনা কৰে । ভাৰতে বঙ্গ বন্ধুলৈ ধন জন আৰু সামৰিক শক্তিৰে সহায়ৰ
হাত আগবঢ়াই সমৰ্থন জনালে । ভাৰতে পোন প্ৰথমে স্বাধীন ৰাষ্ট্ ৰূপেবাংলাদেশক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে ।
ইয়াৰ পিছত বিশ্বৰ আন আন বহুদেশেই বাংলাদেশক স্বীকৃতি দিলে । ধমন্ধিতা, সামন্ত তন্তু, সমৰ্তম্থৰ
বিপৰীতে জাতীয়তাবাদ, সমাজবাদ, গণতন্ত্ৰ আৰু ধৰ্মানৰপেক্ষতা-- এই চাৰি স্তম্ভৰ ওপৰত বাংলাদেশ প্ৰতিস্থিত
হ’ল। ইয়াৰোপৰি পূৰ্বৰ ৰিভেদকামী শক্তিৰ পৰিবৰ্তে গঢ়ি উঠিল গঙ্গা পদ্মাৰ একতা । বিশ্বৰ অইন কিছুমান
দেশ হোৱা হ’লৈ গৃহ কন্দলৰ সুযোগ লৈ সীমান্তবৰ্তী দুৰ্বলবাংলাদেশক ভাৰতে আক্ৰমণ কৰিলেহেঁতেন; কিন্তু
‘পৰদ্ৰ ব্যেষু লোষ্ট্রৱত’ বুলি ভবা ভাৰতৰ দৰ্শন হ’ল-- ন্যায়-মিত্ৰতা আৰু মানৱতা। সেয়ে গঙ্গা-পদ্ম আৰু
ভন্নাৰ পানী মানৱতা, মিত্ৰতাৰ আৰু ন্যায়ৰ ঢল হৈ বৈ গ’ল।

ৱচনা হ ছয়গাওঁ, ২০ ডিচেম্বৰ,১৯৭১

ম্ত্ন গম গতগণাৰম

নতুন পুৰুষ নত্বন পুৰুষ
তুমিতো নোহোবাঁ আৰু ভাৰু কাপুৰুষ
হাতে কামে আজি যদি নোহোবা পুৰুন
কাইলৈ হবা তৃমি পুৰণি পুৰুষ ,
অগণন উজ্জল ডেকা সু-পুৰুম
আৰু আশা ভৰা দৃষ্টিৰ গ্মভৰুৰ মখ
মানস পটত আজি জিলিকি উঠে
হে মোৰ মৰমৰ নতুন পুৰুষ ।
যুগে যুগৈ যুগৰ দাবী কঢ়িয়াই
নতুন নত্বন পুৰুয আহিলে
নোপোৱাৰ বেদনাক ধ্বংস কৰিব বলি
দেশৰেই ধৰণী কপাঁলৈ ।
মহা মহা পুৰুষৰ মহা বাটত
কিছু নতুনেও খোজ পেলালে
পিছে মহাবাটেও দেখোঁ অৱশেষত
আণৰাটে গতি সলালে ।
কিছু নতৃনেও নিজৰ বাটত
হযতোবা উজুটি খালে
হাঁহি হাঁহি পুনু আগুৱালৈ ৷
ভূলেই হওঁক বা ভালেই হওঁক
নতুন পুৰুষে নিজে ঠেকি শিকিলে ।
হাত সাৱটি থকা কাপুৰুষে
তাকে দেখি প্ৰমাদ গণিলে ৷
মুকুতিৰ চিন্তাক যেতিয়া আৱৰে
পুৰণি চিন্তাৰ মকৰা জালে
নতুন পুৰুষে নিযে সমাজ গতিক
নতুন নতুন পন্থাৰ ফালে ।
অগণন উত্তল ডেকা সু-পুৰুষ
আৰু আশা ভৰা দৃষ্টিৰ গাভৰুৰ মুখ

মানস পটত আজি জিলিকি উঠে, হে মোৰ .- কল্প্ৰিতা,

নতুন পুৰুষৰ ওপৰত আশাবাদী ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটিৰে সমাজখন সুন্দৰ ভাৱে সজাবলৈ নতুন
পুৰুষক অনুৰোধ জনাইছে; উৎসাহ দিছে, প্ৰেৰণ৷ দিছে। সমাহাখন প্ৰাণমযী কৰিবলৈ, প্ৰগতিৰ বাটেৰে আগৱাই
নিবলৈ হ’লে নতুন পুৰুষেই গুৰি বঠা ধৰিব লাগিব, নহলে তেওঁলোকেও এদিন জবাৱদিহি হব জাগিব।

কথা ঃ উজুটিৰ আঘাতত ভৰিত তেজ ওলালেও নতুন পুৰুষে ঠেকি ঠেকি ‘শকিব লাগিছ ---নহ 'ল
নতুন পুৰুষ নিজেই যে পুৰণি পুৰুষ হৈ পৰিব।

চচতৰ৫4১০

নৈলাগে সমাজ, নেলাগে নেলাগে

সময় গতিশীল । সময়ক এখন্তেকো ধৰি ৰাখিব নোৱাৰি । কাৰণ, সময় জিৰণি বিহীন । সময়ৰ দৰে
সমাজো পৰিৱৰ্তনশীল । এদিন জঙ্ঘল বাসী আমাৰ পূৰ্বপুৰুষে নানা পৰিবৰ্তনৰ মাজেৰে আহি আহি সমাজাকাৰে
বাস কৰিবলৈ ললে । কাৰণ, মানুহ সামাজিক প্ৰাণী । ইজনে সিজনৰ সুখত সুখী, দুখত দুখী । সেয়েহে
সমাজখন সুচাৰু ৰূপে পৰিচালনা কৰিবৰ বাবে, সমাজৰ প্ৰত্যেক মানুহে সমভাবে চলিবলৈ হ’লে কিছু নীতি
নিয়মৰ প্ৰয়োজন । সৈয়েহে সৃষ্টি হ’ল কিছুমান বিধি বিধান, নীতি-নিয়ম । কিন্তু সময়ৰ অগ্ৰগতিৰ লগে লগে
সেইবোৰ নিয়মেও মানুহক আমুৱালে । সেইবোৰও পুৰণি হ’ল; কামত নহা হ’ল । সেয়েহে ড০ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱে তেওঁৰ আকাঙ্ক্ষা প্ৰকাশ কৰিলে এটি গীতেৰে ‘মোৰ গান হওঁক বহু বাধাৰ প্ৰাচীৰৰ বিপৰীতে
এক তীব্ৰ গতিৰেই মান’ বুলি । আন এটি গীতেৰে ‘সমাজৰ নীতি নিয়ম ভঙাটোও এক নতুন নিয়ম’ বুলি
প্ৰচলিত সমাজৰ নীতি নিয়মৰ বিৰুদ্ধে বিষোদ্‌গাৰ কৰিলে । আন এটি গীতেৰে ‘উনবিংশ শতিকাৰ ধ্যান
ধাৰণা বিংশ শতিকাত শোভা নৈপায়’ বুলি জাতি ভৈদৰ প্ৰস্তৰ প্ৰাচীৰ চূৰ্ণ কৰি কাকো নজনাকৈ কামাখ্যাত
বিয়া হোৱা ‘অনামিকা গোস্বামী আৰু প্ৰশাস্ত দাস’ক উৎসাহ দিয়াৰ চলেৰে নিয়ম ভাঙি ওলাই অহা ডেকা
গাভৰু সকলক আশীষ বৰ্ষণ কৰিছে এখন সুখী সংসাৰৰ অধিকাৰী হবলৈ। কাৰণ এই নীতি নিয়ম, পৰম্পৰাই
বহু যুৱক যুৱতীৰ জীৱনলৈ কাল সন্ধিয়া নমাইছে। হয়তো তেওঁও ভূক্তভোগী । ‘উষা নিবিচাৰি অন্তহীন
উজাগৰী নিশাহে বিচৰা’ এই গীতটি যৌৱনৰ বলিয়া বানত প্ৰেমৰ উন্মাদনা হিক্লোলিত প্ৰাণক সজোৰে নিয়ন্ত্রণ
কৰিবলগীয়া হোৱাত পোৱা মধুৰ যন্ত্ৰণাৰ গীত ।

ৰচনা ঃ গুৱাহাচী, ১৯৭১

ণ
ত ৮!

বিমূৰ্ত মোৰ নিশাটি

"এমা! 100 811 ১0|১৩ বুলি কোনোৱে মত পোষণ কৰিলেও মানুহকলৈয়ে কলা । লিও-না্দোদা
ভিন্সিৰ ‘মনালিচা' পৃথিৱীৰ বিখ্যাত চিত্ৰ । ইলোৰা আৰু অঞ্জন্তা ভাস্কৰ নশল্পৰ বাবে পৃথিৱী বিখ্যাত । ইযাত
থকা ভাষ্কৰ্য সমূহত নৰ নাৰীৰ চুম্বন, আলিঙ্গন, যৌন-সঙ্গম আদি খোদাই কৰা আছে ৷ এই অপূৰ্ব শিল্পশৈক্ী
সমগ্ৰ বিশ্বতে প্ৰশংসিত আৰু সমাদৃত । চাৰি ৰিপুৰ ভিতৰত 'কাম' বা ‘যৌনতা (<১%) অন্যতয়। ষৌনত =
বাদদি মানৱ জীৱন অসম্পূৰ্ণ সেয়ে পুথিৱীৰ উন্নত দেশ সমূহৰ বহু দেশে যৌনতাক স্বীকৃতি দিছে । কিন্তু
ভাৰতৰ দৰে আধ্যাত্মিক ধৰ্মী, আত্মসংযমী দেশ এখনত অবেধ মিলন স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত নহ্য; পাপ । ঙাৰতং,
বিবাহ বান্ধোনৰ জৰিয়তেহে যৌনতাক স্বীকৃতি দিয়া হয । আজিৰ বহু যুৱক যুৱতীয়ে আধুনিকতাৰ উতলা বাত
উৰি ভাৰতীয় আধ্যাত্মিক প্ৰেমতকৈ পশ্চিয়াযা সম্ভাযা ইন্দ্ৰিয সুখ বা দৈহিক সন্তে'গৰহে বেচি চিন্তা-ফচাঁ কৰা
দৈখা যায় । সমালোচকৰ দৃষ্টিত-- “ভূপেন হাজৰিকাই বিদেশত ঘূৰি পাকি আহি কিছুমান দৈহিক সম্ভোগ
সৰ্বস্ব আৰু তৰল প্ৰেমৰ গান লিখিছে যিবোৰ আমাৰ সমাজ বাধস্ভাৰ পৰিপমন্থা ।" আকৌ “ সমাডাৰ নীতি
নিয়ম ভঙাটো নতুন নিযম বুলি তেওঁ এক মাৰাত্মক ভূল কৰিছে ৷” বুলি সমালোচিত হৈছে: --সমালেচনাই
মামৰে ধৰা লোকো জুয়ে পোৰা সোণৰ দৰে উজ্বল কৰে । ড", হাজৰিকাদেৱৰ ক্ষেত্ৰতো এই কথাই খাটে ।
ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতি প্ৰসাদৰ ৰচিত ‘ৰূপালীম' নাটকৰ এটি দুশাত মণিমুগ্ধই ৰূপালীমক এনেদৰে কৈছে ?
‘মণিমুগ্ধ -__ ৰূপালীম্‌ । পখিলা নপৰা ফুলৰ পাহিৰ দৰে ভোমোৰাৰ পাখিৰ ব৷ তেই তৃমি শিয়ৰি উঠিছা ?’
উপন্যাস সম্ৰাট ৰজনী কান্ত বৰদলৈৰ শ্রেষ্ঠ উপন্যাস ‘মিৰি জীয়ৰী 'ত নায়িকা পানেই আৰু নাযক জঙ্কিয়ে গাচি
মিৰিৰ হাতত বন্দীহৈ থকা অৱস্থাত নিশা দুয়ো গোপনে মিলিত হৈছিল । ই এখন সমাজিক উপন্যাস ।
যৌনতাক লৈয়ে অশ্লীল সাহিত্য বা প'ৰ্ণগ্ৰাফী, অয্নীল চিনেমা, অস্লীল নৃত্য বেলে আদিৰ সৃষ্টি হৈছে । আমাৰ
বিহুনৃত্য সমূহো যৌন আবেদনময়ী । ইংৰাজ সকলে বিহু নৃত্যক অগ্লীল নৃত্য বুলিছিল । সম্প্ৰতি এই নৃত্যৰ
যৌন উদ্দী পক মুদ্ৰা কিছু সালসলনি ঘটোৱা হৈছে৷ ফল স্বৰূপে জাতীয় নৃত্য বিহু পৰিয়ালৰ সকলোৱে
একেলগে উপভোগ কৰিব পৰা হ’ল।

এই গীতৰ গদ্য খিনি ড০ হাজৰিকাদেৱৰ ভাষাৰে দিয়া হ’ল --“* ধৰক, আপোনাৰ কল্পনাৰ, প্ৰেযসীক
আপুনি এটি নিশা বৰ কাষতে পাইছে৷ সেই নিশাটি আপোনাৰ বাবে এন্ধাৰ নহয় । সেষ্ট নিশাটো আপোনাৰ
মনত এখনি উজ্বল নীলা চাদৰ হৈ গ'ল । সেই চাদৰ মৌনতাৰ সূতাৰে বোৱ' । কাৰণ নিশাটো বৰ শান্ত । তাৰে
এটি মিঠা ভাজত (যিটো বৰ মিঠা ভাঁজ) আপুনি প্ৰেযসীৰ তপত নিশ্বাস আৰু জীৱন্ত উত্তাপ বা উম পাইছে ।
সৈই প্ৰেমত কামনাও আছে। কাৰণ তেজ মঙহৰ প্ৰেয়সীৰ সৈতে একে হৈ যোৱাৰ মন স্বাভাৱিক শস্বীৰৰ
প্ৰেমিকৰ থাকিবই । কামনাৰ তেজ ৰঙা । আপোনাৰ প্ৰেমৰ গভীৰতাও অধিক । তাতে আপোনাৰ মৰমে
আজি সহস্ৰ শাওণ আৰু ভাদ মাহৰ বৰষুণৰ দৰে বৰষিব খুজিছে। আপুনি আশা কৰি থকা প্ৰেয়সীৰ বুজিব
নোৱাৰা কোমল কণ্ঠৰ প্ৰতিধ্বনি আপোনাৰ কাণত নিয়ৰ বিন্দুৰ দৰে সৰি সৰি পৰিছে । প্ৰেয়সীৰ ওঁঠ দুটাও
কঁপি কঁপি কাতৰ হৈছে। অশান্ত প্ৰেমিকে নিয়ম ভাঙে । নিয়ম ভঙাৰ নিয়মকে তেওঁলোকে নিয়ম কবি লয়।
মৰমত কিমান নিয়ম মানিব ' প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই নীলা ৰঙৰ সেই মৰয়ী নিশা মধুৰ নাট ৰচনা কৰে । তাৰে
শীৰ্ষ বিন্দুত থাকে ক্লাইমেক্‌চ । ক্লাইমেক্‌চত থাকে আঘাত প্ৰতিঘাত । কিন্তু মোৰ গীতটোত সেই আঘাত
প্ৰতিঘাত কোমল বুলি কৈছোঁ ।

যেতিয়া আপুনি আপোনাৰ সবাতোকৈ মৰমৰ জনৰ সৈতে মিলি আলিঙ্গনৰ সাগৰত সাঁতুৰি আছে
তেতিয়া দূৰৈত ৰৈ থকা আৰ্তনাদৰ নদীৰ কোনো ঘাটে যদি ত্ৰম্দন কৰি পৃথিৱী কপায় আপুনি ভ্ৰাক্ষেপ
কৰিবনে ? তেতিয়া নীলা চাদৰ সদৃশ সেই মিঠা নিশাক (য’ত আপুনি পূৰ্ণতা পাইছে) সেই মুহুৰ্ত কেইটি
গীতেৰে অমৰ কৰি থোৱাৰ পৰা বিৰত থাকিবনে যদি আপুনি গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, গায়ক হয় ?

আকৌ কওঁ, /১৮508.00 810, /১৮908.:01 1111], /১৮1801 কবিতা থাকিব পাৰে যদি /?৮9080/
গীতো থাকিব পাৰে ।” --( কৃষ্টিৰ পথাৰে পথাৰে, পৃষ্ঠা ২৬৭ )

ৰচনা £; কলিকতা, ১৯৭১

কব =--*+ কি + ত ঃ ঢু + ঠেক ীৰপং ৰ
পু জীক ভা তুনেক ৮ কাত তটে% এ) কটি তপন টা৷

শিশুই জোনটোলৈ চাই ভাল পায় । সন্ধিয়া কোলাত লৈ চোতালত বহিলে শিশুৱে জোনটোলৈ
একেথৰে চই চাই অবাকহৈ যায় । সেয়েহে, কোনোবা কালত শিশুক নিচুকাবলৈ মাতৃয়ে গাইছিল, ‘জোনবাই
এ, বেজী এটি দিয়া’ বুলি । অৱশ্যে, আজিৰ দিনত এই গীতটি পক্ট্দৰে গোৱা যাব-বেজীনো কেলেই ?
মানুহৰ মন যোৰাবলৈ’ । শিশু মনৰ খোৰাক যোগাব পৰা বা শিশুক অনুপ্ৰেৰণা দিবি ণৰা গীত অসমীয়াত
তাকৰ। সেই অভাৱ পূৰাবলৈ হাজৰিকাদেৱে কিছু শিশু গীত ৰচে । এই গীতটি তেনে এটি গীত । শিশুৱে
বিচাৰে মৰম চেনেহৰে ভৰা এখন সুন্দৰ ঘৰ, এখন সুন্দৰ সমাজ --য'ত হিংসা হত্যা সন্ভাস নাই; সকলোৱে
মিলাপ্ৰীতিৰে বাস কৰিব পাৰে ।
অন্যান্য গীতৰ দৰে শিশুগীত সমূহো হব লাগে যুগ সচেতন । ১৯৬৯ চনৰ ২১মেড নীল এ আমন্ট্ৰংএ

চন্দ্ৰ পৃষ্ঠত ভৰি দিয়ে। সাত সাগৰ তেৰ নদীৰ সিপাৰৰ দেশ সমূহৰ দেশৰ লগতো আমাৰ দেশৰ সম্পৰ্ক
আছে। কিন্তু একেখন ৰাজ্যতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰ আৰ দক্ষিণ পাৰৰ মানুহৰ মাজত যোগাযোগ নাই।
১৯৬২ চনত শৰাইঘাটৰ দলংখন হোৱাত অসমৰ মানুহৰ যুগ যুগৰ অভাৱ পূৰণ হ’ল, যাতায়াত্‌ বেহা বাণিজ্যও
সূচল হ’ল । তেতিয়া চন্দ্ৰলোকলৈ গমন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দলং নিমণি (দুঃসাহসিকতা আৰু মিলন) দুয়োটি
কথাৰ সংমিশ্ৰণত যুগ সচেতন গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে শিশুৰ মনৰ কথাৰে লেখি উলিয়ালে এই গীতটি।
শিশু মন পৱিত্ৰ । শিণ্ড হ’ল সত্য শিৱ সুন্দৰৰ প্ৰতীক। শিশুৱে নিবিচাৰে বিচ্ছেদ বা ধ্বংশ। চুবুৰীয়া দুখন
ঘৰৰ মাজত কোনো কাৰণত কাজিয়া পেচাল হলেও পিচ মুহুৰ্ততে গৈ শিশুৱে লগ হয় ব্ৰহ্মপুত্ৰত দলঙ
হ’ল, চন্দ্ৰ আৰু পৃথিৱীৰ মাজত যোগাযোগ হ’ল, কিন্তু মানুহৰ মাজত ইমান বিভেদ কিয় ? সেয়েহে শিশু মনৰ
কথাৰে গীতটোত --ডাঙৰ সকলৰ পোহৰৰ সমাজখনত অবিশ্বাসৰ এন্ধাৰে ঢাকিলেও অকণিবোৰে জোনাকী
পৰুৱাৰ জাক হৈ পোহৰ বিলাবলৈ, মানুহৰ মনৰ মাজত চেনেহ দলং সাজিবলৈ আৰু মনুহৰ সমাজৰ মৰমৰ
সাগৰ পূৰাবলৈ সৰু সৰুবোৰে মৰম কণিকাহৈ দলে দলে ওলাবলৈ প্রয়াস কৰা কথাৰে উঠি অহ| চামক
অনুপ্ৰেৰণা দিয়াৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছে ৷ কাৰণ এই গায়ক গীতিকাৰ নতুন পুৰুষৰ ওপৰত গভীৰ আস্থাশীল । এঁই
যাত্ৰাত যাতে ডাঙৰ সকলে কেণা নলগায় তাৰো প্রতি ন-পুৰুষক সজাগ কৰি দিছে।

ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰ দুটি দলঙে লগ লগালে

চন্দ্ৰৰ বুকুলৈ মানুহ যাবলৈ ওলালে ।

মানুহৰ মনৰ মাজত চেনেহৰ দলঙ গঢ়িবলৈ

আমি অকণি ওলামেই দলে দলে ওলামেই

ক’ৰবাত কেনেবাকৈ ডাঙৰ সকল নোলালে ।

ডাঙৰ ডাঙৰ সকলৰ পোহৰৰ সমাজখন

অবিশ্বাসৰ এন্ধাৰে কেতিয়াবা ঢাকিলে

আমি সৰু সৰুবোৰে জোনাকী পৰুৱা হৈ

পোহৰ বিলাওঁ বুলি দলে দলে ওলামেই

ক’ৰবাত কেনেবাকৈ ডাঙৰ সকল নোলালে ।

মানুহৰ সমাজৰ মৰমৰ জলধিত

পৰিণত কৰিবলৈ বহু পানী লাগিলে

আমি সৰু সৰ্বোৰে মৰম কণিকাহৈ

সাগৰ ওপচাবলৈ দলে দলে ওলামেই

ক’ৰবাত কেনেবাকৈ ডাঙৰ সকল নোলালে । কলিকতা, ১৯৭১

ডা ভূপেন হাজৰিকাৰ গাত সমূহ্ৰৰ চমু বিশ্জেৰণ-

মৌন মোৰ ৰুগীয়া মাই

ড ০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো লিখিছিল গুৱাহাটী মেডিকেল কলেজৰ ৰোগশয্যাত পৰিথকা
মুমূৰ্যু মাতৃৰ শয্যাৰ কাষত বহি । ড০ হাজৰিকাদেৱে মাতৃক অতিশয় ভাল পাইছিল । তেওঁৰ বহু গানত মাকৰ
কথা উল্লেখ আছে। যেনে ঃ-‘ৰুগীয়া আয়ে চাগে ৰখি আছে বাঢ়ি লৈ দাইল-ভাত দুয়োৰে আমাৰ’ । ১৯৭১
চনৰ ২৬ জুনৰ নিশা তেওঁ এখন ট্ৰাঙ্ককল পালে যে তেওঁৰ মাতৃ গুৱাহাটী মৈডিকেল কলেজ হামস্পাতালত ।
পিছদিনা দোকমোকালিতে ‘কেৰাভেল’বিমানেৰে বোম্বাইৰ পৰা উৰি আহি গুৱাহাটী পালে ।পেয়িং ৱাৰ্ডৰ ১
নং কোঠাত যিটো কোঠাৰ যিখন বিচনাত সেই একে অসুখতে বিষ্ণুৰাভাকো পৰ দিছিল সেইখন বিচনাতে
তেওঁ মুমূৰ্যু মাতৃৰ শেতা পৰা মুখখন দেখিবলৈ পালে --যিজনী মাতৃৰ পৰা তেওঁ পাইছিল তেওঁৰ সোণালী
কণ্ঠ, নমতা, ধৈযশীলতা আদি মহান গুণ, যিয়ে তেওঁৰ শিল্পী জীৱনটো গঢ়িলে, তেওঁক বিশ্বনাগৰিক হোৱাত
অৰিহণা যোগালে ' পুত্ৰক কাষতে পাই শয্যাশায়ী মাতৃৰ ওঠৰ মৌন ভাষা আৰু অন্তৰ নিগৰি বৈ অহা চকুলো
আৰু পুত্ৰৰ চকুলোৱে দুয়োৰে হিয়া উদং কৰি ভাব বিনিময় কৰিলে । কাৰণ, তেওঁ যে মাকৰ বৰ মইনা !মাক
বচাৰ আশা নাই। মৰণৰ ওচৰত বিজ্ঞানেও হাৰ মানিছে ! মাকৰ ইছ'ফেগাছ বা খাদ্যনলীত কেন্সাৰ হৈছে । এই
পৃথিৱীত কোনো বস্তুৱেই চিৰস্থায়ী নহঃ । জন্মিলে মৃত্যু আৱশ্যান্তা ৱী । তথাপিও প্ৰিয়জনক হৈৰুওৱা বেদনা
অসহনীয় । শয্যাশায়ী মাতৃক পৰ দি থাকোঁতে ৩০ জুনৰ দিনা বিচনাৰ কাষত বহি তেওঁ এই গীতটি ৰচে ।
গীত ৰচনাৰ বিষয়ে তেওঁ কয়,-“যেতিয়া এটা বিশেষ বিষয়ে মোৰ মনক ভবাই তোলে তেতিয়াই মই লিখি
পেলাওঁ’ । অৱশেষত তেওঁৰ মাতৃযে ইহলীলা সম্বৰণ কৰিলে । মাকক হৈৰুৱাই হাজৰিকাদেৱে নিজকে বৰ
নিঠৰুৱা নিঠুৰুৱা অনুভব কৰিলে । তেওঁৰ সেই ভাৱৰ প্ৰতিফলন হয় ‘অ’ মোৰ ধৰিত্ৰী আই’ গীতটিৰ ‘মই
হ’লোঁ মাউৰা ল’ৰা মোৰ আই নাই’ -কথা খিনিত ।

(উল্লেখযোগ্য যে, এদিন ভোগালী বিহুৰ ওচৰে পাজৰে এই লেখিকাই এই কিতাপখনৰ বিষয়ে ভূপেনদাৰ
পৰা পৰামৰ্শ লবলৈ বুলি যাওঁতে তেওঁলৈ বুলি পিঠা-লাৰু দুটামানও হাতত লৈ গৈছিলো । পিঠা-লাৰু খিনি
তেওঁক দিযাত অশীতিপৰ বিশ্বনাগৰিকজন আবেগিক হৈ পৰিছিল । চলচলীযা চকুৰে তেওঁ কৈছিল,-- ‘মাৰহঁত
থাকোঁতে এইবোৰ আছিল’। পুনৰ স্বাভাৱিক হৈ ক’লৈ, “ভালেই হ’ল দিষা । মই আজি বোম্বাইলৈ যাম । তাত
মোৰ বন্ধু-বান্ধৱী সকলে সোধে -- বিহু খাই অসমৰ পৰা আহিছে । আমালৈ পিঠা-লাৰু আনিছেনে ?’- এইখিনি
আজি মই বোম্বাইলৈ লৈ যাম” । সেইদিনা দুপৰীয়া দুই বজাৰ ফ্লাইটত তেওঁ মুম্বাইলৈ উৰা মাৰিছিল । এই কথাখিনি
তেওঁৰ মাতৃপ্ৰেমৰ অন্যতম নিদৰ্শন ।)

মৌন মোৰ ৰুগীয়া মাই মৰণৰ ক্ষণ গণিছে
শয্যাপাশত মোক দেখি আজি, শেতা হাঁহি এটি হাঁহিছে।

দেহাত মাৰ শকতি নাই, মুখতো নুফুটে ভাষা
বৰ মইনাক কাষতে দেখি, বহু যেন পালে আশা
নীৰৱ অশ্ৰুৰ ভাষাৰেই আজি, কিবা ক’ব খুজিছে --

শান্তিপ্ৰিয়া আছিল মা, শাস্তিবিহিনা হ’ল
তাহানিৰ সেই লাৱনী মুখনিৰ, ৰহণ কৈনিবা গ’ল।
মা আৰু মোৰ মাজত কিয়, কাল মৃত্যুৱে নাচিছে ---

গৰ্ভদাযিনী,জীৱনদাযিনী মা মোৰ মৰমৰ
তথাপি একোকে কৰিব নোৱাৰোঁ আমি অসহায় বৰ
জীৱনে যৈন মৰণৰ স’তে শেষ সংগ্ৰাম ধ্ৰৰিছে --

আজি মা যেন মোৰেই শিশু, মযেই নৰাপত্তা
মাতৃ-পুত্র দুয়োৰে যেন ই'ব খোজে একে সত্তা ।
মোৰ বাহুতেই মাই যেন আজি স্নিগ্ধ শান্তি লভিছে --

মৌন নিশা মৌন ক্ষণ, মৌন মাৰ্তনাদ
মা মোন, মৌন মই, মন জগত বিষাদ
আত্মাই যেন পৰমাত্মাত বিলীন হ’ব খুজিছে -

কত প্ৰেযসী আহিল-গ'ল,কত তোষামোদকাৰী
বঁত শতৰুৱে বন্ধু ৰূপেৰে ”জাকাৰিলে তৰবাৰী ।
মাৰ দৰে জানো প্ৰাণৰ বন্ধু এই পৃথিৱীত আছে --

মাই সৰুতে শিকোৱা গীত, মযে এফাকি গাওঁ
তাকে শুনি মা নিদ্ৰা গ’লৈ, মুখনি ভালকে চাওঁ ।
এই জীৱনত মাই মোৰ গীত, শেষবাৰলৈ শুনিছে --

দূৰ দ্বৰণিৰ পৰা আহি মই, মাৰ হাতখন পিহিছোঁ
মোৰ চকুযলাৰে মাৰ কপালত, মৰমৰ ৰেখা আকিছো।
মাৰ অশ্ৰুৰ আশিষ ধাৰা, মোৰ গালে-মুখে লাগিছে --

দেহাৰ মোহ এৰি মাই যেন, মুক্তিৰ দয়া মাগিছে

মৌন মোৰ ৰুগীয়া মাই, মৰণৰ ক্ষণ গণিছে
শযাপাশত মোক দেখি আজি, শেঁতা হাঁহি এটি হাঁহিছে-
তেবেই মোৰমা ।

ৰচনা £ গুৱাহাটী ৷মডিাকল কালত হম্পিতল ১৩১ হুন ১৯৭১ চন

অৰুণ কিৰণ শিৰৰ ভূষণ

হিমালয়ৰ বুকুৰ উমেৰে আলফুলে লালিত পালিত, প্ৰভাতী সুৰুযে চেনেহৰ চুমা দিয়া,চিৰ সুন্দৰৰ
ৰম্যস্থল ‘অৰুণাচল’ । ইয়াতেই ভাৰতৰ সৰ্ব প্ৰথম সূযেদিয় হয় । অৰুণাচলৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যাৱলী যেন
সুন্দৰৰ ধেমালি ৷ দূৰৈৰ শুভ্ৰ বৰফাবৃত নীলা পাহাৰ। প্ৰবল শীত আৰু ধৱল তুষাৰাবৃত পৰ্বতৰ অতি উচ্চ
চূডাবোৰত ঠায়ে ঠায়ে তাপ মান শূন্য ডিগ্ৰী চেলচিয়াচ আৰু তাৰো তললৈ নামে । বিশেষকৈ কামেঙৰ
টাৱাং’অঞ্চল শুভ্ৰ বৰফৰ চাদৰেৰে আৱৰা যাৰ সৌন্দয্য বৰ্ণনা ভাষাৰে দিব নোৱাৰি৷ শাৰী শাৰী উচ্চ উচ্চ
পাহাৰবোৰ বহু মূল্যবান তৰু-তৃণ-লতিকাৰে চিৰ সেউজৰ সমাহাৰ ৷ পাহাৰবোৰত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ অৰ্কিড,
নানা তৰহৰ ফুল-ফল, বনৌষধি উজ্জি, মূল্যবান কাঠৰ উপৰিও নানা তৰহৰ পশু-পক্ষীৰ লীলা ভূমি । সেয়েহে
এজ্‌বেটচ্‌, বেবিল, লো, পাইবাইট, তাম, বালিচন্দা আৰু টিৰাপত পৈেট্ৰোল পোৱা যায় ।

অৰুণাচলৰ কামেং, চিয়াং, সোৱণশিৰি, লোহিত আৰু টিৰাপ পাঁচখন জিলা যেন পঞ্চ ডালত পঞ্চ
ফুলৰ থোপা । নানা জনগোষ্ঠী আৰু ধৰ্মৰ বাৰেৰহণীযা কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ মিলন স্থল অৰুণাচল ৷ বছৰটোৰ বেছি
ভাগ সমযেই মেঘ আৰু কুঁৱলীৰ ওৰণিৰে আবৃত অৰুণাচলত বৰ্ষাখ্মতূত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয় । অৱশ্যে অন্যান্য
ঠাইৰ দৰে অৰুণাচলৰো পূৰ্বৰ পৰিবেশৰ তাৰতম্য ঘটিছে৷ সম্প্ৰতি গছবন কাটি ধ্বংশ হোৱাৰ ফলত ঠায়ে
ঠায়ে গৰম পৰিছে । ১৯৭২ চনত এই ৰাজ্যই ‘অৰুণাচল’ নামে স্ব-শাসিত ৰাজ্য ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।
ইয়াৰ আগলৈকে ‘নেফা’ নামে কেন্দ্ৰীয় শাসিত ৰাজ্য আছিল । বৃটিচে পাহাৰৰ নামনিত চাৰিখন প্ৰাইমাৰী স্থুল
স্থাপন কৰি গৈছিল । ১৯৪৭ চনলৈকে সম্পূৰ্ণ নিৰক্ষৰ ৰাজ্যখনে সম্প্ৰতি শিক্ষা-দীক্ষা সকলো দিশত আগবাঢ়ি
বিশ্বৰ আন ঠাইৰ সৈতে সমানে ফেৰ মাৰিব পাৰিছে । অৰুণাচল আৰু অসমৰ সম্বন্ধ সংস্কৃতিৰ এনাজৰীহে ।
বহু গুণৈ সমৃদ্ধ অৰুণাচলৰ কথা অলপ কথাৰে কৈ শেষ কৰিব নোৱাৰি । তাহানিৰ শদিয়া নেফাৰ অন্তৰ্গত
আছিল । শদিয়াতে ড০ হাজৰিকাদেৱে জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল । সৈযেহে অৰুণাচলৰ প্ৰতি হাজৰিকাদেৱৰ আছে
বিশেষ আকৰ্ষণ, দুৰ্বলতা, গভীৰ শ্ৰদ্ধা । মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱৰ দৰে পাহাৰ ভৈযামক একতাৰ এনাজৰীৰে
বান্ধি এখন বৰ অসমৰ সপোন দেখা ড০ হাজৰিকাদেৱে সোৱণশিৰি জিলাৰ অতি ওখ জ’ৰাম গাওঁত বহি এই
গীতটি ৰচে । এই গীতটোৰ হিন্দীৰূপ “অৰুণ কিৰণ শীশ ভূষণ কণ্ঠে হিমকী ধাৰা, প্ৰভাত সূৰ্য্য চুম্বিত দেশ
অৰুণাচল হামাৰা।” অতি আনন্দৰ কথা,--এই গীতটো অৰুণাচলত জাতীয় সঙ্গীত ৰূপে গোৱা হয় ।

অৰুণ কিৰণ শিৰৰ ভূষণ
গলে হিমৰ ঢল

পূৱাৰ সুৰুযে চুমা খোৱা দেশ
আমাৰ অৰুণাচল ।
কামেং,চিয়াং, লোহিত আৰু
টিৰাপ,সোৱনশিৰি

চিৰ জ্যোতিৰ কুসুম ৰূপে
শোভৈ হিমগিৰি ।

পঞ্চ ফুলৰ থোপা সাজি
আনন্দ উচ্ছল

পূৱাৰ সুৰুযে চুমা খোৱা দেশ
আমাৰ অৰুণাচল । ধ্রীচনা £ জিৰো, ২০ জানুৱাৰী, ১৯৭২

তোমাৰ উশাহ কঁহুৱা কোমল

‘আহিনৰ গীতিকবি পাৰ্যতী প্ৰসাদ বৰুৱাৰ দৰে মানৱপ্ৰেমী ড০ ভূগেন হাজৰিকাও ‘শৰতৰ গায়ক,
গীতিকাৰ’ । তেওঁৰ প্ৰিয় খতু হ'ল ‘শৰৎ’ আৰু প্ৰিয় ফুল ‘শেৱালী ফুল’ । শৰতৰ বৰ্ণনাৰে তেওঁ অনেক গীত
ৰচিছে। তাৰোপৰি ‘আমাৰ প্রতিনিধি’, ‘গতি,’ বিন্দু’ আদি আলোচনীত শৰৎ সম্পৰ্কীয় অনেক সম্পাদকীয়
লেখিছে । মহাপুৰুষ শ্ৰী জ্ৰীশঙ্কৰদেৱে ‘ৰাসলীলা'ত শৰৎ কালৰ অপূৰ্ব বৰ্ণনা দিছে। তেৰাৰ শিষ্য ৬০
হাজৰিকাদেৱে শৰতৰ মাদকতা, কোমলতা, শীতলতা, শুম্ৰতাত মোহিত হৈ শৰতক প্ৰেয়সী ৰূপে অঙ্কণ কৰি
শৰতৰ অনুভৱৰ মোহনীয় বৰ্ণনাৰে এই গীতটো ৰচিছে। প্ৰেমিকৰ দৃষ্টিত প্রিযাৰ শাৰীৰিক সৌন্ৰ্যাই হওক বা
মনৰ সৌন্দৰ্যই হওক তুলনা বিহীন 1 এই গীতটিতো শাৰদীযা চেনেহীৰ ককাল ইমান লাহী । উশাহ কঁহুৱা
কোমল আৰু শেৱালী কোমল হাঁহি ৷ ৰুনুক জুনুক শৰতৰ সৰা পাতৰ শব্দ যেন চেনেহীৰ নুপুৰৰ ছন্দ । সৰা
পাতত পৰা নিয়ৰবোৰ গালে মুখে সানি শাৰদীযা চেনেহীয়ে যেন ধেমালিহে কৰে 'শৰতৰ আকাশত জিক্‌মিক্‌
তৰাৰ দিপালী । নীল আকাশত শুভ্ৰ কপাহী মেঘৰ আঁৰে আঁৰে উলাহেৰে গীত গাই উৰি যায় জাক জাক
শৰালি । যোৰ পাতি উৰি উৰি গীত গাই যোৱা হাঁহৰ যোৰ দেখি অবিবাহিত ডেকা গাডৰু মন চঞ্চল হয়;
জুৰীয়া জীৱনৰ সপোন ৰচে -- শেৱালী শয্যাত শাৰদীয় চেনেহীৰে সতে শুই শুই যেন আকাশৰ জিক্‌মিক্‌
তৰালী গণিব । গীতটি হালি জালি নাচি থকা আলফুলীয়া কহুঁৱাৰ বা, শেৱালী,শৰালি, নিয়ৰ, সৰাপাত আদিৰ
সুন্দৰ বৰ্ণনাৰৈ অঙ্কিত এখন শৰতৰ সুন্দৰ ছবি ।

তোমাৰ উশাহ কঁহুৱা কোমল

ড'ড ভাপেন হাহাবিলাৰ গাত সমূগ্ৰণ চনু বিঘ্োং

ন্্রে--
যুগ যুগ ধৰি এচাম লোকে

ষুগৈ যুগে শ্রমিক সকল শোষিত হৈ আহিছে মালিক পক্ষৰ দ্বাৰা । শ্ৰমিক সকলে শ্রমানুসাৰে নিজৰ
প্ৰাপ্য বেতন নাপায়; অতি নিম্নমানৰ মজুৰিহে পায় । তেওঁলোকে অতি নিম্ন মানদণ্ডৰ জীৱন নিৰ্বাই কৰে ।
বেমাৰ আজাৰত উপযুক্ত চিকিৎসা নেপায় । ফলত অকাল মৃত্যু বৰণ কৰে । এই সমস্যাৰ ওৰ পৈলাবলৈ
১৭৮৯ চনত ফৰাচী বিপ্লৱ আৰম্ভ হয় । এই বিপ্লৱৰ মূল লক্ষ্য আৰু ধবনি হ’ল--স্বাধীনতা, সমতা আৰু
ভাতৃত্ববোধ (1.1021%. 1-001811(%. 110 ]"18{2]]1{৮ ) । জাৰ্মান অৰ্থনীতিবিদ আৰু সমাজবাদী কাৰ্ল
মাৰ্ক্‌চ বিশ্বত সাম্যবাদী ভাৱধাৰাৰ প্ৰতিস্থাতা তথা প্ৰবক্তা। তেওঁ কৃষক বনুৱাৰ হকে আজীবন বিপ্লৱীৰ পথ
গ্ৰহণ কৰে । ১৯১৭ চনত লেলিনৰ নেতৃত্বত ৰুচ বিপ্লৱ আৰম্ভ হয় । এই বিপ্লৱত ৰুচ জাৰ নিকোলাচে কৃষক
বনুৱাক গুলি কৰি মাৰিবলৈ সৈন্য সকলক আদেশ দিছিল ৷ কিন্তু সৈন্য সকলে কৃষক বনুৱাৰ দলত যোগ
দিযাত জাৰৰ পৰাজয় হয় । ভাৰত বৰ্ষৰ পশ্চিম বঙ্গতহে জ্যোতি বসুৱে সমাজ তান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা
কৰিছে। ভাৰতত কংগ্ৰেছ চৰকাৰে খুটি পুটি বহাত পুঁজিবাদ আৰু সৰ্বহাৰা দুটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হ’ল।অসমতো
মাজতে আঞ্চলিক দল অগপ আহিল যদিও সীমাহীন দুৰ্নীতি, লুণ্ঠনেৰে ৰাইজৰ আশাত চেঁচা পানী ঢালিলে ।
অসমতো চাহ বাগিচাৰ বনুৱাকে ধৰি শ্রমিকসকল শোষিত । ২০০৫ চনত খোবাং চাহ বাগিচাত বনুৱা সকলে
শতকৰা আঠৰ সলনি শতকৰা বিছ ভাগ বোনাছ খোজাত লগে লগে গুলিয়াই তেৰজনক লাচ কৰি দিছিল ।
এনে অৱস্থাত শ্রমিক সকলে এই অসাম্য দূৰ কৰি নিজৰ প্ৰাপ্য অধিকাৰ দাবী কৰিব লাগিব বিপ্লৱৰ দ্বাৰা ।

ষুগ যুগ ধৰি এচাম লোকে

শোষণ কিমাননো কৰিব ?

নতুন সৃযাকি ক’লা ডাৱৰে

আৰুনো কিমান ঢাকিব ?

সিহঁতে বুধিৰে মুখা পিন্ধি ভুৱানো কিমান দিব ?
সিহঁতৰ মুখাবোৰ খুলি দিয়াৰ

প্ৰতিজ্ঞা কোনেনো কৰিব ? তুমি ! তুমি ৷৷ তুমি 111

(যদি) শ্ৰমৰ মৰ্য্যদা নুবুজে
তৈনে নিৰ্ভিক প্ৰতিবাদ কৰিবনো কোনে ? তুমি ৷ তুমি !' তুমি !।

কিয় একেখন সমাজৰ দুটি ঘৰ

এটিত এন্ধাৰ আৰু এটিত পোহৰ

এটিত খাদ্য থাকে পাহাৰ সমান

(আৰু) আনটিত ভোকৰ চিঞৰ,

এই অসাম্য দূৰ কৰিবনো কোনে ? --তুমি । তুমি !' তুঞ্ম্ম !!!

ছুন পৰা মনবোৰ চহাই লৈ শ্ৰমৰ ফলখিনি সমভাগে লৈ

বহুতৰ মৃত্যুত গৰ্জি উঠা নতুনৰ অঙ্ক সাৱটি লৈ

আজিৰ সাম্যৰ পৃথিৱী গঢ়িবনো কোনে ? তুমি ! তুমি !!তুমি !!!
‘সূটানগৰ, ১৮ মাৰ্চ, ১৯৭২ চন ।

শঙ্কৰ মাধৱৰ মহা মহা সৃষ্ট্ৰিৰে

আগকথা

প্রত্যেক জাতিৰে নিজস্ব ভাষা আছে। ভাষা থাকিলেহে সাহিতা সৃষ্টি সম্ভৱ হয় । অসমীয়া ভাষাৰ
জন্মকাল সম্বন্ধে সঠিক তথ্য পোৱা নাযায় । কিন্ত এইটো ঠিক যে অসমীয়া ভাষা প্রাচীন ভাৰতীয় আৰ্যমূলীয়া
ভাষাৰ প্ৰাই সৃষ্টি হৈছে । ইয়াষ সৈতে অতীজৰে পৰা অসমত বসবাস কৰা অনাৰ্য্য গোষ্ঠী যেনে তিবুত বৰ়্ী
আৰু অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ প্রভাৱ পৰিছে। খৃষ্টীয় দশম একাদশ শতিকা মানত অসমীয়া 'ভাষাই জন্ম লাভ কৰে ৷
আজিৰ অসমীয়া ভাষা কেবা শ বছৰৰ ক্ৰম পৰিণতিৰ ফল । চৰ্য্যাপদ সমূহেই (খৃঃ দশম একাদশ শতিকা)
প্ৰথম লিখিত অসমীয়া সাহিত্য বুলি ড‘বাণীকাস্ত কাকতিয়ে ঠাৱৰ কৰিছে । চতুৰ্দ্দশ শতিকাত বৰাহ ৰজ্জা
মহামাণিক্যৰ অনুৰোধত মাধৱ কন্দলিয়ে বাল্মীকিৰ সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰে-- “সপ্তকাণ্ড
ৰামায়ণ পদবন্ধে নিবন্ধিলো লম্ভা পৰিহৰি সৰোদ্ধৃতে” । উল্লেখ যোগ্য যে উত্তৰ ভাৰতীয় প্রান্তীয় ভাষাত ৰচা
মাধৱ কন্দলীৰ ৰামায়ণেই প্ৰাচীনতম । ইয়াৰ এশ ডেৰশ বছৰ পিছতহে বঙলা, উৰিয়া, হিন্দী আদি ভাষাত
ৰামায়ণ অনূদিত হয় । ইয়াৰোপৰি প্রাকৃ শঙ্কৰী "গত হেম সৰস্বতী, কৱিৰত্ন সৰস্বতী, অনন্ত কন্দলী, ৰন্দ্
কন্দলী আদিয়ে কাব্য সাহিত্য ৰচি অসমীয়া সাহিত্যলৈ অমূল্য বৰঙণি আগবঢ়াই থৈ গৈছে । পোন্ধৰ শতিকাৰ
শঙ্কৰ মাধৱৰ ৰচনা ৰাজিয়ে অসমীযা সাহিত্যক, অসমীয়া জাতিক বিশ্বত জাকত জিলিকাই থৈ গ'ল । অসমত
বাস কৰা বড়ো, ৰাভা, কাৰি, মিচিং আদি নানা জনগোষ্ঠীৰ বাৰেৰহণীয়া কৃষ্টি সংস্কৃতিৰে উজ্বল অসম।৷ তেওঁলোকৰ
প্ৰত্যেকৰে নিজস্ব ভাষা আছে। সেই ভাষা সমূহৰ বিভিন্ন শব্দাৱলী যোগহৈ অসমীয়া ভাষাৰ পুষ্টি সাধন হৈছে।
নানা কাৰণত মুছলমান সকল অসমলৈ আহি অনেকে অসমতে ৰৈ যায় । যুগ যুগ ধৰি তেওঁলোকে সম্প্ৰীতিৰে
অসমত বাস কৰি আছে আৰৱৰ মৰল দেশৰ পৰা আজান ফকীৰ আহি ইছলাম ধৰ্মৰ তত্ত্ব সম্পৰ্কীয় গীত পদ
‘জিকিৰ আৰু বাৰি’ ৰচি অসমীয়া সাহিত্যলৈ প্ৰভুত বৰঙণি আগবঢ়ায় । পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা, বিষ্ণুৰাভা,
ৰজনী পামেগাম, আনন্দ চন্দ্ৰ আগৰৱালা, চন্দ্ৰ কুমাৰ আগৰৱালা, ৰজনীকান্ত বৰদলৈ, অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী,
লক্ষ্মীনাথ বেজবৰন্বা, মফিজুদ্দিন আহম্মদ হাজৰিকা আদিয়ে ভাষা জননীৰ চৰণত পৃষ্পাঞ্জলী দিলে । মোজাৰ্ম্িল,
অনিলে ভাষা জননীৰ পূজাৰ বেদীত নিজকে আহুতি দিলে । ইয়াৰোপৰি উপাধ্যায়, ত্ৰিপাঠী, আফাজ, তামিজ,
আৰু কৰ্ম্মকাৰ সকলোৱে মিলি অসমীয়া ভাষালৈ শৰাই আগবঢ়ালে । বহু যুগ আগৰে পৰা অসমত বাস কৰা
বঙালী লোকেও অসমীয়া ভাষা সংস্কৃতিক সেৱা জনালে । উদাৰ অসমী আয়েও মৰমৰ চুমা দি আপোন পৰ
নুগুনি আটাইকে চেনেহী কোলাত আকোঁৱালি ল’লে । চগনলাল জৈনৰ ভাষাত-- ‘ন বোৱাৰীবো দেখো প্রাণৰ
তৃষ্ণা হয় পতি গৃহ আপোন কৰাৰ’ । কিন্তু আচৰিত কথা, কিছু লোকে যুগ যুগ ধৰি এই মাটিতে থাকি, ইয়াৰ হাৱা
পানী খাইও কোনো দিনে অসমীক মাতৃ বুলি ভবা নাই । অসমী আইক, অসমীয়া ভাষাক ঘৃণাৰ চকুৰে চায়।
এইবোৰ দেখি শুনি কি ভাবিব জ্যোতি প্ৰসাদ আগৰৱালাৰ আত্মাই ? ৰবীন্দ্ৰ নাথ ঠাকুৰ, আচাৰ্য্য অন্নদা শঙ্কৰ
ৰায়, যুনীতি কুমাৰ চট্টোপধ্যায় আদি বিশ্ব বৰেণ্য কবি সাহিত্যক সকলে অসমীয়া 'ভাষাৰ মহান প্রঁতিহাৰ কথা
জানে। তেনৈহলে এই লোকসকল যি সকলে পিতৃ পুৰুষৰ পৰা পৰিনাতিলৈকে ইয়াৰে বতাহ পানী খাই জীয়াই
আছে তেওঁলোকে কিয় অসমী আইক সন্মান কৰিব নেজানে ? এইদৰে ১৯৭২ চনৰ ভাষা আন্দোলনত শ্বহীদৰ
তেজেৰে বাট ৰাঙলী হোৱাত ড’ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে মনৰ ক্ষোভ, দুখ আৰু ঘৃণাত মনৰ আবেগ প্রকাশক
এই গীতটি ৰচে ।

শঙ্কৰ মাধৱৰ মহা মহা সৃষ্টিৰে
উত্ব্বল লুইতৰে পাৰ
কত জনে শলাগিলে অসমীয়া লিখনী
পদ্ম গোহাঞি বৰুৱাৰ

বড়ো, ৰাভা, মিচিঙৰ ৰূপে ৰসে ভৰপূৰ
জীয়া জীয়া আমাৰ ভাষাৰ ।
লিখাবোৰ কিয বাৰু পঢ়ি পঢ়ি
চোৱা নাই পামেগাম বিষ্ণুৰাভাৰ ।
আনন্দ, চন্দ্ৰ, ৰজনীকান্ত আৰু
অম্বিকাগিৰিৰ ভাষাৰ
একে ফুলনিতে জানো ফুল
ফুলা নাছিল মফিজ হাজৰিকাৰ ?
আজান ফকীৰ আৰু লক্ষ্মীনাথৰ
একে ধ্যান একেটি আশাৰ ।
মোজাম্মিল, অনিলো হ’ল"একে শৰতৰে
দুটি ফুল, একেটি ভাষাৰ ।

উপাধ্যায়, ত্ৰিপাঠী, আফাজব তামিজ
আৰু ফৰ্মকাৰ চাহ্‌ বাগিচাৰ;
অসমীক আকৌোৱালি পাতিছে মনৰ কথা।
ভাষা নৱ অসমীয়াৰ ।
বহুতো বঙালী ভাই লুইতৰ পাৰপাই
হ’ল বান্ধ অসমীয়াৰ,
বুকুখনি উদঙাই ঢাৰলি'দিলে অসমে
মৌজোল স্নেহ নিজৰাৰ
ন বোৱাৰীৰোণদেখোঁ প্রাণ্ৰ তৃষ্ণা হয়
পতিগৃহ আপোন কৰাৰ
বহু যুগ অসমতে থকা কিছু মানুহৰ
দৈখোঁ কিয় চাৱনী ঘৃণাৰ ।
দূৰুণিৰ প্ৰা আহি যুগ যুগ ধৰিও
অসমীক মাতৃ নোবোলাৰ
কথা শুনি কিনো ক’ব সুন্দৰ আতমাই
জ্যোতি‘আগৰৱালাৰ ?

কবিন্দ্ৰ ৰবীন্দ্ৰ আৰুতআচাৰ্য্য ৰায়

অন্নদাশঙ্নৰ আৰু সুনীতি কুম৷
এওঁলোকে জানে দেখোঁ এঁতিহ্যূপ্মহান
আমাৰ মাতৃ ভাষাৰ ।

ৰচনা ঃ শ্বিলং চিঙ্তিল হস্পিতেল, ৮-১১-১৯৭২

মৃত্যু কথা

মানুহৰ ভাব প্রকাশৰ মাধ্যম হ’ল ভাষা ।প্রত্যেক সভা জাতিৰে নিজস্ব ভাষা আছে। ভাষাই হ’ল সেই
জাতিৰ পৰিচয় । অসমীয়া ভাষাৰ জন্মক্ষণ অতি প্রাচীন । ড বাণীকান্ত কাকতিয়ে চৰ্য্াপদবোৰ (৭০০-
১১০ণখশ্বতিকা) অসমীয়া লিখিত সাহিত্যৰ প্রথম নিদৰ্শ- ণুলি কৈছে । ত্ৰয়োদশ শতিকাত চাওলুং চুকাফাই
সৌমাৰ পীঠত ৰাজ্য স্থাপন কৰি অসমীয়া ভাষাকেই ৰাজভাষা ৰূপে ব্যৱহাৰ কৰি থৈ গ’ল । চতুৰ্দ্দশ শতিকাত
মাধৱ কন্দলিযে ৰাজ্জ পৃষ্ঠপোষকতাত এই ভাষাতে ৰামাযণ অনুদিত কৰিছিল । উল্লেখযোগ্য যে, ইযা" এশ
ডেৰশ বছৰ পাছতহে বাংলা, উৰিযা, হিন্দী আদি ভাষালৈ ৰামাযণ অনুদিত হয । প্ৰাক শঙ্কৰ আৰু শঙ্কৰোত্তৰ
কবি সকলে অসমীয়া ভাষাতে সাহিত্য ৰচিছিল এানহেন সমুদ্ধিশলী ভাষাটোৰ ইংৰাজসকল অসম অহাৰ
পিছত কালসন্ধিযা নামিল । ইংৰাজৰ লগত অহা ঢামাধৰ৷ বঙালীহঁতৰ প্ৰৰোচনাত অসমৰ স্কুল-কাছাৰীত
(১৮৩৬ --১৮৭৩) বাংলা ভাষা প্ৰৱৰ্তন হয় ।পিছত কলিকওত'ত পঢ়ি থকা অসমী আইৰ গুণবনস্ত পত্ৰ লক্ষ্মী-
পদ্ম-চন্দ্ৰ-হেয়-গুণাভিৰাম আৰু আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ অনশম প্রচেক্লাণ্ড অসমীয়া ভাষাই পুনৰ প্ৰাণ
পায। অসমত অসমীয়া ভাষা চলিল যদিও স্কুণ কাছাৰীত হংৰাজ৷ ভাষাই বাহাল থাকিল । পুনৰ অসমীয়া
ভাষাক প্ৰশাসনীয় কাম কাজৰ'ধ্ল'বে একক ৰাজাভাষ| হিচ বে ঘোষণা কৰাৰ দালীত ১৯৬০ চনত যুব ভাৱ
সকলৰ উদ্যোগত অসমত আন্দোলন গঢ়ি উঠে । ১৯৯ চনৰ সপ্বুবিংশ আণাবশনত অসম সাহিত্য সভাইও
এনে এটা প্ৰস্তাব লয়। ১৯৬০ চনৰ ২৩ জুনত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীয় পিধান স্নভাৰ আগন্তুক শ্নধিবেশনত অসমীয়া
ভাষাক ৰাজ্যভাষা ৰূপে স্বীকৃতি দিযা হ’ব বুলি ঘোষণা বৰ । এই চনবে ছুহ জুলাইত কটন কলেজৰ চনং
হোষ্টেলৰ বাৰান্দাতেই নীৰিহ ছাত্ৰ ৰঞ্জিত বৰপূজাৰী পুলিচৰ গুলিত নিহত হং । এই বৰ্বৰ ঘটনাৰ উত্তেজনা শাম
নৌকাটোতেই পুনৰ ৬ জুলাইৰ দিন| শিলিগুৰি ৰেণষ্টেচনত এদল উন্মত্ত বা’ণ| ভাষী লোকে সাহিত্যিক, সাংবাদিক
ৰেল কৰ্মচাৰী সূৰ্য্য বৰাক হত্যা কৰে । অৱশেষত ৰ৯৬২ চনৰ ১০ অক্টোবৰত অসম ব্ধিন সভাত চৰকাৰী
ভাষা আইন, ১৯৬০ (01018 [.31100906 /৫{ সু ][]], 1960) উত্থাপিত আৰু গৃহীত হয় । পুনৰ
১৯৭২ চনত শিক্ষাৰ মাধ্যম অসমীয়া হোৱাৰ'দাবীত আন্দোলন হয় । এই আন্দোলনত নিল বৰা, মোজাম্মিল
হক, প্রমোদ বৰ|, বলিনঞ্লাস আদি শ্বহীদ হয় । ৰাজ) দ্লুৰি শোকৰ বন্যা বৈ যায় । নিজৰ ভাষাটোক সংৰক্ষণ
কৰাৰ, ‘মোৰ’ বুলি কোৱাৰ অধিকরাৰ জানো নাই অসমীয়াৰ * ‘মোৰ আইক ভাল পাওঁ বুলিলে জানো আনৰ
আইক ঘিণ কৰাটো বুজাৱ ?’ অসমত অসমীয়া ভাষা শিক্ষাৰ মাধ্যম হোৱাৰ কিয় নাই অধিকাৰ? বেংগলত
বাংলা, উৰিষ্যাত উৰিযা, মহাৰাষ্টত মাৰাঠী যদি হ'ব পাৰে তেন্তে অসমত কিয় হ ৰ নোৱাৰে ৰাজভাষা বা
শিক্ষাৰ মাধাম অসমীয়া ? অৱশো অসম বিভিন্ন জ্ঞ'গোষ্ঠী'ৰ মিলনভূমি প্রতিটো জনগোষচীৰে আছে নিজস্ব
কৃষ্টি, ভাষা'সংস্কৃতি | কিছুমান জনগোষ্ঠীয়ে এই আন্গোলনত নিজস্ব ভাষা কৃষি, সণপ্কুতি লুগ্ড হোৱাৰ আশংকাত
জাঙুৰ খাই উঠিল।ইযাতে সাৰ পানী যোগালেকিছুমান মুখাপিন্ধা ধুৰন্কৰ সাণ্বাদিক, বুদ্ধিজীৱি আৰু ৰাজনীতিকে।
সংখ্যালঘু সকলকো উচতাই দিযাত অস্তিত্বহীন হোৱাৰণভয়ত আৰু চক্ৰাস্তক্লৰীহঁ তৰ ষড়যন্ত্ৰত তুঁই জুইৰ দৰে
উমি উমনি স্বলি থকা সেই সকল লোকেও বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰিলে। ফলত অসমভূমি হৈ পৰে অশান্ত, অগ্নিগৰ্ভ ৷
তেতিয়া মানৱপ্ৰেমী সমাজ সচেতক ড’ হাজৰিকাদেৱে এতিহ্যমণ্ডিত এইহেন ভাষাটোৰ অসমতে অস্কিত্বৰ
সংকট দেখি সচেতন হৈ সেই সকলৰ প্রতি আঙুলি টোৱাই সাৱধান কৰি দি এই গীতটি ৰচে ।

আজি আই অসমী

মিঠা ওঠ দুটি আৰু জিভা কিয় ৰাঙলী তোমাৰ ?
(তাত) শাণিত অস্ত্ৰেৰে ঘপিয়ালে কোনে

বোৱাই শোণিত সাতোবাৰ ?

সাতোঁটি তেজৰ ধাৰা চিনিছোঁ চিনিছোঁ যেন
জ্বলে তাত মুখ কাৰোবাৰ ----

এটি যেন ৰঞ্জিত, আনটি সূৰ্য্য আৰু

আনটি অনিল বৰাৰ ।

গোলাপ কলিটিৰ দৰে সুকোমল
মোজাম্মিল ‘ধন’ৰ দেহাৰ

তেজ সানি কোৰাণত তঁহতে চিঞৰ কিয ?
কি নাম সেইটো ভাষাৰ ?

ৰঙা ৰঙা তেজ সনা দেহা দুটি পৰি ৰ’ল
বলিন আৰু প্ৰমোদ বৰাৰ

তাৰ প্রতিবাদ ৰূপে শুনিছিলোঁ শৱদ
মহন্ত বাগৰি পৰাৰ ।

সূৰ্য্যৰ পিনে চাই সংগ্ৰাম কৰিবলৈ
অসমৰো আছে অধিকাৰ

তাৰেই প্রকাশক উচ্চাত্মিকা বুলি কৱ
লুকুৱাই নিজ ব্যভিচাৰ ।

চিন্তাৰ বাহন মোৰ মাতৃ ভাষা
অস্ত্ৰ নহয ক্ষমতাৰ

মুখা পিন্ধা নীতিবিদ আওপাকে নুবুজাবি
মানে নাই তোৰ বক্তৃতাৰ ।

ভাষাৰ সামস্তবাদ পুৰণিকলীয়া হ’ল,
কিমান আৰু কৰ হুঙ্কাৰ

মই বৰ ভাবেৰে কত জাল তৰিবি
মিছা সাংবাদিকতাৰ ?

শান্তিপূৰ্ণ এই অসমীয়া জাতিটো
ভাল ভাৰতীয় উদাৰ

আভুৱা নাভাৰিবি ভূৱা পণ্ডিত সৱ
নিজকেই চিকুট এবাৰ ।

ৰচনা ? শ্বিলং চিভিল হস্পিতেল, ৮-১১-১৯৭২

যুক্তি কথা

ভাষা হ’ল প্ৰকাশৰ মাধ্যম । জননী আৰু জন্মভূমিৰ দৰে চিৰ চেনেহী ভাষা জননীকো মানুহে মনে
প্ৰাণে ভাল পায় । কিন্তু নিজৰ ভাষাটোৰ অস্তিত্ব অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ অসমবাসীয়ে বাৰে বাৰে আন্দোলন কৰিব
লগীয়া হয় । ভাষাটোৰ বাবে সূৰ্য্য, ৰঞ্জিত, অনিল মোজাম্মিল আদিয়ে বপ্বকৰ গুলি বুকু পাতি ল’লে। তেনে
পৰিস্থিতিত খঙত, ক্ষোভত খগঁহত্ত হৈ ড" ভূপেন হাজৰিকাই কয় ‘যেতিয়া বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিবৰ ৰহমানে
‘সোণাৰ বাংলা’ৰ বাবে চিঞৰিছিল তেতিয়া জানো আনৰ ভষাক অপমান কৰা হৈছিল ? ভাৰত বৰ্ষলৈ অজঅৰ
বাৰ অজন বিদেশী আহিল । তথাপিও প্রত্যেক অঞ্চলতে স্বভাষা সুৰক্ষিত। তেনেহ’লে কিয় অসমীয়াই নিজৰ
ভাষাটোক সুৰক্ষা দিবলৈ গ’লে এই হাঁহাকাৰ ? সংখ্যালঘু সকল এই ৰাজ্যলৈ আহি ইয়াতেই জীণ গ’ল। কিন্তু
নিজৰ গাৰেই অঙ্গ কিছুমানে চত্ৰণস্তকাৰীৰ ষডযন্তুত স্বভাষা সংস্কৃতি ধ্বংস হব বুলি শংকিত হৈ ৰক্ষণা বৈক্ষণ
দিয়াৰ চলেৰে বেলেগ হৈ গ’ল । তেতিয়া চক্ৰাপ্তকাৰী সকলক ‘জুই লৈ নেখেলিবি' বুলি শেষ বাৰৰ বাবে
সকিয়াই দি ড"হাজৰিকাদেৱে কয় যে তৰ্ক নকৰো মই; শেষ হ’ল তৰ্ক, এই গীত সতৰ্ক কৰাৰ । গতিকে পুনৰ
গঠন কৰোঁ বুলি পুনৰ ভাঙোন অনাৰ যাৰ যাৰ চঞ্ান্ত আছে সেই সকলে যাতে অসমলৈ ত্ৰাস পৰিবেশ আনি
ধ্বংস যজ্ঞ নচলায় তাৰ বাবে এই গীতেৰে তেওঁ সাৱধান কৰি দিয়ে ।

হেৰ ! দেখুৱাই দেচোন এই মহাভাৰতত

এচিকতা মাটি ক'ৰবাৰ

(য’ত) চিন পৰি থকা নাই বঙ্ক ভাষা ভাষীয়ে
বহু বহুবাৰ গছকাৰ ?

তেন্তে কিয় ভাৰতৰ অঞ্চলে অঞ্চলে

সু আসন একোটি ভাষাৰ ?

(তাত) দূৰণিৰ পৰা অহা সংখ্যালঘুৱে লিখে

বুৰঞ্জী জীণ যোৱাৰ ।

পুনৰ গ্বাঠন বুলি পুনৰ ভাঙন কৰা

চত্রণন্ত আছে যাৰ যাৰ

জুই লৈ নেখেলিনি ৰঙা চকু দেখুৱাই
সঁকীয়ালোঁ এয়ে শেষ বাৰ।

বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিবৰে যেতিয়া চিঞৰিলে

‘সোণাৰ বাংলাৰ

তেতিয়া জানো হেৰ’ অপমান কৰা হয়
বিশ্বৰ অন্য ভাষাৰ ?

তৰ্ক নকৰোঁ মই , শেষ হ'ল তৰ্ক

এই গীত সতৰ্ক কৰাৰ

নানিবি অমমলৈ ত্ৰাস পৰিবেশ
ধ্বংস যজ্ঞ স্বলোৱাৰ ।

বহু কাপুৰুষে ঘেৰি শিষশ্ছেদ কৰিছিল

অহিংস অনিল বৰাৰ !

সৌৱা চা আকাশত জ্বলিছে অনিল, মোজাম্মিল ---

ৰূপ ধৰি ধ্ৰুৱ তাৰকাৰ । ৰচনা £ শ্বিলং চিভিল হস্পিতেল, ৮-১১-১৯৭২

শেষ কথা

অসমীয়া ভাষাটোৱে বহু সংঘাত অতিক্ৰমি আহি আহি আজিৰ অৱস্থা পাইছে। মাধৱ কন্দলী, ৰামসৰস্বতী,
শঙ্কৰ-মাধৱৰ হিৰণ্ময়ী অসমীয়া ভাষাটো ১৮৩৬ চনত অসমৰ স্থুল কাছাৰীৰ পৰা অন্তৰ্ধ্যান হ’ল। পুনৰ কলিকতীয়া
অসমীয়া ছাত্ৰহঁতৰ তৎপৰতাত ১৮৭৩ চনত জী উঠিল যদিও ভাষাটোৰ সংকট নকমিল । ১৯৬০ চনৰ ভাষা
আন্দোলনত কটন কলেজৰ ছাত্ৰ ৰঞ্জিত বৰপূজাৰী আৰু সূৰ্য্য বৰা নিহত হয় । পুনৰ ১৯৭২ চনৰ ৬ জুনত
গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে ‘বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয় সমূহত সেই চনৰে পৰা অসমীয়া, ইংৰাজী আৰু
বাংলা ভাবাত প্ৰশ্নোত্তৰ দিব পৰা বিকল্প ব্যৱস্থা সমূহ অসমীয়া আৰু লগতে ইঞ্ৰাজী ভাষাক শিক্ষাৰ মাধ্যম
হিচাবে গ্রহণ কৰা হয়’ বুলি সিদ্ধান্ত লয় । বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এই সিদ্ধান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ অসমীয়া ছাত্ৰহঁতে
‘শিক্ষাৰ মাধ্যম অসমীয়া’ হব লাগে আৰু প্রশ্নোত্তৰৰ ক্ষেত্ৰত অসমীয়াৰ লগতে ইংৰাজীকো কিছু বছৰৰ বাবে
ৰাখিব লাগে বুলি তীব্ৰ প্ৰতিবাদ কৰে । সেই চনৰে ১২ জুনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে আগৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰে
আৰু (এক প্ৰকাৰ) ছাত্ৰ সকলৰ দাবীকে মানি লয় । এই কথাত কাছাৰৰ বাংলা ভাবী সকল অসম্তুম্ট হয় আৰু
এই প্ৰস্তাৱৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন গঢ়ি তোলে৷ অসমত ‘শিক্ষাৰ মাধ্যম অসমীয়া ' হোৱাৰ দাবীত আন্দোলন হয়।
এই আন্দোলনতো অনিল, মোজাম্মিল, বলিন, প্রমোদ আদিয়ে বুকুৰ তেজ দিয়ে । সেই চনৰে চন চেপ্তেম্বৰত
অসম বিধান সভাই প্রস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে যে ‘গুৱাহাটী আৰু ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ মাধ্যম অসমীয়া
হ’ব। লগতে সহায়ক ভাষা হিচাবে ইংৰাজীও থাকিব আৰু ১৯৬০ ৰ ভাষা আইনৰ লগত সঙ্গতি ৰাখি
কাছাৰত এখন সুকীয় বিশ্ববিদ্যালয় পাতিবলৈ কেন্দ্ৰক অনুৰোধ কৰা হ’ব ।’ এই প্ৰস্তাৱত দুয়োপক্ষই পূৰা
সন্তোষ নহলেও এৰা ধৰাৰ মাজেৰে আন্দোলনৰ শাম কাটে । এই কথাত অসমৰ অন্যান্য জনগোষ্ঠীবোৰে
তেওঁলোকৰ ওপৰত অসমীয়া ভাবা জাপি দি তেওঁলোকৰ ভাষা-সংস্কৃতি বিনাশ কৰাৰ ষড়জন্ত্ৰ চলিছে বুলি
শঙ্কা কৰি তেওঁলোকৰ নিজস্ব ভাষা-সংস্কৃতি পুনৰোদ্ধাৰ আৰু মযাদি প্রদানৰ বাবে আন্দোলত নামি পৰে
। ফলত অসমৰ শাস্তি বিঘ্নিত হয় । পূৰ্বৰ বৰ অসম ভাঙি ডোখৰ ডোখৰ হয়। এই আন্দোলনৰ উদ্দেশ্য
হ’ল নিজ ৰাজ্যত নিজৰ ভাষাটোক ‘যোগ্য আসনত’ বহুৱা; কাৰো ভাষা সংস্কৃতিক অনাদৰ অৱহেলা কৰা
নহয় । তেতিমা কাৰো প্রতি বিদ্বেষ আৰু কাৰো প্রতি অৱহেলা যে এই আন্দোলনৰ উদ্দেশ্য নহয় তাকে
বুজাই কবলৈ আৰু, ‘ৰাঙ্ধনীক উচতাই মাছৰ জোল খোৱা’ ধড়যনস্ত্কাৰী সকলক সাৱধান কৰি দিয়াৰ
উদ্দেশ্যে ড ‘হাজৰিকা দেৱে এই গীতটি ৰচে।

অসমীয়া জাতিটোৱে অসমীয়া ক’বলৈ
কাকনো কৰিছে বলাৎকাৰ !

হেৰ !
অসমীয়া ভাষাটিৰ অসমতে নাই জানো
যোগ্যতা পোৱাৰ অধিকাৰ ?
সমগ্ৰ ভাৰতৰ ভাষা দুৰ্নীতিবান

কুচক্ৰা যত কুলাঙ্গাৰ !

(হেৰ) অসম দেশখন তহঁতৰ জানো
পৈতৃক পৰীক্ষাগাৰ ?
আৰু যদি কোনোবাই উচ্চাত্মিকা মন লৈ

ৰচনা : শ্বিল( চিভিল হুস্পিতেল, ৮ ১১-১৯৭২

শ্বিলঙৰে মনালিচা লিংডো

পোন্ধৰ শতিকাত ইটালীত লিওনাদো-ডা-ভিলিয়ে পৃথিৱীৰ বিখ্যাত চিত্ৰ ‘মনালিছা’ অঙ্কণ কৰে । এই
গায়ক, গীতিৰগৰৰ কল্পনাত প্রকৃতিৰ তুলিকাৰে অঙ্কিত অপৰূপা শ্বিলঙখন যেন ‘ভিন্সি'ৰ ‘মনালিছা’। গীতটোত
শ্বিলঙৰ সুন্দৰী মনালিছা লিংডো নামৰ গাভৰুষ বেশত শ্বিলংখনকে সম্বোধন কৰা হৈছে। মেঘালয় ৰাজ্য গঠন
হোৱা দিনালৈকে ‘শ্বিলং’ অসমৰ ৰাজধানী আৰু অসমীয়াৰ বুকুৰ আমঠু আছিল। ‘খাচী আৰু আমি’ আটাইয়ে
এখন ঘৰৰ ভাই ভাইৰ দৰে বাস কৰৰিছিলোঁ। মেঘালয় ৰাজ্য গঠন হোৱাত অসমৰ ৰাজধানী অস্থায়ী ভাৱে
দিচপুৰলৈ (গুৱাহাটী) আহিল ৷ ৰাজনৈতিক চক্ৰাস্ততেই হওক বা যিকোনো কাৰণতেই হওক, অসমৰ মেপথখন
টুকুৰা টুকুৰ হ’লেও হৃদয়ৰ অৱেগ-অনুভূতি, প্ৰেম-ভালপোৱা, কলিজাৰ মৰমক টুকুৰা টুকুৰ কৰিব পাৰি জানো
? দুখত ভাগি পৰিছিল ড"হাজৰিকাদেশ । শ্বি লংখন তেওঁৰ প্রাণৰো প্ৰাণৰ ! কৈশোৰ, যৌৱনৰ আৱেগময়ী মধু
মুহূৰ্তবোৰৰ, ৰাজনৈতিক জীৱনৰ সাক্ষী এই শ্বিলং ! শ্বিলঙতেই আছিল তেওঁৰ প্রথম প্ৰেমৰ পাত্ৰী যাৰ স্মৃতিৰ
পাপৰি জীৱনৰ আবেলিলৈকে বুকুৰ মাজত আলফুলে সজাই ৰাখিছে! আনকি দেওবাৰৰ ছুটিৰ দিনা শ্বিলংপিকত
কিন্্‌কিনিয়া বৰষুণত তিতি তিতি গৰখীয়া বাঁহীৰ সুৰত মতলীয়া হোৱা ( প্রথম প্ৰেমৰ শিহৰণ পোৱা) ---
তক্ৰিছেনথিমাম ফুলৰ দৰে ৰঙা সেই স্মৃতিবোৰ কেনেকৈ পাহৰে! ৰাজ্যৰ সীমা নিদ্ধৰিণে হৃদয়ৰ প্ৰাচীৰ হ’ব
নোৱাৰে। সেয়েহে দিচপুৰীয়া ডেকাজনে (এজন অসমীয়াৰ হৈ ) লাবানৰ মনালিছাক (শ্বিলঙক) নংপোতেই
ছুটিৰ দিনত কাষতে পাবলৈ আৰু পূৰ্বৰ দৰে হিয়াৰ মৰম যাচি গীতাৰৰ হিলি বিলি মিউজিকৰ সুৰে সুৰে দুয়ো
দুয়োতে মগন হ’বলৈ ( পুনৰ্মিলন) বিচাৰিছে। কিমান মধুৰ হ’ব মিলনৰ সৈই ক্ষণ ! ‘/+ 90016 01 3 80101.
0৪81] 1]181.6 8 1181001] {]]}1]]< 3110 22011 31181") 1’-- পলৰ বছন ।
গীতটিৰে ড‘ হাজৰিকাদেৱেপাহাৰ ভৈয়ামৰ মাজত অঙ্কুৰিত অনৈক্য, অবিশ্বাসৰ শিপা নিৰ্মূল কৰি
পুনৰ সমন্বয় সম্প্ৰীতিৰ এনাজৰীৰে এক হোৱাৰ কামনাৰে এই গীতটো ৰচে।
শ্বিলঙৰ মনালিছা লিংডো
তোমাৰ হাতৰ গীটাৰখনিত
হিলিবিলি মিউজিক বজাই যোৱা ।
মনালিছা, মনালিছা, তোমাক ভ্ৰজিলে কোন লিওনাডেোহি
কেনেকৈ হ’লা তুমি ইমান ধুনীয়া ?

শ্বিলং পিকত সেই দেওবাৰে পুৱা ?
তুমি আজি লাবানৰ ক’ৰবাত
আৰু ৰাজধানী সলনিৰ পিছত আহি
হলোঁ এতিয়া দিছপুৰীয়া ---"
ক্ৰিছেনথিমাম যিমানে ৰঙা
মোৰ, তোমাৰ সোঁৱৰণীও সিমানে ৰঙা
মনালিছা, নংপোলৈ--- এবাৰ আহাঁনা
আৰু ময়ো যাম ছুটি পালে নংপোলৈ
মন দিম মন দিম গীটাৰৰ সূৰে সুৰে
অদূৰ মধুৰ কোনোবা ৰাতিপুৱা শ্বিলং, ১৯৭২

হে মোৰ অসমৰ শ্ৰোতা জনতা

জীৱশ্ৰেষ্ঠ মানুহ । মানুহৰ অসাধ্য একো নাই । কিন্তু প্রকৃতিৰ হাতঙ মানুহ অচল । মানুহ প্রকৃতিৰ
হাতৰ পুতলা ' আনহাতে মানুহ প্রকৃতিৰ মৰম চেনেহতেই লালিতপালিত । কিন্তু মাতৃ ৰূপা প্রকৃতি যেতিযা
নিষ্ঠুৰা হৈ অট্হাস্য কৰে !হাতত খড়্গ তুলি লয় ! মানুহ হয় অসহায । ১৯৭৪ চনত বিহাৰ ৰাজ্য খৰাং পীড়িত
হ’ল । ছোটনাগপুৰৰ মালভূমি অঞ্চল, হাজাৰিবাগৰ হেজাৰ হেজাৰ সেউজীয়া কঠিয়াতলী খৰাঙে দেই পুত্র
ভঙ্ম্মীভূত কৰিলে। কৃষি প্রধান ভাৰত বৰ্ষৰ বিহাৰ ৰাজ্যৰ পথাৰ উছন হ’ল । মাথোঁ এজাক বৰষুণৰ বাবে
মন্দিৰ-মছজিদত পৃজা-প্ৰাৰ্থনা- দোৱা কৰা হ’ল । পেটৰ ভোকত মূুমূৰ্যু শিশুৰ ত্ৰম্দনত অসহায়া মাতৃৰ দুচকুৰে
মাথোঁ চকুলো বাগৰে ! কিয় এনে হ’ল ? প্রকৃতিয়ে কিহৰ প্রতিশোধ ল’লে ! কি নাই বা নাছিল বিহাৰৰ!
ভূগৰ্ভত চূণ শিল, কয়লা, লো, তাম, বক্‌ছাইট, মেঙ্গানিজ, বালিচন্দা, সোণ আদি খনিজ সম্পদে গিজ্গিজাই
আছে । চিমেণ্ট, তিখা, এলুমিনিয়াম, চেনি, তেল শোধানাগাৰ আদি বৃহৎ বৃহৎ উদ্যোগ উজলি আছে।যি
সময়ত পৃথিৱী অজ্ঞান অন্ধকাৰত বুৰ গৈ আছিল তেতিয়া নালক্দা বিশ্ববিদ্যালয়ে জ্ঞানৰ জোৰ লৈ বিশ্বত পোহৰ
বিলাইছিল । এই বিহাৰতেই গৌতম বুদ্ধই বুদ্ধত্ব অৰ্থাৎ জ্ঞান লভি মানুহক মুক্তিৰ পথৰ সন্ধান দিছিল। অবিশ্বাস্য
হ’লেও সত্য -- তাহানিৰ পাতলিপুত্ৰ আৰু আজিৰ এই বিহাৰৰেই পাহাৰিয়া স্বাস্থ্য নিবাস ৰাঁচিত এমুঠি ভাতৰ
অভাৱত পেটৰ ভোকত গৃহস্থই ৰান্ধে পোহনীয়া কুকুৰৰ মাংস । ভাতৃ নহ’লে নেবাচে জীৱন, -- সমাজ,
সংস্কৃতি। আজি বিদ্যাপতিৰ মিথিলা নগৰীত ৰাধা-কৃষ্ণৰ মধুৰ পদাৱলী মৈথিলীৰ সুৰ নাই। মনৰ দুখত ভোজপুৰী
পথাৰত গাঁৱৰ গৰখীয়াই বিৰহা চৈতীৰ গীত নেগায় ! আমাৰ এষাৰ কথা আছে ‘আকালৰ ভাত নিদানৰ মাত’।
প্রকৃতিক আমি বাধা দিব নোৱাৰোঁ সচাঁ । আনৰ দুখৰ পৰত এষাৰ মাত, আকালত এমুঠি ভাত যঁচাটো আমাৰ
নৈতিক কৰ্তব্য । নিজৰ গাত চিকুটি চালে গম পোৱা যায় আনৰ দুখৰ কথা । যিহেতু আমি মানুহ, আমাৰ
আটাইৰে সুখ-দুখ, অভাৱ-অনুভৃতি একে । সেয়েহে মানুহৰ দুখৰ পৰত নাইবা প্রাকৃতিক দুষেগিত দুৰ্গত
সকলৰ প্রতি সহানুভূতিশীলহৈ তেওঁলোকৰ কাষত থিয় হৈ এষাৰ মাত দিয়া আৰু যথাসাধ্যে সহায়ৰ হাত
আগবঢ়োৱাটো মানৱ ধৰ্ম্ম ।

খৰাং পীড়িত বিহাৰৰ প্ৰতি অনুকম্পাত ড“ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে তাৰেই পটভূমিত এই গীতটো ৰচে।

হৈ মোৰ অসমৰ শ্ৰোতা জনতা
কি মতেনো বুজাম আমি
বিহাৰ ৰাজ্যৰ কোটি কোটি লোকে
দেখিছে এক শ্মশান ভূমি ।

কোনোবা নিষ্ঠুৰ দৈত্যই যেন

প্ৰখৰ ৰ’দৰ উত্তাপ সানি
ছোটনাগপুৰৰ মালভূমিৰ

ভঙ্ম কৰিলে শত ধাননি ।

ওঠৰ শ ছয় সত্তৰৰ মন্বস্তৰ
আতঙ্ক পুনৰ যেন আহিলে
হাজাৰীবাগৰ হেজাৰ বাগত
কিহে সেউজ কঠিয়া দহিলে, ৷

যেনিয়ে চকু যায় হিয়া দহি যায়
পালামৌৰ আকাশত মেঘ নাই

হেজাৰ মুমূৰ্যু শিশুৰ বাবে
অসহাযা মাতৃয়ে অশ্ৰু পেলায ।

ৰহিমে কান্দে ---- আল্লা মেঘ দিয়া

ৰসিয়াই কান্দে----- প্ৰভূ পানী দিয়া
শুকান ধৰিত্ৰীয়ে বুকু ফালি কয়

মোৰ বক্ষতে চিৰ শান্তি লোৱা ।

নালন্দা নিমাত, নিমাত আকাশ
পাতলিপুত্ৰৰ এঁতিহ্য উদাস

মুঙ্গেৰতো মঙ্গল ধ্বনি নাই
চাপ্রা আৰাৰ লোক হতাশ ।

তাহানি বুদ্ধই বিহাৰ কৰা
শস্য-শ্যামলা বিহাৰ ভূমি
হ’ল ক্ষুধা, তৃষ্ণাত মৃত্যমুখী
এক নিৰস নিজান মৰুভূমি ।

হয়তো আজি বাঁচীৰ সাধু শুনি
সত্য বুলি কেৱে নলয় মানি
দুটি ভাতৰ অভাৱত গৃহস্থই ৰান্ধে
পোহনীয়া কুকুৰৰ মাংস আনি ।

ই নহয় ৰঙীন প্রদৰ্শনী
ই কৰ্তব্য জ্ঞান প্ৰণোদিত
উচ্ছাৰিত মানৱ ধ্বনি |

বিদ্যাপতিৰ মিথিলা নগৰীৰ
মৈথিলী সুৰ যেন স্তব্ধ হয়

আজি ভোজপুৰী পথাৰত গাঁৱৰ গৰখীয়াই
বিৰহা চৈতীৰ গীত নেগায় ।

ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ছেপ্তেম্বৰ, ১৯৭২

এঁ নিলাজ পাহাৰ

এই গীতটো অতুল বৰদলৈ পৰিচালিত ‘বনৰীয়া ফুল’ বোলছবিত জ্তম্মস্ত হাজৰিকাৰ সঙ্গীতত ড"
ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ৰচনা কৰে । গীতটো ৰচা হৈছিল চিনেমাখনৰ সতে সম্পৃক্ত এটি চৰিত্ৰৰ মনৰ কথাৰে।
এজন জনজাতীয় ল’ৰাৰ এজনী জনজাতীয় প্ৰেয়সী আছিল । এদিন ভৈয়।মৰ পৰা তালৈ এটি চৰিত্ৰ আহিল।
তেওঁ জিওলজিষ্ট; উদ্দেশ্য পাহাৰৰ বুকুত থকা খনিজ পদাৰ্থ সন্ধান কৰা৷ সেই ডেকাজনৰ সৈতে জনজাতীয়
ল’ৰাজনৰ প্ৰেয়সীৰে সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিল আৰু দুয়ো বিয়াহৈ গুচি গ’ল ! তেতিয়া জনজাতীয়
ডেকাৰ্জনে প্ৰেয়সীক হেৰুৱাই মনৰ দুখত, ক্ষোভত উদ্মাদৰ দৰে হৈপাহাৰৰ গালৈ দা এখন দলিয়াই দি পাহাৰক
গালি পাৰি পাৰি মনৰ ভাৱ প্রকাশক এই গীতটো গাইছিল। গীতটো প্ৰচাৰ হোৱাৰ পাছত অনেকে ‘ভূপেন
হাজৰিকাই পাহাৰক গালি পাৰিছে’ বুলি অৰ্থ উলিয়াইছিল। এই কথাটোৱে হাজৰিকাদেৱৰ মনত আঘাত নিদিয়াকৈ
থকা নাছিল । যিজন মানুহে ওৰেটো জীৱন পাহাৰ ভৈয়ামৰ সম্প্ৰীতিৰ বাবে গীতেৰে, গদ্যৰে চিঞৰি আহিছে
তেওঁ আকৌ পাহাৰক গালি পাৰিব কিয় * পিছত তেওঁ লিখনিৰ জৰিযতে এই কথাটো স্পষ্ট কৰি দিয়ে।

(এই গীত পাহাৰী ভাইসকলক ইতিকিং কৰি লিখা নহয । কথাছবিৰ চৰিত্ৰই প্ৰেয়সীক কাষৰ পৰা
আঁতৰাই নিয়াত ক্ষোভেৰে কৰা প্ৰকাশহে )

এঁ নিলাজ পাহাৰ !

হাঃ হাঃ হাঃ হাঃ

থুই, হাঁহিবলৈ আহিছ!

এঁ শুকান পাহাৰ, এ নিলাজ পাহাৰ

মৰম বিহীন হৈ মৰ্‌ মৰ্‌ মৰ্‌ --- লাজতহে মৰ ।

বিচাৰিলি কি পালি তই কি ?
কথা ঃ সপোন দেখিছিলি !

কিৰ্‌ বিৰ্‌ বিৰকৈ নিজৰা ব’ব

তোৰ বুকুৱেদি এটি মিঠা নিজৰা বব

মৰমেৰে আকোঁৱালি নিজৰা ব’ৰ

তাইক পাই তোৰ, বুকুখন ৰসাল হব

একো নেপালি হে ৷
কথা ঃ ভাঙিল নে তোৰ অহংকাৰ । --- এঁ নিলাজ পাহাৰ ।
বিচাৰিলি কি পালি তই কি ?

কথা ঃ বহু ভাবিছিলি

তোৰ বুকুত আছিল।হেনো ৰূপ ৰূপালী

হেনে কলিজা খান্দিলে পায়, সোণ সোণালী

সোণ খান্দি নিব তই ৰূপো হেৰুৱালি

বালিচন্দা মাথোঁ তই বুটলিলি -_/কি পালি হে !
কথা £ঃ ভাঙিল নে তোৰ কামীহাড় ?

এঁ শুকান পাহাৰ !_ এঁ নিলাজ পাহাৰ

তাকে লৈ চিঞৰি মৰ্‌ মৰ্‌ মৰ্‌ লাজতেহে মৰ।

ৰচনা £ কলিকতা, ১৯৭৩

কিছুদিন আগতে পুৱতি নিশাতে

শিল্পীসকল স্বাভাবিকতে কোমল হাদয়ৰ । সৰ্বসাধাৰণৰ দুখ-দুৰ্দ্দশাই তেওঁলোকৰ বুকুত আঘাত হানে।
সেয়েহে, কৈশোৰতেই এদিন সুৰশিল্পী ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ‘নৰ-কঙ্কালৰ অস্ত্ৰ সাজি সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ
ফিৰাই আনিম’ বুলি গীতেৰে হুঙ্কাৰ দিছিল । কাৰণ, সৰ্বসাধাৰণৰ মুখৰ হাঁহিয়েই শিল্পীৰ হাঁহি ।

প্রায় এশ বছৰীয়া আন্দোলনৰ ফল স্বৰূপে ইংৰাজে দেশীয় শাসকৰ হাতত শাসনৰ বাঘজৰী শোধাই দি
নিজ দেশলৈ উভতি যায় । ইংৰাজৰ শোষণ নীতি আৰু কঠোৰ শাসনত অতিষ্ঠ ভাৰতীয় জনতাই স্বৰাজ ঘূৰি
অহাত স্বত্তিৰ নিশ্বাস কাঢ়িলে । দুৰ্গত জনতাৰ দেশলৈ সুখ শান্তি ঘূৰি আহিব বুলি শুকানজিভাত পানী আহিল।
দুৰ্ভ্গ্যিৰ বিষয়, দেশৰ নেতাসবে ৰাজনীতিত সুচতুৰ ইংৰাজৰ পৰা দেশ শাসন, উন্নতি আৰু দেশ গঢ়াৰ কোনো
কৌশল আয়ত্ব নকৰিলে । ইংৰাজৰ কোনো এটা ভাল নীতিকেই আমাৰ নেতাসবে অনুসৰণ নকৰিলে । ফলত,
স্বাধীন ভাৰতৰ আৰ্থ-সামাজিক-শিক্ষা-স্বাস্থ্য কোনো এটা দিশৰেই উন্নতি নহ’ল । কৃষি ব্যৱস্থাও তথৈবচ ৷ দেশত
উপযুক্ত উদ্যোগীকৰণ নীতি নোহোৱাৰ ফলত নিবনুৱা সমস্যা বাঢ়ি গৈ থাকিল, ৷ এফালে পুঁজ্সি পতি আৰু
আনহাতে সৰ্বহাৰাৰ হাৰ বাঢ়ি গৈ থাকিল । শ্ৰেণী বৈষম্য, বৰ্ণ বৈষম্য, শোষণ, তোষণ, স্বজন প্ৰীতি আৰু
দুৰ্নীতিৰ কেকোঁৰা চেপাত সৰ্বসাধাৰণে চকুৰে সৰিয়হ ফুল দেখিলে । বজাৰত বস্তুৰ জুই ছাই দাম। খাদ্যৰ
অভাৱত দুৰ্বল অকণিৰ পঁয়া লাগিল, কুঁকুৰি কণা হৈ চকুৰে নেদেখা হ’ল, অৱশেষত চিঞৰি চিঞৰি মৃত্যুক
সাবটিলে । তাৰোপৰি খাদ্যত ভেজাল, ওুষধত ভেজাল দুখীয়া নিচলাৰ জীয়াই থকাৰ উপায় নোহোৱা হ’ল।
খোলা বজাৰত কেৰাচিন নাই, চাউলৰ নাটনি, আলু নাই, পিয়াজ নাই । অথচ চোৰাং বজাৰৰ মাৰোৱাৰীৰ
গুদামত চাৰিগুণ বেছি দামত বস্তুৰ অভাৱ নাই । এচামে ৰাইজৰ ওঁঠ চেপি কোৰোণাৰে কলা ধন চপাই উদৰস্থ
কৰিছে। সাত পুৰুষে হাতেৰে কূটা এগচো নুচুৱাকৈ মদে-মঙহে বহি খাব পৰাকৈ ধন মজুত ৰাখিছে । দেশৰ
প্ৰতিজন প্ৰধান মন্ত্ৰীয়ে, ৰাজ্যৰ প্ৰতিজন মুখ্য মন্ত্ৰীয়ে জনতাৰ সেৱক ৰূপে শপত গ্ৰহণ কৰে, দূৰ্নীতি নিৰ্মূল
কৰিব বুলি,'চোৰাং ব্যৱসায়ী নিপাত কৰিব বুলি গৰম বন্তৃ্তাৰ ফুলজাৰি মাৰে ! নেহেৰুৰ মৃত্যুৰ পিছত দ্বিতীয়:
প্রধান মন্ত্ৰীৰূপে কাযভিৰ গ্ৰহণ কৰা গুলজাৰিলাল নন্দই ‘চোৰাং ব্যৱসায়ীক লাইটৰ পোষ্টত আঁৰি ফাঁচি দিব’
বুলি হুঙ্কাৰ দিছিল । ইন্দিৰা গান্ধীয়েও ‘গৰীবী হটাও’ আদি কাযাসিচী ললে। কিন্তু, সকলো ফুটুকাৰ ফেন।
প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰতিশ্ৰুতিয়েই হৈ ৰ’ল । সেয়েহে ক্ষোভিত বিপ্লৱী গায়ক গীতিকাৰ ড' ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কয় যে
-- ‘চোৰাং বাজাৰীৰ সংখ্যা যিমান আছে লাইটৰ খুঁটাও সিমানেই আছে। তেনেহ’লে ক’তা । এজনকতো দিযা
হোৱা নাই লাইটৰ খুঁটাত আঁৰি ফাঁচি ? যদিহে দিব নোৱাৰে তেনেহ’লে কিয় দিয়ে মুখা পিন্ধা এইসব নেতাই মিছা
প্ৰতিশ্ৰুতি ?’ দেশৰ এইবোৰ জ্বলন্ত সমস্যাকে সমল ৰূপে লৈ জননবন্ধু, দিনবন্ধু শিল্পী শিৰোমণি ড ভূপেন
হাজৰিকাদেৱে ব্যঙ্গাত্মক ভাষাৰে আওপকীয়াকৈ দেশৰ শাসনৰ গাদীত বহা নেতাসকললৈ শৰ নিক্ষেপ কৰি এই
গীতটি ৰচে।

(গীতটি ১০ আগষ্ট, ৭৩ ৰ দিনাই অৰ্থাৎ খাদ্যৰ চৰা দামৰ বিৰুদ্ধে পালন কৰা ‘অসম বন্ধ'ৰ দিনা লিখা ৷
গুৱাহাটীত ।)

কিছুদিন আগ্্‌তে পুৱতি নিশাতে
সপোন এটি দেখিছিলোঁ
ৰাজপথে ৰাজপথে বিজুলী খুঁটিত
ওলমা মৃতদেহ দেখিছিলোঁ
সুধিলোঁ ঃ এয়া কাৰ মৃতদেহ ?
ক’লৈ ঃ হঁহত চোৰাং বজাৰী,

ঘটিছিল বহু ক’লা ধন,
হৈ ৰাইজৰ মৰণৰ বেপাৰী ।

হঠাৎ ভাগি গ’ল সপোন মোৰ
বিজুলী খুঁটিত দেখোঁ নাই মৃতদেহ !
(বুজোঁ) মোৰেই মূৰৰ বিকৃতি ঘটিছে
দুৰ্নীতি হোৱা নাই শেষ ।

মাতৃযে নিচুকনি গাবলৈ পাহৰিলে
অৰ্ধমৃত শিশু দেখি

ভৈজাল খাদ্যৰো জুই ছাই দাম,
পনীযা ওগুষধ দিযে লেখি

( হেৰ ) দেখিছনে নাই তোৰ ঘৰৰ কাষতে
দুৰ্বল অকণিৰ কামীহাড
নোহোৱা নকৰ কিয কিঞ্চিত দুখ

শত শত নিবনুৱাৰ

(হেৰ) লৈ আহ সকলো দুঃখী জনতাৰ
কাষলে অকণমান সুখ

তেতিয়াহে সন্মান কৰিম

তহঁতৰ বৰ বৰ কথা কোৱা মুখ ।
(চোৰাং) বজাৰীৰ সংখ্যা যিমান
সিমানেই আছে দেখোঁ বিজুলী খুঁটি
সিহঁতক তেনেহ’লে ফাঁচি নিদিয নেকি ?
দিছিল দেখোঁ প্ৰতিশ্ৰুতি ?

ৰচনা 2 গুৱাহাটী, ১০ আগস্ট, ১৯৭৩ চন

ঘনে ঘনে কত শিশুক জন্ম দিবা

সন্তান ভগৱানৰ দান নহয় । পিতৃ মাতৃৰ উৰ্বৰা শক্তিৰ ফচল্দৰেই হ’ল সম্ভান । এগাল শিশুৰ জন্ম দি
পৃথিৱীলৈ আনিলেই নহয় । শিশুটিক দিব লাগে মানৱীয়'সকলো অধিকাৰ । মৰমৰ তুলাচনীত্‌ প্রতিটি শিশু
পিতৃ মাতৃৰ মানত সমান । কিন্তু ভাৰত এখন দুখীয়া দেশ । ভাৰতৰ আজিও লাখ লাখ লোক দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ
‘তলৰ । অলেখৰ নিজা ঘৰ, বস্তি বা মাটি নাই; চহৰৰ ফুটপাথ, ৰেলন্ট্ৰেচনৰ প্লেটফৰ্মত শুদা গাৰে মাটিতে জীৱন
কটাইছে। কিছুলোকৰ আশ্ৰয় স্থল অকণ আছে যদিও খাবলৈ দুবেলা দুসাজ আৰু পিন্ধিবলৈ এখন কাপোৰ নাই
। সম্ভান জন্ম দি ভালদৰে খুৱাব পিন্ধাব নোৱাৰিলে, লিখা পঢ়া শিকাই মানুহ কৰিব'নোৱাৰিলে সেই সংসাৰখন
এদিন বাঁহ তলত পৰিণত হয় । অভাৱ অনাটনত জৰ্জৰিতহৈ সম্তানে চুৰি ডকাইতিকে আদি ক্ৰি নানা অসং
কাৰ্যত লিপ্ত হোৱা দেখা যায়; পিতৃ মাতৃৰো টোপনি হৰে । এনে সম্ভান সমাজৰ আৰু দেশৰো আৱৰ্জনা ৷ এটি
সুষ্ঠ সৱল, ধৈৰ্য্যশীল, বিবেকবান সন্তান দেশ আৰু জাতিৰ সম্পদ । আমাৰ এষাৰ কথা আছে ‘বৃহু পুত্ৰী কলিৰ
নৰকী’ । অধিক স্ষ্ল্লান জন্ম দিয়া পাপ । ল;ৱাই হওক বা ছোৱালীয়েই হওক দুটা বা এটাই যথেষ্ট ৷ বৰ্তমান
শিক্ষিত বা জনা বুজা লোকৰ মাজত গই নিয়ম প্ৰচলিত হৈছে যদিও এই কথা মানিবলৈ টান পোৱা অঁনেক
নিৰক্ষৰ লোক আছে । “ফলত জনসংখ্যা দ্ৰুত গতিত বৰ্ধিত হৈ এদিন ভাৰতবৰ্ষই পৃথিৱীৰ ভ্তিৰত সৰ্বাধিক
জনসংখ্যাৰ দেশ হ’ব । অসমৰ চৰ অঞ্চলত অলেখ নিৰক্ষৰ মুছলমান লোক আছে । উৎকট গোড়া এই সকল
লোকে ধৰ্মৰ ভয়ত ‘পৰিয়াল সীমিত কৰণ’ কাৰ্য গহিত বুলি আজিও মানিবলৈ সৈমান হোৱা দেখা নাযায় হিন্দু,
খৃষ্টান, বৌদ্ধ আদি ধৰ্মই পৰিয়াল পৰিকল্পন!'আঁচনি গ্ৰহণ কৰি পৰিয়াল সীমিত কৰাৰ পোষকতা কৰে। হজৰত
মহম্মদৈও আবু চৈয়দ আয়ুবৰ'নামত পৰিয়াল পৰিকল্পনা কৰি পৰিয়াল সীমিত কৰণৰ উপদেশ দিছে। আনহাতে
অধিক সন্তান জন্মদানে মাতৃ গৰাকীকো দুৰ্বল আৰু ৰুগীযা কৰে ।ফ্ললত, অকাল মৃত্যুক সাবটি লয়। গতিকে
এখন সুখী সংসাৰ তথা সুস্থ সমাজৰ অধিকাৰী হ’বলৈ হ’লে প্রতি নৱ দম্পতিয়ে পৰিয়াল পৰিকল্পনা আঁচনি
গ্ৰহণ কৰি পৰিয়াল সীমিত কৰিব লাগে। দেখিব, এদিন হাঁহিৰে জীৱন উপচি পৰিছে । সেয়ে, জ্ঞানীজনে
কয়,শ্বিয়ালৰ জাক জাক সিংহৰ এটাই ভাল ৷

ঘনে ঘন কত শিশুক

অগণন,শিশুক’দিবা থোহপাল ?
সেয়ে আগতীয়া পন্থা গ্ৰহণ কৰি
সীমিত নকৰা কিয় সুখী পৰিয়াল
তেহে তুমি প্রাণ ভৰি হাঁহিব পাৰিবা
ঘনে ঘনে কত শিশুক জন্ম দিবা ? কলিকতা ঃ ১৯৭৩ চন ।

জ্ঞানীজনে কয়

ঘৰখনেই হ’ল সুখ শান্তিৰ আকৰ । আবেগক প্ৰাধান্য নিদি এখন পৰিকল্পিত সুখৰ সংসাৰ গঢ়াৰ আহি
আমাক আমাৰ শাস্ত্ৰ সমূহেই দেখুৱাইছে । অতীজতে সুযোগ্য সম্ভান পাবৰ বব পুত্ৰ বা পুত্ৰীৰ বাবে বিভিন্ন
পৰীক্ষা নিৰীক্ষা কৰি সুযোগ্য পাত্ৰ পাত্ৰী নিবাচন কৰা নিয়ম আছিল । মেডিকেল চাইন্েও প্রমাণ কৰিছে যে
পূৰ্ব পুৰুষৰ ‘জীন'ৰ প্রভাৱ সন্তানৰ গাত পৰিলক্ষিত হয় ৷ সন্তানৰ জন্ম ভগৱানৰ দান নহয় । পিতৃ মাতৃৰ
প্রজনন ক্ষমতাৰ বলতহে সম্তান জন্ম প্নায় । কুৰি শতিকাৰ প্রথমাৰ্দ্ধলৈকে সন্তান জন্ম নিৰোধক কোননা ব্যৱস্থ|
নাছিল । অতি কম বয়সতে বিবাহ হোৱা পতি পত্নীষে জন্মদান ক্ষমতা অটুট থকালৈকে সন্তান জন্ম দিছিল।
এহাল পিতৃ-মাতৃয়ে দহ বাৰটাকৈ সন্ত্ন জন্ম দিছিল। দেশত শ্ক্ষাৰ প্ৰসাৰ নোহোৱা বাবে তেওঁ'লাকব হাতত
সৰু পৰিয়াল গঠনৰ কোনো আঁচনিও নাছিল । মাত্ৰ প্রকৃতিগত ভাবে সন্তান জন্ম দিছিল ।
সন্তান জন্ম দিয়াটোৱে যথেষ্ট নহয । ভূমিষ্ঠ হোৱা প্ৰতিটো শিশুৱে পাব লাগে উপযুক্ত আদৰ যঁত্ন, মৰম
সেহ, শিক্ষা দীক্ষা, স্ব নিৰাপত্তা, মানৰ অধিকাৰ আৰু জীযাই থকাৰ প্ৰতিটো মৌলিক আৰু প্ৰায়োজনিক অধিকাৰ ৷
অবাঞ্ছিত শিশু পৰিয়াল আৰ্ল সমাজৰ বোজা শ্বৰূপ। তাৰোপৰি সঘনে সন্তান জন্ম দিয়াৰ ফলত মাতৃ গৰীকী
ৰক্তহীনতা, পুষ্টি হীনতাত্ব ভোগে । এনে মাতৃ শাৰীৰিক ভাৱে দুৰ্বলহৈ এনিমিয়াকে ধৰি নানা ।ৰাগত ভোগে ৷
এটা সন্তান জন্ম দিয়াৰ পিছত মাতৃ গৰাকীৰ গৰ্ভটি পূৰঠ নোহোৱাকৈ পুনৰ গৰ্ভধাৰণ কৰিলে সেই সন্তানৰ
শাৰীৰিক মানসিক বিকাশ বাধাগ্ৰস্ত হোৱা দেখা যায় । আনকি এনে শিশু বিকলাঙ্গ হোৱাৰোকলঙ্তাৱনাও নোহোৱা
নহয়৷ মুঠতে অধিক সন্তান জন্মদ্‌ন মাতৃ আৰু শিু দুযোৰে বাবে ক্ষতিকাৰকেই নহয় দেশ আৰু জাতিৰ বাবেও
ক্ষতিব্বৰক। সেয়েহে সৰু পৰিয়ালেই সুখী পৰিয়াল । নৱ দম্পতি সকলে ব্বৈহিক জীৱনৰ প্ৰাকৃক্ষণতে,
পৰিয়াল পৰিকৃল্পনা আঁচনি গ্ৰহণ কৰি এখন'সুপৰিকল্পিত সুখী সংসাৰ গঢ়াৰ বাবে পৰিয়াল সীমিত কৰা উচিত।
হিন্দু, খৃষ্টান, বৌদ্ধ আদি ধৰ্মই পৰিকল্পিত সুখী পৰিয়াল আঁচনিত অনুমোদন জনাইছে । আনুকি আবু চৈয়দ
আয়ুবৰ নামত হজৰত'মহম্মদেও মুছলিম'সমাজক পৰিয়াল পৱিকল্পনা'কৰাৰ বাবে উপদেশ দিছে । অসমৰ্ৰচৰ
অঞ্চলত বাসকৰা মুছলমান সকল এতিয়াও বই সম্ভান জন্ম দিযাৰ পক্ষপাতী। তেওঁলোকে একাধিক পত্নী
নিকাহ কৰায় আৰুবহু সন্তান জন্ম দিয়ে ' তেওঁলোকৰ মাজত শিক্ষাৰ প্ৰসাৰণ নোহোৱা বাবে কিছুমান মৌলবাদী
মল্লাৰ ফতোৱ! অনুসৰি জন্ম নিযন্ত্ৰণ পাপ, ধৰ্ম বিৰুদ্ধ বুলি ‘ভয় কৰে । এওঁ লোক ত্বিক্ষিত হ’লেহে দেশৰ জন্ম
নিয়ন্থণ আঁচনি সফল হ’ব । অন্যথায আন ধ্্মৰ লোকৰ জনসংখ্যাতকৈ মুছলিমৰ জন সংখ্যা, সৰ্বাধিক হ'ব ।
মহাৰজ ধৃতৰাষ্ট্ৰ শত পুত্ৰ আৰু পাণ্ডুৰ পঞ্চ পুত্ৰ আছিল৷ পাণ্ডৱ সকল আধ্যাত্মিক বল বলী আৰু,
কৌৰৱ সকল বাহুবলত বলীয়ান আছিল। কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধত কৌৰৱ সকল নিপাত হয় আৰু পাণ্ডৱ সকলেহে
হৃস্তিনাপুৰৰ্‌ সিংহাসন লাভ কৰিছিল। সেয়েহে জ্ঞানীজনে কয় শিয়ালৰ জাক জাক সিংহৰ এটাই ভাল ।
কথাঃ জ্ঞানীজনে কয --
কিকয় ?
গীতৃ ঃ জ্ঞানীজনে কয়-- শৃগালৰ জাক জাক
সিংহৰ এটাই ভাল,
হেন জানি ভাবি গুণি --হে নৱ দম্পতী
সীমিত কৰা পৰিয়াল ।
পৰিয়াল পৰিকল্পনা মাথোঁ
গৰ্ভ নিৰোধ আঁচনি নহয়,
ই মাতৃ আৰু শিশুৰ সমানে
স্বনিৰাপত্তা হেহয়।

কথাঃ

গতিকে জীয়াই ----

জ্ঞানীজনে কয়; কি কয় ---

জ্ঞানীজনে কয় --- শৃগালৰ জাক জাক

সিংহৰ এটাই ভাল

হেন জানি ভাবি গুণি ---‘হে নৱ দম্পতি
সীমিত কৰা পৰিয়াল ।

ধৰালৈ আনিলে প্ৰতি শিশুৱে

মানৱৰ প্ৰাপ্যৰ ল’ব অধিকাৰ

সেই কিঞ্চিত প্রলাপ্য যদি দিব নোৱাৰা

যিটো শিশু আজি জন্ম দিলা

কিম্বা কালি দিবা--- তাৰ কথা ভাবিবা এবাৰ

যিটো শিশুৰ আজি জন্ম দিলা

সন্মান কৰাঁ তাৰ সত্তা

তাতে দিয়া শাৰীৰিক, মানসিক আৰু

স্ব নিৰাপত্তা

অবাঞ্ছিত যিটো শিশুৰ জন্ম দিয়া

হয়তো অধিকাৰ আছে

পিছে মিঠা শিশুৰ, পৰিয়াল আঁচনি কৰিলে

তোমাৰ জানো হ’ব কিবা ভাল ।

হিন্দু খৃষ্টান বৌদ্ধৰ

শাস্তুই দোহাৰে সত্য হেজাৰ

পৰিকল্পিত সন্তানৰ প্রতি

কিম্বা কালি দিবা; তাৰ কথা ভাবিবা এবাৰ ।
এই বিশ্বৰ সভাত সুযোগ্য কৰাৰ

যদি কৰাঁ তুমি অঙ্গীকাৰ । সেয়ে জ্ঞানীজনে কয়
কিকয়?

জ্ঞানীজনে কয়, শৃগালৰ জাক জাক

সিংহৰ এটাই ভাল

হৈন জানি ভাবি গুণি হে’নৱ দম্পতী
সীমিত কৰাঁ পৰিয়াল ।

ৰচনা ; কলিকতা, ১৯৭৩

পেহী অ’ পেহা

দেশত সমবায় নীতি প্রচলন হোৱাত সমবায়ৰ পৰা ৰাইজৰ উপকাৰৰ বিষয়ে অৱগত কৰাৰ অৰ্থে

আৰু সমবায় নীতি সফল কৰাৰ কাৰণে কথা আৰু সুৰেৰে ৰাইজক অৱগত কৰাধ উদ্দেশ্যে শিল্পী ড’ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে ।

কথাঃ

গীতঃ

মুখেন মাৰিতং জগত নীতিৰে ৰাজ্য চলাব নোৱাৰি
ৰাইজ আৰু ৰজাই মিলি কাম কৰিলেহে দেশখন বচাব পাৰি !!
পেহী অ’পেহা,এইফালে আহা
ৰংমন ওচমান, ওচৰতে বহা
সেৱাৰ গামোচা কান্ধতে লওঁ

এমুঠি চাউলৰ কাহিনীকে কওঁ ।
স্বাধীনতা ৰাজনীতি সকলো দেখিবা অন্নমুঠিৰ হে তল ।
চাউলৰ অমৃত ৰাইজে নেপালে সৰ্বনীতি হলাহল ।
(আজি) ৰেচনত চাউলৰ কত হাহাকাৰ
মুকলি বজাৰতহে পায় ।
মুকলি বজাৰত জুই ছাই দাম, ধনীয়েহে চাৰিবেলা খায়
তুমি ৰোৱা ধান ঘাম পেলাই, পাব লাগে দাম, শ্ৰমৰ জোখাই
তোমাক শোষণ যিজনে কৰে,নৰকতো নেপায় সেইজনে ঠাই ।
দুখীয়া খেতিয়কে কৰিব বাকি !
য’তে ধন তাতে ধান বেচিছিলে ।
চোৰাং ৰাক্ষসে বহুলাভ লৈ
কোনোবা মুলুক পোৱাইছিলে ।
পেহী অ’পেহা,আমলখি কেহা
মুখা পিন্ধা চোৰবোৰে কৰে আজি বেহা ।
চাউল নাই, ধান নাই,ক’লৈ গ’ল পেহা ?
ৰাইজৰ দিনে দিনে ভাগি যায় দেহা ।
(সেয়ে) তোমাৰ চৰকাৰে ধানৰ ব্যৱসায়

নিজৰ হাতলে’আনিছে।
(যাতে) খেতিয়কে ধানৰ উচিত দাম পায়

এই কথা আজি চিন্তিছে ।
চৰকাৰে ব্যৱসায় লোৱাৰ অৰ্থ, ৰাইজৰ মুঠিতে ব্যৱসায় ।
এই চৰকাৰখন দেখোঁ তুমিয়েই পাতিছিলাঁ

নতুন নীতিৰে গুণ গাই ।
চহৰে নগৰে গাঁৱে তোমাৰেই সমবায়ে

সেই ধান বিতৰণ কৰিব
সুলভ মৃল্যত সকলোৱে যাতে দুবেলা দুমুঠি পাৰে খাব ্‌

পুৰণি নীতি নিষ্ঠুৰ নীতি
কৃষকৰ মনঃপুত নাছিল সেয়া
দুখীয়াই ভোকতে, কেঁচা ধান বেচিলেও
দামৰ নিৰিখ পায় বেয়া ।
শতকৰা চাৰে বাৰ, কম টকা দিছিলে
যদি বেচা আঘোণ মাহত ।
চাৰে সাত টকা কম দিছিলে যদি ধান
বেচা তুমি পুহৰ শীতত ।
শতকৰা পাঁচ টকা কম দাম দিছিলে
যদি বেচা ধান মাঘৰ মাহত ।
আঢ়ৈ টকা কম দাম দিছিলে
যদি বেচা ফাগুন মাহত ।
আগৰ এই নীতিবোৰ অসুন্দৰ নীতি
কেঁচা ধানৰ নিদিছিল মূল্য ।
(আজি) কেঁচা ধান বেছিলেও দাম পাবা পেহাদেউ
শুকান ধানৰে তুল্য
সংগ্ৰহ নহ’লে ধান বিতৰণ
কোনে কৰিব বাৰু পাৰে ?
দেশৰ খেতিয়কে ধান নেবেচিলে
সমবায় কেনেকে’ তৰে !!
ৰাইজৰ আশাৰে সমবায় পাতিছে
সমবায় বচোৱাহে কথা
শুদ্ধ নীতিৰে ৰাইজে চলালেহে
গুচায় ই ৰাইজৰে বেথা ।
আগৰ নীতি মতে ধানৰ দাম পাবলে’ খেতিয়কে বহুদিন ৰয়
আজিৰ নীতি মতে নগদ মূল্য ততালিকে হাতে হাতে লয় ।

ধানৰ নাটনি দূৰ হ’ব ।
মন যদি কৰা, কথা এটি কওঁ
আৰু এটা বেয়া নীতি চলি আছিল ।
সংগ্ৰহ কৰা ধান কলত খুন্দি
চাউলহে বিতৰণ কৰিছিল ।
(পিছে) নতুন নীতি মতে, ধান লাগে য’ত
তাত মাথোঁ ধান দিয়া হ'ব ।
(আৰু) যি যি অঞ্চলত চাউল লাগে
চাউলহে যোগান ধৰিব ।

চৰকাৰে যদিও ধানৰ পাইকাৰী,
ব্যৱসায় হাতলৈ নিলে
তথাপি ক্ষুদ্ৰ ধান-বেপাৰীৰ বাবে
কিছু কিচু স্বাধীনতা থ'লে {
তেওঁলোকে বেচা-কিনা কৰিব
সীমা হ’ল ঃ আঢ়ৈ কুইণ্টল,
কিছু কিছু অঞ্চলত বেহা কৰি তৰিব
বাধা বা বিঘিনি নৰ'ল ।
পুৰণি নিয়ম মতে খাদ্য নিগমে
ব্যক্তিক দিছিলে অধিকাৰ,
ধানৰ সংগ্ৰহ ব্যক্তিয়ে কৰিছিলে
ব্যক্তিব মহিমা অপাৰ ৷
(পিছে) নতুন নীঠি মতে, ধানৰ সংগ্ৰহ
মাথোঁ সমবায়েহে কৰিব
এই নত্ন নীতি যদি অসফল হয়
লাই পাব শত পুঁজিপতিয়ে
পুনৰ ৰাইজক থিতাতে গিলিব
সিহঁতৰ শোষণ নীতিয়ে ।
ৰাইজৰ সেৱাৰ এই নতুন নীতিক
ধানচোৰৈ কৰে উপহাস,
ধানচোৰ বাহিনীক ধ্বংস নকৰিলে
ৰাইজে কৰিব উপবাস ।
মুখেন মাৰিতং জগত নীতিৰে
ৰাজ্য চলাব নোৱাৰি
ৰাইজ ৰজাই মিলি কাম কৰিলেহে
দেশখন বচাব পাৰি ।
বিপ্লৱ চিঞৰি কৰিব পাৰি ---
(পিছে) নীৰৱেও বিপ্লৱ হয় !
খেতিয়ক ৰাইজ মোৰ, ভাবি চোৱাঁ কথাটো
গায়ক ভূপেন্দ্ৰই কয় ।

(বিঃ দ্ৰঃ--খেতিয়ক ৰাইজ, এই গীতটো (নামঃ এমুঠি চাউলৰ কাহিনী) আপোনালোকে আধৃণ্ডি কৰিব পাৰে
ৰাজহুৱা সভাত । -- গীতিকাৰ )

ৰচনা ঃ বোমে £ ৬ নৱেম্বৰ, ১৯৭৩ চন ।

মোৰ জীৱন ৰথ

কেতিয়াবা এনে ভাৱ হয় আমি যেন কাৰোবাৰ অদৃশ্য হাতৰ নিৰ্দেশত হে নাচিছো। অৰ্থাৎ যি বাটেৰে
খোজ লওঁ সেই বাটৰ কেকুঁৰিত বাটৰ কেণা লাগি অন্য পথৰে গতি লওঁ বা সেই পথেৰেহে সফল হওঁ। ড‘
হাজৰিকাদেৱৰ এই গীতটি এটি প্ৰেমৰ গীত । ভাৰতীয় সংস্কৃতিত, আধ্যাত্মিক সাহিত্যৰ পৰশ স্পষ্ট। স্বৰ্গত
শান্তি স্থাপন কৰি উভতি আহোঁতে ৰজা দুষ্যস্তৰ মৃগয়া বিলাসৰ চখ ওপজে । সেই সূত্ৰে তেওঁ কথ্ব মুনিৰ আশ্ৰম
পায়গৈ। তাতে আশ্ৰম কন্যা শকুন্তলাৰ সৈতে ক্ৰমে প্ৰেম আৰু গন্ধৰ্ব বিবাহ সম্পন্ন হয়। দুষ্যস্ত শকুম্তলাৰ
মিলনত যি শৃঙ্গাৰ ৰস অনুভূত হৈছিল আৰু দুয্যস্ভৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্ত শকুন্তলাৰ হৃদয়ত যি বিৰহ বা কৰুণ ৰসৰ
সৃষ্টি হৈছিল সেই আটাইবোৰ ৰসেই এই গীতটিত বিদ্যমান । আজিও কোনো বাটৰুৱাই পিয়াহত আঁতুৰ হৈ পথৰ
দাঁতিৰ তৰুৰ ছীত জিৰায়; কাৰোবাৰ ঘৰত এটুপি পানীৰ বাবে সোমায় । এনেদৰে ফুৰোঁতে কেতিয়াবা কোনে৷
গাভৰুৰ সৈতে বাটৰুৱাৰ প্রথমতে চিনাকী আৰু পিছলৈ গভীৰ প্ৰেম হয়। প্রেয়সীৰ ওঁঠৰ পৰশে দেহৰ বন্ধে
ৰছ্বে শিহৰণ তোলে; প্ৰেমৰ এক অনামী ছন্দৰ হৰিষত বাটৰুৱাৰ মন নাচি উঠে । প্রয়সীৰ সেই মিঠা
আশয়ত বাটৰুৱাৰ সৰ্বসন্তা ধন্য হয় । কিন্তুবাটৰন্বাইতো গৃহীৰ দৰে সংসাৰ বান্ধোনত আবদ্ধ হব নোৱাৰে।
কৰ্তব্যই সোঁৱৰাই দিয়ে বিশ্ব বিজয়ৰ মহান প্রয়াসক । তেতিয়া সৈই মিলন হয় চিৰ বিৰহ । মহা মিলনৰ সেই মধু
স্মৃতিক বিৰহৰ প্রতীক ৰূপে বুকুত বান্ধিলৈ বাটৰুৱাই পুনৰ খৌজ লয় আপোন বাটেৰে নিজ লক্ষ্যৰ পিনে।
গীতটি গায়ক গীতিকাৰৰ জীৱন মালিতাৰ সুগন্ধি অস্তৰা । ‘মোৰ’ সৰ্বনামটিয়ে যাযাবৰী ধৰণৰ সকলো লোককে
প্ৰতিনিধিত্ব কৰে । গীতটিত ‘কোন ঠাইৰ পৰা আহিলা কোৱঁৰ কোন ঠাই দিলা পাৱ,বা ‘হাততে চেৰেন্দা লৈ
ওলাল কোৱঁৰ বাহিৰ হৈ’, আদি কামৰূপী লোকগীতৰ প্ৰতিধ্বনি শুনা যায়।
কথা $ঃ মোৰ জীৱন ৰথ এবাৰ হঠাতে থমকি ৰৈছিল । এনেতে .....

দেহ বন্ধে বন্ধে তুলিলে শিহৰণ

তোমাৰ ওঁঠৰ পৰশে

মোৰ ছন্দে ছন্দে উঠে প্ৰেমৰ সুবাস

মন নাচে কিবা হৰষে ।

বিশ্ব বিজয়ী মোৰ

বাটৰন্বা মন

বাটেই আছিলে লগৰী
এজুপি তৰুৰ তলতে এবাৰ
থমকিলে ৰথৰ চকৰি

তাতেই হঠাৎ তোমাৰ বুকুত

মোৰ আনন্দ অশ্ৰু বৰষে ।
সৰ্বসত্তা মোৰ হ’ল ধন্য
তুমিদিলা মিঠা আত্ময়

তোমাৰ উদাৰতাৰ নলওঁ সুযোগ
স্মৃতি মাথোঁ ৰ’ব সঞ্চয়

অঘৰীৰ ঘৰ জানো কাহানিবা হয় ?
আৰু আমাৰ মিলনো দেখোঁ বৈধ নহয়
এই মিলন হওক চিৰ বিৰহ প্রতীক
অনন্ত মিলন পিয়াসে । কলকাতা, ১৯৭৩

}}}}})) [']
মোৰ গীতৰ হেজাৰ শ্ৰোতা

সুকবি, সু গদ্য লিখক, অলোচনী সম্পাদক, দেশ আৰু জাতিৰ ভবিষ্যতৰ দিগদৰ্শক । প্ৰধানতঃ তেওঁ সুধাকষী
গায়ক ৰূপে সৰ্বজন সমাদৃত আৰু আৰ্ত্তজাতিক খ্যাতি সম্পন্ন । তেওঁ যে গায়ক হ'ব আৰু গীতেই তেওঁৰ
জীৱিকা হ’ব এই কথা কেতিয়াও ভবা নাছিল । তেওঁক গায়ক ৰূপে স্বীকৃতি দিলে শ্ৰোতা বন্ধুৱেহে ! পাঁচ বছৰ
বয়সতে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই তেওঁৰ গাত মহান শিল্পীৰ গুণ আৱিষ্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত আবিষ্কাৰ কৰে
জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা আৰু বিষ্ণু ৰাভা গুৰু দুজনে ৷ তেওঁলোক দুয়ো তেওঁক কলিকাতালৈ লৈ যায় আৰু
জয়মতী, ইন্দ্ৰমালতী কথাছবিত নাৰী কণ্ঠৰ হৈ গীত ৰেকৰ্ডিং কৰোৱায়। কলিকতাৰ অৰোৰা বিল্মৰ “'খ0য়।(৫৩৭
৪্ৰা050011]15 }/1[৪5021 40106 0{ [11013 [২ 6০০৮0 981018০60"ত বেটুপাতত তেওঁৰ ফটো ওলায়। গলত
সোণৰ মেডেলেৰে ‘আমাদের কণিষ্ঠতম শিল্পী ভূপেন হাজরিকা’ --তাত অসমীয়া বঙাল্পী বুলি কোনো জাতিৰ
কথা নাছিল, মাথোন কণিষ্ঠতম শিল্পী । এনেদৰে কৈশোৰতেই তেওঁ গোটেই ভাৰত বৰ্ষতেই সুনাম আৰ্জিলে।
এই সময়তেই তেওঁ ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ’ ৰচি আৰু পিতৃদেৱ ৰচিত ‘অ’ মইনা কেতিয়া আহিলি তই’ বনগীতটিত
সুৰাৰোপ কৰি গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ ৰূপে আত্ম প্ৰকাশ কৰে। এইদৰে তেওঁ শিল্পীৰ পৃথিৱীত এধাপ এধাপকৈ
উধাই যায় । তেওঁৰ সকলো সৃষ্টি কৰ্ম ৰাইজে আদৰি লয়। তেওঁ প্রকৃতিৰ গানো ৰচিছে যদিও মানুহৰ সুখ-দুখ,
হাঁহি-কান্দোনেই তেওঁৰ ৰচনাৰ সমল। তেওঁ হ’ল পাৰফৰমিং আৰ্টিষ্ট, ৰাইজৰ সন্মুখত গীত পৰিবেশন কৰে
আৰু মৰম বুটলে। তেওঁ যেনেকৈ সমাজৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ তেনেদৰে ৰাইজৰ মৰমতো আপ্লুত । তেওঁ ভূল
কৰিলে শ্ৰোতা ক্ষুদ্ধ হয় আৰু সমলোচনাৰে থকাসৰকা কৰে। সমালোচনাত দহি তেওঁ ছাই নহৈ জুয়ে পোৰা
সোণ যেন উদ্বল হয় । কেতিয়াবা সমাজে ভূল পথত খোঁজ দিলে তেওঁও ক্ষুদ্ধ হয় আৰু গীতেৰে দিগদৰ্শন
কৰোৱায় । শ্রোতা জনতা অবিহনে তেওঁৰ যেন সকলো শিল্পকৰ্মই মিছা । তেওঁৰ গীতৰ সভা শ্ৰোতাৰে
অলঙ্বৃত। সেয়েহে শ্ৰোতা তেওঁৰ চিৰ নমস্য ।
মোৰ গীতৰ হেজাৰ শ্ৰোতা
তোমাক নমস্কাৰ !
গীতৰ সভাত তুমিয়েইতো
প্রধান অলঙ্কাৰ ।
প্রযাস কৰোঁ -->- তোমাৰ মুখত হাঁহি বিলাবলে’
প্ৰয়াস কৰোঁ-----তোম্যৰ দুখত সঁচাই কান্দিবলে’
তোমাৰ ক্ৰোধত ক্ৰোধাম্বিত হৈও গীত ৰচোঁ
ব্যক্তি সমূহৰ হৈ সুৰৰ শৰাই যাচোঁ ।
সেয়ে গীতৰ কুসুমেৰে আজি জীৱন জাতিষ্কাৰ ।
ভূল যদি হয় সৃষ্টিত মোৰ, তুমি হোৱা চিন্তিত
সমালোচনাৰ অগনিৰে পুৰি মোকো কৰা উন্নত
শৈশৱতে, এখন দুখন গীতৰ সভাত গাই
মন উজাৰ কৰোঁতেই বুকুত দিলা ঠাই ।
তোমাৰ দেহৰ তপত উমৰ উদগনি পাই
জীৱনৰে দুপৰীয়াও আছোঁ গীত গায়
গীতৰ সভাত আছিলোঁ মই তোমাৰেই আবিষ্কাৰ । গীতৰ.....

আজি বতৰ গাভৰু হ’ল

ফাগুনৰ পছোৱাই প্ৰকৃতিৰ দেহত সিঁচি যায় এক বুজাব নোৱাৰা শিহৰণ । তাতে আকৌ মাজে মাজে
হোৱা বৰষুণে প্রকৃতিক পাতগাভৰুজনী যেন কৈ সজায় । উলাহত প্ৰকৃতি দেৱী উতলা হয় । নল-খাগৰি, বাহঁ-
বেতৰ মুঢ়াই মূৰ তুলি পোখা মেলে । এখোজ দুখোজকৈ বহাগ নামলৈ বসন্ত আহে । ডালে ডালে কুঁহিপাত,
কোকিলৰ কুঁহু কুহু সুৱদী মাত, ডালে ডালে কপৌ কেতেকী ফুলে । প্রকৃতি গাভৰু হয় । এনেহেন বতৰত
প্ৰকৃতিৰ আদৰৰ সন্তান মানুহৰো গাত দোলনি লাগে । যৌৱনমতী গাভৰুৰো দেহ-মন সিৰে সিৰায়, বুকু
ধপেধপায় । বোৱতী নৈ হৈ মন বৈ যায় সাগৰ, মহাসাগৰ বিচাৰি । যৌৱনমতীৰ প্ৰতি অঙ্গে অঙ্গে সৌন্দযৰি
পয়োভৰ । দপোণত নিজৰ অঙ্গৰ ৰূপ চাই নিজে বিভোল হয় । নিজৰ ছবিটি চাই নিজকে যেন বিশ্বাসেই কৰিব
নোৱাৰি । এই ৰূপ এই যৌৱন কাৰ বাবে ? মনে আমনি কৰে, শৰীৰত একুৰা জুই । যৌৱনে গৰকা গাভৰু
মনৰ এই অৱস্থাকে গীতিকাৰে কলাত্মক দৃষ্টিভঙ্গীৰে এই গীতটিৰে অতি সুন্দৰকৈ প্রকাশ কৰিছে ।

আজি বতৰ গাভৰু হ’ল

প্রকৃতি নেথাকে শুই

আগেয়ে নেজানো

এতিয়া জানিলোঁ শৰীৰত একুৰা জুই ---
গা সিৰে সিৰায়, বুকু ধপেধপায়

মন হ’ল বোৱতী নৈ---

পদুমৰ কলিটিৰ তত নাই গাত
ফুলোঁ নে নুফুলোঁকৈ,

চাওঁচোন হাতেৰে চুই

আগে নেজানিলোঁ এতিয়া জানিলোঁ
শৰীৰত একুৰা জুই ।

লহপহ দেহাতে নিজেই ভোলে গ’লোঁ
মনৰে দাপোণত চাই --

দাম কল পুলি যেন চুবকে নোৱাৰি
চুলে হাত পিছলি যায়

কোনে জানো দিলেহি ৰুই

আগেয়ে নেজানো ---

আকাশত ফুলিলেঁ আকাশী) চন্দ্ৰমা
সুৰুয ভোমোৰাই চুমে

মোৰো যে দেহাকে বতাহে চুমিছে
চন্দ্ৰই লাজতে জুমে;
হাঁহিছে তগৰে যুঁই

আগেয়ে নেজানো এতিয়া জানিলোঁ
শৰীৰত একুৰা জুই ----

ৰচনা £: এপ্ৰেল, ১৯৭৪

কাৰোবাৰ দুনয়ন সৰগৰ তৰা যেন লাগে

ইংলিছ চিনেমাবোৰত ভাৰতীয় চিনেমাৰ দৰে গানৰ পয়োভৰ নাই । এই চিনেমাবোৰ কাহিনীৰ

সাবলীলতা, দুঃসাহসীকতা আৰু নিখুট অভিনয়েৰে ভৰ৷ ৷ ভাৰতীয় কথাছবি সমূহ গীত আৰু সুৰেৰে সজোৱা ।
সুৰৰ মোহিনীয়ে মানুহক এনে ভাৱে আকৰ্ষণ কৰে যে কেতিয়াবা এনে হয় মানুহে চিনেমাখনৰ কাঞ্ছিনী,
অভিনয় দক্ষতা বা ৰস একোলৈকে লক্ষ্া নকৰি কেৱল গীতৰ আকৰ্ষণৰ বাবে চিনেমা চাবলৈ যায় ।
‘পাকিজা, উপকাৰ, চিলচিলা আদিপুৰণি হিন্দী চিনেমাবোৰ আৰু ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ চিনেমাবোৰ এনে
ধৰণৰ । গীতবোৰো হাস্য, কৰুণ, ব্যঙ্গ আদি নানা ৰসৰ । নানা ঘাত-প্ৰতিঘাত, কাৰুণ্য আৰু আছক!ালেৰে
ভৰা আমাৰ জীৱন । আমি সুখ বিচাৰোঁ; আনন্দ বিচাৰোঁ । জীৱন পাত্ৰটো আনন্দৰ অমিয়াৰে পূৰ্ণ কৰিব
বিচাৰোঁ । কিন্তু পাওঁ জানো বিচৰা মতে ? জীৱনৰ কোলাহলত বুৰ গৈ আমি অস্থিৰ হৈ পৰোঁ ৷ ইয়াৰ পৰা
পলাবলৈ আমি মৰিচিকাৰ সন্ধান কৰোঁ, এধানি অৱকাশ বিচাৰোঁ । হাস্য ৰসৈ আমাক এই পৰিস্থিতিৰ পৰা
উদ্ধাৰ কৰে; ক্ষণিকৰ বাবে হ’লেও জীৱনটোক প্রাণৱস্ত কৰি তোলে । এই ৰস পাবলৈ আমি বাঙ্গাত্মবক গীত
গাওঁ নাইবা গীতেৰে চুপতা চুপতি কৰোঁ । আমাৰ বিবাহ অনুষ্ঠানৰ জোৰা নাম বা খিচা গীতবোৰ এনে
ধৰণৰ গীত । জোৰানাম বা খিচা গীতোৰ ই পক্ষই সিপক্ষক আক্ৰমণ কৰি জোকা জুকি, ৰং-ধেমালি
কৰে। সম্প্ৰতি বিয়ানামৰ সমাদৰ বা পৰিবেশন মহিলা সমাজত স্নান হোৱা দেখা যায় যদিও এই গীতবোৰে
গায়ক আৰু শ্ৰোতা উভয়ৰে প্রাণত অনাবিল আনন্দৰ জোৱাৰ তোলে । এই আনন্দৰ ৰেঙণি জীৱন ছাহাৰাৰ
তপ্ত মৰুৰ মাজৰ নিজৰা স্বৰূপ; যিয়ে মানুহক জীয়াই থাকিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায় । ডেকাই গাভৰু আৰু
গাভৰুৱে ডেকাক জোকাই আনন্দ লভ কৰে । জোকোৱা জুকিৰ ছলেৰে গীত গাই ডেকা গাভৰুৱে হৃদয়ৰ
গুপুত কামনা-বাসনা, আশা-আকাঙ্ক্ষা আদি নিজ প্লাণৰ কথাও প্রকাশ কৰে । কল্পনা প্রৱণ এই গীতবোৰ
কেতিয়াবা কেতিয়াবা বাস্তৱত ফুল হৈ ফুলে । ইয়াৰ সৌৰভে জগত আমোলমোলায় । এই গীতটি
কথাছবিখনৰ কাহিনীৰ সতে সংপৃক্ত ।

কাৰোবাৰ দুনয়ন সৰগৰ তৰা যেন লাগে

নেজানো মোৰ কি যে হ’ল

মৰমৰ সাগৰত সাঁতোৰাৰ হেঁপাহত চাগে

কোন দেৱী বাউলী হ’ল ।

জোনৰ কামনাত, জোনাক সৰিলে

ফুলৰ বাসনাত, ভোমোৰা উৰিলে

মিলনৰ বাসনাত বুকু মোব হম হম কৰে
নেজানো মোৰ কি যে হ'ল ।

কোনোবা ৰূপহীৰ, মৰমী চাৱনি
লাজুকী লতাৰে, লাজ যেন শুৱনী
কলিজাই লগৰী বিচাৰি বিচাৰি ফুৰে
নেজানো কাৰ কিয়ে হ’ল
ৰাগিণীৰ পৰা জানো গীতিকাৰ পলাব পাৰে
নেজানো মোৰ কিযেহ'ল।
বোলছবি £ বৃষ্টি, ১৯৭৪

চেনেহীৰ ফটা ৰিহা

ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ সাতাইছ বছৰ পিছতো আমাৰ সমাজৰ আৰ্থ সামাজিক অৱস্থাৰ অকণো উন্নতি
নহ’ল । গওঁপনিবেশিক ইংৰাজৰ পুঁজিবাদৰ পিছত সৃষ্টি হ’ল দেশীয় পুঁজিবাদৰ । ধনীক শ্রেণী ক্ৰমান্বয়ে ধনী হৈ
গৈ থাকিল। সৰ্ব সাধাৰণ ৰাইজৰ অৱস্থাই হাড়ে ছালে লাগিল । পঞ্চ বাৰ্ষিক পৰিকল্পনা সমূহ চলি থাকিল যদিও
সেইবোৰ কাগজ কলম আৰু ফাইলৰ মাজতে আৱদ্ধ হৈ থাকিল । অসমৰ পৰা নিৰ্বাচিত নেতা সৱে দিল্লীত গৈ
নিজ ৰাজ্যৰ অভাৱ অভিযোগৰ বিষয়ে মূৰ তুলি কোনো দাবী তুলিব নোৱাৰে । তেওঁলোকে মাথোন দিল্লীশ্বৰ
সৱৰ তৈল মৰ্দন কৰি নিজ গাদি ৰক্ষাৰ প্রচেষ্টাত ব্ৰতী হৈ থাকে। গাৱৈ গাঁৱে মাথোন অভাৱ -- এমুঠি ভাত,
এখন কাপোৰৰ । চকা পাটত বহিলেই গাঁৱলৈ এন্ধাৰ নামে;- কেৰাচিনৰ অভাৱত চাকি নত্বলে। মাৰোৱাৰীৰ
এন্ধাৰ গুদামত কেৰাচিন লুকুৱাই থয় । কৃত্ৰিম নাটনিৰ সৃষ্টি হয়, বস্তুৰ জুই ছাই দাম; দুখীয়া জনগণে পইচাৰ
অভাৱত কেৰাচিন কিনিব নোৱাৰে । অসমৰ তেল পুং; খাৰুৱা তেল শোধন কৰিবলৈ লৈ যায় বাৰাউনিলৈ।
কাৰণ, অসমত ৰিফাইনাৰী নাই । অসমত নিয়োগৰ ব্যৱস্থা নাই; নিয়োগ হয় কলিকতা, বিহাৰত । দিল্লীয়ে
কলটো খাই অসমলৈ বাকলিটো দলিয়াই দিয়ে । অসমীয়া ছাত্ৰই ‘তেজ দিম তেল নিদিও’ বুলি আন্দোলন কৰে।
অসমৰ চাহ; নিলাম কেন্দ্ৰ কলিকতাত । তাতো অসমীয়া ল’ৰাৰ কৰ্ম সংস্থান নাই; সংস্থাপন হয় বঙালীৰ।
অসমৰ মৰাপাট যায় কলিকতীয়া মিললৈ। অসমৰ উৎপাদিত ধান, মাহ, মৰাপাট সৰিগ্নহ আদি্‌ কৃষি সামপ্ৰীৰ
নিয়ন্ত্রিত বজাৰ নাই । ফলত উত্পাদিত সামগ্ৰী পানীৰ দৰত বিক্ৰী হয় । উৎপাদনৰ খৰচটোও নোলোৱাত
কৃষকে মূৰে কপালে হাত দিয়ে । ৰাষ্টা ঘাট যাতায়াতৰ অসুবিধাৰ অজুহাতত অসমত কোনো বৃহৎ উদ্যোগ বা
ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগো নাই । চৰকাৰৰ হাতত ৰাষ্টা ঘাট উন্নয়নৰ আঁচনিও নাই । কেৱল মাত্ৰ বৃটিছে নিৰ্মাণ কৰা এম,জি
ৰেল লাইনটোৱেহে মুখ্য পথ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদী পথটোও স্তঙ্ধ হ’ল। অসমৰ হাবিৰ মূল্যবান কাঠ ৰাজ্যৰ বাহিৰলৈ
গুচি যায় দুৰ্নীতি পৰায়ণ অসমৰ নেতা, বিষয়া সকলে ৰাইজৰ মঙ্গলৰ হকে কাম কৰাৰ বিপৰীতে ব্যক্তি স্বাৰ্থৰ
হকেহে কাম কৰ| দেখা যায় । বজাৰত ভেজাল খাদ্-বস্তু, ভেজাল ওঁযষধ, চাউল-দাইলত শিল, গাখীৰত পানী।
জনসাধাৰণৰ বিলৈৰ বিপত্তি নাই ৷ অসমৰ কৃষি ব্যৱস্থাত জলসিঞ্চন, বান নিয়ন্ত্ৰণ বা উপযুক্ত সাৰ প্রয়োগৰ
ব্যৱস্থা নাই । বুঢ়া গৰু হাল আৰু নাঙলেৰে পুৰণি পদ্ধতিৰে খেতি কৰা কৃষকে এফালে বান আনফালে খৰাঙে
পিড়িত কৰাত চকুৰে সৰিয়হ ফুল দেখে । এমুথি ভাতৰ অভাৱত পূৰ্ব পুৰুষৰ মাটিডৰা বন্ধকত থয়। মহাজনে
চাতুৰিৰে মাটিডৰা নিজৰ কৰি লয়। উপায়হীন হৈ মাৰোৱাৰী, কাবুলীৰ পৰা খণ লয় । এদিন ঘৰৰ ভেটিটোও
বিক্ৰী হৈ যায় । সূতাৰ চৰা দামৰ বাবে অসমীয়া শিপিনীয়ে তাঁত এৰে। ---এয়াই সত্তৰৰ দশকৰ আমাৰ সমাজ
জীৱনৰ ছবি । কিন্তু এইদৰে চলিলেতো নহব! আমি সভ্য জাতি । আমাৰ নিজস্ব ভাষা, কৃষ্টি-সংস্কৃতি আছে।
পেটত গামোচা বান্ধি হ’লেও এইবোৰ জীয়াই ৰাখিব লাগিব। আমাৰ সমাজখন বচাব লাগিব । শোষণৰ
বিৰুদ্ধে যুঁজিব লাগিব । সমাজৰ দিগ্‌দৰ্শন কৰোৱাব লাগিব। নহ’লে অসমীয়া এটা সভ্য জাতি আছিল বুলি
এদিন বুৰঞ্জীত পঢ়িব লাগিব । এইবোৰ ভাবি চিন্তি ড" হাজৰিকাদেৱে ১৯৭৪ চনৰ বিহুৰ সময়ত এই গীতটি
ৰচে । তেওঁ কয় --“গীতেৰে সমাজখনৰ কিবা উন্নতি কৰিব পাৰি নেকি ?” উল্লেখযোগ্য যে, ড”হাজৰিকাদেৱৰ
গুৰু পল ৰ’বছনেও গীতেৰে আমেৰিকাত বৰ্ণ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিছিল হাজৰিকাদেৱৰ গীতৰ ভাষা আৰু
ব্যৱহৃত শব্দবোৰ খাটি অসমীয়া সুবাসেৰে আমোলমোলোৱা ।

[আমাৰ বহাগৰ প্রকাশত ফ্রয়ডো থাকে, মাররও থাকে । যৌৱনৰ আমনিও থাকে আৰু অন্যাৰ বিৰুদ্ধে,
পেটৰ ভাত মুঠিৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰাৰ পগো থাকে ---। মোৰ চেনেহীৰ ফটাৰিহা দেখি মোৰ খং উঠে। বিহুৰ দিনা
সেয়েহে সপত খাবৰ মন যায় --_ বিহুটো যাওকগৈ তঁহতক চাই ল’ম---- তঁহত পৰিবি ফান্দত ।]

চেনেহীৰ ফটা বিহা ---

ফুলে জকেমকে

উৰি যায় বতাহৰ আগত,--- বোলোঁ আগত,

নেখাই চাৰি সাজো থাকিব পাৰোঁ মই

ব’হাগৰ বিছৰে লগত হে’---

শশী মিলন দৈ জালুক গুটি পিপলদৈ

কেৰাচিন নহ’লে চাকিটি নত্বলে
তথাপি গাত নাই তত ।

ওঁৰে গছতে মৌৱে বাহে ল’লে
মই নবগালেঁ গছত,----- বোলোঁ গছত
গছৰ মৌ নেপাৰি মৌ বিচাৰিলোঁ
চেনেহীৰ মিঠাকৈ ওঁঠত হে’
জেতুকা বুলীয়া, তাই কুমলীয়৷
পকা সুমেখিবা, গোন্ধায় বিৰাজৰা
চাকি খাম ভাতৰে লগত ।
আগলি বাঁহৰে লাহৰি গগনা
বাজিছিল দুৰণিৰ বনত ----- বোলোঁ বনত
দুয়োৰে মৰমত, দুয়ো বান্ধে খালোঁ
যোৱাটো বছৰৰ চ’তত হে’ _-__
ব’হাগ জেঠ, আহাৰ শাওণ, ভাদ আহিন, কাতি আঘোণ
আকৌ আহি পৰিল চত ।
এতিয়া ! টকা নাই সিকা নাই
বিহুৱানৰ সূতা নাই
ধানো গ’ল যোৱাটো বানত,--__ বোলোঁ বানত =
ময়ে চেনেহীয়ে মৰমতে বাচিছোঁ
এনুৱা নিৰাশাৰ কালত হে __
দুখৰে ইলাই দুখৰ বিলাই
ফুলচতি লগাই লৈ বৰ ঘৰ সাজিলোঁ
খেৰ নাইকিয়া চালত ।
কুঁহিয়াৰ পেৰাদি আমাক যি পেৰিছে
চান কঢ়া ধনৰে বলত---- বোলোঁ বলত
বিহুটো যাওকগৈ, সিহঁতক চাই ল'ম
খই ল’লে৷ আজিয়েই শপত হে'--_
হেৰি ডাঙৰীয়া, বতৰ ভাৱৰীয়া
টিনপাত টিঙিৰি, জুই পৰে উফৰি
কাইলৈ পৰিবা ফাশ্দত
বোলোঁ, কাইলৈ পৰিবা ফান্দত ।
বচনা $ ১৯৭৪, ফেব্ৰুৱাৰী

মঙ্গলদৈ তোমাৰে নাম

মঙ্গলদৈ,--- বৰ্তমান দৰং জিলাৰ সদৰ আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমাৰো সদৰ, এখন এঁতিহ্য মণ্ডিত ঠাই ।
কোঁচ ৰাজকন্যা মঙ্গলা কুঁৱৰীৰ নামেৰে এই ঠাইখনৰ নাম হয় ‘মঙ্গলদৈ’। বৈদিক যুগৰ পৰাই আয্সিকল এই
ঠাইতে আছিল । দেৱে ৰং কৰা ‘দৌৰাংগ’ শব্দৰ পৰাই এই জিলাৰ নাম হয় ‘দৰং’ । তাহানি হৰিহৰৰ যুদ্ধত
শ্ৰীকৃষ্ণই যি ঠাইত ‘শিঙা’ বজাইছিল-- তাৰেই প্ৰতীক ৰূপে আজিও জিলিকি আছে ‘হৰিশিঙা’। বৰ্তমানৰ
শোণিতপুৰ জিলা আৰু দৰং দুয়ো জিলা মিলি অবিভক্ত ‘দৰং জিলা’ আছিল । ৰজা আৰিমত্তই ইয়াতেই ৰাজত্ব
কৰিছিল। ইয়াৰে প্রমাণ স্বৰূপে বুঢ়ী নগৰ পুষ্কৰিণী’ আজিও বিদ্যমান৷ সতী বেউলাৰ পিতৃ শাহে ৰজাৰ নগৰ
মঙ্গলদৈ অঞ্চলতে আছিল । বৰ্তমানৰ মঙ্গলদৈ এসময়ত কোঁচ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল । কোঁচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ
দিনত দেবী কামাখ্যাৰ ভক্ত ‘কেন্দু কলাইৰ’ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ দেবীয়ে দৰ্শন দিছিল । কেন্দুকলাইৰ নামেৰে
‘কলাই গাওঁ’ হয় । বাৰভূঞা সবেও ইয়াতেই মহিমা দেখুৱাইছিল । কোঁচ ৰজা সকল সাহিত্য-সংস্কৃতিপ্রেমী
আছিল । ৰজা দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত প্রাক শঙ্কৰী কবি হৰিবৰ বিপ্রই এই ঠাইতেই ‘লৱ-কুশৰ যুদ্ধ’
কাব্য ৰচে । মহাৰাজ নৰনাৰায়ণৰ সভাসদ আছিল কবি ৰামসৰস্বতী । পূৱ কোঁচৰাজ্যৰ ৰজা মকৰধ্বজৰ
পৃষ্ঠপোষকতাত দামোদৰ দ্বিজই “শৈলা পৰ্ব’ আৰু সূযখিড়ী দৈৱজ্ঞই দৰঙী ৰজা সমুদ্ৰ নাৰায়ণৰ ৰাজ বংশাৱলী
‘দৰং ৰাজবংশাৱলী’ (খৃঃ ১৭৯৮) ৰচে । সুকবি নাৰায়ণ দেৱৰ (পদ্ম৷ পুৰাণ) শুকন্নানী ওজাপালি বিখ্যাত ।
ইয়াত হিন্দু মুছমান সকলোৱে মিলি সুকন্নানী গায় । এই অঞ্চলত শাক্ত-বৈষ্ণৱ, হিন্দু-মুছলমান সকলোৱে মিলি
জুলি এটি পৰিয়ালৰ দৰে বাস কৰে। আজিৰ টংলা চহৰ- যিখন ঠাই শিল্প সংস্কৃতিত এসময়ত টঙত উঠিছিল
সেয়েহে নাম হয় ‘টংলা’। ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সঙ্ধিমতে অসমৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগতে মঙ্গলদৈও ইংৰাজৰ
অধীনস্থ হয় । ৱেলচ চাহাব নামৰ কেপ্তেইন এজনে ৰজা কৃষ্ণ নাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি মঙ্গলদৈ নিজৰ অধীনলৈ
আনে । বিপ্লৱ প্ৰাণ মঙ্গলদৈয়া ৰাইজ । ১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত সাধাৰণ কৃষক ৰাইজে ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে
বিদ্ৰোহ কৰে । বিখ্যাত পথৰুঘাটৰ ৰণত ১৪০ জনে প্রাণ দিয়ে আৰু শতাধিক আহত হয়। ১৯৭২ চনৰ
‘অসমত শিক্ষাৰ মাধ্যম অসমীয়া’ কৰাৰ আন্দোলনত মঙ্গলদৈৰ ফুলকুমলীয়া স্কুলীয়া ছাত্ৰ মোজাম্মিল হকে
ভাষা জননীৰ বেদীত প্রাণাছুতি দিয়ে । এনেহেন ৰূপে ৰসে গুণে ভৰা পবিত্ৰ ধাম মঙ্গলদৈলৈ প্রণিপাত জনাই
ড‘ হাজৰিকাদেৱে মঙ্গলদৈৰ মঙ্গল কামনা কৰিছে। লগতে সদৌ শ্ৰোতা ৰাইজেও মঙ্গল কামনা কৰিছে। এই
গীতটি মঙ্গলদৈ অঞ্চলৰ তথা অবিভক্ত দৰং জিলাৰ এখন সংক্ষিপ্ত অথচ পূৰ্ণাঙ্গ বুৰঞ্জী । উল্লেখযোগ্য যে ড‘
হাজৰিকাদেৱে ১৯৭২ চনৰ শ্বহীদ মোজাম্মিল হকৰ স্মৃতিত এই গীতটি লিখা আৰম্ভ কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত
মঙ্গলদৈত অনুষ্ঠিত ‘অসম সাহিত্য সভা’ৰ অধিবেশনৰ আগ মুহূৰ্তত সম্পূৰ্ণ কৰি সেই অধিবেশনৰ সাংস্কৃতিক,
সন্ধিয়াত প্ৰথম পৰিবেশন কৰে ।

মঙ্গলদৈ তোমাৰে নাম হওক মঙ্গল তোমাৰ
অতীত ঘাটি চাইলে পাবা এঁতিহ্য অপাৰ ।
কোঁচ ৰজাৰ জীয়ৰী মঙ্গলা যাৰ নাম

সেহি নামে নামকৰণ মঙ্গলদৈ ধাম ।

হৰি হৰৰ যুদ্ধ ভৈলা, হৰিয়ে শিঙা বায়
সেহি স্থানে হৰিশিঙা আজিও শোভা পায় ।
“দৌৰাঙ্গ” দৰং হৈলা দেৱে ৰঙ্গ কৰ!

আৰ্য্য আছিল এহি স্থানত বৈদিক যুগৰ পৰা ।

শাহেই ৰজাৰ নগৰ বুলি, যি খান স্থান খ্যাত
সেহি ৰজা সতী বেউলাৰ পিতৃ বুলি জ্ঞাত ।
আৰিমত্ত নৃপতিয়ে এ ৰাজত্ব কৰিলা
বুঢ়ী নগৰ পুষঙ্কৰিণী প্ৰমাণ ৰূপে ৰৈলা ।
চিলাৰায়ৰ পুত্ৰ পৰিক্ষীত নাৰায়ণ
কোঁচবিহাৰ এৰি দৰঙ্গে পাতিলা শাসন ।
পৰীক্ষিতৰ পুত্ৰ এ বলি নাৰায়ণে পাই
মঙ্গলদৈ বুৰঞ্জীত বচে সুৱৰ্ণ অধ্যায় ।
বিশ্ব বিমোহিনী ৰূপৰ, যি দেৱীৰ দৰ্শন লয়
সেহি কেন্দুকলাইৰ জন্ম কলাই গাঁৱত হয় ।
কোঁচ ৰজাৰ পূৰ্বে কোনে ৰাজত্ব কৰিলা
ভূঞাঁ সবেও ইয়াতেহে মহিমা দেখাইলা ৷
ৱেলচ চাহাব নামধাৰী এক ইংৰাজ কাণ্তানে
ৰাজা কৃষ্ণনাৰায়ণক ধৰিলা গোপনে ।
ওঠৰ শ ছাব্বিছ চনত, এ ইয়াণ্ডাবু সন্ধি
স্বাধীনতা হৰি নিলা কৰি নানা ফন্দি ।
শঙ্কৰী যুগৰ পূৰ্বে, এ বিপ্র হৰিবৰ
লৱ-কুশ কাব্য ৰচি ভৈলাহা অমৰ ।
কবি ৰাম সৰস্বতী আৰু দ্বিজ দামোদৰ
জয়ৰাম সূয্য খড়িৰ মঙগলদৈতে ঘৰ ।
সবৃণনিন্দ ব্যাস কলাইৰ গীতত মেঘ জন্মে
নাৰায়ণ দেউৰ সুকল্লানীক জগতে প্রণামে ।
টঙত উঠিলাহা শিল্প টংলাত কৰিছিল৷
আজিও কতই চচ কৰে সুকুমাৰ কলা ।
মঙ্গলদৈয়া ৰাইজে জানে এ বিপ্লৱ কৰিবা
ইংৰাজৰ অত্যাচাৰক খুজিলা খেদিবা ।
ওঠৰশ চৌৰানবৈত কৃষক বিদ্ৰোহ ভৈলা
পথৰুঘাটৰ মাটিত কতই প্ৰাণ দিলা ।
শাক্ত বৈষ্ণৱ সৱে মিলি এ, মঙ্গলদৈ সজায়
হিন্দু মুছলমানেও মিলি শুকস্নানী গায় ।
এহি সেহি জাতি এ আৰু নানা জাতি
হিয়াই হিয়াই মিলি জুলি কৰিলা বসতি ।
‘মঙ্গলদৈ'ৰ কিশোৰ বাচা, ধনটি মোজাম্মিল
মোজাম্মিলৰ ৰক্ত পাই ভাষা জিলমিল ।
শ্বহীদ মোজান্মিলৰ ৰক্তে ভাবাক বচায়
মোজাম্মিলৰ মঙ্গলদৈ চোন পীঠস্থান হয় ।
কতনো গুণ বখানিম এ মঙ্গলদৈ ধামৰ
শত কোটি প্ৰণাম লোৱা গায়ক ভূপেন্ত্ৰৰ । মনলদৈ, ১৯৭৪

ৰসঙ্তা মেনকা

হাস্যৰস নৱ ৰসৰ ভিতৰত অন্যতম । হাসৰস অবিহনে কোনো উপদন্যাস,নাটক বা সাহিত্য উপভোগ্য
নহয় । তেনেহলে গীতত কিয় হাস্য ৰস নাথকিব ? বৃষ্টি বোলছবিৰ এই গীতটোও হাস্য ৰসাত্মক বা কৌতুক
প্রধান গীত । ল’ৰাই ছোৱালীক জোকোৱা বা চুপতিৰে গীতটি হাস্যৰস প্ৰধান হৈছে । চিনেমাৰ গীতবোৰ
সাধাৰণতে চিনেমাৰ কাহিনী আৰু চৰ্ঞরি অনুসৰি লেখা হয় । লৰাই ছোৱালীক জোকাই বা ঠাট্টা কৰি খং উঠাই
আনন্দ লভে । এনে দৃশ্য ৰাষ্টাই ঘাটেও সুলভ । এইবোৰ ডেকা বয়সৰ দুষ্টালি বা ধেমালি বুলি ধৰা যায় যদিও
ইয়াৰ অন্তৰালত গোপন অভিসন্ধি নিহিত নথকা নহয় আৰু ৰগৰ বা ধেমালিৰ ছলেৰে প্ৰকাশ পায় ।

ৰদস্ভা, মেনকা কিম্বা যুথিকা
নামবোৰ নাজানো ভাই

হংস গামিনী ই্মান ৰমণী
কলিজা ধপে ধপায় ।

এখনি দাপোনত ৰূপ চাই আহগৈ
ইমান সুদৰ্শন --- ।
কাৰ্ত্তিক কাষতে পাইছা হাততে
হেৰালে আৰু নাপায় ।

প্রেম প্রেম জখলা বগাবলৈ হ’বলা
ৰূপহীৰ মনেই নাযায় !

কাৰ্তিক দুটালৈ চায়

ৰম্ভাই নাকেই কোঁচায় ?

বিহাৰে মেৰতে চকুহাল পৰোঁতে
হিয়া মোৰ দহিহে যায়
খং খং চাৱনি আৰু যেন শুৱনী
ওঁঠে পিছে মিচিকিয়ায় ।
বিয়া নাম নোগোৱাঁ নাই

এই, মাত দিলে কিনো ক্ষয় যায় ?
গাভৰু ক্ষেমিবা দায় নধৰিবা
ইহঁতৰ মগজু নাই
হুলাবাৰি এচাৰি ব্যৱহাৰ নকৰি
দিয়া দেই আমাক বিদায় !

বোলছবি ঃ বৃষ্টি, ১৯৭৪

সুৰাত মগন ভয়াল ৰাতি

এটা সময় আছিল কৃষক পৰিয়ালত পিতৃ মাতৃৰ স’তে সন্তানে কৈশোৰৰ পৰাই পথাৰলৈ আহ যাহ
কৰিছিল, গৰু চৰাইছিল; কৰ্ম-সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচয় ঘটিছিল। এইদৰে শিকি গৈ তেওঁ সময়ত পথাৰখন
চম্ভালিব পাৰিছিল আৰু এদিন এজন ভাল কৃষকত পৰিণত হৈছিল । শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ হোৱাত ল'ৰা-ছোৱালীয়ে
লিখা-পঢ়া শিকিলে আৰু শিক্ষিত হ’ল। পুথিগত শিক্ষাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰিলে সঁচা; কিন্তু চাকৰি মুখী
আৰু কৰ্ম বিমুখ হ’ল । শিক্ষা অনুপাতে কৰ্ম সংস্থানৰ অভাৱত দেশত লাখ লাখ নিবনুৱাৰ সৃষ্টি হ’ল। ইফালে
উদ্যোগহীন অসমত খেতি পথাৰ প্রতি বছৰে বানে ধুই আৰু খৰাঙে পুৰি খাস্তাং কৰে । বনৰীয়া হাতী আৰু
অন্যান্য জস্তুবেও পথাৰ তহিলং কৰে । তাৰোপৰি জনবিস্ফোৰণৰ লগে লগে কৃষি ভূমিৰ পৰিমাণো কমি
আহিছে । বজাৰত বস্তুৰ জুই ছাই দাম ! কি কৰিব যুৱক যুৱতীয়ে ? অন্ন বস্তুৰ হাঁহাকাৰত চকুৰে সৰিয়হ ফুল
দেখে । পঞ্চ বাৰ্বিক পৰিকল্পনাবোৰ ৰঙা ফিতাৰ মেৰপাকত ফাইলৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ হৈ ৰ'ল । দেশৰ নেতা,
শাসকবৰ্গ, ৰাইজৰ প্ৰতিনিধিসকলে মেল মিটিং পাতি বক্তৃতাৰ ফুলজাৰি মাৰে; হেজাৰ প্রতিশ্ৰুতি দিয়ে। কাৰ্য্য
ক্ষেত্ৰত দেখা যায় এই ৰাজনৈতিক নেতাবোৰে দেশৰ স্বাৰ্থতকৈ দলীয় স্বাৰ্থ আৰু নিজৰ গাদী ৰক্ষা কৰাত হে
ব্যস্ত । নেতা-আমোলা পাহাৰ সম দূৰ্নিতিত লিপ্ত হয়; ৰাইজৰ ধন আত্মসাত কৰে । উপায় নেদেখি ডেকা দলে
চৰম নিৰাশাত ভূগি ৰাতি দৃপৰলৈ চাৰি আলিৰ চ’কত আড্ডা দিয়ে, হাতত মদৰ বটল লয়। কোনোৱে দ্ৰাগচ্‌ৰ
আশ্রয় লয় । আজিকালি কোনো কোনোৱে হাতত অস্ত্ৰ তুলি লৈছে । এনেদৰে চলি থাকিলে নতুন প্রজন্মৰ কি
গতি হ’ব ? সেয়ে আমাৰ শাসক সকলৰ, নেতা সকলৰ নীতি সলাবৰ হ’ল । নহলে যে নেবাচে সমাজ-সংস্কৃতি
আৰু দেশৰ প্রগতিও অসম্তৱ হব । এই সম্পৰ্কে ড ভূপেন হাজৰিকাদেৱে গদ্যৰে কয়,--- “নিবনুৱা, নিবনুৱা,
নিবনুৱা--চৌপাশে নিবনুৱা । আজিৰ পুৰুষক গালি পাৰে পুৰণি পুৰুষে । --বিধায়ক সকলে গালি পাৰে !
সভা পাতে । ভাষণ দিয়ে । সৈই শগুণ জাকৰ বিৰুদ্ধে এই প্রতিবাদ !”

মই যেন এক ৰ'দৰ বিলাপ
শব্দৰ সমদল !

চন্দ্ৰ তৰাক থাপ মাৰি আনি
থেকেচি পেলাবৰ হ’ল

সূৰ্যমুখীয়ে সজাব কাহানি

বেথাৰ সমাধি তল ।

নিগন পিয়াসী সন্তানবোৰে
নিয়ম নমনা হ’ল
মাতৃৰ চকু ঘন কুঁৱলীৰে
গহ্ৰ হৈ গ’ল।
শগুণে সদায় সভাকে পাতে
ভাষণ পৰি ৰ’ল
দিনবোৰ আমাৰ মৃত হৰিণৰ
বেকা শিং যেন হ’ল।
বোলছবি বৃষ্টি, ১৯৭৪

অ’ বিদেশী বন্ধু ! দুৰ্ভগীয়া

মানুহে সপোন দেখে; হেপাহৰ কাৰেংঘৰ সাজে । সেই কাৰেঙ জিলিকি উঠে সপোন ৰাণী চন্দ্ৰাননীৰ
ৰূপ-জেউতিৰে। গীতটিৰ কথা হ’ল---বগা চাহাব এজন চাহ বাগিচালৈ আহিল বাগিচা পৰিচালনা কৰিবৰ
বাবে। বাগিচাৰ বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়াই তেওঁক মুগ্ধ কৰিলে ! ইমান সেউজীয়া ---_ ইফালে সেউজীয়া:সিফালে
সেউজীয়া; যেনিয়ে চায় তেনিয়ে মাথোঁ সেউজীয়া ! সৰগ নে মৰত এয়া ? অপৰূপ প্রাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰাজিৰ
মাজত তেওঁ দেখিলে কিছুমান ফুল---- লছ্‌মী, চম্পা, চামেলী আদি । সিঁহতৰ খিলখিল হাঁহিৰ খলকনি বিশাল
সেউজীয়াত প্রতিধ্বনিত হয়। প্রকৃতি পালিতা এই গাভৰুবোৰে মূৰত টুকুৰি আৰি লহপহীয়া হাতেৰে কেঁচা
কোমল পাত চিঙা দৃশ্য কি যে অনুপম! কৰ্মৰত অৱস্থাতে সিঁহতে ক্লান্তি পাহৰি হাঁহে, নাচে, গায়, চাপৰি বায়।
এনেদৰেই ভাগৰ জিৰায় । উৎসৱত ডেকাসবৰ মাদলৰ তালে তালে ওৰে নিশা কবু্মুৰ নাচে । ইহঁতৰ দেহৰ
সৌন্দযতিকৈও মনৰ সৌন্দৰ্য্য অপাৰ --- বগা চাহাবে এই কঁথাৰ উমান পালে । সেই বাগিচাৰে চামেলী নামৰ
মজদুৰ গাভৰু এজনীৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিল । ‘চামেলী’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল সুগন্ধি ফুল ফুলা এবিধ
লতা। সঁচাকৈয়ে চামেলী এপাহ সুগন্ধি ফুল--- যাৰ ৰূপ-গুণ আৰু মনৰ সৌন্দৰ্য্য আমোলমোলাই যোৱা। বগা
চাহাবে চামেলীক ভাল পাই পেলালে আৰু এদিন বিয়াৰ প্রস্তাৱ দিলে । সাধাৰণতে বাগিচাৰ মজদূৰ ছোৱালীৰ
লগত চাহাব কিয় কৰ্মচাৰীৰো বিযা নহয় । কিয়নো বাগিচাবোৰত শ্রেণী বৈষম্যৰ মানদণ্ড আৰু চ’'ৰা। বগা
চাহাবে সেই নিযম ভাঙি চামেলীক বিয়া কৰোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে । কিন্তু, বাগিচাৰ সেউজীয়া পাতৰ তলতে
ফণা মেলি লুকাই থকা কাল নাগৰূপী কুষ্ঠ ৰোগৰ দংশনত চামেলি এদিন তিল্‌তিলকৈ নিঃশেষ হৈ গ’ল । বগা
চাহাবৰ আশাৰ ফুলনিৰ ফুলবোৰ ফুলো ফুলো অৱস্থাতেই হঠাতে মৰহি গ’ল । বগা চাহাবে হেপাহৰ কাৰেংঘৰত
খোজ দিবলৈ ভৰি দঙোতেই বালিঘৰৰ দৰে ধুমুহাত উৰি গ’ল । মনৰ দুখত বগা চাহাব স্বদেশলৈ উভতি
গ’লগৈ । তেওঁৰ দুখত সুৰ মিলাই ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে । মানুহ মাত্ৰবেই আশা-আকাঙ্ক্ষা,
আবেগ অনুভূতি একে । যি গীতে এজনৰ অন্তৰৰ ভাব অনুভৱ সকলো মানুহৰ হিয়াতেই সিঁচি দি সহানুভূতি
প্ৰৱণ কৰি তোলে সেই গীতেই কালজয়ী গীত ।

অ’ বিদেশী বন্ধু ! দুৰ্ভগীয়া !
আজি কিয়নো বন্ধু !অকলশৰীয়া
প্ৰতিধ্বনি শুনৌ কান্দোনৰ ।

প্ৰেমৰ সাগৰত জাহাজ মেলি দিলি
নাপালি কোনো বন্দৰ
সৰু চাকনৈয়াতে বন্দী হ’লি
হেৰন্বালি তোৰ লঙ্গৰ----
চিৰ সেউজতে চামেলি দেখিলি
অতি মনো মুগ্ধকৰ
লিৰিকি বিদাৰি সুগন্ধি লওঁতেই
চামেলী হ'ল গৈ পৰ----
অ’ বিদেশী বন্ধু...
বোলছবি £ চামেলি মেম চাহাব, ১৯৭৫

অ’ ঠুনুকা কাঁচঘৰ

জন্মিলে মৃত্যু চিৰ শ্বাস্বত । পাৰ্থিৱ সকলো বস্তুৰেই পাতনি আৰু সমাধি আছেই । ‘আমিও যে এদিন
মৰিম’ এই কথা ভাবি চমকি উঠো; ভাবিবলৈ ভয় লাগে । কিন্তু, আনাদি কালৰে পৰাই এই পৃথিৱীলৈ অহা আৰু
যোৱা পথটো সকলোৰে বাবে একেই । আমি এই পৃথিৱীৰ ক্ষস্তেকীয়া আলহী । আমাৰ মানৱ দেহটোও এটি
অতি ঠুনুকা কাঁচঘৰ । আঘাতত ভাঙি গুড়ি হৈ অস্তিত্ব হীন হয় । মৃত্যুৰ পিছত মানৱ আত্মা অসীমত বিলীন হৈ
যায়; পৰমাত্মাতাত মিলি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় । তেতিয়া ইহলোকত পোৱা দুখ যন্ত্ৰণাই পীড়িত কৰিব
নোৱাৰে । তাত চিৰ সুখ চিৰ শাস্তি বিৰাজমান বুলি মানুহে বিশ্বাস কৰে । কিন্তু ‘এদিনটো মৰিবই লাগিব’ বুলি
জানিও মানুহে কিয় বিষয়-বাসনা-এখশ্বয্ৰি প্ৰতি লালায়িত হয় । কিয় জীৱন যুঁজৰ দৌৰত দৌৰি দৌৰি আমি
ভাগৰি পৰোঁ । সকলো জানি বুজিও মনক বান্ধি ৰাখিব নোৱাৰো - মন ৰঙীন হয় কিহবাৰ আকফৰ্যণত ।
জীৱনটোৱে যে অসাৰ,পাৰ্থিব,বিষয় বাসনাৰ প্রতি লালায়িত হৈ হাবাথুৰি খোৱাটো অৰ্থহীন তাকে বুজাবলৈ
পুৰণি কালত কোনোবা বৰাগীয়ে গোৱা ‘হেৰ’, পাগলা মন বলিয়া মন ভাই ওঁ আহা ৰে কতনা বুজাম মই তোক’
বা‘ মানৱ দেহা মাটিৰে ভাণু ভাঙলে হবে খণ্ডৰে খণ্ড, ভাঙলে দেহা জোৰা নিবে না’ আদি দেহ বিচাৰৰ গীতৰ
ভাব এই গীতটিত প্রতিধ্বনিত হৈছে। ড” ভূপেন হাজৰি কাদেৱৰ এই গীতটো এটা আধুনিক গীত। গীতটোত
ক্ষণভঙ্গুৰ মানৱ জীৱনত অনিবাৰণীয় কামনা বাসনা, জীৱন লালসা আদিয়ে জীৱনটো অস্থিৰ কৰে, সেয়ে মনক
সংযত কৰিব লাগে তাক অতি সুন্দৰ ভাবে অভিজাত ভাষাৰে কোৱা হৈছে।
অ’ ঠুনুকা কাচঘৰ
তই বান্ধিবি কিমান
মোৰ মন পখী
সীমাৰ পৰিধি টানি ।
সৌ অসীম আকাশ
মোৰেই বাবে বাট চাই আছে -- কামনাৰ ৰহণ সানি ।
জানো মৰণ জীৱন একেটি নদীৰ
দুপাৰৰে দুটি ঘাট
শুনো নৰণ হেনো শ্যাম সমান
নিতে বাঁহী বায় তাত
তথাপি কিয় ছবি আঁকি যাওঁ
জীৱন লালসাৰ
তথাপি কিয় মোৰ মানসত
বোৱতী সুঁতিৰ ধাৰ-- য'ত জিলমিলিয়া পানী ।
অ’ কাঁচঘৰ মই যে তোৰেই

বোলছবি £ কাঁচঘৰ, ১৯৭৫

অ’ সুৰ খেলিমেলি হ'ল

মানুহ জীয়াই থাকে শপ্ৰেমেৰেহে । বাধাৰ প্ৰাচীৰ ভাঙি জীৱন পথত বাট বুলিবলৈ, উন্নতিৰ সোপান
বগাবলৈ, লক্ষ্যৰ সুউচ্চ পাহাৰ চূড়াত অৱতীৰ্ণ হবলৈ উৎসাহ, সাহস আৰু প্ৰেৰণা দিয়ে প্রেমে। প্রেমৰ বিফলতাই
মানুহৰ জীৱনৰ সুৰ খেলিমেলি কৰে; কেনা লগায় । অত্যদ্দমী দুই এজনৰ বাহিৰে অনেকেই নিৰাশাত ভোগে ।
ইয়েই সেইজনক কক্ষপথৰ পৰা বিচ্যুত কৰে । তেওঁৰ জীৱনটো হয়গৈ সৰোবৰতেই মৰুভূমি, ফুল- পখিলা,
কাকলি বিহীন বসন্ত । দুখন হৃদয়ৰ পাৰস্পাৰিক মৰম স্নেহতে ভালপোৱা গঢ়ি উঠে। বুকু উজাৰি ভালপোৱাজনীৰ
(জনৰ) পৰা বিনিময়ত ভালপোৱা পালেহে প্ৰেমে পূৰ্ণতা পায় । এই পূৰ্ণতাই জীৱন যুৰীয়া কৰে । যিহেতু
প্ৰেমে মিলন বিচাৰে। সেয়ে প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই চিৰদিন চিৰকাল একে হৈ যোৱাৰ, যুৰীয়া জীৱনৰ কামনা কৰে।
এই গীতটিত এজন সংস্কৃতিবান ডেকাই প্ৰেমত হাবু ডুবু খাই, বিফলতাক সাবটিলৈ কেনেকৈ নিজক অধঃপতনৰ
সোঁতত উটুৱাই দিছে তাৰে এখন সুন্দৰ ছবি গায়ক, গীতিফাৰে দাঙি ধৰিছে। কিন্তু পৰ্য্যালোচনা কৰিলে দেখা
যায় ড" ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীত সমূহৰ ভিতৰত নৈৰাশ্য বা জীৱনৰ বিফলতাৰ গীত অতি তাকৰ ।

অ’ সুৰ খেলিমেলি হ’ল
গৰখীয়া কেনি গ’ল ?
অ’ গৰখীয়া কেনি গ’ল ?

উদং পথাৰ উদং মনৰ
গৰখীয়া কেনি গ’ল ?
অ’ গৰখীয়া কেনি গ’ল ?

উদং কৰা মনৰে মৰম
বুকুতে বাজি ৰ’ল
গৰখীয়া কেনি গ’ল ?
অ’ গৰখীয়া কেনি গ’ল ?

ল-ল-ল-ল-ল-ল-লহ্‌
তিহিটি তিহিটি
তিনিটি আঙুলি লৰা
অ’ তিনিটি আঙুলি লৰা
কোনে হৰি নিলে
মোহিনী ডেকাটো
সকলোৰে মন হৰা
অ’ সুৰ খেলিমেলি হ’ল
অ’ গৰখীয়া কেনি গ’ল ।
উদং সুৰীয়া জীৱন যুৰীয়া
জীৱন বিফলে যায় ওঁ
অ’ জীৱন বিফলে যায় ।

ৰচনা ; ভিৱিলগত়, ১৯৭৫ চন ।

ৰা বক এ সাঁ। সজী্ট কা, সু ই ত ডে ২ ন =
ও সুজা, পিয়া ইটা তণডজত 75 লক,

দূৰ দিগন্ত বিয়পা বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়া; মাজে মাজে উন্নত শিৰে থিয় হৈ আছে শিৰীষ গছ --- যেন
কোনো নিপুন শিল্পীয়ে সেউজীয়া তুলা পাতত অঁকা মনোমোহা প্ৰাকৃতিক দৃশ্যহে । আঃ । কি যে চিব সুন্দৰৰ
ধেমালি ! এয়াই চাহ বাগিচা---অসমৰ প্ৰধান কৃষিজ সম্পদ । সেউজীয়াৰ মাজে মাজে মূৰত টুকুৰি আৰি
ৰূপহী গাভৰুজাকে লহপহীয়া হাতেৰে কেচা কোমল পাত চিঙে --এই দৃশ্য অতি মনোৰম । নাকত নাকক্কলী,
কাণত বুমকা,নানা অয়-অলঙ্কাৰ আৰু ৰং বিৰঙৰ শাৰী পিন্ধি সেউজীয়াৰ মাজত প্ৰকৃতি পালিতা গাভৰুৰ
হাঁহিৰ খলকনি উঠে --দিগস্তত প্ৰতিধ্বনিত হয় বু্মুৰৰ সুৰত গুণগুণায়, নাচোনৰ ভঙ্গীত কথা পাতে উলাহত ৷
ডেকা সকলে মাদল বজায় । মাদলৰ তালে তালে সিহঁতে নাচে গায়; নিজে আনন্দ লভাৰ লগতে ধৰাখনকে
সৰগ সল্ৰায । পখিলীৰ দৰে মুকলি মনেৰে উৰি ঘূৰি ফুৰে ৷ দিনজোৰা শ্ৰমৰ ভাগৰ কেনিবা পলায় । এয়াই
আচল জীৱন, য’ত দুখৰ আঁচোৰক মচি মচি সুখৰ অনিমাৰ জিলিঙনিত জীৱন তিৰবিৰাই উঠে ৷ ইয়াতেই
সিঁহতে মনৰ মানুহ চিনি পায় । ডেকা ডেকেৰীৰ মাজত হিয়া দিয়া নিযাৰ খেল হয়। নাচি বাগি হাঁহি হাঁহি পাত
চিঙা চম্পা, চামেলী, লছমী আদি পূৰ্ণ যৌৱনা ৰূপহী গাভৰুহঁতক দেখিলে অকল ডেকাৰেই নে ? বুঢ়াৰো
জিভাৰ পানী সৰসৰকৈ +, ৰ । দূৰ্গ পূজা বাগানৰ প্ৰধান উৎসৱ । মজদূৰ সকলে পূজাৰ আগে আগে বোনাছ
পায় । ল’ৰা ছোৱালী, ডেকা বুঢ়া সকলোৱে এসাজ নতুন কাপোৰ লয় । চিনেমা প্ৰদৰ্শন, মাদলৰ ছেৱে ছেৱে
বুন্মুৰৰ নৃত্য গীতেৰে মুখৰিত বাগিচাবোৰ উলাহত অধীৰ হয় । চম্পা, চামেলীহঁতে বৰ্তমান নিজকে অকল
বাগানৰ ছোৱালী বুলিয়েই নেভাবে । সিহঁত অসমীয়া --অসমীয়া বুলি পৰিচয় দি গৌৰৱত ফুলি উঠে ! এই
চাহ মজদুৰ সকলৰ পূৰ্বপুৰুষ অসমীযা নাছিল । তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষ আছিল উৰিষ্যা, বঙ্গদেশ, মধ্যপ্ৰধেশৰ
ফালৰ । ১৮২৩ চনত ৰবাৰ্ট ব্ৰুচ নামৰ এজন ইংৰাজ সামৰিক বিষয়াই অসমৰ হাবি বননিয়ে ঘুৰি ফুৰোঁতে
এজন চিংফৌ গামৰ পৰা সেই অঞ্চলত থকা চাহ গছৰ বিষয়ে উমান পায় । ইয়াৰে দহ বছৰ পাছত অৰ্থাৎ
১৮৩৪ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত তেতিযাৰ গৱৰ্ণৰ জৈনেৰেল উইলিয়াম বেণ্টিঙ্কে ভাৰতত চাহ খেতিৰ সম্ভাৱনাৰ
বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিবলৈ এখন ‘চাহ কমিটি’ ([ ০8 ৷01}}7}}{(0০) গঠন কৰি দিয়ে । ইয়াৰে পাছৰ পৰাই
প্যয়ি ক্ৰমে অসমত ব্যৱসায়িক ভিত্তিত চাহ বাগিছা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু বৃহৎ বৃহৎপৰিসৰৰ চাহ
বাগিচা পাতে । এই বাগিচাবোৰত কাম কৰিবৰ বাবে এই মজদুৰ লোক সকলক অসমলৈ আমদানি কৰা
হৈছিল । কালক্ৰমত এওঁলোকে পূৰ্বৰ নিজা ভাষা সংস্কৃতি কিছু পাহৰিলে কিছু মনত ৰ'ল। বহু বছৰ বাগৰি
যোৱাত তেওঁলোকে পুনৰ ঘুৰি যোৱা আশা হেৰুৱাই এই ৰাজ্যৰ ভাষা সংস্কৃতিৰ ওচৰ চাপি অসমকে মাতৃ
বুলি সাবটি ল’লে । এতিয়া তেওঁলোকে বুমুৰৰ উপৰিও বিহু-হুঁচৰি, বৰগীত-ঘোষাও গায় । তেওঁলোকৰ
মাজত ৰৈ যোৱা ভাষা-সংস্কৃতিখিনিয়ে অসমীয়া ভাষা সংস্কৃতিতো যথেষ্ট অৰ্হিণা যোগালে । ড০ ভূপেন
হাজৰিকাই কয় --‘অসমীয়া সংস্কৃতি বহু ৰঙী সূতাৰে বোৱা এখন গামোচা'-_ ৷

অসম দেশৰ বাগিচাৰে ছোৱালী
বু্মুৰ টুমুৰ নাচি কৰোঁ ধেমালি
এ’ লছ্মী নহয় মোৰে নাম চামেলী

শিৰীষ তলে ধৰব পাহি

পাতা লম্বা পাবি ব'লি

নাকে পিন্ধি নাকফুলী, জোৱান ভৃলালি
এ’চম্পা নহয় মোৰে নাম চামেলী

বাৰ মাসেৰ বাৰ ফুল ভাদৰ মাসেৰ কেয়াৰে
কিবা দৰে ছাড়ে গৈল অভাগিনী পিয়াৰে

ছোট ছোট ছোকড়ী বৰ বৰ টুকৰী
মৰম সবুজ পাতা তলে ডক্‌ ডক্‌
জোৱান বুঢ়াৰ বুক দেখ কৰে লক্‌ লক্‌
কি ভাবিস্ এঁ হামাৰ চাহেলী

মন ৰাখ ---মোৰ নাম চামেলী ।

এ বাপ দাদ আছিলে কোনোবা মূলুকত
পিছে, আমি বিহু গাব জানো--
এ হাহে হৈ চৰিম গৈ অ’মইনা

বোলছবি ঃ চামেলি মেম চাহাব, ১৯৭৫

আমাৰে ভণ্টী শুব

গছ পুলি এটিৰ গজালি ওলোৱাৰ পাছত আমি আশা কৰোঁ -- পুলিটো এদিন ডাঙৰ হ'ব,ডালে পাতে
জোপোহা হৈ বৰ গছ হ’ব । তাৰ ছাঁত জিৰণি লৈ মানুহে ভাগৰ পলুৱাব । গছজোপা এদিন ফুলিব, ফল ধৰিব;
সোৱাদ ভৰা ফলবোৰ খাই মানুহ কিমান উপকৃত হ'ব ' সপোনৰ পৰিধি আছে জানো ? সপোনে দিগন্ত
অতিক্ৰমি যায় । এই গীতটি এটি শিশু ওমলোৱা গীত । এজনী কণমানি ছোৱালীক কোলাতলৈ তাইক
ওমলাওঁতে তাইক লৈ ৰচা ভবিষ্যতৰ ৰঙীন সপোনৰ গীত । মানুহে অলীক সপোন দেখা উচিত নহয় যদিও
সপোন দেখিব লাগে । সপোনেহে আশাবোৰ বাস্তৱত ৰূপাযিত কৰে । এদিন পুতলা যেন কণমানিজনী ডাঙৰ
হ’ব; লিখা পঢ়া শিকিব, ডাক্তৰণী হ'ব । আৰোগ্য নিকেতন খুলিব, কেবা মহলীয়া ঘৰ সাজিব । পৰিস্কাৰ
পৰিপাটি ঘৰটিত শুকুলা খটখটিৰে তাই ওপৰলৈ বগাই যাব । শাৰী শাৰীকৈ ৰোগীৰ বিচনাবোৰ সজ্জোৱা
থাকিব। ৰোগীবোৰে ডাক্তৰণী অহালৈ বাট চাই থকিব । তেতিয়া ভণ্টীয়ে ৰোগীৰ ওচৰ আহি পাব । তয়
তন্নকৈ ৰোগীক পৰীক্ষা কৰি উপযুক্ত দৰৱ জাতি দিব, মুমূৰ্য ৰোগীও আৰোগা হৈ মিচিকি হাঁহিষ--ভাবিলে
কিমান যে ভাল লাগৈ
সাধাৰণতে শিশু “মলোৱা গীতবোৰ ‘আমাৰে মইনা শুব এ,বাৰীতে বগৰী ৰুব এ, বাৰীৰে বগৰী পকি

সৰিব, আমাৰে মইনা বুটলি শ্বাব ।”--এনে গীতবোৰ তাহানি নিৰক্ষৰ সমাজত ৰচিত হৈছিল । তৈতিয়াৰ
মানুহৰ আশা আছিল ‘পুত্ৰ সম্তা"'ৰ ওপৰত । সেযে এনে গীতবোৰ বেছি ভাগ ল’ৰা শিশুক লৈয়ে কৰা
কল্পনা । সময়ৰ বতাহে মানুহৰ ৰুচিৰ পৰিবৰ্তন সাধিছে। ফলত মানুহৰ আশা আকাঙ্জক্ষাৰো পৰিবৰ্তন আহিছে।
সম্প্ৰতি দেশত কন্যা সন্তানৰ ওপৰত গুৰত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ড০ হাজৰিকাদেৱৰ এই ওমলা গীতটি এটি
সমযোপযোগী গীত । আশাৰ সুৰ বাজি উঠা এই গীতটিৰ ভাৱ অতি ওখ আৰু সংস্কাৰ ধৰ্মী ।

আমাৰে ভল্টী শুব

সপোনৰ দেশালৈ যাব

শুকুলা ৰঙেৰে মিঠাকৈ সপোনক

দিঠকৰ ৰূপকে দিব ।

আমাৰে ভণ্টি মহিলা হ’ব

আৰোগ্য নিকেতন গঢ়িব

বিজ্ঞানেৰে ৰুগীযা জনক

বোলাবৰ ? কাঁচমৰ, ১৯৭৫

আশ্বিন মাসে দূৰ্গ পূজা

বৰষাক বিদায় জনাই এখুজি দুখুজি কৈ ভূমুকি মাৰেহি আহিনে !আৰু কহুঁৱাৰ চোৱৰেৰে বাদি,
নিয়ৰ বিন্দুৰে ভৰি ধুৱাই, শুভ্ৰ শেৱালী সৰা সেউজীয়া দুবৰিৰ দলিচাৰে, হাতত তৰাৰ চাকি লৈ সখী শৰতক
আদৰি আনে ! এই মোহনীয়া আহিনতে অনুষ্ঠিত হয় শাৰদীয় দূৰ্গা পূজা । দূৰ্গ৷ পূজা হিন্দুসকলৰ অতি পবিত্ৰ
উৎসৱ । দূৰ্গাতি নাশিনী দেৱী দূৰ্গাৰ চৰণ কমলত এপাহ পুষ্পাঞ্জলী দি দুখ-দূৰ্গতি, ধুমুহা-বজ্ৰ, বাত-ব্যাধি
বিনাশি সুমঙ্গল বিধান কৰি জীৱন আৰু সমাজত সুখ শান্তি বিৰাজ কৰাৰ অৰ্থে ভক্ত সবে সভক্তিৰে পূজা-
অৰ্চনা কৰে । দেবীৰ কৃপা লাভেই পূজাৰ উদ্দেশ্য যদিও পূজাৰ কেঁইদিনত হোৱা নাচ-গান আনন্দ-উৎসৱ, ৰং
ৰহইচ আদি সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানও পূজাৰ মুখ্য আকৰ্ষণ । উৎসৱৰ এই আনন্দই মানুহক জীৱনী শক্তি প্ৰদান
কৰে;- যাৰ ফলত মানুহৰ আয়ুস বৃদ্ধি হয, বিবেক সজীৱ হয় । উৎসৱে সমাজত এঁক্য, শান্তি, সমস্বয়-সম্প্ৰীতি
প্ৰতিষ্ঠা কৰে । দূৰ্গা পূজাই শিশুৰ পৰা বুঢ়ালৈকে প্ৰত্যেকৰে প্ৰাণত বৈলেগে বৈলেগে খোৰাক যোগায় ।
বিশেষকৈ দূৰ্গা পূজাই বাগানলৈ আনে ৰঙৰ মৈলা !আমাৰ বিহু উৎসৱৰ দৰে চাহ বাগিচাৰ দূৰ্গা পূজাৰ উৎসৱ
যেন ডেকা ডেকেৰীৰহে উৎসৱ--বহু আশাৰ; প্রত্যাশাৰ । ডৈকাসবৰ ঢাকৰ গুড় গুড়ি, মাদলৰ বাজনাই
আকাশ বতাহ কঁপায়। গাভৰুহঁতে ৰঙা হালধীয়া শাৰী পিন্ধি, নাকৰ ন্যোলুক, বাহুত তাবিজ, কাণ ফুলি, মণি-
খাৰু; পায়ল আদিৰ গহনাৰ ৰুণবুন ছন্দৰে ইজনীয়ে সিজনীৰ ককালত ধৰি বুমুৰ নাচে । বনমুৰৰ তালে তালে
ডৈকা গাভৰুহঁতে নিজৰ অভিপ্ৰায়, প্ৰাণৰ কথা ইজনে সিজনক অৱগত কৰে । হিয়া দিয়া নিয়াৰ খৈল হয়;
কাৰোবাৰ প্ৰেমৰ ভৈটি মজবুত হয় । কাৰোবাৰ প্ৰেমৰপাকচত্ৰৰত পৰি আঁতৰি যোৱা প্ৰেমিকাক কোনোবা
বিৰহীয়ে এই নাচ গীতৰ মাজতে ঘূৰাই পায় আৰু জীৱনটো ধন্য হয় । এই বু্মুৰেই হয় গৈ কাৰোবাৰ যুগ্ম
জীৱনৰ নঙলা;-- বাহিৰে বাহিৰে পলাই গৈ বিবাহ পাশত আবদ্ধ হৈ যুৰীয়া জীৱনৰ পাতনি মেলে । চাহ
মজদুৰ সকলৰ এই গীত আৰু নাচৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ সমাজ-সংস্কৃতি, সুখ-দুখ, আশা- আকাঙ্ক্ষা,
আবেগ-জনুভূতিৰ সুন্দৰ পৰিচয় পোৱা যায়। লোক সংস্কৃতিৰ এই অমূল্য সম্পদবোৰ আগতে চাহ বাগান
আৰু মজদুৰ সকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল । সংস্কৃতিৰ সাধক ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই সম্পদবোৰ
উলিয়াই আনি নিজে গাই, আৰু কথাছবিত সংযোগ কৰি জনসমাজত প্ৰচাৰ কৰি সৰ্ব সমাদৃত কৰিলে ।

আশ্বিন মাসে দূৰ্গা পূজা
ঢাকেৰ কেমন গুড় গুড়ি
তাৰেই মাবে৷৷ বিলমিল কৰে
মোৰ প্ৰাণেৰ সুন্দৰী ।

লাল শাড়ী পিন্ধি নাচে
মাদল বু্মুৰ বাজানা

নাকে ন্যোলুকবায়ে তাবিজ
ৰুণ জুন বাজে গহনা ।

অইন দিনে দেখি কালা
কাণে কদম ফুল গো
আজি কেন তোমাৰ কালা
বদন মলিন গো ।

কথা

একখানি পাণ দিয়ে
আশা দিয়া পলাইলি
ফাঁকি দিয়ে

ওৰে পিয়া কাহে নাহিলি
বৃথা মোৰ নিশি গৈল---
জাগায়া ৰাখিলি ।

যখন ফুল কলি ছিল

তখন ভ্ৰমৰ আইল কেন

এখন নুতন ফুলে মজিল

পুৰাণা পীৰিতি ছাৰে নত্নে মজিল ৰে।

ঃ এত যদি ছিল মনে

আগে না বলিলি কেনে
মোৰ যৌৱন তোৰ হাথে ৰইল

বোলছবি £ কাচমৰ, ১৯৭৫

কখগঘচছজ

আশাবাদ ড০ হাজৰিকাদেৱৰ গীতৰ প্ৰধান সুৰ। ১৮২৩ চনত ৰবাৰ্ট ভ্ৰুচে বৰ্তমান অৰুণাচলৰ চিংফৌ

গাওঁ এখনত চাহ গছৰ অস্তিত্বৰ উমান পায়। তাৰ দহ বছৰমান পিছৰ পৰাই অসমত ব্যৱসায়িক ভিত্তিত চাহ
বাগিচা আৰম্ভ কৰা হয় । এই চাহ বাগিচাৰ বনুৱা সকলৰ জীৱন নিব প্ৰণালী অতি নিম্ন মানদণ্ডৰ । তেওঁলোকৰ
পূৰ্ব পুৰুষ আছিল বঙ্গদেশ, উৰিষ্যা, মধ্য প্ৰদেশৰ ফালৰ। ইংৰাজে অসমত চাহ বাগিচা স্থাপন কৰি বনুৱা
হিচাপে এওঁলোকক অসমৰ মাটিলৈ আমদানি কৰিছিল । অধিক শ্ৰমৰ বাবদ অতি সামান্য পাৰিশ্ৰমিকেৰে
আভুৱা ভাৰি মালিক পক্ষই অধিক মুনাফা লুটিছিল । এনে কৰাৰ সুবিধা পাইছিল তেওঁলোক অশিক্ষিত হোৱা
বাবে । বাগান অঞ্চলত স্কুল কলেজ স্থাপন নকৰাৰ বাবে তেওঁলোকে শিক্ষাৰ পোহৰৰ পৰা বঞ্চিত হৈছিল ।
ফলত অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে মাত মতাৰ সাহস নাছিল । বাগান অঞ্চলত দুই এখন স্কুল স্থাপনে তেওঁলোকৰ মনলৈ
আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিলে । তেওঁলোকৰ চকুত সপোনে পাহি মেলিলে, --তেওঁলোকৰ কচি কচি বাছা
(শিশুবোৰে) স্কুলত পঢ়িব; ডাঙৰ মানুহ হ’ব । গাড়ীত উঠিব,- আৰু কত কি যে সপোন ৷ তেওঁলোক
শিক্ষকবোৰৰ ওচৰতো যথেষ্ট শ্ৰদ্ধাশীল । শিক্ষক সকলে তেওঁলোকৰ সম্তানক লিখা পঢ়া শিকাই জ্ঞানী
কৰিব; আলোকৰ সন্ধান দিব । সুখে < বৈ যাব । এদিন তেওঁলোক জাগি উঠিব অন্যায় অবিচাৰ আৰু
শোষণৰ বিৰুদ্ধে ।-- ৰিক্ত সিক্ত সকলৰ প্ৰতি ড০ হাজৰিকাদেৱ চিৰ সহানুভূতিশীল । এই গীতটিত চাহ
জনগোষ্ঠীৰ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰাত সোণত সুৱগা চৰিছে। ড০ হাজৰিক'দেৱে নিৰোদ চৌধুৰীৰ কাহিনীৰে
আব্দুল মজিদ পৰিচালিত এই কথাছবিখনত সংগীত পৰিচালনা কৰে ।

কখগঘচছজৰ৷

দুয়ে দুয়ে চাৰিগো

এ দেশেৰে স্থুল পঢ়ি গিয়ানী বনিব গৈ ।

হামাৰ কচি কচি বাছা

স্কুলে পঢ়িব গো

লিখি পঢ়ি বৰ হাৱা

গাড়ীতে চৰিব গো --

আসাম দেশে আসি মোৰা

পাই বহু বহু মৰম গো

কাচা সোণাৰ ডালে ডালে

টাকাৰ কচি পাতা গো ।

পাতা তোলা মেহনত কৰা
কলম কৰা বলুতা গো
স্কুল পঢ়ি সাহস কৰি জাতিকে জাগাব গো ।

অন্ধকাৰেৰ মাজে আজি

চান্দ তাৰা স্বলে গো

মাষ্টাৰ বাবু ভাল মানুষ

হামাক আলো দিব গো

হামাক গিয়ান দিব গো

হামাকআলোদিব গো । বোলছবি ঃ চামেলি মেম চাহাব, ১৯৭৫

ত ডি তলিত হিল লৰ এ 44 957

সময় বৰ নিষ্ঠুৰ । সময়ৰ নিষ্ুৰতাত এদিন বুকুৰ আপোনজনো পৰ হৈ, অচিনাকী হৈ যায় । মানুহে
ভূল কৰে । শত্ৰু কোন মিত্ৰ কোন চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰে । ফলত কেতিয়াবা এনে হয় গোপন শত্ৰুক্তনকো
চিনিব নোৱাৰি বন্ধু বুলি আকোঁৱালি লয় । সেই ভূলৰ পৰিণাম স্বৰূপে জীৱন হয বিষময়; বুকুৰ আপোনজনৰ
সৈতে বিচ্ছেদ হ’ব লগীয়া হয় আৰু জীৱনৰ বিয়লিটো চকুলোৰে ভৰি পৰে ! কিন্তু মনৰ চিনাকী জনক
কোনো দিনেই পাহৰা সম্তৱ নহয় । কাৰণ, কোনো মানুহৰে প্ৰতি বেয়া ভাৱ সদায় মনত ৰৈ নেথাকে । সময়ে
ধুঁই নি ক্ষয় কৰি জেদ ভাৱটো শিথিল কৰে ।। কিন্তু বিচ্ছেদ হ’লেও, সংঘাত হ’লেও খঙটো মনৰ পৰা দমি
যোৱাৰ লগে লগে পুনৰ বুকুৰে ধৰ ফৰ কৰে ! আনকি বিৰহী বা বিৰহিনীয়ে মৃত্যুৰ পিছতো পুনৰ জনমত
প্ৰিয়জনক লগ পোৱাৰ কামনাৰে দুখন হিয়াৰ মাজত সাকোঁ গঢ়াৰ প্ৰয়াস কৰে আৰু এই জীৱনৰ আধৰুৱা হৈ
ৰোৱা কথাবোৰ কৈ বুকুৰ বেদনা পাতলোৱাৰ প্ৰয়াস কৰে । ‘পৰ জনমৰ শুভ লগনত যদিহে আমাৰ হয় দেখা
পূৰাবানে এই জনমৰ মোৰ হিযাৰ অপূৰ্ণ আশা।' -- বুলি মৰ্মান্তিক বেদনাত বলিয়া হৈ পুনৰ্জনমত বিশাস কৰি
বিষ্ণু ৰাভাইও গাইছিল । কিছুমান ভূলৰ শুধৰণি পিছলৈও কৰিব পাৰি । কিন্তু এই জীৱনৰ ভূল পৰজনমত
শুধৰণি কৰিব পৰা যাব বুলি আশা কৰিব নোৱাৰি । প্রিযজনৰ বিচ্ছেদে যিহেতু জীৱনলৈ দুখৰ বৰষুণ বৰিষণ
কৰে সেয়েহে আমি আমাৰ দুখৰ কাৰক ৰিপুবোৰ দমন কৰণৰ বাবে সংযয়ী হোৱা উচিত ।

চিনাকী মোৰ মনৰ মানুহ

তোমাৰ বাবেই জনম লভিছোঁ

তোমাৰ ঘাটৰ বিপৰীতেই

নাওখনি মোৰ বান্ধিছোঁ

তুমি চিনিছানে নাই মই নাজানিলোঁ--
কথা ঃ নেজানিলো ।

গধূলিটো হ’ল দেখোঁ অতি সৈমেকা
জীৱনটো হ’ল কিবা পানী মেটেকা
তৃমি দেখিছানে নাই মই নাজানিলোঁ ।

মণি বুলি কালসাপ ডিঙিতে পিন্ধিলোঁ
ভূলকেই ফুল বুলি খোপাত গুজিলোঁ

তুমি দেখিছানে নাই মই নাজানিলোঁ ।
তুমি আছাঁ সিটো পাৰেইপাৰে যে মই
দুয়োৰে মাজতে বয় সেৱৰণী নৈ
সাকৌ দেখিছানে নাই
সাকোঁ দেখিছানে নাই

সাকোঁ দেখিছানে নাই --_মই নাজানিলোঁ
চিনাকী-_
চিনাকী মোৰ মনৰ মানুহ
তোমাৰ বাবেই জনম লডিছোঁ।

বোলছবি ; খোজ, ১৯৭৫

ডা, ভূগেশ হাজীালিপনৰ গ[ ত সমন্গৰ ঢদ পিঞ্োলৰন
জিগিজা গিলল৷ও অ’ গিজাওঁ

সংস্কৃতি জীয়াই থাকে সৰু সৰু মানুহৰ মাজতহে; ৰজা ঘৰত নহয় । মাদলৰ তালৈ তালে বন্মুৰৰ সুৰে
সুৰে ৰজন জনাই থাকে সেউজীয়া পাতৰ চাহ বাগিচা। ইয়াতেই জিলিকি থাকে সংস্কৃতিৰ মণি মুকুতা ।ড০
ভূপেন হাজৰিকাদেৱে অসমৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈ ভ্ৰমি চুকে কোণে বিচাৰি ফুৰিছিল হেৰাই যাব ধৰা সংস্কৃতিৰ
অমূল্য সম্পদবোৰ। তেওঁ আলফুলে সেইবোৰ বুটলি আনি সোণৰ সজাত মইনা চৰাই ৰখাদি সংৰক্ষণ কৰে ।
তেওঁ অনাদৃত চাহ মজদুৰৰ গীতবোৰ বাহিৰলৈ উলিয়াই আনি সেইবোৰত কিছু আধুনিকতাৰ প্ৰলেপ সানি
চিনেমাত সংযোগ কৰি আৰু নিজে কণ্ঠদান কৰি সমাজত প্ৰচাৰৰ ব্যৱস্থা কৰে। বৰ্তমান অসমত অন্যান্য
গীতৰ দৰে চাহ বাগিচাৰ গীতো সমানে সমাদৃত । আমাৰ বিয়াগীতত আছে -- আমাৰ আইদেউ দেখিবলৈ অতি
বিতোপন, গাৱে ৰঞ্জন মুখে চন্দন কেতেকী বৰণ’ । এই গীতটিতো পূৰ্ণ যোৱনা চামেলীৰ ৰূপ গুণৰ তুলনা
নাই। তাই সৰু মানুহৰ ঘৰৰ ছোৱালী । এই সৰু মানুহৰ ঘৰৰ জীয়ৰী বোৱাৰীৰ পিঠি একোচা সুন্দৰ চুলিৰে
ঢকা; চুলিৰ সৌন্দযুহি নাৰীক অপূৰ্ব শুৱনি কৰি তোলে । ‘চামেলী’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল সুগন্ধি ফুল যুক্ত এবিধ
লতা। সঁচাকৈ, চামেলী যেন বহাগত ফুলা এপাহ ফুল । ধুনীয়াকৈ খোপা বান্ধি, খোপাত ফুল গুজি, হাতত
চিকমিকিয়া খাৰু পিন্ধি বগীকৈ চামেলীনী ৰাজহংস খোজেৰে যায় । তাইৰ ৰূপৰ শিখা দেখি ডেকা সকলৰ
কলিজা ফাটি যায়; জ্বলি পুৰি জহি মৰে। এই গীতটিত চামেলীৰ জৰিযতে নাৰী জাতিকে অতি ওখ স্থান দিয়া
দেখা যায় । যেনে গছৰ ভিতৰত তুলসী আৰু লতাৰ ভিতৰত পাণ শ্ৰেষ্ঠ; ”তনেদৰে নাৰীৰ (বাগান অঞ্চলত)
ভিতৰত চামেলী শ্ৰেষ্ঠ ৷ গতিকে যি কোনো পুৰুষে (যোগ্যতা হীন) চামেলীৰ ৰূপ গুণত ভোল গৈ চামেলীলৈ
হাত মেলা অনুচিত ।

জিগিজা গিজাঁও অ’গিজাও
ছোটো ঘৰেৰ বহু বেটী পিঠে পৰে চুল গো
যৌবনেৰ আঙ্গিনাই উৰে গেন্দা ফুল গো ।

গাছেৰ মাজে তুলসী পাতেৰ মাজে পাণ
আৰে, নাৰীৰ মাজে চামেলী পুৰুষ সাৱধান ।

দেখ’গৌৰী গৌৰী, খোপা বান্ধে থোপাকৰি
হাতে শাখা চুৰি স্বলকায়
ৰাজহংসি চালে চলি যায় ।
শিশিৰে কি ফুটে ফুল বিনা বাৰিষণে
পিৰিতি কি মজে মন বিনা দৰ্শিনে
লাল লাল শ্যালুকেৰ ফুল
আৰৰৈ ৰাত্ৰি ফুটে লাল গ’
কোন ফুলটা কত মধুৰ গণিতে না-পাৰিগো ।
চাল্লা । এই দেশে পণ্ডিত নাই কৈ কাকে বুৰাইৰে ।
ৰাত্ৰি কদম ছালকে, আৰে জীয়া মোৰ ললকে
ভৰ যৌৱন কলসীৰ পানী চলকে
আৰে জীয়া মোৰ ললকে ।
বোলছবি ঃ চামেলি মেম চাহাব, ১৯৭৫

ডি ডনৰ তু কাভলড৭২ ৭-৭ ০৭৬ 37 7"46%.5131

সোঁৱৰণী বৰ মিঠা । সোণালী অতীতে ৰিঙিযাই মাতে । পাখি লগা মনে দুপাখি মেলি উৰি যায় সুদূৰ
অতীতলৈ । মন যায় সোণালী অতীতৰ ৰং দুহাতেৰে সানি ৰঙীন হ'বলৈ ' অতীতৰ সৈতে সহবাস কৰিবলৈ ।
কিন্তু এয়া জানো সম্ভৱ ? আমি হেজাৰ বাৰ বিচাৰিলোঁয়েইব|, কপালখন শিলত থেকেচি দিলোঁৱেইবা অতীতক
ঘূৰাই পাম জানো ? কাৰণ সময নদী উভতি নবয, যিদৰে সৰা ফুলৰ পাহি বুটলি ঠাৰি গুজি থলেও নুফুলে
বৰং শুকাইহে যায় । মানুহে ভূল কৰে । ভূলৰ ফুল হুলৰ দৰে কাইটিয়া হয। কাইটে বিন্ধি মানুহক ঘুণীয়া
কৰে। জীৱনত কৰা কিছু সৰু সৰু ভূলৰ বাবে আমি বহু মূল্যবান কিবা কিবি সম্পদ হেৰুৱাওঁ । যিহৰ ববাবে
জীৱনত বহু অসুখ অশান্তি ভোগ কৰিবলগীযা হয । মানুহে কল্পনা কৰে, হৈপাহৰ বালিঘৰ সাজে । বালিঘৰত
মানুহ থাকিব নোৱাৰে । কাৰণ ই ক্ষণস্থায়ী,ভাঙি যায । সেযেহে, কল্পনা সাগৰত উটি বুৰি অপৰিপন্ত চিন্তাধাৰাৰে
বালিঘৰ সাজি সাজি হাবাথুৰি খোৱা অৰ্থহীন । বাস্তৱ অভিজ্ঞতা লৈ বাস্তুৱক সাৱটি লোঁৱাটোহে সমীচীন ।

জিলমিলিয়া কোমলবালি
তাহানিৰ কথা কিয আজি ক'লি
ওহোঁ,

কথা ঃ ভূল হ’ল নৈকি ?
তাহানিৰ কাহিনী কিয় শুনালি
অ’, বুকুতে মিঠা মিঠা বিহ ঢালিলি
বুকুতে মিঠা মিঠা সুৰ ঢালিলি
(এ পাহৰিছিলোঁ )
জিলমিলিয়া কোমল বালি
তাহানিৰ কাহিনী কিয় শুনালি
বুকুতে মিঠা মিঠা সুৰ ঢালিলি

বালিমাহী বালিমাহী বালিমাহী
তই আজি কৱ দেখোঁ হাঁহি হাঁহি
উভতি নবয় সময় নদী
নুফুলে সৰা পাহি ।

ভৰিতে উলিযালে তেজৰ টোপাল
কাঁটিয়া গছৰ হুলে

সময় বালিত কাৰোবাৰ খোজ
মচি দিয়ে সৰু সৰু ভূলে ।

হৈপাহেৰে বালিঘৰ সাজিবহে পাৰি
তাত তো এপলকো থাকিব নোৱাৰি
তৈনে কিয় সাজি সাজি খাইছা হাবাথুৰি ৷

বোলছবি £ খোজ, ১৯৭৫

ডু. ভাপেন হাহাবৰিকাৰ থাভঙ ঢঠানগএৰ চখ নিছয4 ৬.

জীৱন ঘড়ীৰ প্ৰতিটো পল

বহু গুণৰ অধিকাৰী ড০ ভূপেন হাজৰিকা জন-সমাজত গায়ক, গীতিকাৰ হিচাবে খ্যাত যদিও তৈওঁ
এজন ভাল চিত্ৰশিল্পীও । বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা সময়ত তেওঁ ‘উকিল স্কুল অব আৰ্ট’ৰ
শিক্ষক ৰণডা উকিলৰ ওচৰত চিত্ৰবিদ্যাৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল । তাত জাপানী পদ্ধতি, ভাৰতীয় আৰ্টৰ এনাটমি
শিক্ষা লাভ কৰিছিল । আমেৰিকাত পঢ়িবলৈ যোৱা ছাত্ৰাৱস্থাত এবাৰ তেওঁ অন্য ছাত্ৰ বন্ধুৰ সৈতে পৈৰিচ
চাবলৈ গৈছিল । --উ দ্েশ্য বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী পিকাছোৰ সাক্ষাৎ পোৱা । তেওঁ থকা হোটেলৰ পৰিচাৰক
এজনক সুধি পিকাছো সম্বন্ধে জানি লৈ পুৱতি নিশাতে উঠি প্রাতঃ ভ্ৰমণ কৰিবলৈ অহা পিকাছোক লগ
পাবলৈ বোন্দাপৰ দি আছিল। প্ৰাতঃ ভ্ৰমণ কৰি হোটেললৈ চাহ খাবলৈ অহা পিকাছোক দেখি দৌৰি গৈ নিজৰ
পৰিচয় দি কৈছিল ‘মই আপোনাৰ গুণমুগ্ধ’ । আৱেগৰ উষ্ণতাত পিকাছোৰ হাত এখনত কিছুপৰ সজোৰে
খামুচি ধৰি আছিল আৰু হুচ অহাত ভাবিছিল-- তেওঁৱেই পৃথিৱীৰ আটাইকৈ সৌভাগ্যবান মানুহজন। তেওঁ
আশীৰ্বাদ কৰিছিল হাজৰিকাদেৱক--‘ভালে থাকিবা সোণটো’ । ইয়াৰোপৰি ছুঁজা, ভেন গখ, পল গগাঁ, আঁৰি
মতি্চ আদি পৃথিৱীৰ বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী সকল তেওঁৰ আদৰ্শ আছিল । এম এফ হুছেইন আছিল তেওঁৰ ভাল
বন্ধু । হাজৰিকাদেৱে গীতেৰে ছবি আঁকৈ জীৱন ঘড়ীৰ প্ৰতিটো পল ’ এই গীতটিত সুন্দৰ ৰূপকৰ সমন্বয়ত।

এঁই গীতটিত 9101 168]19171] অৰ, বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী হালভাদৰ ডালিৰ প্রভাৱ পৰা দেখা যায় ।ঘড়ী
এটি যেন গছৰ ডালত ওলমি টোপা টোপে সৰিব খুজিছে; কিন্তু গোট মাৰিছে । সেই গোট মৰা সময়ক
কেইটামান পৰুৱাই আগুৰি ধৰিছে -- সোঁৱৰণিৰ ছবি । চেতন মনৰ গভীৰত্বত থূপ খাই থকা ৰূপ কল্পনাক
অস্পষ্ট ভাবে তুলি ধৰি মানুহক ভবাই তোলাৰ প্ৰচেষ্টা কৰাই, অৰ্থাৎ বাস্তৱক অতিবাস্তৱলৈ নিয়াই যেন ৪01-
169]151]]ৰ উদ্দেশ্য । ছাৰ ৰিয়েলিষ্ট সকল ৰূপক প্থী । ‘ডালিয়ে অৱচেতন মনৰ চিত্ৰ আঁকিছিল । ময়ো
বেছিভাগ গীত ৰচো অৱচেতন মনেৰে । [6৪]}{৮ তকৈ এধাপ ওপৰত মই গীত লেখি পেলাও তেতিয়া ।
বাস্তৱৰ পৰা নিয়া শিল বালিৰে গঢ়া এক অতিবাস্তৰতা --ঠিক কল্পনা বুলিব নোৱাৰি।’ --বিশ্ব নাগৰিক ভূপেন
হাজৰিকা । তেওঁৰ গীততেই (কবিতা) অসমীয়া কাব্য সাহিত্যত প্ৰবেশ কৰে বাস্তৱবাদে । সেয়েহে তেওঁৰ
গীতবোৰ ইমান জনপ্ৰিয় ।

জীৱন ঘড়ীৰ প্রতিটো পল

যেন গ’লি গলি গ’ল---
নিসঙ্গতাৰ পৰুৱা এটি

মাথোঁ তাতে পৰি ৰ'ল।

তেজত আজি ৰক্ত কণিকা

কিয় জানো কমি গ’ল

দংশন ৰত বিজাণু এদল

মোৰ হৈ লগৰী হ’'ল।
বিলম্বিত লয় শূন্যতা ভৰা সুৰ
সোঁৱৰণী সমলয় হাঁহাকাৰেৰে পূৰ
দিনবোৰ যেন সাগৰ পাৰৰ

অঘৰী চৰাই হ'ল

অন্ধকাৰৰ দিখলয়ত

পোহৰ হেৰাই গ'ল। বোলছবি ঃ কাঁচঘৰ, ১৯৭৫

ভৰিৰ তলুৱাৰ পৰা

“][,11615 1100060 01 09569.” জীৱনৰ পথটো সেন্দুৰীয়া নহয়; কাইটিযা । পদে পদে আছে
টৌ-ধুমুহা, বিপষয়ি । ধুমুহাত থৰ থৰ কপৈ জীৱন বৃক্ষ;-- ডাল-মূল ভাঙি ছিঙি যায় । আনকি ভৰিৰ তলৰ
মাটিখিনিও সৰি পৰোঁ পৰোঁ হয় । তেতিয়া কি কৰিব তেওঁ ? দিগ্বিদিগ শূন্য হৈ ক'লৈ যাব, কি কৰিব ভাবি
চিন্তি উৱাদিহ নৈপায়। এনে লোকৰ প্ৰতি সহানুভূতি দেখুওৱা উচিত যদিও সৈইটো দেখা নাযায়;বৰং এনেলোকে
অবিচাৰ, লাঞ্ছনা গঞ্জীনা আৰু পদে পদে অপমান আৰু অপযশহে পায়; তেওৰ পূৰ্বৰ সজ গুণবোৰ অদৃশ্য হৈ
যায়--যেন নিঃস্ব হোৱাটো পাপহে ৷ পৰিণতিত তেওঁৰ মন ভাঙি পৰে; আত্মনিয়ন্ত্ণ হেৰুৱায় আৰু নানা অসজ
কাযতি লিপ্ত হয় । কোনোৱে ঘৃণা, অৱহেলা, জ্বালা যন্ত্ৰণা সহিব নোৱাৰি আত্মহননৰ পথো ৰচে । এনে
অৱস্থাত তেওঁ আত্মসংযমৰ বলত নৈতিকতাক খামুচি ধৰি, সহিষ্ণু আৰু ধৈযশীল হোৱাহে উচিত । যদি
কোনো কাৰণত পৰিয়ালৰ কোনোজনৰ দোষত ঘৰখন ভঙাৰ উপক্ৰম হয়, তেতিয়া গা এৰা নিদি বৰং নিজে
আগভাগ লৈ পুনৰ সজোৱাৰ প্ৰচেষ্টাত ব্ৰতী হব লাগে । জীৱন চক্ৰটো কোনফালে ঘূৰে কোনোৱে নেজানে!
আনকি যদি বিচনাৰ অভাৱত মুকলি আকাশৰ তলতো বাগৰিব লগীয়া হয়, পূৰ্বে তেওঁ ৰাজকীয় শয্যাত শয়ন
কৰিলেও হেলাৰঙে তাকেঁই কৰিব লাগে । আৰু যদি পোছাকৰ অভাৱ হয় তেতিয়া সময়ে যি ৰঙৰ সাজ
পিন্ধায় তাকেই হাঁহি মুখে মেৰিয়াব লাগে। তাৰোপৰি মানুহ সদায় আশাবাদী, ন্যাযবান,দয়াশীল, ক্ষম৷শীল
হ’ব লাগে। এনে কৰিলে শান্তিয়ে তেওঁৰে সৈতে সহবাস কৰে আৰু তেওঁৰ হৈ যুঁজিব জনতা আৰু দেশে ।

ভৰিৰ তলুৱাৰ পৰা যদি ধৰাখন
খহি খহি পৰা যেন লাগে
তিল তিলকৈ যদি নিজৰেই ঘৰখন
কাৰোবাৰ দোষতে ভাগে
পুনৰ গঢ়িবা তুমিহে বান্ধ’ পুনৰ গঢ়িবা তুমি ।
যদি পৰিয়ালে তোমাৰ সঙ্গ এৰে
তুমি অকলশৰীয়া হোৱা
যদি সৎ কাম কৰি কৰি সংসাৰ সজালেও
অপযশ পদে পদে পোৱা
পুনৰ সজাবা তুমি হে বান্ধ' পুনৰ সজাবা তৃমি ।
শাস্তিক কৰি লোৱা তোমাৰ গৃহিনী
ধৈৰ্যা হ’ব লাগে পিতৃ
দযা হ'ব লাগে মৰমী ভগিন|৷
ক্ষমা ই’ব লাগে ভাতৃ
আশ্ হ'ব লাগে তোমাৰ সহোদৰ
সংগ্ৰাম হ’বগৈ মাতৃ ।
যদি বিচনাৰ অভাৱত আকাশৰ তলতে
বাগৰি পৰিব লাগে
যদি পোছাকৰ অভাৱত সময়ৰ ৰঙকে
মেৰিয়াই ল'বই লাগে
তাকেই কৰিবা তুমি হাঁহিমুখে, তাকেই কৰিবা তুমি ।

ৰচনা £ ৯০৫, বোলচুৰি £ ধৰ্মকই, ১৯৭৭

[52 ডাচেহাল ঢতে লিছক্ষান৷
মই যেন আজীৱন
“জীৱনৰ এই মাজ বয়সত মোৰ ভাব হয়, মই জন্মৰে পৰাই যাযাবৰ । কোনো বিশেষ ঘৰত মোৰ
থিতাপি নাই । চিৰ যাযাবৰ উৰণীয়া জীৱন মোৰ কপালত কোনোবাই লিখি দিলে---যাৰ ফলত শয়ন সপোন
আৰু জাগৰণত মই এটাই মাথোঁ মন্ত্ৰ জপ কৰিছোঁ---চৰ্ৱৈতি !চৰৈৱতি --।”--(দিহিঙে দিপাঙে, পৃষ্ঠা ১)।
বহুমুখী প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী ড০ হাজৰিকা । বহু যশ-খ্যাতি আৰু ফুলৰ মালাৰে তেওঁৰ দুহাত উপচি পৰিছে;
পদ্মজ্ৰী, ‘দাদা চাহেব ফাল্কে’ আদি উচ্চ উচ্চ বঁটা পাইছে । তথাপিও তেওঁৰ মন পখী উৰি যায় অতীতলৈ;
আত্মোপলপ্ধিৰে মন ভৰি পৰে যাযাবৰী জীৱনত বিশ্বৰপ্ৰান্তৰে প্ৰান্তৰে ৰ’দ-বৃষ্টি, ধুমুহা মূৰৰ ওপৰেদি পাৰ
কৰি উৰি উৰি ঘূৰি ফুৰিছে উৰণীয়া মোৰ দৰে। সাগৰ তীৰৰ পৰা মৰুলৈ, মালভূমিৰ পৰা সমভূমিলৈ বিশ্বৰ
প্ৰান্তৰে প্ৰান্তৰে ঘূৰি ফুৰোঁতে বিশ্ব মানৱৰ, সুখ-দুখ, হাঁহি-আৰ্তনাদকে ধৰি নৱ ৰসৰ জুতি ল’লে । জীৱনত
তেওঁ বিচৰাটো নেপালে আৰু নিবিচৰাবোৰহে বাৰে বাৰে পালে। উৰণীয়া মৌৱেও কিছুদিনৰ বাবে হ’লৈও
গছৰ ডালত বাঁহ সাজে । কিন্তু তেওঁৰনো জিৰাবৰ বাবে এধানি ঠাই কিয় নহ’ল ? কৰবাত থিতাপি লব
খুজিলেও হয় পাহাৰ সম সমালোচনা। বহুতৰ দৰে তেওঁও ভাবিছিল প্ৰাণে বিচৰা জনীৰ সৈতে এখন ঘৰ
পাতিব; পঙ্নী-পুত্ৰৰে সৈতে সুখেৰে থাকিব। কাৰণ, তেওঁও তেজ মডহেৰে গঢ়া মানুহ ! হৃদয়ত আছে পাৰাপাৰ
হীন প্ৰেমৰ সাগৰ; কামনা বাসনা,অনুন,-অনুভূতি ! তেওঁ অতি সুন্দৰী গাভৰু এগৰাকীক ভাল পাইছিল ।
দুয়ো প্ৰতিশ্ৰ্তি বদ্ধ হৈছিল জীৱনে মৰণে দুয়ো দুয়োকে নেৰো বুলি । এদিন ধন ধন বুলি ধনৰ গৰাকীৰে
সৈতে প্ৰেয়সী গুচি গ’ল বিয়াহৈ তেওঁক প্ৰবঞ্চনা কৰি । আন এগৰাকীয়ে উপযাচি তেওঁক বৰিলে আৰু
দুদিনীয়া আলহীৰ দৰে এদিন তায়ো গুচি গ’ল । সপোনৰ কাৰেংঘৰ গুমুহাত জহি খহি গ’ল । কিন্তু তেওঁ জহি
খহি নগ’ল । উৰণীয়া মৌৰ দৰে বিশ্বখন ভ্ৰমি তেওঁ যি মৌ সঞ্চয় কৰিলে সেই মৌ ধৰাত বিলাই দিলে ।
মানুহৰ মাজত বিলাই দি মানুহৰ ওঠত হাঁহিৰ বোল সানি দি তেওঁৰ অশান্ত হৃদয় পৰিতৃপ্ত হ’ল । সেই তৃপ্তিৰ
আনন্দত তেওঁ মৰততে সৰগী সুখত বাস কৰিলে; জীৱন জ্যোতিৰ্ময় হ'ল ।
মই যেন আজীৱন উৰণীয়া মৌ
জিৰাবৰ নাই তৰু তৃণ
জিৰণীয়া মৌ দেখি ভাবোঁ একোদিন
মই কিয় ঠিকনা বিহীন ।
কত ৰস চুহিলোঁ অভিজাত কুসুমৰ
বনফুলে যাচিলে ভৰাল ৰসৰ
তিতা ৰসো গোটালোঁ মিঠা বুলি
পিছে, তোমাৰ ৰূপৰ ৰস তুলনা বিহীন ।
মই বাৰু উৰণীয়া মৌৱেই হলোঁ
মোৰ জানো জিৰাবৰ নাই অধিকাৰ ?
জিৰণি লওঁ যদি তোমাৰ তৃণত
নেজানো ক্ষতি কি হয় কাৰোবাৰ ।
এদিন কৈছিলা মোৰ হ’বা শেষ ঠিকনা
সঁচা নকৰিলা সেই কল্পনা
সেয়ে সঞ্চিত মো ধৰাত ছটিয়াই
উৰি উৰি হৈ যাম জ্যোতিতে বিলীন ।
কলিকতা, ১৯৭৫

মাঘত দেখোঁ উৰুকা নহয়

মাঘত দেখোঁ উৰুকা নহয়

তুমিনহলে
ব’হাগ বিহুত বিহু ঢোল নেবাজে
তুমি নহ’লৈ, --তুমি নহ লৈ, তুমি নহ ’লে।
শাৰদী পুৱা কহুঁৱা নুফুলে

তুমি নহ’লৈ
এন্ধাৰ পঁজাত চাকি নম্বলে

তুমি নহ’লে
প্ৰগতিও দেখোঁ 'অগতিহে হয়

তৃুমিনহলৈ
তুমি নহ’লে । --তুমি নহ'লে, তুমি নহ'লে ।
বৰ্ষাৰ আকাশত মেঘ নজমে

তুমি নহ'লে
জীৱন লুইতখনো থমকিহে ৰয

তুমিনহ'লে
জ্ঞান বিজ্ঞানৰ অর্থ নুবুজোঁ

তুমিনহ'লৈ
পোৱা নোপোৱাৰ সংগ্ৰাম নুবুজোঁ
তুমি নহ’লে । --তুমি নহ লে,তুমি নহ’লে ।
জীৱনতো কোনো শান্তি নেপাম

তুমি নহ'লে
মৰণতো চাগে ক্লান্তি হে পাম
তুমি নহ’লে । --তুমি নহ’লে,তুমি নহ’লে ৷

‘তুমি’ শব্দৰ অর্থ ব্যাপক। এই সৰ্বনামটো কেতিয়াবা ‘ভগৱানক’ আৰু কেতিয়াৰা ‘অতি আপোন
জনক’, কেতিয়াবা বয়স আৰু সন্মানত সৰ, জনকে ধৰি বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন ধৰণে ব্যৱহৃত হয়। ড০
হাজৰিকাদেৱৰ মতে-“এই ‘তুমি’ কাৰোবাৰ বাবে মনৰ আপোন মানুহ হ'ব পাৰে, কাৰোবাৰ বাবে ভঁৰালত
গৈট খোৱা সোণালী লখিমী হ’ব পাৰে আৰু কাৰোবাৰ বাবে মেজিৰ মিঠা উত্তাপ লৈ অগ্নিদেৱতাক সাক্ষী
কৰি মনে মনে প্রকাশ কৰা আধ্যাত্মিকতা হ'ব পাৰে।” সঁচা, পথাৰৰ লখিমী মুঠিৰ বাবেহে মাঘত উৰুকা হয়।
সেইদৰে বহাগত প্ৰকৃতি দেৱীৰ আয়োজনতহে বিহুঢোল বাজে, বৰষাৰ আকাশত মেঘ জমে আৰু শাৰদী
পুৱা কঁহুৱা ফুলে। কিন্তু শ্ৰোতা অবিহনে গায়কৰ গীত সুৰীয়া নহয় আৰু মানুহ বিনে প্ৰগতি অসন্ত ৱ। প্ৰিয়জন
বা প্ৰেয়সী অবিহনে এন্ধাৰ পঁজাত চাকি নজ্বলে। সঙ্গীত প্ৰাণ ড০ হাজৰিকাদেৱৰ মতে গীত অধিহনে যেন
তেওঁৰ জীৱনটো অসাৰ। গীতেৰেই তেওঁ সংগ্ৰাম কৰে শোষিত, বঞ্চিত, অৱহেলিত দৰিদ্ৰ নাৰায়ণৰ বাবে।
গীতেই তেওঁৰ প্রকাশৰ মাধ্যম। গীত বিনে তেওঁ জীৱনত শান্তি নেপায; বৰং চিৰ শান্তিৰ সলনি মৰণতো
ক্লান্তিহে যেন পাব । শেষৰ অন্তৰাত ‘গীতকৈ তেওঁ তুমি বুলি সম্বোধন কৰিছে।

কলকাতা, চেপ্তেম্বৰ, ১৯৭/%

ত 9টা ল:[)5= লিলক্কাচাতে ৪২

মুক্তিকামী

“মোৰ কলাশৈলীত মূৰ্ত হওঁক এক মধুৰ বৈশিষ্টৰ মান, সৈই গানত জাগক জনৈক সংগ্ৰামী সৈনিকৰ
মহাপ্ৰাণ ।”-- এটি গীতৰ এই অন্তৰাটিৰ মাজেৰে মূৰ্ত হৈ উঠিছে ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীত ৰচনাৰ
মহান অভীল্সা; -- গীতেৰে, সুৰেৰে, নিজস্ব কলাশৈলীৰ মাজেৰে নিজকে এক সংগ্ৰামী সৈনিক ৰূপে কল্পনা
কৰাৰ স্বহৃদয়াভিলাস । দেশৰ বৰ্হি আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ চিৰ জাগ্ৰত প্ৰহৰী হৈ শত্ৰুক নিন্দা কৰি, সাৱধানৰ
আঙুলি টোৱাই স্বদেশৰ জোৱানক উদগনি দিয়ে । উদাহৰণ স্বৰূপে ১৯৬২ চনত চীনা শত্ৰুক ‘নৰ ৰক্তলোলুপ
পৰ ৰাজ্যলোলুপ কৰোঁ সাৱধান, হ পশ্চাদগামী’ বুলি সাৱধান কৰি দিছিল আৰু মৃত জোৱানৰ আত্মত্যাগৰ
প্ৰতি নত শিৰে সশ্ৰদ্ধ প্ৰণাম জনাই গাইছিল ‘কত যোৱানৰ মৃত্যু হ’ল’, অসমীক প্ৰবোধ দিছিল অন্য এফাকি
গীতেৰে--সোণৰে অসমী মাতৃ নাকান্দা নাকান্দা কিয় কান্দা অভাগিনীৰ দৰে ।’ পুনৰ ১৯৬৫ ত পাকিস্থানৰ
ভাৰত আক্ৰমণৰ সময়তো ‘গঁফুৰ খাঁ আজাদে আজাদী আনিলে আজীৱন কাৰাগাৰ মানি, পাবতহে গজিলি
আয়ুৱ, ভূট্টো ভৰিৰো নেপ্ৰাৱ পানী’ বুলি পাকিস্তানী নেতাক ধিক্কাৰ দিছিল । দেশৰ আভ্যন্তৰীণ অশান্তিৰ
সময়তো স্বেচ্চাচাৰী শাসক পক্ষৰ প্ৰতি খ্গহস্ত হৈ ক্ষুৰধাৰ ভাষাৰে গীত ৰচি, গাই তেওঁলোকক সাৱধান কৰি
দিছিল আৰু অতি উত্তেজক ভাব ভাষাৰে জনতাক আগ বাঢ়ি যাবলৈ সাহস আৰু অনুপ্ৰেৰণা যোগাইছিল ।
এয়া এজন সঁচা শিল্পীৰ সমাজৰ প্ৰতি, দেশৰ প্ৰতি থকা দায়িত্ববেধ । আমাৰ আলোচ্য এই গীতটিৰ পটভূমি
হ’ল-- ১৯৭৫ চনৰ ২৫ জুনত তৈতিয়াৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী ইন্দৰা গান্ধী ‘জৰুৰী অৱস্থা’ ([[]16182100%) ঘোষণা
কৰে।এই অৱস্থাত আম জনতাৰ অধিকাৰ খৰ্ব হয়। ক্ষোভিত জনতাৰ ভিতৰি ভিতৰি তুঁহ জুইৰ দৰে বিপ্লৱৰ
অগনিস্বলিল । জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ, মোৰাৰজী দেশাই, অসমৰ গোলাপ বৰবৰা আদি বিৰোধী নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ
কৰি জেললৈ প্ৰেৰণ কৰে। তেতিয়া স্থৈৰাচাৰী শাসকৰ (শাসিকা) প্রতি হুঙ্কাৰি গায়ক গীতিকাৰ ড০
হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচি গায়। কাৰণ গীত গণ সংযোগৰ উত্তম মাধ্যম ।ই শাসক-জনতা আটাইৰে প্ৰাণ
চুই যায় । উল্লেখযোগ্য যে মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱেও এদিন স্বেচ্চাছাৰী শাসক গোষ্ঠীক হুচিয়াৰ কৰি
দিছিল --'শুন শুন ৰৈ সুৰ বৈৰী প্ৰমাণা নিশাচৰ নাশ নিদানা’ বুলি; জ্যোতিপ্ৰসাদে "মোৰ গানে জগত পুৰিব,
দুষ্ধৃত সাৱধান’ বুলি আৰু বিষ্ণুৰাভাই ‘ বিপ্লৱী পথৰে যাত্ৰী আমি সৰ্বহাৰাৰ মুক্তিকামী’ বুলি বিপ্লৱী সত্তাৰ
পৰিচয় দিছিল । তেওঁলোকৰে প্ৰিয় শিষ্য ড০ হাজৰিকাদেৱেও তেওঁলোকৰ সুৰতে ‘ৰামৰে দেশতে থকা
ৰাৱণ বধোতে যাই যদি জীৱনটো য’ক’ বুলি হুঙ্কাৰি ‘ক’লা কাকতি ফৰিং’ সদৃশ দুষ্কৃতিকাৰীক নাশিবলৈ, ভণ্ড
নেতা, স্বেচ্ছাচাৰী শাসকক প্ৰত্যুত্তৰ দিবলৈ সচেতন নাগৰিকক ওলাই আহিবলৈ উদাত্ত আহ্থান জনাইছিল।

বুলেটতকৈও কলমৰ শক্তি প্ৰখৰ । কলমৰ এটা শব্দই শাসন যন্তুক থৰহৰি কম্পমান কৰিব পাৰে।
এই গীতটিৰে তেওঁ স্বেচ্চাছাৰী শাসকক (ইন্দিৰা গান্ধী ওৰফে শাসনাধিষ্ঠ দলক) সাবৱধান কৰি দিছিল এই
বুলি -- মুক্তি কামী লক্ষ্যজনৰ মৌন প্ৰকাশ দেখিছানে নাই ? কাৰণ, জনতাৰ বল আৰু সাহস অসীম ।
গণতন্ত্ৰত ৰাইজৰ শকতি অসীম। ৰাইজ খুচী হ’লে শাসকক মূৰৰ ওপৰতো স্থান দিব আৰু ৰাইজ অসন্তুষ্ট
হ’লৈ ঘেকেচা মাৰি মাটিত পেলাই দিব। তেওঁ সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজক এই বুলি প্ৰবোধ দিলে যে,ৰাইজে অত
দিনে পোৱা নোপোৱাৰ হিচাব নকৰিলে কোনো কথা নাই । যি হ'বৰ আছিল হ’ল আৰু ! কিন্তু এতিয়া হিচাব
কৰাৰ ক্ষণ পালেহি । এতিয়া ৰাইজ একগোট হওঁক আৰু স্বেচ্চাছাৰী শাসকক প্ৰত্যুত্তৰ দিয়ক । কাৰণ,
কালৰাত্ৰিৰ বুকুতেই লুকাই আছে প্ৰভাত । সেই প্রভাতী সূৰুযৰ সোণালী ৰশ্মিয়ে জীৱনাকাশ জ্যোতিস্মান
কৰে । ৰূন্ধ দ্বাৰে মুক্ত বায়ুক সদায় ভয় কৰে । ঠিক তেনেদৰে ৰাইজ সিংহৰ দ্বাৰা শৃগালৰূপী শাসক সদা
সৰ্বদা স্ত্স্তমান । গতিকে হে মহান জনতা,আপোনালোক একগোট হৈ বিপ্লবী পথেৰে আগুৱাওক । কাৰণ,
শান্তি যুঁজৰ কোনো ক্ষয় নাই । গীতটি সময় সাপেক্ষ । এই গীতৰ প্ৰাসঙ্গিতা ৰৈ থাকিব যুগে যুগে ।

মুক্তিকায়ী লক্ষ্যজনৰ

মৌন প্ৰকাশ শুনিছানে নাই ?
জীৱন আকাশত নতুন সাহসৰ
পৰিছে জ্যোতি দেখিছানে নাই ?

কিমান পালা নেপালা কিমান
হিচাব নকৰিলা কোনো ক্ষতি নাই
আহিছে সময় গণনাৰো দিন
কৰিবা প্ৰকাশ কোনো ত্ৰাস নাই ।

কালৰাত্ৰিৰ বুকুতে লুকাই
আছেই প্ৰভাত বুজিলানে নাই ?
ৰূদ্ধ স্বাৰেই মুক্ত বায়ুক

সদা কৰে ভয় বুজিলানে নাই ?

জীৱন সিদন্ধুৰ প্ৰতি বিন্দুত
উঠিছে জোৱাৰ ভাঙি পাৰাপাৰ
মহাশূন্যৰ প্ৰতিটো দিশত
শুনিছানে নাই আশাৰ হুঙ্কাৰ ?

যিমান পাৰা হোৱা অগ্ৰগামী
নৰ'বা কিঞ্চিত কোনো লাভ নাই
ধ্বংসকাৰীক পৰাস্ত কৰা

শান্তি যুঁজৰ কোনো ক্ষয় নাই ।

কালৰাত্ৰিৰ বুকুতে লকাই
আছেই প্ৰভাত বুজিলানে নাই
ৰাইজ সিংহক শৃঙ্খল শৃগালে
সদা কৰে ভয় বুজিলানে নাই ?

কলিকতা, ৯ ছেপ্তেম্বৰ, ১৯৭৫

1াত সাতবাৰ )ত পিক
ৰাইজ আজি ভাওৰীয়া

সমাজবাদী, চিন্তানায়ক ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ বহু গীত দেশৰ ৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপটত ৰচা ।
ভাৰতবৰ্ষ এখন গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ য'ত ৰাইজৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিয়ে দেশ শাসনত অংশ লয়, বিধান ৰচে।
১৯৭৫ চনৰ ২৫ জুনত তেতিয়াৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী ইন্দৰা গান্ধী ‘জৰুৰী অৱস্থা’ (]17161962110%) ঘোষণা কৰে ।
সেই অৱস্থাত ৰাইজৰ বাক্‌ স্বাধীনতা পয্তি খৰ্ব হয় । শাসনৰ শীৰ্ষ স্থানত থকা নেতা-নেতৃ, যুৱনেতা সঞ্জয়
গান্ধী আদিৰ স্বেচ্ছাচাৰিতাত সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজ ক্ষুণ্ল হয় । সেয়েহে, দেশৰ নাটঘৰত ৰাইজক ভাওৰীয়া হিচাপে
লৈ নিজে পৰিচালকৰ আসনত বহা শাসক গোষ্ঠীক ভৈঙুচালি কৰি, জনতাৰ পক্ষত থিয় হৈ ৰাইজৰ আদালতে
তেওঁলোকক কি যোগ্য ৰায় দিয়ে তাৰ প্ৰতি ৰাইজক আহ্বান জনাই গায়ক গীতিকাৰে এই গীতটি ৰচে । কাৰণ,
ৰজাইও কৰিব নোৱাৰা কাম শিল্পীয়ে কৰিব পাৰে । এই গীতৰ প্ৰাসঙ্গিকতা ৰৈ থাকিব যুগৈ যুগে। কাৰণ এই
গীতটি এটা জনহিতৈষী কালজয়ী গীত ।
ভাৰত বৰ্ষত কংগ্ৰেছ, ভাৰতীয় জনতা পাটা, চি.পি.এম, চি. পি.আইকে ধৰি কেবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয়
পৰ্য্যায়ৰ আৰু প্রতি ৰাজ্যতে আঞ্চলিক পৰ্য্যায়ৰ দলো আছে অনেক ৷ এতিয়া আমি আমাৰ অসমৰ কথাকে
কওঁ ঃ ভাৰত বৰ্ষ স্বাধীন হোৱাৰে পৰা বৰ্তমানলৈকে ৰাজ্য শাসনৰ সিংহভাগ কাল কংগ্ৰেছেই ৰাজত্ব কৰি
আছে। যি দলেই শাসন নকৰক কিয়, কথা হ'ল -- জনতাই বিচাৰে মৌলিক অধিকাৰ সমূহ অক্ষুন্ন থকাটো ৷
বহুতো প্ৰতিশ্ৰুতি দি প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে প্ৰতিখন চৰকাৰ আহে আৰু যায় । শাসনৰ গাদীত বহা নিকা
আৰু স্বচ্ছ ভাবমূৰ্তিৰ বোলা শাসকেই ‘যি লঙ্কালৈ যায় সিয়েই ৰাৱণ হোৱা’ৰ দৰে শাসক,দলৰ নেতা-পালি
নেতা,দালাল,ঢামা ধৰাই সীমাহীন দুৰ্নীতিলুণ্ঠনেৰে, ৰাজ্যৰ ধন-সম্পদ ডিঙিলৈকে গো গ্ৰাসে গিলি গঙাটোপটো
যেন হৈ ৰাজ ভড়াল দেওলীয়া কৰে । যি সময়ত আমেৰিকা, ৰাছিয়া, ফ্ৰাল, জাপান, জামানি আদি দেশ সমূহে
বিজ্ঞান প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আকাশলঙঘী প্ৰগতিৰে বিশ্বক চমকৃত কৰিছে, সেউজ বিপ্লবৰ দ্বাৰা পঞ্জাৱে অৰ্থনীতিত
আমূল পৰিবৰ্তন আনিছে সেই সময়ত আমাৰ অসমৰ দৰিদ্ৰৰ শিশুৱে এমুঠি ভাতৰ অভাৱত ভোকত আৰ্তনাদ
কৰিছে, বস্ত্ৰৰ অভাৱত অৱস্থাবান লোকৰ দুৱাৰে দুৱাৰে গৈ এডোখৰ ফটা কাপোৰ মাগিছে; অস্বাস্থ্যকৰ
আৱৰ্জনাৰ দমত, নৰ্দমাত খুচি খুচি লেতেৰা পেলনীয়া পলিথিন বিচাৰিছে । প্ৰচণ্ড শীততো এধানিবস্ত্ৰহীন
লোকে চহৰৰ আলি-গলিৰ দাঁতিত, ৰেল ষ্টেচনৰ প্লেটফৰ্মত দুঘেৰি টোপনি মাৰিছে । মন্ত্ৰী, এম. এল.এ.ৰ
কনভয়ৰ চকা তাৰ কাষেদিয়েই ধূলি উৰুৱাই দৌৰিছে অথচ দেখিও যেন সেই জীৱিত জঁকাবোৰ তেওঁলোকে
দেখা নাই । ইন্দিৰা আবাস যোজনাৰ নামত কোটি কোটি টকা মোকলাই দিয়া হৈছে অথচ গৃহহীন গৰীৱে গৃহ
পোৱা নাই; সেই ধন গ্ৰামোন্নয়ন বিভাগতে হৰলুকী হৈছে । বজাৰত বস্তুৰ জুই ছাই দাম । গেচ চিলিণ্ডাৰ,
চাউল, দালি, কেৰাচিন, আলু-পিয়াঁজ নাই । অথচ অধিক দামত ক’লা বজাৰত বস্তুৰ অভাৱ নাই । কৃষি প্ৰধান
অসমত কৃষি বিপ্লৱ নাই; বান-খৰাঙে মহতিয়ায় কৃষি পথাৰ । অদ্ধ্বৰ মাছকণী আৰু পঞ্জাৱৰ চাউলেৰে
বিত্তবানে সুখৰ এগৰাহ খায় । বাননিয়ন্ত্ৰণৰ স্থায়ী ব্যৱস্থা নাই । পৃথিৱীৰ ভিতৰত বৃহত্তম নদীদ্বীপ মাজুলী
ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰাখহনীয়াৰ কবলত নিঃশেষ হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে।
হাবি-বনেৰে ভৰা অসমত সংৰক্ষণৰ অভাৱত দিনে দিনে বনাঞ্চল ধ্বংস হৈ গৈ আছে; বন বিভাগ
এটাৰ বৰ্তমানতো বছৰি চোৰাংচিকাৰীৰ দ্বাৰা নিধন হৈছে পৃথিৱী বিখ্যাত অসংখ্য এশিঙিয়া গঁড় । উদ্যোগ
হীন অসমত কৰ্মসংস্থানৰ অভাৱত লাখে লাখ নিবনুৱা ঠাহ খাইছে । অফিচ কাছাৰীত যি দুই এটা চাকৰি
ওলাইছিল তাকো কম্পিউটাৰে কাঢ়ি ললে । এশজন লোকৰ ভাত এটা কম্পিউটাৰে কাঢ়িলে । নিৰাশাত
ভূগি ডেকা শক্তিৰ এচামে সহস্ৰ সংগ্ৰামৰ পথ বাছি ল’লে । যাৰ ফলত প্রতি নিয়ত আইৰ বুকু নৰ ৰক্তেৰে
ৰাঙলী হৈছে ৷ ৰাইজৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধি সকলে এইবোৰ দেখিও নেদেখা হৈ, শুনিও নুশুনা হৈ কেৱল
গাদীখনকে খামুচি ধৰি আছে৷ তেওঁলোকে ৰাইজক ভাওৰীয়া ৰূপে লৈ নিজে পৰিচালকৰ ভাওত অৱতীৰ্ণ

হৈছে। অৱশ্যে তাৰে মাজত দুই এজন সৎলোক নথকাও নহয় আৰু একেবাৰে কাম নকৰাও নহয়
। হ’লেও কি হ’ব? এপাচি শাকত এটা জালুক ! প্ৰায় ছয় শতক জুৰি চলি থকা ৰোগ এটা তততকালে
উপশম কৰা তেনেই উজু নহয় । সম্প্ৰতি ৰাজ্যত নিবনুৱা যুবক যুবতীৰ মাজত আত্ম সহায়ক গোটৰ জাগৰণ
উঠা দেখা গৈছে যদিও ইয়ে ৰাজ্যৰ অৰ্থনীতিত কেনে প্রভাৱ পেলায় সেয়া লক্ষ্যনীয় বিষয় । ইয়াৰোপৰি
গণতন্ত্ৰৰ নীতি নিয়ম চূৰ্ণ কৰি বংশানুক্ৰমিক ৰাজনীতিৰ টৌ এটাও উঠা দেখা গৈছে।
ভাৰত বৰ্ষৰ কথা নকওঁৱেই বাৰু । আমাৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকল, বিষয়ববীয়া সকল সৰ্বসাধাৰণৰ
মাজৰে পৰা ওলাই যোৱা । অসমৰ প্ৰতিটো সমস্যা তেওঁলোকৰ জ্ঞাত । তেনেহ'লে কিয় নিজৰ প্ৰাপ্য
অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিবলৈ, উদ্যোগ-প্ৰতিষ্ঠান গঢ়িবলৈ, ৰাষ্টা-ঘাত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বা নতুন কিবা এটা কৰিবলৈ,
বান-নিবনুৱা সমস্যা সমাধান কৰিবলৈ, বিদেশী বহিস্কাৰ কৰিবলৈ জনতাই আন্দোলন কৰিব লাগে, প্ৰাণ দিব
লাগে ? শান্তিৰ বাবে মৌন সমদল উলিয়াব লাগে ? তেওঁলোকৰ দেশপ্ৰেমৰ ৰং কি? এইবোৰকে ভাবি
চিন্তানায়ক, জনবন্ধু ড০ হাজৰিকাদেৱে মুখা পিন্ধা নায়কবোৰক চিনি লৈ সেই সৱৰ মুখা খুলি, সুস্থ সবল
নেতৃত্বৰে ভণ্ডামি, চাতুৰিৰ যোগ্য প্ৰত্যুত্তৰ দি এখন সুন্দৰ অসম গঢ়িবলৈ জনতাক টানি অনুৰোধ জনাইছে ।

সংলাপ নেলাগে মিঠা ভাষাৰ
আৰ্তনাদেৰে কোৱাঁ
দুষ্টজনকে চেতনাৰে যুঁজি
বীৰৰ যোগ্য হোৱা
তৈহে ৰহণ চৰিৰ নাটৰ ৷
কোনে কি ভাও ল’বা,আহাঁ

সময় যৈ তাকৰ ।
কলিকতা এপ্ৰিল ১৯৭৫

হায়ৰে প্রাণেৰ বাচা মোৰ

মাতৃৰ বাবে সম্তান কি সেয়া সকলোৱে জানে। দহ মাহ দহ দিন গৰ্ভত ধাৰণ কৰি অসহনীয় প্ৰসৱ
যন্তুণাৰ অন্তত যেতিয়া সম্তানৰ মুখ দৰ্শন হয় তেতিয়া মাতৃ গৰাকীয়ে পূৰ্বৰ সকলো দুখ কষ্ট পাহৰি যায়; ওঁঠত
হাঁহি বিৰিঙে । অপত্য স্নেহত মাতৃ হৃদয় আনন্দত নাচি উঠে । এটি শিশুৰ বাবে মাতৃয়েই সকলো । তেনেদৰে
মাতৃৰ বাবেও সন্তানেই সকলো । সম্তানক বুকুত সাৱটি এজনী অসহায়া মাতৃয়ে জীৱন পথত হেলাৰঙে বাট
বুলিব পাৰে । সন্তানেই নাৰীৰ মহান শক্তি মাতৃত্বৰ স্বীকৃতি দাতা। ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণই সোণৰ বাঁহী গঢ়াই
নিদিয়াত ৰোহ ঘৰত পৰি মাতৃ যশোদাক এই বুলি ককৰ্থনা কৰিছিল --কাঠবাঁজী বুলি জগতে হাসয় দেখিয়া
সুমৰো হৰি,তোৰ ঘৰে আসি পুত্ৰ উপজিলো ইটো দুখ দূৰ কৰি ।’ পুত্ৰই হওঁক বা কন্যাই হওঁক মাতৃৰ মানত
সকলো সন্তানেই একে । ইয়াতে প্ৰশ্ন ই য় --তেনেহ’লৈ কন্যা ভ্ৰাণ হত্যা কৰা হয় কিয় ? ভাৰত বৰ্ষৰ নিভিন্ন
ৰাজ্যত কন্যা সন্তানক জন্মতে হত্যা কৰা হয় কিয় ? ডাষ্টবিনত অবৈধ সন্তান উদ্ধাৰ হয় কিয় ? এইবোৰ প্ৰশ্নৰ
উত্তৰত পোনে পোনে মাতৃ গৰাকীকে দোষী সাব্যস্ত কৰা হয় । কিন্তু দকৈ গমি চালে দেখা যায এই হত্যা
কাণ্ডবোৰৰ বাবদ মাতৃ গৰাকীয়েই অকল দোষী নহয় । দোষী পৰ্দাৰ আঁৰত থকা ঘূণে ধৰা সমাজখন । এই
মাতৃসকল বাধ্য হয় বৰ্বৰ সমাজৰ অন্ধবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা বতহি ৰখাৰ বাবেহে । সমাজৰ ৰোষৰ পৰা,
লোক অপবাদৰ পৰা নিজক সৰোৱাবৰ বাবেহে বহু অবৈধ সম্তানৰ মাতৃয়ে এনে অপকৰ্মত লিণ্ড হ'ব লগীয়া
হয় । অবৈধ বা জাৰজ সন্তান পিতৃ পৰিচয় হীনহে; মাতৃ পৰিচয় হীন নহয় । সামাজিক নিৰাপত্তা থকিলে
মাতৃয়ে সৈই সম্তানকো বুকুত সাবটি ৰাখিব বিচাৰে । কিন্তু পুৰুষ প্ৰধান সমাজৰ ভয়ত মাতৃয়ে সেই সন্তানক
ভূমিস্থ হোৱাৰ পিছতে পৰিত্যাগ কৰে । ফলশ্ৰুতিত সেই মাতৃ গৰাকী আজীৱন দুখত,অশান্তত ভোগে আৰু
গোপনে চকুলো টোকে । ভাৰতীয় মহাকাব্য মহাভাৰ ‘কৰ্ণ এটি এনে সম্ভানৰ উদাহৰণ । তেওঁক ‘সূতপুত্ৰ
বুলি জগতে হাঁহিছিল । প্ৰকৃততে তেওঁ আছিল কুমাৰী মাতৃ কুম্তী আৰু সূৰ্যৰ সন্তান । মাতৃ কুন্তীয়ে সমাজৰ
ভয়ত জন্মৰ পিছতে নৈত উটুৱাই দিছিল । কুন্তীয়ে আনৰ ওচৰত নিজ পৰিচয় গোপন কৰিলেও আঁৰৰ পৰা
সদায় কৰ্ণৰ মঙ্গলকে চিন্তা কৰিছিল । অৱশেষত কুৰুক্ষেত্ৰ ৰণত দ্বিতীয় পাণ্ডৱ অৰ্জুন অৰ্থাৎ কণিষ্ঠ ভাতৃৰ
হাতত নানা গুণে বিভূষিত বীৰ, ‘দাতা কৰণ’ নিহত হয় । তৈতিয়া কুন্তীয়ে পুত্ৰ অৰ্জুনৰ বীৰত্বৰ গৌৰৱত
গৌৰৱান্বিত হোৱাৰ বিপৰীতে কৰ্ণৰ মৃতদেহৰ কাষত বহি হিয়া ধাকুৰি কীন্দিছিল । এতেকে দেখা যায় সকলো
সম্তানৰ বাবে মাতৃৰ হদয় একেই । নাৰী সকল স্বভাৱতে ধৈৰ্য্যশীলা আৰু সহনশীলা । নাৰীয়ে সকলো দুখ
যন্তুণা অকাতৰে সহ্য কৰিলেও সম্ভান বিয়োগৰ জ্বালা সহ্য কৰিব নোৱাৰে। সন্তান হাৰা মাতৃৰ দশোদিশ
দুৰ্ঘোৰ অন্ধকাৰ; দুচকুৰে বয় মাথোঁ অশ্ৰুধাৰ । এই ছবিখনকে এই গীতটোত অঙ্কণ কৰা হৈছে।

হাঁয়ৰে প্ৰাণেৰ বাচা মোৰ
তুই কোলে নাই
যনে দেখি তনে অন্ধকাৰ ।

আমাৰ শিশু বুকে নাই
আমাৰ মনে সুখ নাই
পৰাণটা মোৰ কৰে হাঁহাকাৰ ।
বোলছবি £ চামেলি মেম চাহাব, ১৯৭৫

হাৱা নাই বাতাস নাই

এটি শিশু যেন ফুলনিত ফুলো ফুলো কৰা এটি গোলাপ কলি। শিশুৰ হাঁহি আৰু কলকলনিযে ঘৰ
এখনক স্বৰ্গত পৰিণত কৰে । শিশুটি যেন পিতৃ মাতৃৰ হৃদয়ৰ উকা তুলাপাতত সদা লিপিবদ্ধ এটি কোমল
কবিতা শিশুটিক বুকুৰ মাজত লৈ পিতৃ মাতৃযে বিচাৰি পায় জ্লীৱনৰ অৰ্থ । পিতৃ মাতৃৰ আশাৰ সপোন ন-
সূৰুযৰ ৰেঙনিৰে জিলমিলাই উঠে ।শিশুহীন ঘৰ তেনেই নীৰস । সম্তান হীন পিতৃ মাতৃৰ মন সদায জ্দাস
উদাস । বহু পৃণ্যৰ ফলতহে পিতৃ মাতৃযে সন্তানৰ মুখ দেখে । সম্তানকলৈয়ে কত যে সপোন ৷ কত আশা,
জন্পনা কল্পনা ৷ সেই সন্তানৰ কিব| কাৰণত মৃত্যু হলে সেই ঘৰখনৰ অৱস্থা কি হব পাৰে --- সেয়া বৰ্ণনাতীত।
শিশু অৱস্থাত কোলাই বোকাই লোৱা পুতলা স্বৰূপ সন্তানটি পিছলৈ হযগৈ পিতৃ মাতৃৰ হাতৰ লাখুটি স্বৰূপ,
বৃদ্ধাৱস্থাৰ অভিভাৱক । উদাহৰণ স্বৰূপে, ৰামায়ণত অন্ধমুনিৰ পুত্ৰ সিন্ধু মুনি অন্ধ পিতৃ মাতৃৰ বাবে লাখুটি
স্বৰূপ আছিল । ৰজা দশৰথৰ শব্দভেদী বাণত পিতৃ-মাতৃলৈ বুলি পানী আনিবলৈ যোৱা সিদ্ধু মুনিৰ মৃত্যু হয়।
তৈতিয়া অন্ধ পিতৃ-মাতৃয়ে সাৰথি বিহীন হৈ জীয়াই থকা অসম্ভব বুলি জানি পুত্ৰ শোকত প্ৰাণ ত্থাগ কৰে ।
মৰাৰ আগ মুহূৰ্তত তেওঁলোকে দশৰথ ৰজাক এই বুলি অভিশাপ দিয়ে-- ৰজা দশৰথ, আমি যি পুত্ৰ শোকত
প্রাণ ত্যাগ কৰিলে৷ তুমিও এদিন সেই পুত্ৰ শোকতে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবা।' আৰু এদিন দশৰথ ৰজাইও পুত্ৰ
ৰামৰ শোকতে প্ৰাণ ত্যাগ কঁৰিছিল ।

সন্তান বিয়োগৰ শোক মহাশোক । এই শোকৰ বিকল্প নাই, কোনো কালে একোৰে বিনিময়তপাহৰা
সম্ভৱ নহয় । বিশেষ কৈ যিজনী মাতৃযে দহ মাহ দহ দিন নিজ গৰ্ভত ধাৰণ কৰি, অসহনীয় প্ৰসৱ বেদনা সহা
কৰি যি সন্তানক জন্ম দিয়ে, নিজৰ বুকুৰ গাখীৰ খুৱাই ডাঙৰ দীঘল কৰে, সন্তানৰ সুখৰ কাৰণে নিজৰ দুখ
অশান্ত্বিকো জলাঞ্ডীলি দি কেৱল সম্ভানটিৰ সুখ আনন্দই নিজৰ সুখ আনন্দ ইয সেই সম্ভানৰ মৃত্যু হ’লৈ সেই
গৰাকী মাতৃ জীৱিতাৱস্থাতেই মৃতহৈ এন্ধাৰ সনা দুচকুৰে মৃত্যুৰ পৰলৈকে বাট চাই বাকী দিন কেইটা কঁটায় ।

হাৱা নাই বাতাস নহি

সব দিশে সুখ নাই
তোমাৰ বিনা কেমনে ৰহিবো
কৈমনে সাগৰ হবো পাৰ ।

পখীৰ মত আমাৰ যত
উৰি গেলে৷ জীৱন পখীটি
পৰি ৰৈলো আশাই আমাৰ
উৰি গেলে প্ৰাণ সোণটি
নৰৈলেক নাহি পাৰাপাৰ ।

ৰোলচবি £ চামেল্লীী মিমচাহাৰ ১৯৭৫

অ’ জীৱনৰ নদীৰে

‘মৰম'--তিনিটা আখৰৰ এই কোমল শব্দটোৰ অবিহনে মানুহ জীয়াই থকা অসম্ভৱ । এষাৰি মৰমৰ
মাতে জগতখনকে সৰগ সজায় । ‘আই এঁ দেহি !'-- বুলি হিয়া উজাৰি দিয়া সহানুভূতিকণত মানুহজনৰ দুখ
বেদনাক সামৰি যি সহমৰ্মিতা প্ৰকাশ পায় আৰু সৈই সহমৰ্মিতাত মানুহজনৰ হিয়াখন শাঁত পৰি যি এক
সুখানুভূতি অনুভূত হয়--ফুলৰ মালা, দৌলসম সন্মান আৰু দৌলতৰ পাহাৰেও মানুহক সৈই সুখ দিব নোৱাৰে।
মৰমে সদায় মৰম বিচাৰে । কৰোবাক মৰম দিলে বিনিময়ত তেওঁৰ পৰাও যদি মৰম পোৱা যায় সৈই মৰম
হয় ধন্য; চিৰস্থায়ী । যদি কোনোবাই কাৰোবাৰ হিয়া উদঙাই দিয়া মৰম গ্ৰহণ কৰি পিছত সৈই মৰমক নেওচা
দি প্ৰবঞ্চনা কৰি গুচি যায় তেতিয়া প্ৰবঞ্চিত জনৰ হিয়া ভাঙি চূৰ্ণ বিঢুৰ্ণ হৈ যায় ! হিয়াখন অতি আলসুৱা,--
ঠুনুকা; সামান্য আঘাততে ভাঙে । আমি জীৱন নদীত টুলুঙা নাওখন বাই বাই গৈ থাকোঁতে নানা টো-ধুমুহা-
চাকনৈয়া, কুম্ভীৰৰ মূখা মুখী হৈ বঠা মাৰি মাৰি ভাগৰি পৰোঁ । ভাগৰুৱা প্ৰাণে ক্ষন্তেক জিৰণি, আশ্ৰয়ৰ বাবে
ঘাটৰ সন্ধান কৰে; যি ঘাটত ৰৈ থাকে এহাল মৰমী চকু, এবুকু মৰম । মৰমে দেহৰ মনৰ সমস্ত ক্লান্তি বিদূৰ
কৰি হিয়া শাঁত কষে । কিন্তু, এই পৃথিৱীত কিবা এটা বিচাৰিলেই পোৱাটো সম্ভৱ জানো ? যদি সম্ভৱ
হ’লহেতেন তৈন্তে পৃথিৱীখনেই হ’লহেতেন আটাইতকৈ সুখৰ ঠাই ! দুদিনৰ আলহী হৈ আমি এই পৃথিৱীলৈ
আহোঁ । যিখন ঘৰত ওৰেটো জীৱন কটাওঁ সেই ঘৰখনেই আপোন ঘৰ । মায়াৰ জালত বন্দী হৈ সকলো
পাহৰি যাওঁ । হিয়াৰ সমস্ত মৰম বাকি দি সেই ঘৰখনকে সুখ দি নিজেও সুখ লভোঁ;--বহু সপোন ৰচোঁ ।
কিন্তু সেই ঘৰখনৰ পৰাই যদি এদিন বিতাৰিত হবলগীয়া হয় --আইনা ভঙাদি মনটি ভাঙি গুড়ি হয় । বনত
জুই লাগিলে দুদিনলৈ থাকে; সকলোৱে দেখে । কিন্তু মনৰ জুই কোনেও নেদেখে । মাথোঁ তুঁহ জুইৰ দৰে দহি
দহি এদিন নিঃশেষ হৈ যায় । --কথাবোৰ জুকিয়াই চালে এনেহেন লাগে জীৱনতো যেন এটি সাথঁৰ; -- মাথোঁ
নিশাৰ সপোন !

অ’ জীৱনৰ নদীৰে কতনা মোহনা
কোনটো দিশেনো ঘাট

পরাণ ভয়ে নামিনা
সঁইগো ডুব দিলামনা ৷

চনকা মনটি বৰ আদৰুৱা

ঠুনুকাই ঠুনুকাই ভাগে

অচিন ভাৱৰে নিঠৰুৱা জীৱ

ঘনে ঘনে আউল লাগে

নিশাৰে সপোনটি নুবুজা মায়া যেন
নেপাওঁ দেখোঁ তাৰে আঁত

চিনাই নিদিয়ানে বাট ?

বোলছবি ; পলাশৰ বং, ১৯৭৬

ড় ভূপেন হাজৰিকাৰ গাত সমগ্ণ ঢ]ু বিধ্ব [8

কোন চিত্ৰলেখিয়ে এয়া ছবি আঁকৈ

চিত্ৰলেখ!, - ভাৰতীয় সংস্কৃতিত চিত্ৰ বিদ্যাত নিপুনা এজনী মহান কলাকাৰ । মহাভাৰত খ্যাত
শোণিতপুৰৰ প্ৰৱল প্ৰতাপী ৰজা বাণৰ কন্যা উষাৰ সখী আৰু ৰজা বাণৰ মন্ত্ৰী কুন্তাণ্ডৰ জীয়াৰী । চিত্ৰলেখাই
চিত্ৰবিদ্যাৰ সহাযেৰে তেওঁৰ প্ৰাণৰ সখী উষাক সপোন কোঁৱৰৰ সৈতে মিলন ঘটাইছিল আৰু গন্ধৰ্ব প্ৰথা মতে
বিবাহ পাতি দিছিল ৷ সৈেযেহে চিত্ৰলেখাক মিলনৰ প্ৰতীক বুলিও কোৱা হয । সেয়েহে প্ৰায়বোৰ মিলন
কাহিনাতে চিত্ৰলেখাৰ চৰিত্ৰটো সংযোজিত হয় আজিৰ কালতো । আকাশ-মহাকাশ, জোন-বেলি-তৰা-সক্ষত্ৰ
মণ্ডলী এক প্ৰেম সূত্ৰৰে মালা গঁথা । চন্দ্ৰমা আৰু সূ্য্য, জোনাক আৰু সূৰুজৰ জ্যোতি উপমাৰে গীতৰ নায়ক
নায়িকাক ৰিজোৱা এই গীতটিও এটি সুন্দৰ প্রেম গীত । গীতটিত প্ৰেম আৰু মিলনৰ সুৰ বাজি উঠিছে।

নায়ক £ কোন চিত্ৰলেখিয়ে এয়া ছবি আকে ?
চাওঁ, ছৰিতনো কোন ৰাজকোঁৱৰ থাকে ?
(ময়েই থাকিম নিশ্চয় )

নায়িকা £ (ই ঃ বৰ অনিৰূদ্ধ কোঁৱৰ ওলাইছে !)
মোক পাবলৈ তৃমি কিয় হাবাথুৰি খোৱাঁ ?
মঁই গগনৰ চন্দ্ৰ ঢুকিকে নোপোৱাঁ ।

নায়ক ঃ তুমি যদি চন্দ্ৰমা মই সূৰ্য্য
অ’ চন্দ্ৰবদনী,তূমি কোমল জোনাক
সূৰুযৰ জ্যোতি হৈ চুমিম তোমাক ।

নাযিকা ঃ খহনীয়া নৈ চেভেলীয়া পানী
বৈ মোৰ উটায় পৰ'৭ণ

নায়ক ঃ তোমাৰেই নৈতে কৰোঁ শতবাৰ
সুমধুৰ মুক্তি স্নান
মোৰ মন গহনত তৃমি আমন্তিত

মন মোৰ হ’ল আন্না

নায়ক ঃ তোমাৰ আম্লনা নিমভয স্নিগ্ধ
কামদেৱ পিছনমি যায়

গুব্াহাটি’, ১৯৭ ৮ চন }

গুপুতে গুপুতে কিমান খৈলিম

প্ৰেম, হৃদযত ওপজা এক সহজাত গু'ৰুত্তি । সত্তৰৰ দশকলৈকে অসমত ডেকা গাভৰুৰে মুক্ত ভাবে
কথা বতৰা পতা, ফুৰা চকা কৰা প্ৰথা নাছিল । চকুৰ চাৱনিতে প্ৰকাশ পাঁইছিল হৃদযৰ ডাষা । ডেকা গাভৰহই
লুকাই চুৰকৈ প্ৰেম নিবেদন কৰিছিল, কিন্তু প্ৰেম বিবাহ সম্ভব নহৈছিল । হয়তো জাতি ভেদ, ৷ শ্ৰণী ণভদ আদি
প্ৰথাই হৈঙাৰ আছিল । ফলত অনেক অসামাজিক কাৰ্যা সংঘটিত হৈ ছিল । বিশেষকৈ নাৰী সকল সাম’জিক
শাস্তিৰ বলি হৈছিল । প্ৰেম অন্ধ । প্ৰেমে নিবিচাৰে ধন ন্ৰশ্বয।,ৰুশ সৌন্দযা সময় অসময জয বা পৰাস্জয।
কিন্তু আমাৰ ৰক্ষণশীল সমাজখনে প্ৰেমিক প্ৰেমিকাক সেই সন'দীনতা দিযা নাই সমাজখন নিকপ কপীযাদক
বান্ধি ৰাখিবলৈ হ’লৈ কিছুমান নীতি নিযম বাহাল আাছিল। এই সন্দৰ্ভত জ্যোতি প্রস'দে কাৰেঙৰ লিগিৰী
নাটকত কাঞ্চনমতীৰ মুখত দিযা বচন এফাকি লৈ আঙুলিযাৰ পাৰি - ‘আমাৰ দেশত ছোৱালীয়ে অৱশ্যে
ধাকে ইচ্ছা তাকে ভাল পাব পাবে । কিন্তু মাকে ইচ্চা তাকে বিয়' কৰাব নোৱাৰে । চা্কক সুধি চাউল
নবহাধ।’ এই সমযতে মানৱতাবাদী ড০ হ্থাজবিকাাতাৱে সম্ৰাজ্গৰনীতি নিয়ম ভঙাটে৷ও এটা নতুন নিয়ম ।’
বুলি কিছু সমাজ সংস্কাৰৰ গীত বচে। যিহেতু প্ৰেম ।মীনতা বিবাহ আদি জীৱনৰ এৰাৰ নাৱাৰা অষ্গ গতিকে
এইবোৰক লৈ সমস্যা হোৱা তনুচিত ।শালীনতাৰ ’দাহাই দি লাগৰ ওৰণিৰে মুখ ঢাকিলে কামনা বামনাবোৰ
মম গলাদি গলি গলি শেষ হৈ যাব ? সেই কথা সমাজক ৰবৃনদাদাল জাৰ ৷পণিকাৰ জীৱনাৰাৰ এৰাসঁতি বা
মৰিশালি নাসাজি তেওঁলোকৰ জীৱনৰ জ্যোচতি প্ৰ’ পু কৰাৰ হ’বৰ তৈওঁ এ নক্িচু গীত ৰচে।
সুপুতে ওপুত্ড কিমান খেছিম
"স।কণল্ষনন এই নল!
টম ওঁ হত ্যকাশৈ প’॥ "স
পয়াৰ ৰণ্ডাৰে মিলা ।
সঃ_-জী আকু সংস্নাৰক
দেখুৱ 5 আহাঁ পিঘা
লুকাহি নাথ গামাৰ দুখন
সাগ্ৰব দৰে হিয়া
ন্খীৱনত হা ?লা পাজল? থাকে
প্রকাশ জোনো বন্ধ থক
লহৰক জানো সাগৰে কৰে
কাহানিও অৱহেলা ।
তোমাৰ নয়ন যুৰি
তোমাৰ বুকুৰ পাপৰি
প্ৰতি চাৱনি শুৱনি
প্ৰতি পৰশ লাৱনি ।
বন্ধ ঘৰৰ খিৰীকি দুৱাৰ
খোলা আজি প্ৰিয়া খোলা
নৈলাগৈ দেখুৱাৰ আজি শালীনতা শৃঙ্্ৰলা ।
মৰ্মত জানো নিয়ম থাকে, ধুমুহ'ৰ জানো পৰিধি থাকে
প্রভাতক জামো ঢাকিব পাৰি পিন্ধহি লাজৰ মাক্নাা ।
কু’ফলকাত্া ১৭৭%

এ তোত [ৈা

টিহু হ’ল তোমাৰে নাম

বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ অসমৰ বৰ্তমান নলবাৰী জিলাৰ ‘টিহু’ অঞ্চল । অসম সাহিত্য সভাৰ ৪৩ তম অধিবেশনখন
১৯৭৬ চনত টিহুৰ ‘লখিয়ী পথাৰ’ত অনুষ্ঠিত হয় । পণ্ডিত প্রবৰ যজ্ঞেশ্বৰ শৰ্মা এই সাহিত্য সভাৰ সভাপতি
আছিল । মহামিলন ক্ষেত্ৰ, দুকুৰি তিনি বছৰীয়া সেই মহান অনুষ্ঠান অসমৰ সুযোগ্য পুত্ৰ, বৰপেটাৰ প্ৰতিনিধি,
নৱ কান্ত বৰুৱা, ড০ নিৰ্মল প্ৰভা বৰদলৈ, বঙ্গ আৰু অসমৰ কবিতাৰে সেতু ৰচা সুভাষ মুখোপধ্যায় প্ৰমুখ্যে
অনেক গুণী-জ্ঞানী, শিল্পী-কবি-সাহিত্যিক, পণ্ডিত, ৰাজনীতিবিদে অলঙ্কৃত কৰে। এই সভাখন হিন্দু-মুছলমান,
বড়ো-ৰাভা সমন্বিতে সকলো জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে এক মহা মিলনৰ তীৰ্থত পৰিণত হয় ।

কোঁচৰজা নৰনাৰায়ণে ৰাজ সভাৰ পণ্ডিত সকলক ‘হাতী মাৰি ভুৰুকাত ভৰাই’ আনিবলৈ আদেশ
দিয়াত মহাপুৰুষ শ্ৰীজ্ৰী শঙ্কৰদেৱে মহা ভাগৱতখন ক্ষুদ্ৰ আকাৰত ‘গুণমালা’ ৰূপে ৰচি ৰজাৰ সম্বুখত ৰাখিছিল।
তেৰাৰ শিষ্য ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ টিহু অঞ্চলৰ হুবহু অথচ সংক্ষিপ্ত বুৰঞ্জী এখন
কাব্যাকাৰে ৰচি, কৰযোৰেপ্ৰণামি সহশ্ৰজনৰ সমুখত পৰিবেশন কৰি শ্ৰোতাৰ লগতে নিজেও ধন্য হয়। সৈই
গীতটিৰ কিছু বিশ্লেষণ শ্ৰোতা ৰাইজ বা পাঠকৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা হ’ল । ---

কলা গুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাদেৱে লিখি থৈ গৈছে --- বড়ো ভাষাৰ ‘ডিহু’ শব্দ; ‘ডি’ মানে পানী আৰু হু’
মানে বোৱা । ড০ বাণীকান্ত কাকতিয়ে কয় যে -- কালক্ৰমত ‘ডিহু’ শব্দ অপম্ৰশ হৈ টিহু’ হয় ৷ ভূটান
পাহাৰৰ নামনিত ভালুক ডঙা নামেৰে এখন বিল আছিল । তাৰে পৰা বৈ আহি শিংৰা নামেৰে কিছুদূৰ বৈ গৈ
টিহু নামলৈ ন-খান্দাত মিলিত হয় । টিহু নদীৰ পাৰৰ এঁতিহ্যমণ্ডিত ঠাইখনৰ নামেই হ’ল ‘টিহু’ । টিহু নদী
দেখাত সৰু নদী যদিও ইয়াৰ জলধাৰাৰে পলসুৱা দুয়ো পাৰে মহান কৃষ্টি পৰিআছে। ইয়াৰ দুপাৰ বিস্তীৰ্ণ
সেউজীয়া ধাননি পথাৰ আৰু সৰিয়হ ফুলৰ সোণালী বোলেৰে অতি মোহনীয়া হৈ পৰে । ইয়াত প্ৰচুৰ শস্য
আৰু ফল-মূল উৎপাদন হয় । এই বাবেই টিহু এসময়ত ব্যৱসায় বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ আছিল; -- প্ৰচুৰ পৰিমাণে
ধান, মাহ, সৰিয়হ, নাৰিকল, ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি ইয়াৰ পৰা ৰণ্ডানি হৈছিল । টিহুৰ উত্তৰত ভূটানৰ পূৱ
অঞ্চল । দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ । পূৱত বৰমা, আখৰা আদি ঠাইত নানা জাতি-জনজাতি-ধৰ্মৰ লোকৰ বসতি আৰু
পশ্চিমত আছে বজালীৰ কিছু অংশ । টিহুৰ উত্তৰে ‘বাস্কা’অঞ্চল। ‘বাগ্‌চা’ শব্দই ভূটীয়া ভাষাৰ দুৱাৰ মুখ’
বুজায় । বৰ্তমান বাস্ধা ‘বি টি এ ডি'ৰ অন্তৰ্ভূক্ত এখন জিলা। চতুৰ্দ্দশ-পথ্চদশ শতিকাত ভোট আৰু বড়োৰ
মাজত ৰণ হয় । সেই ৰণৰ স্মৃতিচিহ্ন ৰূপে সেই ঠাইৰ নাম ‘বৰবৰী’হয়।

টিহু অঞ্চলত অনেক মঠ-মন্দিৰ, সত্ৰ-দেৱালয় আছে । ইয়াত শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ উভয়ে মিলিজুলি
বাস কৰে ।গুৰু মাধৱ দেৱে গন্ধৰ্ব ৰায়ক আজ্ঞা দিয়াত আৰু মনোহৰে শ্ৰী দামোদৰ দেৱৰ আজ্ঞাত ‘শিঙৰা
সত্ৰ’আৰু মাধৱ কন্দলীৰ তৃতীয়জন পুত্ৰ সম্তদেৱে ‘সন্ধেলী গাও’ সত্ৰ পাতে । মহাপুৰুষ শ্ৰী শ্ৰী শঙ্কৰদেৱৰ
সমসাময়িক বাসুদেৱ চৌধুৰীয়ে সংসঙ্গী সত্ৰ পাতি তাতে বাসুদেৱ বিগ্ৰহ স্থাপন কৰে । আহোম স্বৰ্গদেউ
শিবসিংহই অতি আনন্দৰে এই কাযাতি অগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰি সহায় কৰে আৰু মহাৰাজ নৰনাৰায়ণে এই সত্ৰলৈ
দুশ পূৰা মাটি দান দিয়ে। এই সত্ৰক ইংৰাজেও নিষ্পেখিৰাজ ধমেণ্ডিৰ মাটি দান কৰিছিল । সেই সত্ৰত
আসজিও গুৰু সেৱা কৰা হয় । আহোম ৰজা শিৱসিংহৰ ৰাণী ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীৰ এবাৰ সূতিকা ৰোগ হয় ।
তৈতিয়া টিহুৰ ভৱকান্ত ভটাচাযাঁই সেই ৰোগ নিৰাময় কৰে । এই কাৰ্যত সন্তুষ্ট হৈ স্বৰ্গদেৱ শিৱসিংহই তেওঁক
তামৰ ফলি আৰু মাটি দান কৰে । ‘খানাৰ মাজ সত্ৰ’খন পৱিত্ৰ দামোদৰী সত্ৰ । এই সত্ৰখনে শ্যামৰায়ৰ বৈষ্ণৱ
ধৰ্ম্ম প্ৰচাৰ কৰি আছে । এই সত্ৰৰ কাঠৰ বিগ্রহটি ধাতুৰে (সোণ) গঢ়া বুলি মানে চুৰ কৰি নিছিল । পিছত
কাঠৰ বুলি গম পাঁই হাত এখন ভঙি পেলাই থৈ যায় । সেই বিগ্ৰহটোৱে আজিও সত্ৰখন শোভা কৰি আছে।

টিহু অঞ্চলৰ মথুৰাপুৰ, কঠালমূৰা, পাটিকাৰা আদি গাওঁত শাক্ত ধৰ্মৰ নিদৰ্শন বহু কালী মন্দিৰ
আছে। হাৰিভাঙাৰ কামাখ্যাধামত শক্তি পূজা হয় । হেলচাপাৰাৰ বিষহৰিত (মনসা পূজাত) ভক্ত বৃন্দই দেৱীৰ
আশীষ লয় । ভদ্ৰকুছি, পৰমাণ খোৱা আদি ঠাই শৈৱ ধৰ্মৰ নিদৰ্শন । আহোম ৰজাৰ দিনত টিহু অঞ্চলত
খোৱা পানীৰ বাবে বহু পুখুৰী খন্দা হৈছিল । উল্লেখযোগ্য যে,ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ উপস্থিতিয়ে অলঙ্কৃত কৰা
এইখনেই আছিল একমাত্ৰ অসম সাহিত্য সভা ।

টিহু সাহিত্য সভাৰ বিষয়ে ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ২৪ ৷২।৷৭৬ ৰ এটি সম্পাদকীয়ত এনেদৰে

‘সিদিনা টিহুলৈ গৈছিলোঁ । কাৰণ ঃ অসম সাহিত্য সভা । ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু হেলিকাপণ্তাৰ চাবলৈ
হেনো পাঁচ লাখ মান মানুহ হৈছিল । সেইটো স্বাভাৱিক । কিন্তু হেলিকাণ্তাৰ চাই উঠি যি সকল ণ'লগৈ-
-ঘৰাঘৰি-- তেওঁলোক গ’লগৈ । তাৰ পিছত, নিমন্ত্ৰিত অতিথি হৈ গৈছিলোঁ টিহুলৈ । তাত দেখিলো
অন্ততঃ তিনিলাখ মানুহ । কামৰূপৰ এঁতিহ্যৰ সৈতে খাপ খুৱাই তেওঁলোকে খোজ পেলাইছিল, হাঁহিছিল,
গীত-মাত, কবিতা শুনিছিল আৰু দুইলাখ টকাৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ কিতাপ কিনিছিল । কম কথা নহয় ।
২ লাখ ! তাৰে মাত্ৰ চাৰে তৈৰ হাজাৰ টকাৰ কিতাপ আছিল চৰকাৰী । প্ৰকাশন পৰিষদৰ । তাৰ মানে
বাকীখিনি কিতাপ কিনিছিল বেচৰকাৰী প্ৰকাশকে ছপোৱা ? ই সঁচাকৈয়ে কামৰূপৰ জনসাধাৰণৰ সাহিত্য-
প্ৰেমৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন ।

মই কেইবাখনো সাহিত্য সভাৰ অধিবেশন দেখিছোঁ, পিছে টিহুৰ সাহিত্য সভাৰ অধিবেশন অনন্য।
অনন্য--সৌন্দৰ্য্যবোধত, অনন্য--সাহিত্য প্ৰেমত আৰু অনন্য -- আতিথ্যত।

জয় টিহু ।”

(বিঃ দ্ৰঃ-- এই লেখাটি সম্পূৰ্ণ ৰূপে গীতটিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখ! ।)

টিহু হ’ল তোমাৰে নামে, হওক আনন্দ তোমাৰ
লখিমী পথাৰৰ পৰা কৰোঁ নমস্কাৰ হৈ ।

বড়ো ভাষাৰ ‘ডিহু’শৱদ হে, বিষ্ণু ৰাভাই কোৱা
ডি’ মানে পানী আৰু 'হু’ মানে বোৱা হে ।
“‘ডিহু’ ক্ৰুমে টিহু’ হ’ল হে, টিহু নদীৰ পাৰে
বাণীকান্ত কাকতিয়ে কয় বাৰে বাৰে হে ।

ভূটান গিৰিৰ পাদ দেশত হে, আছিল এখন বিল
তাৰে পৰা ভালুক ডঙা বৈ আহিছিল হে ।
শিংৰা নদী নাম ধৰি হে, কিছুদূৰ ব’লে

এহি অঞ্চল ভ্ৰমি ভ্ৰমি ন-খন্দাত মিলিলে হে ।
টিছু নদী সৰু নদী হে,এ হ’লে কিনো হ’ল
জলধাৰাৰ পাৰে মহান কৃষ্টি পৰি ৰ’ল হে ।

টিহু নদীৰ দুয়ো পাৰে হে,জীৱন দিয়া সাৰ
সোণালী ধান শস্য আৰু আৰু সৰিয়হ অপাৰহে ।

উত্তৰে শোভি আছে হে, এ ভূটান পূৱ ক্ষেত্ৰ
দক্ষিণতে বৈ আছে বাবা ব্ৰহ্মপুত্ৰ হে ।
বৰমা, আখৰা স্থান হে: পূৰ্ব দিশত আছে
পশ্চিমে বজালীৰ কিছু অংশ বিৰাজিছে হে।

টিহু নগৰ কেন্দ্ৰ কৰি হে, মুঠ মৌজা সাতোখান
বাস কৰে জনজাতি নানা জাতিৰ মন হে ।
‘বাগ্‌চা’ শব্দই ভুটীয়া ভাষাৰ দুৱাৰমুখ বুজায়
উত্তৰে ‘বাস্কা’অঞ্চল সেয়ে নাম পায় হৈ ।
চতুৰ্দ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাত হয়, ভোট-বড়োৰ ৰণ
প্ৰমাণ ৰূপে ‘বৰবৰী’ৰ হয় নামকৰণ হৈ !

মঠ-মন্দিৰ-সত্ৰ-দৈৱালয় আছে নানা বিশ্বাসৰ
শাক্ত-বৈষ্ণৱ-শৈৱ ভক্তৰ এহি স্থানেঘৰহে ।
গন্ধৰ্ব ৰায়ক আজ্ঞা দিলে হে, এহে গুৰু মাধৱদেৱে
মনোহৰে আজ্ঞা পালে এ, শ্ৰীদামোদৰ দেৱৰ
সেয়ে হৈছিল স্থাপনা শিঙৰা সত্ৰৰ হে ।

সন্তদেৱে পাতি দিলা হৈ, সঙম্কধেলী গাওঁ সএ

সন্ত মাধৱ কন্দলীৰে তৃতীয়জন পুত্ৰ হৈ ।
শঙ্কৰদেৱৰ সময়ৰে হে, বাসুদেৱ চোধুৰী

সৎ সঙ্গী সত্ৰ পাতে গুৰুক প্ৰণাম কৰি হে ।
তেঁৱে কৰে প্ৰতিষ্ঠা হৈ, তাতে বাসুদেৱ বিগ্ৰহ
আহ্োমস্বৰ্গদেউৰ পালে সহায় আগ্ৰহ হে ।

দুশ পুৰা মাটি দিলা এ, ৰাজা নৰনাৰায়ণে
শিৱসিংহই মানি ল’লে হৰবিত মনে হে ।
নিষ্পিখেৰাজ ধমেত্তিৰ হৈ, মাটি দিছিলে ইংৰাজে
সেহি সত্ৰত গুৰুসেৱা আজিও বিৰাজে হৈ ।

ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীৰ হে এদিন সূতিকা ৰোগ হয়
ভৱকান্ত ভটাচাযহি কৰেনিৰাময় হে ।
শিৱসিতহ স্বৰ্গদেৰে হে তুষ্ট হৈ অতি

তামৰ ফলি কৰি দিলা আৰু দিলা মাটি হে ।

খানাৰ মাজ সত্ৰখানি এ, পৱিত্ৰ দামোদৰী
শ্যামৰায়ৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আছেই প্ৰচাৰিহে ।
শাক্ত ধৰ্মৰ নিদৰ্শন এ, বহু কালি মন্দিৰত
কঠাল মূৰা, পাটিকৰা, মথুৰাপুৰ গাওঁত হে ।
হাৰিভাঙাৰ কামাখ্যা এ, য’ত শক্তি পূজা হয়
হেলৈচা পাৰাৰ বিষ হৰিত ভক্তই আশীষ লয় ।
স্থানে স্থানে শৈৱ ধৰ্মৰ এ, হে নিদৰ্শন চোঁৱা

প্ৰমাণ আছে ভদ্ৰকুচি পৰমাণ খোৱা হৈ ।

আহোম ৰজাৰ দিনতো এ, বহু পুখুৰী খনাই

টিহু অঞ্চল সজাইছিলা তৃষ্ণা গুচুৱাই ।

টিহু থানাৰ মাজ সত্ৰৰ এ, কাঠৰ বিগ্ৰহ ধৰি

ধাতুৰ গঢ়া বুলি মানে নিলা চুৰ কৰিহে ।

পিছে কাঠৰ বুলি জানিযা এ,হাতখতন ভাঙিলা

সেই কাঠৰ বিগ্ৰহ আজিও সত্ৰত শোভা পাইলা হে ।
আৰু কত বুৰঞ্জী হে: টিহুত লকাই আছে

আজিৰ সভাৰ পণ্ডিত সৱে উদ্ধাৰিব পাছেহে ।

দুই কুৰি তিনি বছৰ হ'ল আজি সাহিত্য সভাৰ
তাতে আহি ধন্য হয ভূপেন্দ্ৰ গীতিকাৰহে ৷
নীৰৱ সাধক পণ্ডিত প্ৰবৰ এ, শ্ৰী শৰ্ম্ম যজ্তেশ্বৰে
আজি, অসমীয়া সাহিত্যৰ দিগ্‌দৰ্শন কৰে হে ।
সাৰদা বৰদলৈ আজি হে আমাৰ পৃজ্য নাট্যকাৰ
ৰাম দাসে গুৰি ধৰে গল্প লিখোঁতাৰ ।

আজি মালিক বহে, কবি বহে হে,নৱ পদ্মভূষণ
নিৰ্ম্মল প্ৰভাই হাঁহি আছে শুৱাই সভাখন ।

(আকৌ), মালিক বহে,নৱ বহে এ আৰু বহে নিৰ্মল প্ৰভা

হিন্দু মুছলমান বহে, বহে বড়ো ৰাভা হে ।
সুভাষ মুখোপধ্যায় আজি হে আমাৰ মাজত আছে
বঙ্গ অসমৰে সেতু কৱিতাৰে ৰচে হে ।

অসমৰে যোগ্য পুত্ৰ এ শ্ৰী ফকৰদ্দিনে
টিহু নগৰ নামিলেহি এক চক্ৰ বিমানে হে ।
বৰপেটাৰ প্ৰতিনিধি এ, শ্ৰী ফকৰুদ্দিন নাম
ৰাষ্ট্ৰপতি হৈয়ো কৰে টিহুকে প্ৰণাম হে ।

টিহু, দুই ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৭৬

‘গীতম্‌ বাদ্যম্‌ নৃত্যম্‌ ত্ৰয়ম্‌ সঙ্গীতমুচ্যতে’ । অৰ্থাৎ গীত, বাদ্য আৰু নৃত্য --এই তিনিও বিধ কলাৰ
সঙ্গত অৱস্থাই হ’ল সঙ্গীত । গীতৰ অধীন বাদ্য আৰু বাদ্যৰ অধীন নৃত্য । সঙ্গীত ভাল নোপোৱা মানুহ নাই ।
মানুহে সুখতো গীত গায় আৰু দুখতো গীত গায় । কিন্তু বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত দেখা যায় মানুহে আনন্দতহে গীত গায়,
নাচে । ভাৰতীয় আধ্যাত্মিক দৰ্শনত ‘কৰ্মই ধৰ্ম' বুলি কৰ্মক আগস্থান দিয়া হৈছে। শ্রমিক সকলে পেটৰ ভাত
মুঠিৰ বাবে শ্ৰম কৰে । শ্ৰমদানৰ যি শাৰীৰিক পৰিশ্ৰম তাত মানুহ ভাগৰুৱা হয় সঁচা, কিন্তু এই ক্লান্তিয়ে
মানুহক দুখী নকৰে; বৰং আনন্দহে দিয়ে । সৈয়ে শ্রমিক-বনুৱা, কৃষকসকলে আজৰি সময়খিনি গীত-বাদ্য-
নৃত্য ৰ যোগেৰে আনন্দ ফুৰ্তি কৰি কটায় । এই আনন্দই তেওঁলোকক দীৰ্ঘায়ু কৰে; চকুত জীয়াই থকাৰ
সপোনে জিলমিল কৰে । আনহাতে, সংস্কৃতি জীয়াই থাকে সৰু মানুহৰ মাজতহে । শ্রমিক সকল সংস্কৃতি
প্ৰেমী,উৎসৱপ্ৰিয় । চাহ বাগিচাৰ শ্রমিক সকলে ভাদ মাহত কৰ্ম পূজা কৰে । বু্মুৰ নাচে। আহিনত দূৰ্গা
পূজা কৰে । এই উৎসৱ সমূহত তেওঁলোকে গীত নৃত্যৰ মাজেৰে আনন্দৰ প্ৰাচুয্য লভে । কিন্তু, নৃত্য-গীত-
বাজনা কেৱল আনন্দ বিনোদনৰ মাধ্যমেই নহয়; ই সম্মজ পৰিবৰ্তনৰ, বিপ্লৱৰো অস্ত্ৰ ।

ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনতো জনতাৰ অন্তৰত দেশপ্ৰেমৰ ভাব জাগ্ৰত কৰিবলৈ, জনজাগৰণ
আনিবলৈ আৰু আন্দোলন তীব্ৰতৰ কৰিবলৈ অলেখ দেশ প্ৰেমৰ গীত ৰচিত হৈছিল । সেইবোৰ ভলণ্টিয়াৰ
সকলে গাৱে গাঁৱে ঘূৰি ঘূৰি গাই জনসাধাৰণৰ মাজত দেশ প্ৰেমৰ বীজ সিচি দিছিল । জ্যোতিপ্ৰসাদৰ ‘বিশ্ব
বিজয় ন জোৱান’, ‘জননীৰ সন্তান জাগা’, ৰাভাৰ ‘অ’ অসমীয়া ডেকা দল,আজি তোৰ তেজাল বদন মলিন
কিয় হ'ল’”ইত্যাদি তাৰ উদাহৰণ । নৃত্য গীতৰ মাজেৰেই সূচনা হয় বিপ্লৱৰ--সমাজ পৰিবৰ্তনৰ, পুৰণিক ভাঙি
সৃষ্টি কৰিবলৈ নতুনৰ; -- শোষণকাৰীক উ ফৰোৱাৰ, স্বেচ্ছাচাৰী শাসকক এশিকনি দিয়াৰ, মুখা পিন্ধা ভণ্ড
শাসকৰ মুখা খোলাৰ । ১৯১৭ চনত ৰাচিয়াৰ শ্রমিক আৰু কৃষক সকলে মাৰ্ক্স আৰু এঞ্জেলচৰ দ্বাৰা
অনুপ্ৰাণিত হৈ স্বেচ্চাছাৰী জাৰ নিকোলাচৰ বিৰুদ্ধে বিপ্লৱ কৰে । ফলত, ৰাছিয়াত সমাজতন্ত্ প্ৰতিস্থা হয়৷
ইয়াৰ পিছত চীনতো সমাজতন্ত্ প্ৰতিস্থা হয় । অসমতো তৈল, কয়লা আদি উদ্যোগ সমূহ আৰু প্ৰধানকৈ চাহ
বাগিচা সমূহত লাখ লাখ শ্ৰমিক আছে; খাটিখোৱা দিন হাজিৰা কৰা শ্রমিক,মজদুৰ, দুখীয়া কৃষক আছে।
এওঁলোকৰ জীৱন নিবাঁহৰ মানদণ্ড তেনেই পুতৌ লগা । শিক্ষা-দীক্ষা হীনতাৰ বাবে তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ
প্রতি চলি থকা অন্যায়, শোষণ, দমনৰ প্ৰতিবাদী ভাষা নেজানে । সেয়েহে গায়ক, গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে
তেওঁলোকক নিজৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি সজাগ কৰি দি প্ৰাপ্যৰ দাবীত পুঁজিপতি, মালিক, শাসক, নেতাৰ বিৰূদ্ধে
বিপ্লৱ কৰিবলৈ এই গীটিৰে উদগনি দিয়ে। তেওঁ কয় যে, ঢাক্‌ কৈৱল বাদ্যযন্তুই নহয়;ই হ’ল নিষ্পেষিত,
দৰিদ্ৰ জনতাৰ প্রতিবাদ সাব্যস্ত কৰণৰ এক শানিত অস্ত্ৰ ; সমাজ পৰিবৰ্তনৰ আহিলা। প্ৰতিজন নিপীড়িত
শোষিতৰ হৃদয় গহ্বৰত শুপ্ত হৈ আছে উদ্‌গীৰণময়ী জ্বালামুখী । গতিকে, নিজৰ হিন্মত হেৰুৱাই মুখৰ ভাষা,
বুকুৰ আশা বন্ধকত থৈ কংকালসাৰ হৈ আৰু কিমান দিন এনেদৰে তোমালোক জীয়াই থাকিবা ? তোমালোকে
পালৰ ভৈডা নহৈ তেজাল ঘোঁৰা হোঁৱা । তেজাল ঘোঁৰাৰ চিঞৰ মাৰি এখন নতুন সমাজ গঢ়াৰ পণ কৰাঁ।

ঢাক হ’ল শোষকৰ বস্ত্ৰ কাঢ়ি নাঙঠ কৰা অন্ত । এই অস্ত্ৰেৰেই যুগ যুগ ধৰি ‘আকাশ পৰশা ক’লা
শিলবোৰ’ চূৰ্ণ কৰি নতুন সমাজ গঢ়িব লাগিব । শোষিতই নিজ হাতেৰে শুকান মাটি খান্দি সৰু সৰু শিলেৰে
সেন্দুৰী আলি বান্ধিব লাগিব আৰু সেই আলিয়েদি যুগৰ সভ্যতা আগবাঢ়িব । শোষণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে, অত্যাচাৰীৰ
বিৰুদ্ধে,দমনকাৰীৰ বিৰুদ্ধে, শ্রৰমিক,দৰিদ্ৰলোকে ভোগা নিৰ্য্যাতনৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ মানুহক অনুপ্ৰাণিত
কৰা হাজৰিকাদেৱৰ বিদ্ৰোহী গীতবোৰ বুলেটতকৈও শক্তিশালী ।

ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাকেই বজালি ।
লাখ লাখ লাখ লাখ
তহঁত থাকিও একো নেপালি ।

খাটি খোৱা তহঁতবোৰক দোস্ত ব্বৰিলৈ
কুবুদ্ধিৰে দৈত্যবোৰে তেজ শুহি লয়।
যুগে যুগে ঠগ্‌ খাযো নুবুজা হ’লি
(আৰে) ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাক্‌

খালী ঢাকেই বজালি !

মুখৰ ভাষা বুকুৰ আশা বন্ধকত থলি
সেই বাবে কেঁচা যৌৱন নিশা বেচিলি

(আৰে) ঢাক হিম্মত বিলাক হেৰুৱাই ক’লৈ পলালি

(আৰে)

ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাক্‌
ঢাক্‌ ঢাক্‌ খালি ঢাকেই বজালি ।

ভৈড়াৰ পালৰ দৰে আজি বাচি কিয় আছ ?
এন্ধাৰ এন্ধাৰ গলিৰ মাজত ক্ষণ গণিছ
আজি ভেডা নহৈ তেজাল ঘোঁৰা কিয় নহ'লি
ঢাক্‌ ঢাক্‌ ঢাক ঢাক্‌

ঢাক্‌ ঢাক্‌ খালী ঢাকেই বজালি ।

জন অৰণ্য ধোদ জঘন্য, পুঁজিপতি ধন্য
বনুৱা পণ্য গণ্য মান্য সমাজো অনন্য ।

এই মুখা পিন্ধা বৰ মানুহক প্ৰণাম কৰিলি;
নাই নাঁই,নাই নাই,নাইডয়

তোৰ ইজ্জত মাৰিলি ।

ঢাকৃতো মাথোঁ বাজনা নহয়

ঢাক্‌ তঁহতৰ অস্ত্ৰ
শোষকহঁতক নাঙঠ কৰ

কাঢ়ি সিঁহতৰ বস্তু ।

(এক) নতুন সমাজ গঢ়িবলৈ পণ কৰিলি ।

কথাঃ কৰিলিনেনাই ?
(চিঞৰ) কৰিলোঁ ।
(তৈনে) জাগ্‌ জাগ্‌ জাগ্‌ জাগ্‌

তেজাল ঘোঁৰাৰ চিঞৰ মাৰিলি
এক নতুন সমাজ গঢ়িবলৈ পণ কৰিলি ।

ৰচনা ; কলিকতা, ১৯৭৭

মানুহ মাত্ৰেই এক ইশ্বৰ, আল্লা বা গদৰ সন্তান । ভগৱানে জাতি, ধৰ্ম বা বৰ্ণৰে বিভাজন কৰি মানুহক
পৃথিৱীলৈ পঠোৱা নাই । জাত-পাত কৰ্ম অনুসাৰেহে; জন্মগত ভাবে যে নহয়, -- গীতাৰ চতুৰ্থ অধ্যায়ৰ তেৰ
নম্বৰ শ্লোকটোত তাৰ উল্লেখ এনেদৰে আছে --- চাদুৰ্বাণ্যাং ময়া সৃষ্টং গুণ কৰ্ম্ম বিভাগশঃ । তস্য কত্তুৰিমপি
মাং বিদ্ধয কৰ্ত্তাৰমব্যয়ম্‌।।’ (মোৰ দ্বাৰা গুণ আৰু কৰ্ম্মৰ বিভাগ অনুসাৰে চৰ্তুবৰ্ণ সৃষ্ট হৈছে । ইয়াৰ ময়েই
সৃষ্টিকাৰক হ’লেও মোক অব্যয় অকৰ্তা বুলি জানিবা )। সম্প্ৰতি ধনী-দুখীয়া, উচ্চ-নীচ, জাত-পাতৰ ভৈদা
ভৈদত সমাজখন ঘুণ্ডলা উঠিল। ধনেই ধৰ্মৰ মূল হ’ল । দুৰ্বলীৰ ওপৰত বলীৰ আধিপত্য আৰু খাটিখোৱা
লোক প্ৰতিপত্তিশালীৰ বশীভূত হ’ব লগীয়া হৈছে । কিন্তু, প্ৰত্যেক মানুহৰে বুকুত আছে এবুকু আশা,
উচ্চাকাঙ্ক্ষা। ভাল খাবলৈ, ভাল পিন্ধিবলৈ, মূৰ তুলি আকাশ চাবলৈ প্রত্যেকেই বাঞ্ছা কৰে ! সকলো
মানুহে একেখন আকাশৰ তলতে থাকি, একে বায়ু সেৱন কৰিছে, একে পানী খাইছে । সকলো মানুহৰ
তেজত হিমোপ্লোবিন বা লোহিত কণিকা আছে বাবে তেজৰ বৰণ ৰঙা । গতিকে মানুহৰ মাজত ভেদাভেদ
অৰ্থহীন । চাহ বাগানত সেউজীয়া সোণ উৎপাদিত হয় । সেউজীয়া ৰঙে ‘আশাবাদ’ক সূচায় । বাগানৰ মজদুৰ
লোকৰ দিলতো প্ৰেমৰ বীজ অঙ্কুৰিত হয় । কেতিয়াবা বাগানৰ সুন্দৰী গাভৰুৰ ৰূপ মাধুৰীত বিয়াকুল হৈ
মালিক পক্ষ বা বিষয়া শ্ৰেণীৰ লোক প্ৰেম সাগৰত বুৰ যায় । কিন্তু, এয়া চিৰাচৰিত ভদ্ৰ সমাজৰ অলক্ষিতেহে
হয় । আপোন কৰি লোৱাৰ ছল কৰি আজলী সুন্দৰীৰ ৰূপ যৌৱন, বুকুৰ মাধুৰী শুহি খাই সন্তীয়া ভৈমৰ
ফিতাহি মাৰি প্ৰবঞ্চনা কৰি এৰি থৈ গুচি যায় ! আজিৰ নতুন মানুহে কয়,--মানুহৰ মাজত সৰু-বৰ, ধনী-
দুখীয়া, উচ্চ-নীচ ভৈদা ভৈদৰ স্থান নাই । বৈষম্যই সমাজত বিষবাষ্প বিয়পায় । এই অসমত যিমান মানুহ
আছে এক মাতৃৰ সম্তান;--ভাই ভাই । গতিকে আমি আটাইয়ে মিলি পুৰণি পৃথিৱীৰ ক’লীয়া ৰং আঁতৰাই
ধম্ধমাধম্‌ মাদলৰ তালে তালে নতুন ৰঙেৰে সমাজখন সুন্দৰকৈ সজাওঁ আহাঁ ।
ধম্ধমাধম ধৰম্ধমাধম্‌
জীৱন মাদল বাজে
আজি নতুন নতুন মনৰ মানুহ
নতুন ভাবে সাজে !
গিজিতা গিজাওঁ গিজিতা গিজাওঁ
ৰঙা জবা ফুল
ছটো বড়ো গৰীৱ নাই
নাই জাতি কূল ।
ওপৰ মহল নীচৰ মহল কোনো বিভেদ নাই
এই আসামত যিমান আছোঁ সবে ভাই ভাই ।
চাহ বাগানত সবুজ সবুজ সোণা পৰি ৰয়
মনৰ মানুহৰো দিলত প্ৰেমৰ খেতি হয়।
আচমান এক এক দুনিয়া সবৰ খুনেই লাল
সবে মিলি দুনিয়াটোকে সজাই দিয়া ভাল ।

বোলছবি £ নিয়তি, ১৯৭৮

ন ঢ় গু ৰ ন: ন ৰণ:
ভু. ই) তিনিভাগত ভিন; কুট নিওঁ ৪ গিৰ বল

ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰ দুটি নানা জাতি উপজাতিৰ মহা সমন্বয়ৰ পীঠস্থান। যুগে যুগে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ঠাইৰ
পৰা এই দেশলৈ প্ৰৱজন ঘটিছে আৰু বৰ্তমানো ঘটিয়েই আছে । মোগল, পাঠান, আৰ্য্য, নিগ্ৰৌয়ড, মঙ্গোলীয়,
অষ্ট্ৰিক, চাওতাল, ওৰাং, মুণ্ডা আদি জাতি উপজাতিৰ সমস্বয ক্ষেত্ৰ এই অসম ভূমি । সময়ে সময়ে পদ্মা নদীৰ
ভয়াবহ প্ৰাকৃতিক, অৰ্থনৈতিক, সামজিক, ৰাজনৈতিক ধুমুহাত ক'ড হিন্দু, কত মুছলমান, ৰৌদ্ধ, চাংমা, হাজঙক
উটুৱাই আনি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰ পোৱালেহি ৷ এদিন মনৰ দুখত পল্নাৰ পাৰৰ পৰা অহা হাৰাধনে গাইছিল --
‘পদ্মার তৃফান উড়াইয়া নিল আমার সুখেৰ ঘব, উজান ঠেইলা আইলাম আমি লোহিত্যরে চব ।’ সেই সুৰটিটেই
ড০ হাজৰিকাদেৱেও বিনালে-- ‘পদ্মাৰ ধুমুহাই উৰুৱাই নিছিলে হে’ আমাৰ সোণৰ ঘৰে-বাৰী, এ’ উজনি
পানীতে সাঁতুৰি পালোঁহি বৰ লুইতৰ চাপৰি ৷’ --ইয়াৰ কাৰণ হ'ল প্ৰৱজন । ৰবিন্দ্ৰ নাথৰ ‘ভাৰত তীৰ্থ'
কবিতাত এনেদৰে কৈছে --"'আমি নেজানো, দুবৰি স্ৰোতে মানুহক ক’লৈ লৈ যায় । আমি সেয়ে দিব লাগিব।
ল’ব লাগিব । মিলাব লাগিব । মিলিব লাগিব। জীণ যাব লাগিব ।’ অৰ্থাৎ ভাৰতীয় মহাসমন্বয়ৰ বাটত
আগবাত্লি লাগিব । অসম নানা জাতি-জনজাতি-ধৰ্ম সম্প্ৰদায়ৰ মিলন ভূমি । এইটো সত্য যে অসমত আজিলৈকে
সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ হোৱা নাই । এই ভূখণ্ডলৈ বাগদাদৰ পৰা আজান ফকীৰ আহিল, দিত্্ণীৰ দিলবৰ আৰু
দোচাই আহিল,আহোম, বাৰভূঞা সকল, গুজৰাটৰ মাৰোৱাৰী, পঞ্জাবী আহিল । থলুৱা কিৰাত পুত্ৰ বিষ্ণু ৰাডা
আৰু কনৌজৰ ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ৰ ফণি শম লগ হ’'ল--অসমীয়া ভাষা-সংস্কৃতিক নতুন ৰূপ দিলে। জ্যোতি
প্ৰসাদে নিজকে অসমীয়া বুলি দেহে মনে অসমীয়া জাতিৰ হকে খাটি সগৌৰৱে ক'লে -- ‘মই অসমীয়া
শৰাইঘাটৰ চোকা তৰোৱাল লওঁ লাচিতৰ । সামায মৈত্ৰ্ৰীৰ মযে ৰণুৱা, চাহ বাগিচাৰ ময়ে বনুৱা, ন-অসমীয়া
মৈমনচিঙিয়া, থলুৱা নেপালী, নৃত্য কুশলী মণিপুৰী মই ।’ মানুহৰ মনৰ ভাব বিনিময়ৰ মাধ্যমটো হ'ল ভাষা ।
ইখন দেশৰ মানুহে সিখন দেশৰ ভাষা বুজি নাপায । কিন্তু মৰমৰ ভাষাৰ আখৰ নাই । মৰমৰ ভাষা হৃদয়েহে
বুজে । সেয়ে ইজনৰ দুখ-দূৰ্গাতৰ সমযত সিজনে কাষত থিয় হৈ এষাৰ মাত দিয়াটো, দুৰ্যোগৰ সময়ত ইখন
দেশে সিখন দেশক সহায় কৰাটো মানৱতাৰ কথা ।
কিন্তু, আজি অসমত কৃষিভূমি হাস পাইছে, বনাঞ্চল সমূহতো বেদখল হৈছে৷ আনকি ইগা- চৰণীয়া
পথাৰ এখনো নাইকিয়া হ’ল;--সকলো ভগনীয়াৰে পূৰ। এনেদৰে চলিব লাগিলে দেশৰ সন্তানসকলে খাদ্য-
বস্ত্ৰ-বাসস্থান আৰু কৰ্ম সংস্থানৰ অভাৱ ভোগ কৰিব লাগিব । আৰু বিদেশীয়ে এদিন স্বদেশীক দেশৰ পৰা
বিতাড়ণৰ ব্যবস্থা হয়তো ল’ব । এইবোৰ কাৰণতে সময়ে সময়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ বক্ৰিমান হয় । গতিকে সময়
থাকোঁতেই যদি সমূচিত ব্যৱস্থা লোৱা নহয় ইয়াৰ শাস্তি ভোগ কৰিব লাগিব নিদেষী নৱ প্ৰজন্মই ।
এই গীতটো হাজৰিকাদেৱে ৰচিছিল ১৯৬০ চনৰ ডাষা আন্দোলনৰ সময়ত, ৰঞ্জিত বৰপুজাৰী সূৰ্য
বৰাক কটাৰ পিছত অসমীয়া ৰঙালীৰ মাজত বিৰোধৰ শাম কটাই শাস্তি ঘূৰাই অনাৰ উদ্দেশ্যে আৰু হেমাঙ্গ
বিশ্বাসৰ সহযোগত সঙ্গীতালেখ্য আকাৰে যুগুতাই জয়ন্ত হাজৰিকা, খগেন মহন্ত, দিপালী বৰঠাকুৰ আদিৰ
সৈতে গোটৰ্টেই অসমতে গাই ফুৰিছিল। দলটোত খাচী, নগা আদি ছাত্রও আছিল । হাজৰিকাদেৱে উঃ পূঃৰ
তেৰটা ভাষাত গীত গাইছিল । সেই সংগীতালেখ্য খনকে ১৯৬১ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত ‘হাৰাধন-ৰংমনৰ কথা’
নামেৰে ‘এপিক থিয়েটাৰ’ এখন অসমীয়া বিহু আৰু ভাটিয়ালীৰ সুৰৰ সংমিশ্ৰণত ৰঞ্জী ষ্টেডিয়াম, পশ্চিম বঙ্গ,
গণনাট্য সংঘ উৎসৱত পৰিবেশন কৰিছিল ! সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল হেমাঙ্গ বিশ্বাসে আৰু নৃত্য পৰিচালনা
কৰিছিল ভূপেন হাজৰিকাৰ পত্নী প্ৰিয়ম হাজৰিকাই । পিছত গীতটি পলাশৰ ৰং বোলছবিত দিয়ে ।
পদ্মাৰ ধুমুহাঁই উৰুৱাই নিছিলে
হৈ’আমাৰ সোণৰ ঘৰে-বাৰী
এ’ উজনি পানীতে সাঁতুৰি পালোঁহি

বৰ লুইতৰ চাপৰি ।
আকৌ বান্ধিম ঘৰ আকৌ গামেই গীত
আপোন হাতে অসম গঢ়িম শাঁত কৰিমে চিত ।

মনৰে বননিত সমনীয়া, চেনেহৰে নিজৰা
পানীকেহে এটুপি পিওঁ

পোৰাকৈ ভেটিতে অ’চেনাই
তুমিনো ঘৰে বান্ধা

আমি টঙাল তুলায়ে দিওঁ ।

ভাষা নুবুজিও যুগৈ যুগে আহে
মানুহে মানুহৰ পিনে

মৰমৰ ভাষাৰে আখৰ নাইকিয়া
এ’ বুজিব খুজিলেই চিনে ।

পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি
পীৰিতি মিঠা চুৰা দৈ

পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি
পীৰিতি বোৱা বোৱতী নৈ

পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি
পীৰিতি ওৰে জীৱন থাকিব বৈ ।

তুমিয়ে ময়ে দেশখন গঢ়োঁতে
যদিহে কেঁচা ঘাম সৰে
দুয়োৰে ঘামৰে মিলনে দেখিবা
বুৰঞ্জী ৰচনা কৰে ।

গংগা, পদ্মা, কৃষ্ণা, গোদাবৰী
ব্ৰহ্মপুত্ৰ, কাবেৰী

সবে মিলি ভাৰত মহাসাগৰলৈ যায়
ৰঙতে বাগৰি বাগৰি

গংগা, পত্মা, কৃষ্ণ, সোৱণশিৰি
ব্ৰহ্মপুত্ৰ, কাবেৰী

সবে মিলি ভাৰত মহাসাগৰলৈ যায়
ৰঙতৈ বাগৰি বাগৰি ।

পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি
পীৰিতি মিঠা চূৰা দৈ
পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি
বোৱা বোৱতী নৈ
পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি
ওৰে জীবন থাকিব বৈ । _, বোলছবি ঃ পলাশৰ ৰং, ১৯৭৬

পলাশ ফুল যৌৱনৰ প্ৰতীক; প্ৰেমৰ প্ৰতীক । বসন্তৰ সেউজীযা বননিত বিশেষকৈ ফাগুন-চ'তত

পলাশৰ ৰঙা ৰঙে আকাশ ৰাঙলী কৰে । আকাশত জুই জ্বলে । ডেকা গাভৰুৰ মনো ৰাঙলী হয পলাশৰ দৰে।
যৌৱনৰ বলিয়া বানত উটি ভাহি ফুৰে। কমোৱা তুলা হৈ মন উৰি যায বুকুৱে বিচৰা জনৰ কাষলৈ; ---মৰম
দিবলৈ,মৰম লবলৈ । কাৰণ প্ৰেম ভালপোৱা গুপুতে নেথাকে । ত্েকা বা গাভৰুৰ চকুৰ চাৱনিত সেই কথা
ধৰা পৰে । মনত যিমান কথা থাকে কবলৈ প্ৰিয়জনক কৈ কৈ শেষ কৰিব নোৱাৰি । সাত দিন সাত ৰা
কলেও ওৰ নপৰে । প্ৰেমে বিচাৰে মিলন । মিলন নহ লৈ প্ৰেম স্থায়ী নহ্য । কিন্তু বিচৰাটো পোৱাটো ইমান
উজু নহয় । বাধাৰ প্ৰাচীৰ ৰূপে থিয় হৈ আছে সমাজ । কেতিয়াবা কৈতিযাবা জাতি কূল, গৰীব-ধনী, উচ্চ-নীচ,
বংশ মযাদা, পৰিয়ালৰ আশা আকাঙ্ক্ষা, আভিজাত্যৰ ভৈম আদিয়েও বাধাৰ প্ৰাচীৰ হৈ থিয় হয় । এই বাধাৰ
দুকূল ভাঙি সমাজ নৈ সাঁতুৰি পাৰ হোৱাটো তেনেই উজু নহয় । হিয়াৰ প্ৰতি হিযাৰ যি আকৰ্ষণ, অর্থাৎপ্ৰকৃত
প্ৰেম আৰু মানুহৰ প্ৰতি মানুহৰ মৰমৰ দ্বাৰা এই দানৱী বিভেদবোৰো এদিন পৰ'জিত হ’বই হ'ব ।

পলাশৰে ৰং কোনেনো সানিলে

এই মিঠা সেউজ বননিত

আৰু তোমাৰ কোমল চাৱনিত

জীৱনৰে ৰং পলাশে সানিলে

কোমল কোমল ঘাঁহনিত

আৰু তোমাৰ বুকুখনিত---

যৌৱনৰে এই বলিয়া বানত

তুমিয়ে ময়ে সাঁতোৰোঁ আহা

মৰমৰে এই এনাজৰীৰে

দুয়ো দুয়োকে বান্ধোঁ আহা

বান্ধ ভাগি গ’লে হেৰাব সৰগ

ধুমুহা আহিব ধৰণীত ।

মনে ভবা কথাটি নাথাকে গুপুত
আৰু কথা থাকিল বহুত

নোকোৱা কথাষাৰি

নোকোৱাকৈ থাকিলেও

ধৰা পৰে তোমাৰ চকুত

নীলা আকাশত আজি আউজি লৈ
হালিছে জালিছে পলাশৰে ফুল
ফুলতো নহয় এয়া মৰমৰে জুই
নেমানে মৰমে কোনো জাতি কৃল
দানৱী বিভেদক মানৱী চেনেহে
কৰিব এদিন পৰাজিত ।

বোলছাঁব £ পলাশৰে ৰঙ, ১৯৭৬

ড‘, ভূপেন হাজৰিকাৰ গাত সমগ্ৰৰ চমু বিয়েণ

ভূপেন মামাৰ গীতে মাতে

অসমীয়া ভাষাত শিশু সাহিত্যৰ মূল বিচাৰি গ’লৈ ৰামসৰস্বতীৰ ‘ভীম চৰিত’, শ্ৰীধৰ কন্দলীৰ ‘কাণ
খোৱা’ আদিকে পোৱা যায । ইয়াৰ আগতে শিশু সাহিত্য ৰচিত হৈছিল নে নাই তাৰ লিখিত প্ৰমাণ পোৱা
নাযায । আধুনিক অসমীয়া শিশু সাহিত্যৰ জন্ম হয় ‘অৰুণোদই 'ৰ পাতত ।ইয়াৰ পাছত জোনাকী যুগৰ পৰা
আজিলৈকে দেশ-বিদেশৰ বিভিন্ন সাধু, ভ্ৰমণ কাহিনী, মহৎ লোকৰ জীৱনী, বিজ্ঞানৰ নানা আৱিষ্কাৰকে ধৰি
অনেক শিশু সাহিত্যৰ জন্ম হৈছে । কিন্তু সেইবোৰৰ বেছি ভাগ প্ৰথম আখৰৰ সৈতে চিনাকী হোৱা শিশুৰ বাবে
নহয; কিশোৰে পঢ়িব পৰাহে । ইংৰাজীত ৰং বিৰঙৰ চিত্ৰ বিচিত্ৰ, ছবি আৰু পদ্যৰে (]২])৮1]]১) শিশুই
'আখৰৰ সৈতে চিনাকী হোৱাৰ সুবিধা থকা অলেখ কিতাপ আছে । অসমীয়া ভাষাত এনে পুথি তাকৰ ।
সম্প্ৰতি সৰ্বশিক্ষা মিছনৰ দ্বাৰা কণ কণ মইনাহঁতক নাচি বাগি-গাই শিক্ষা দানৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে । শিশুৰ
মানসিক বিকাশৰ উৎকৰ্ষ সাধনৰ উদ্দেশ্যে সত্তৰৰ দশকতে ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ৰং বিৰঙৰ ছবি, গীত
আৰু সুৰেৰে নাচি বাগি গাব পৰাকৈ এই পুথিখন ৰচনা কৰে । এই পুথিখনতো যৃুক্তাক্ষৰৰ সমাহাৰ ঘটাত
প্ৰথম আখৰৰ সৈতে চিনাকী হোৱা অকণিযষে নিজে পঢ়া সম্ভৱ নহ্য । সেযে শিক্ষক শিক্ষযত্ৰী বা অভিভাবকে
গীতেৰে সুৰেৰে নাচি ৰাগি গাই শিকালে শিশু সকল উপকৃত হ'ব । গীতটিৰ প্ৰথম চৰণতে শিশুক নিজ ৰাজ্য
‘অসম'ৰ সৈতে পৰিচয কৰাই দি ।পছলৈ অসমৰ জয় আৰু ভাৰতৰো জয় কামনা কৰি শিশু মনত দেশ প্ৰেমৰ
ভাব জাগ্ৰত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা দেখা যায় । ইয়াৰ পিছত অসমৰ নানা ঠাঁই আৰু সেই ঠাইৰ বিশেষত্বৰ সৈতে
শিশুক পৰিচয় কৰাই দিযা হয । ইয়াৰ উপৰিও বুৰঞ্জীৰ জ্ঞান, আমাৰ খাদ্য সম্ভাৰ, ফল-মূল, ফুল, শাক
পাচলি, সাজ পোছাক, কৃষক আৰু কৃষি, অস্ত্ৰ, যান বাহন, জীৱ-জনস্তু-চৰাই কীট-পতঙ্গ, প্ৰাথমিক চিকিৎসাৰ
জ্ঞান, প্ৰাচীন স্থাপত্য ভাস্কয}, নানা খেল ধেমালি, সংস্কৃতি আৰু সংস্কৃতিৰ গুৰিয়াল সকল, বনাঞ্চল, কৰ্ম
সংস্কৃতিৰ প্ৰেৰণা, জোন তৰা, ৰামধেনু, মহাকাশ, এৰোপ্লেন, দুঃসাহসিকতাৰ প্ৰেৰণা আৰু জীৱন আৰু জগত
সম্পৰ্কে সমান্য জ্ঞানৰ আভাস দিয়া হৈছে যাতে শিশুৰ মানসিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহাযক হয় । সংখ্যা গণনাৰ
ক্ষেত্ৰতো শূন্যৰ পৰা দহলৈ নানা ৰস লগা কথাৰে মনোগ্ৰাহীকৈ বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু শূন্যৰ বিশালতাৰ
কথা৷ সুন্দৰকৈ বুজাই দিয়া হৈছে । ড০ ভূপেন হাজৰিকা এসময়ত শিক্ষক আছিল । তেওঁ ক্ৰমে বি বৰুৱা
কলেজ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিছিল । তেওঁ শিশু মনৰ পৰিপূৰক হোৱাকৈ কেবাটাও
শিশুগীত ৰচিছে। শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ হকে তেওঁ লিখি উলিয়ালে কাব্য ধৰ্মী এই গীতি কবিতাৰ পুথিখন । এই
পুথিখনৰ বাবে ১৯৭৮ চনত হাজৰিকাদেৱে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। পুথিখনৰ দ্বাৰা শিশুসকল উপকৃত
হ’লে ৰচকৰ মহান প্রয়াস সাৰ্থক হ’ব ।

অ’ হ’ল অসমৰ প্ৰথম আখৰ

অসমৰ অকণি অসমতে ঘৰ ।

আ-ই বোলে আহ্‌ আহ্‌ আহ্‌ মটৰ গাড়ী
তোৰ পেটত উঠি মই যাওঁ নলবাৰী ।
হস্থ'ইয়ে ভাল পায় ইলিহি মাছ
বিলাহী টেঙা খাই ঘূৰি ঘূৰি নাচ ।
দীৰ্ঘ-ক-ৰ দেখোন টিকনি দীঘল ডাঙৰ
নেদেখা ঙ্শ্বৰৰ ক’ত বাঘৰ ।
হস্ব-উ-ৱে বোলে উলখিনিৰ কি ৰং ভাই
অ’মা অ’মা ছুবেটাৰনাই ।
দীৰ্ঘফ-ক তেজপুৰলৈ মাতিছে উষাই

ড ভূপেন হাজৰিকাৰ গাত সমন্ৰন চমু নিশোনত

চিত্ৰলেখী নাচি আছেলিচু খাই খাই ৷
খ৷-ৰ কথা নক’বা বৰ হাঁহি উঠে

খমবিয়ে বা চাইকেলত উঠে নৈ নুঠে ?
এ-যায় নাজিৰালৈ এৰোপ্লেনত উঠি

ৰঙা নীলা বেলুনৰ কিমান ফুতি
এঁ-নামৰ চৰাযে এনিতম গায়

ৰৈ ৰৈ বান্দৰে গীতাৰ বজায় ।

ও থাকে ওৰাঙৰ ওচৰে ওচৰে

ওখ ওখ গছৰ পৰা ৰস গোল সৰে ।
ও-ৱে বোলে কণ পিতৌ ভৰিত দুখ পালি
ওঁ টেঙাৰ বল খেলি লেঙেৰা হলি ।
ক-ই বোলে কণ বাপু কম কল খাবি

কল খাই বাকলিটো বাদুলিক দিবি ।
খ-হই কয় খগেনটো ইমান খকুৱা

খাই খাঁই খাই খাই হ’ব পেটুৱা ।

গ-হ’ল গৰখীয়া গৰু চৰাই

গধূলি গান গাঁই বগৰি চোবাই ।

সঘ্ই কয ঘৰটোত ঘড়ী এটা আছে
পিছে,ভিতৰত এন্দুৰ এটাই বিহু নাচিছে ৷
ঙ-ই কয ডাঙৰীয়া খংটো কমাওক

বেঙৰ পোৱালিক বেঙেনা খুৱাওক ।
চ-ই বোলৈ চৰ খাই বাঘটে৷ পলাল

হাফ পেণ্ট খুলি গৈ টিকাটো ওলাল ।
ছ-ই কয় ছাগলীয়ে কি যে নাখায়

ছজনী ছোৱালীয়ে জিলাপী খুৱায ।

জ- বোলে জয় আই অসমৰ জয
অসমৰ জয় হ’লে ভাৰতৰো জয ।

ৰা ই বোলে বান ব্বন তৰোৱাল এৰি

বক বাক চলাওঁ সৰু ৰেল গাড়ী ।
ঞৰত্‌ কয় বৰ ভাল ওচমান মিঞা
আমাকো তিয়হৰ কলি এটা দিয়া ।
'উ-হ’ল তগৰ ইমান ধুনীয়া

কেৰ্কেটুৱাই তাতে উঠি পিন্ধিছে জাঙ্গিয! |
ঠ-ই বোলে জেঠীটোৰ ঠিকনাটো কি ?
ঠিক ঠিক্‌ ঠিক্‌বুলি কিয় মাতে সি ।
ড-হৈনো ডালিম গছ বতাহত হালে

পকি থকা ডালিম এটা ডালিমীয়ে খালে ৷
চ-পৰে ঢলি ঢলি মিছাকৈয়ে ভাই

ড', ভাপেন হাজৰিকাৰ গীত সমহ্ৰল চমু বিশোৰণ

ভণ্টিয়ে পানী ঢালে জোকাই জোকাই ।
ণ-টোৰ বৰ ভৈম, কাৰণ একো নাই
ৰণ কৰি কৰি সি সময় কটায় ।
ত-যায় তলে তলে তলাতল ঘৰ
অ’তপন আহচোন লেমটো ধৰ ।

থঁ- থ থৈ দে তোৰ বাহাদুৰি

লুঁইতখন পাৰ হচোন সাঁতুৰি সাঁতুৰি ।
দ-ই বোলে দমৰাই অমৰা খায়
দেৱেনে দমৰাক আখৰ শিকায় ।

ধ-হই বোলে ধনী মানুহ ধনৰ বলিয়া
ধাননিত কান্দিছে দুখীয়া কেঁচুৱা ।
ন-হই কয় নয়না আহ্চোন বাৰু
নাৰিকলৰ লাডু দিও আৰু দিও খাৰু ।
প-হ’ল পগলা পিং পং খেলে

পেঙত উঠি নাচি যায় বলটোৰ ফালে ।
ফ-ই কয় ফণী মামা থিয়েটাৰ কৰ
মানুহ একেজাতি চিৰাজৰ ঘৰ ।

ব-ই ব্ৰজনাথ শমাঁই বোলে
তৃংৰাজক খে দিছিল যাত্ৰাৰ বলে ।
ভ-ই বোলে ভালকৈ গা ভূপেন মামা
ভাল গান নাগালে নকৰোঁ যে ক্ষমা ।
ম-ই বোলে মুছলমান হিন্দুও একে
গান্ধীয়ে কৈছিল বাৰে বাৰে তাকে ।
ষ-ই কয় যঁতৰত সূতা কাটি যাওক
দুখীয়া মানুহেও চোলা এটা পাওঁক ।
ৰ-হই বোলে ৰঙ ৰং কিনিবা নো কোনে ?
মোনা ভঁৰাই আনিছোঁ কিনা মোনে মোনে
ল-হ'ল লাও আৰু বেঙেনা খা

বছৰে বছৰে বাঢ়ি বাঢ়ি যা ।

ৰ-হ’ল শেৱালি ইমান ফুলিছে
বুজিছোঁ বুজিছোঁ পূজা আহিছে। _
শ-হ’ল শাক আৰু পাচলিৰ বাৰী
ভণ্টিয়ে খন্তিৰে থাকে খুচৰি ।

ষ-হ’ল যাড় গৰু, খঙত বহি ললে
আঁতৰাব নোৱাৰাঁ পুলিচ নহ’লে ।
স-ই কয় সৰু সৰু তিল পিঠা ভাজোঁ
হ-ই বোলে হয় হয়, নহয় নকওঁ
আমাৰ ঘৰ হ’ল হয়বৰ গাওঁ ।

ক্ষ-ই বোলে লক্ষ্য তেজপুৰ মোৰ
জ্যোতি-বিষ্ণুৰ গীতে মাতে ভৰপূৰ ।
ভড- ক’লে গডটোৰে বেঁকাকৈ চালে
কাজিৰঙা নচলে গঁড় নহ’লৈ ।
ঢ-হ’ল বাঢ়নী চোতাল সাৰোঁ

জাবৰ সাৰি লৈ শেৱালি এৰোঁ ।
স্ন-ই কয় কিয়ে দাম এই সময়ৰ

বৰ বেগে গুচি যায সমযৰ শৰ ।
ত-হ’ল হঠাৎৰৈ গ’ল ৰেল
ল’ৰাহঁতে পাৰিছে পকা পকা বেল ।
ং-থাকে কলঙৰ দলং তলত
জুৰমনে জপংকৈ ধৰিলে জালত ।
ঃ-অঃ অঃ নেকান্দিবি ৰহ
আখৰৰ চকলেট খাই খাই লঃ ।

"_ চন্দ্ৰবিন্দুটো থাকে আকাশৰ গাত
তৰাটো উমলিছে জোনৰ কোলাত ।

০-হত’ল ৰসগোল্লা গোল গোল ভাই
শূন্যৰ দৰে বলী আৰু একো নাই ।

১ মানে মোৰ মা এজনী মা

যাৰ দৰে ভাল মা আৰু নাই যা ।

২- মানে মোৰ মাথোঁ দুখন ভৰি
বাঁইদেৱবে পিন্ধালে মোজা এযুৰি ।

৩ তিনি মানে মই আৰু মা-দেউতা
এই তিনিজনে মিলি পঢ়ো নেওঁতা ।
৪- চাৰি হ’ল চাৰিটা দুষ্ট কুকুৰ
চাৰিটাই নাচিছে বজাই নেপুৰ ।

৫- পাঁচ মানে ৰাজা, হিয়া, আৰা, টট,মা
পটা সন্দেশ পাঁচজনে খা ।
৬-ছয়ে কয় ছয়টা ভাটোবে নাচে
মেকুৰীয়ে তাকে দেখি গীত গাইছে ।
৭- সাত মানে ৰামধেনুৰ সাতোটা ৰং
সাতোটা শিয়ালৰ উঠিছে খং ।
৮-মানে আঠটা কুকুৰা পোৱালি
মৰমতে সাৱটিলে আজলী ছোৱালী ।
৯-ন মানে এক দুই তিনি চাৰি পাঁচ
ছয় সাত আঠ আৰু নটা মাছ ।
১০-দহ মানে এক দুই তিনি চাৰি পাঁচ
ছয় সাত আঠ ন দহখন বাছ । ৰচনা £ ১৭ জানুৱাৰী, ১৯৭৬

ড০ ভাগন হাজৰিকাৰ গাত সমন্ৰৰ চমু ৰিশ্লেনণ

মহিলা মহিলা

পুৰুষ আৰু নাৰী প্ৰকৃতিদেৱীৰ দুটি সন্তান । আমাৰ সামাজিক অনুষ্ঠান বিবাহ আদিত গীতেৰে পুৰুষে
নাৰীক আৰু নাৰীয়ে পুৰুষক জোকোৱা জুকি কৰি ফুৰ্তি তামচা কৰা দেখা যায । এনে গীতক যোৰা নাম বা
‘খিচা গীত’বোলা হয । এই গীতটিও সেই প্ৰকাৰৰে বুলিব পাৰি । অতীজৰে পৰা পুৰুষ সকলে নাৰীক ‘মগজ
ইীন’,যঘিমানে লাও ডাঙৰ নহওক পাতৰ তল’আদি তাচ্ছিন্যৰে নাৰীৰ স্থান যে পুৰুষৰ তলত তাৰেই ইংগিত দি
আহিছে। নাৰী জানো সঁচাকৈয়ে মগজ হীন ? নাৰীযে যেন আ-অলঙ্কাৰ, সুন্দৰ সাজ পোছাকেৰে সাজে কাছে
পুৰুষক ভূলাবলৈহে 1 আকৌ নাৰীয়ে যিমানে চলনা নকৰক কিয পুৰুষৰ অটল মনক হেনো কোনোমতে
টলাব নোৱাৰে ' আৰুপুষ্ণষ জাতিটো পৃথিৱীত নহলে হেনো মহিলা থাকিব কাৰে । ইযাৰ বিপৰীতে নাৰী
জাতিটো পৃথিৱীত নহলে পুৰুষ থাকিব কাৰে ?এনে ধৰণৰ চুপতা চুপতি আজিৰ নহয যুগ যুগান্তৰৰ পৰাই
চলি আহিছে। জগত পতি শ্ৰীকৃষ্ণইও ৰাধাৰ সৈতে এনে ধেমালিকেই কৰিছিল । এনে ফুৰ্তিয়ে নাৰী পুৰুষ
দুযোকো দুযোৰে ওচৰ চপায । কাৰণ ইটো অবিহনে সিটো অসম্পূৰ্ণ । আনন্দ ফুৰ্তিযে মানুহৰ আযুস বঢ়ায।
এই গীতটি এটি ধেমালি গীত ।

গল চাঁই গহনা গাটো চাযে চোলা
মূৰ চাই সেওঁতা ফালা
পিচে, মূৰৰে ভিতৰত যি কনি মগজু
তাৰে উমান জানো পালা ।

লাও বায পোহাৰী, জিকা বায পোহাৰী
জিকাৰে মূৰৰে ফুল
তোমাৰে তুলনাত পোহাৰীও সুন্দৰী
নিবিচাৰে জাতি কূল ।
কিমাননো পানীৰে মাছ তুমি মহিলা
বাৰুকৈযে জনা আছে
মাখিৰ মূৰে কাটি জয় ঢোল বজালে
পুৰুষে যে নানাচে ।
হৈ বতাহী ৰথেৰে বেগেৰে নাযাবা
বাটত ধূলি পৰি ৰ'ল
হেজাৰ হওঁক মহিলা পাহৰি নেযাৰা
মহিলা পুৰুষৰ তল ।
হাতীৰে দাঁতকে চিকুটি ছিঙিব
খুজিলেই জানো পাৰে,
পুৰুষ জাতিটো পৃথিৱীত নহ’লে মহিলা থাকিব কাৰে ।
বোলছবি £ নিয়তি ১৯৭৬

ত ছিৰ 34, মহ জল৷ এলা, ৰ
ড' ভাগিন ইহ।জাৰিকাৰ গাং সমূতৰ টত4 পূধ্ঠোণণ {৬ ৬

যুৱতী অনামিকা গোস্বামী

বৈদিক যুগত কমনি্সাৰে চতুবৰ্ণৰ সৃষ্টি হৈতল । ব্ৰাহ্মণ সকল আছিল উচ্চ স্থানত । কানণ তেওঁলোকে
পূজা-পাতল, যাগ-যজ্ঞ আদিৰ স’তে জড়িত আছিল । কালক্ৰমত ব্ৰহ্মণসকলৰ উত্তৰ পুৰুষ সকলে বংশগত
ভাৱে নিজকে ব্ৰাহ্মণ বুলি পৰিচয দিবলৈ ধৰিলে । সেই সম্প্ৰদাযৰ লোকসকলেই আডিও নিঙাক ব্ৰাহ্মণ
(বামুণ) সাজি উচ্চ শ্ৰেণীৰ আসন দখল কৰি আছে তেওঁলোকৰ অনুকৰণতে অন্য সম্প্ৰদায়ৰ (কলিতা,
কীযস্থ, কোঁচ, বড়ো, ৰাভা ইত্যাদিকে ধৰি) লোক সকলেও নিজ নিজ জাতিক সংৰক্ষণ কৰে আৰু ইটো
জাতৰ লোকৰ সৈতে সিটো জাতৰ লোকৰ বিযা বাৰু, সম্পৰ্ক সামাজিক ভাৱে নিসিদ্ধ কৰা হয় । কুৰি
শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধলৈকে এই পৰম্পৰাই বাহাল আছিল । কাৰণ তেতিযালৈকে বাল্য বিবাহৰ প্ৃচলন আছিল ।

সমাজৰ শাসন কঠোৰ আছিল । ডেকা গাভৰুৰ মাজত প্ৰেম- প্ৰণম এক সামাজিক অপৰাধ আছিল ।
ডেকা গাভৰুৰ খেযাল খুচি মতে অনা জাতৰ ডেকা গাভৰ ৰ সৈতে বিবাহ’ অসম্ভৱ আছিল; জাত-পাতৰ কঢা
বিচাৰ আছিল ।

যৌবনৰ অনা নাম প্ৰেম । প্রেম হীন যৌৱনৰ মাদকৃতাই নাথাকে | ডৈকা গাভৰুৱে বিচাৰে বুকুৱে
বিচৰাজনৰ সান্নিধ্য প্রেম অন্ধ । প্রেম জাত্‌ পাত, ৰূপ সোন্দযায, ধন-এশ্বযা, সময-অসময়, জয়-পৰাজয়
নিবিচাৰে । বিচাৰে এখন খাটি হৃদয । ৰক্ষণশীল সমাজৰ জাত পাতৰ বিচাৰত অনেক ডেকা-গাভৰুৰ জীৱন
পদুম কলিতে মৰহিছে,অনেকৰ জীৱন আউসীৰ অন্ধকাৰে ঢাকিছে । এই গীতটিৰ নায়িকা ক্ৰমে অনামিকা
গোস্বামী উচ্চ জাতৰ আৰু নাযক প্ৰশান্ত দাস নিম্ন জাতৰ । দুযো দুযোৰে মৰমত বান্ধ খাইছে, জীৱনে মৰণে
এক হওঁ বুলি শপত খাইছে ৷ কিন্তু সিহতৰ মিলনত প্ৰতিবন্ধক ৰূপে থিয দিছে সমাজখন । সমাজে অনুমতি
নিদিযে । আজি একৈচ শতিকাত সমাজৰ বান্ধোন বহু পৰিমাণে শিথিল হৈছে । কিন্তু, এযা কুৰি শতিকাৰ
সত্তৰৰ দশকৰ কাহিনী । প্ৰশান্ত অনামিকা দুযো সাহসী মনৰ আৰু উচ্চাকাঙক্ষী । ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ
‘সমাজৰ নীতি নিযষম ভঙাটোও নতৃন নিযম নীতিত বিশ্বাসী । সেয়েহে দুয়ো কাকে নজনহি পলাই গৈ কামাখ্যা
ধামত দুযো দুযেকে মালা পিন্ধাই, হোমাগ্নিক সাক্ষী কৰি যুগ্ম জীৱনক আকোৱালী ল’লে । সম্প্ৰতি কামাখ্যা
ধামৰ বিবাহ অবৈধ নহয, চৰকাৰে স্বীকৃতি দিছে । কিন্তু, কথা হ’ল ১-৫? চনৰ বিবাহ প্ৰাধিকৰণ আইন
অনুসৰি ছোৱালীৰ বিয়াৰ বযস ওঠৰ বছৰ আৰু ল’ৰাৰ বিযাৰ বযস একৈচ বছৰ । ২৭০৩৬ চনত আইন অনুসৰি
বিবাহৰ পঞ্জীযন বাধ্যতা মূলক কৰা হয | এই সকলো কথা ঠিকে ঠাকে থাকিলে প্ৰশান্ত অনামিকাৰ এই
বিবাহত দোষ নাই, বৈধ বুলি স্বীকৃতি দিযা হ’ল । যিহেতু গীতটি বিবাহৰ গীত সেয়ে বিয়া গীতৰ সুৰৰ ৰাম’
শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে । বিবাহ সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত দুয়ো সমাস্ত৷ সংস্কাৰক ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ
ওচৰলৈ আশীবাদ বিচাৰিঅহাত আনন্দিত হৈ তেওঁ প্ৰেৰণাদাযক ভাষাৰে কলে ঃ এইটো আনৱিক যুগ, জেট
যুগ, মহাশূন্যত উপগ্ৰহ ৰাখি গণ-সংযোগ কৰোৱাৰ যুগ । গীতটো আজিৰ সময়ত লিখা হ’লে তেওঁ আকৌ
কলেহেঁতেন বিজ্ঞানে বহুদূৰ আগুৱাই গ’ল । মানুহে চন্দ্ৰত বসতি কৰাৰ সপোন দেখিছে, মঙ্গল গ্ৰহত জীৱৰ
অস্তিত্বৰ সন্ধান কৰি আছে। ভাৰতীয বংশোদ্ভবাই মহাকাশত ছমাহ কটাঁই ঘূৰি আহিছে; চাৰিবাৰকৈ মহাকাশত
খোজ কাঢ়িছে । এনে স্থলত ঠেক গণ্ডীৰ ভিতৰত আৱদ্ধ হৈ সামন্ত যুগীয় নীতি নিয়ম, অন্ধ বিশ্বাসক সাৱটি
থাকিলে হ'বনে ? মনৰ পথাৰ বহল কৰা । প্রেমৰ ৰসেৰে ৰসাল কৰা আৰু মানৱতাৰ কঠিয়া সিচাঁ । সেই
ৰামো নাই সেই অযোধ্যাও নাই । আজিৰ বামুণৰ গাত বৈদিক যুগৰ ব্ৰাহ্মণৰ ব্ৰহ্মজ্ঞানো নাই । আছে যদিও
সীমিত সংখ্যাক ৷ আজিৰ মানুহৰ মাথোন এটাই জাতি ‘মানুহ’ আৰু গুণ হ'ব লাগে "মানৱতা । তেওঁ সমাজৰ
সীমাৰ পৰিধি ভঙা নৱ দম্পতী হালক নতুনৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান হৈ সুখী জীৱন যাপন কৰিবলৈ আশীষ
নিৰ্মালিৰে দুহাত উপচাই দিয়ে।

কথা? সিদিনা দুযো আশীৰ্বাদ বিচাৰি অহাত মই ক’লোঁ-__
এইয়া গণ-সংযোগ কৰোৱাৰ যুগ
আৰু আণৱিক শক্তিক দানৱৰ পৰা আনি
মানৱৰ সেৱাত লগোৱাৰ যুনগ
এইযা প্ৰশান্ত আৰু অনামিকাৰ
জাতি-কূল নেওচা হোমাগ্নিৰ যুগ ।

এইযা জনাৰ যুগ, এইযা বুজাৰ যুগ
এইয়া জেট যুগ, আণৱিক যুগ
এইয়া সীমাৰ পৰিধি ভঙাৰ যুগ ।

মনৰ পথাৰ বহল কৰি
প্ৰেমৰ ৰসেৰে ৰসাল কৰি

এইযা মানৱতা কঠিযা সিঁচাৰ যুগ ।

এই শতিকাৰ যত নৱশপ্ৰযাসৰ

ফুল ফুলাব আনাগত শতিকাই

একৈছ শতিকাৰ প্ৰথম পুৱাৰ জিলিকনি
চাবলৈ আছে| বাট চাই ।

উনবিংশ শতিকাৰ ধ্যান ধাৰণা
বিংশ শতিকাত শোভা নৈপায
একবিংশ শতিকা আহিবলৈ
তিনি দশকো যে নাই ।

হে অনামিকা, হে প্ৰশান্ত দাস ।
দুযো পাবা নৱ নৱ জ্যোতিৰ আভাস
আশীযে ভৰা হওক দুয়োৰে আকাশ ।
ৰচনা £ কলিকতা, ১৯৭৬

ৰৈদিক যুগত আৰু তাৰ কিছুকাল পিছলৈকে সমাজত নাৰীৰ স্থান উচ্চ আছিল । কাল কত্ৰুমত

ক্ৰমান্বয়ে নাৰীৰ সেই স্থান অৱনমিত হয় । পুৰুষ প্ৰধান সমাজে সকলো অধিকাৰ নিজৰ হাতৰ মুঠিত ৰাখি
নাৰীক অৱদমিত কৰিলে ।৷ সেয়ে, আজিও পুৰুষ জাতিটোধে নিজকে উচ্চ বুলি অহঙ্কাৰ কৰে আৰু নাৰীক
সদায় পদানত কৰি ৰাখিব বিচাৰে । এই ভাব আজিৰ প্ৰজন্মৰ মাজতো শিপাই আছে। আজিৰ এখন ঘৰৰ
এহাল পিতৃ-মাতৃৰ এহাল পুত্ৰ-কন্যা থাকিলে, কিবা কাৰ্ণত ঘৰত এসাজ ভাত ৰান্ধিব লগা হ’লে ল'ৰাজনে
কয়,-"ছোঁৱালীহে ভাত ৰান্ধে । তাইহে ভাত ৰান্ধিব’ । লাগিলে লৰাজন শুই বহিয়েই থাকক । পুৰুষে নিজকে
সদায়ে ওপৰত ৰাখিব বিচাৰে --গুণৰ ক্ষেত্ৰততো কথাই নাই, আনকি ৰূপ সৌন্দৰ্য্যৰ ক্ষেত্ৰতো । এই গীতটিতো
ডেকাজনে প্ৰেয়সীৰ আগত নিজৰ ৰূপ সৌন্দৰ্য বখানি প্ৰেয়সীক তেওঁৰ ছবি আঁকিবলৈ কৈছে আৰু প্ৰেয়সীয়ে
ভৈকাহি মাৰি উঠিছে। প্ৰেমৰ ক্ষেত্ৰত চুপতা চুপতি, ঠাট্টা মস্কৰা, ভেঙুচালি থকিবই । ইয়াৰ মাজেৰেই ইজনে
সিজনৰ মন পাবলৈ আসৈ পায়। আচলতে পৰস্পৰৰ প্ৰতি মৰম আৰু আকৰ্ষণ থকা বাবেই এইবোৰ হয় ।
এইবোৰে দুখন হৃদয়ক আৰু বেছি কাষ চপাই আনে আৰু এদিন দুয়ো দুয়োৰে হৈ সুখে সন্তোষে ৰয় ।

সুন্দৰী চাওঁ কিনো কল্পনা

সুন্দৰী আকাঁ কিনো আল্লপনা

মুই কল্পনা জল্পনা আল্পনা চাল্লনা

যিহকে আঁকো মোৰ পৰিকল্পনা

কিয় কম কোৱা না ?

‘মোকে না আঁকা কিয়---মোৰ ৰূপ জানো

দ্বাৰকাৰ অনিৰূম্ধ যেন নহয় বাৰু ?

দাপোণত মুখ চাই আহিলেই ভাল
আৰু চিত্ৰলেখা ময়ো নহওঁ কাৰো
বুজিছানে নাই কোৱা না ?

বাৰু চিত্ৰলেখা, তুমি নহয় কাৰে৷
উষাও কাৰো নোহোৱা বাৰু
পিছেঢুকি পাব নোৱাৰা বিধৰ মই
আকাশৰ মিঠা মিঠা চন্দ্ৰমা ।

যদি চন্দ্ৰমা তুমি হোৱা ময়ো সূৰ্য্য
আঁকিম চন্দ্ৰমাতে মৰমী চুমা ।

অ’ সুৰুয বদন কিয় ইমান প্ৰতাপ
সহিম কেনেকৈ বাৰু মিঠা উত্তাপ
খহনীয়া নৈ চেঙেলীয়া পানী

বৈ মোৰ উটায় পৰাণ
তোমাৰেই নৈতে কৰোঁ শতবাৰ
সুশীতল মুক্তি স্নান ৷

ৰোলছবি ? নিয়তি, ১৯৭৬

১3 ৰ ডা == হু = ন্= স্থ্স চে ৰশা যাত ঃ
ড'ন ভাপেগ হাভা।ৰূপী[প এ <৬ সততাৰ চত 1৭4কৰনৰ4

অ’ নতুন মনৰ তৰুণ তৰুণী

‘শৈশৱ পাৰ হ’ল, কিশোৰ হ’লোঁ; কৈশোৰ পাৰ হ’ল যুৱক হ’লোঁ।’ -জীৱনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্ব পূৰ্ণ
কাল হ'ল শৈশৱ আৰু যৌৱনৰ মাজৰ বয়ঃসন্ধিৰ কালছোৱা । এইখিনি সময হ’ল চাওঁ বুলি চাব নোৱাৰা,
নৈচাও বুলিও পিছলৈ ঘূৰি চৌৱা, কওঁ বুলি লওঁতে ওঁঠ যুৰি কঁপি উঠা, সাঁচি ৰখা কথা বোৰ মনতে ৰৈ যোৱাৰ
সময । যৌৱন জোৱাৰত নাওমেলি প্ৰথম মৰমক সঁহাৰি দিযাৰ সময; প্ৰেম ভালপোৱাক জীপ দিয়াৰ সময়।
জীৱনৰ প্ৰথম তৰীত কাৰোবাক প্ৰথম যাত্ৰী ৰূপে বহুওৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ সময় আৰু লাজুকী লতাৰ দৰে
কাৰোবাৰ পৰশত মৰহি যোৱাৰ সময ৷ এহাতে এৰি অহা শৈশৱ, কৈশোৰৰ মৰম আলসুৱা আজলী, চঞ্চলা
চপলা মন আনহাতে জীৱন বসন্তৰ প্ৰথম পৰশত সজাল সাহসী বুকুৰ মহাসাগৰ সিঁচি সাত মাণিকৰ ধন অনাৰ
মন; মৈঘৰ বুকু ফালি বিজুলী ফুলকোঁৰৰক পোৱাৰ মন । যৌৱন কাল হ’ল জীবনৰ লাইখুটা পুতাৰ সময,
নকৈ বোকা কৰা পথাৰখনত কঠিযা ৰুই সেউজ কৰাৰ বতৰ । জনা-নজনা, অভিজ্ঞতা-অনভিজ্ঞতাৰ পানচৈত
টুলুং ভূটুংকৈ গৈ গৈ প্ৰেমৰ বিশাল সাগৰত সাঁতোৰাৰ সময । হৃদযত ওপজে মিলনৰ তীব্ৰ বাসনা । হৈঙাৰ
হ'ল সমাজখন,--- জাতি ভেদ, শ্ৰেণী ভৈদ নীতিয়ে প্ৰেমিক প্ৰেমিকা সকলক দিছে মানসিক অন্তৰ্দণ্ড, জৰ্জৰিত
হৈছে তীব্ৰ যাতনাত । হেজাৰ হৈজাৰ বছৰ ধৰি সমাজত চলি আহিছে শ্ৰেণী সংঘৰ্ষ-শাসক-শোষিতৰ, ধনী-
দুখীয়াৰ, পোৱা নোপোৱাৰ । গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকা দেৱে যুৱক যুৱতী সকলক অনুপ্ৰেৰণাৰ
বাণীৰে কয় যে--তোমালোক নতুন কবিতা, নতুন গীতি কবিতা । ইযাত সুৰ হ'ল গৌণ আৰু চিন্তাহে মুখ্য।
আমাৰ এই সমাজতে আশাৰ সংগীতক কবৰ দিব খোজা গুৰংজেৱ আজিও আছে, মানৱ প্ৰেমৰ সংগীতক
শিৰত তুলি সন্মান যচা মহামতি আকবৰো আছে আজ্তিও আৰু আছে সুৰৰ বৈৰী নাশি নাশি সমাজ শিল্পী
শঙ্কৰদেউ । মহাত্মা গান্ধীৰ ৰামৰাজ্যৰ সপোনক লণ্ড ভণ্ড কৰা মুখা পিন্ধা ৰাৰণো আছে। সমাজখন কুটি কুটি
খোৱা ওঁৰংজেৱ আৰু মুখা পিন্ধা ৰাৱণ সকলৰ বিকৃত ছন্দ বন্ধ কৰি এখন সুন্দৰ সুস্থিৰ ৰাজ্য গঢ়িবলৈ আৰু
সুন্দৰ ভাৱে পৰিচালিত কৰিবলৈ চিন্তা নায়কৰ প্ৰয়োজন । সেই চিন্তা নাযক ওলাব লাগিব বসন্তৰ কুঁহিপাত
স্বৰূপ এই সূযসিম তৰুণ তৰুনী সকলৰ মাজৰ পৰাই ।

ইতিমধ্যে দুৰ্বাৰ সাহসী সূযসিম ডেকা গাভৰু সকল পৃথিৱী উত্তপ্ত কৰি, ধমনী উত্তপ্ত কৰি ধূলি
উৰুৱাই আহি আছে৷ হে তৰুণ তৰুণীসকল, তোমালোকে নিজ হাতে কৰি যোৱা এই সমাজ সলনি । এয়াই
সময় মনৰ পথাৰ বহল কৰি প্ৰেমৰ ৰসেৰে ৰসাল কৰি মানৱতা কঠিযা সিঁচাৰ ।

অ’ নতুন মনৰ তৰুণ তৰুণী
বুজিছোঁ তোমাৰ চকুৰ চাৱনি
সমুখা সমুখি দুয়ো
কিবা প্ৰকাশ কৰাৰ মন
বুকুৱে খুজিলেও মুখৰে নুফুটে
কটোৱা নীৰৱ ক্ষণ ।

কথা ঃ মৌন সময়, মৌন মুহুৰ্ত, ভাল লগা হৈ যায় মৰম
মৰম হৈ যায় ভালপোৱা ।
জনা নজনা, অভিজ্ঞতা-অনভিজ্ঞতা, মিলি মিলি মিলি হয়
মৰমৰ বিশাল সাগৰ ।
কৈশোৰ আৰু যৌৱনৰ মাজত

ঘনে কঁপৈ আজি সাঁকোখন

তাতে থিষ হৈ দুয়ো বাহু মেলি দিছা
সাগৰ সিঁচিবৰ মন ।

চকুৰ পতাত লাজ আছে

আছে মিলনৰ বাসনা

সমাজৰ ভৈদাভেদ নীতি দেখি
পাইছাঁ তীব্ৰ যাতনা ৷

কথা ঃ হে’ মোৰ প্ৰভাত সূয্য সম তৰুণ তৰুণী

ধৰি হেজাৰ বছৰ শ্ৰেণী সংঘৰ্ষ
শাসক-শোষিতৰ, ধনী-দুখীয়াৰ, পোৱা-নোপোৱাৰ
তুমি নতুন মানুহ, তোমালোক নতুন কৰিতা
নতুন গীতিকবিতা।৷
সুৰ হ’ল তাত গৌণ, চিন্তাহে মুখ্য
আশাৰ সংগীতক কবৰ দিব খোজা
ওঁৰংজেৱ আজিও আছে এই সমাজতে
মানৱ প্ৰেমৰ সংগীতক শিৰত তুলি সম্মান যচ!
মহামতি আকবৰ আজিও আছে, এই সমাজতে
সমাজ শিল্পী শঙ্কৰদেউ আজিও আছে
সুৰৰ বৈৰী নাশি নাশি
মোহন দাসৰ ৰামৰাজ্যৰ শত শত স্বপ্ন
কৰিলে লণ্ড ভণ্ড
তুমি দেখিছাঁ মইয়ো দেখিছোঁ
সেই মুখা পিন্ধা ৰাৱণৰ
বিকৃত ছন্দ কৰাঁ বন্ধ৷
ৰক্ত ৰঙা সাহস লৈ অগণন সূৰ্য্য পুত্ৰৰ

ইবোলছুৰি £ বনৱংস, ১৯৭৭

ষুগ যুগৰ পৰাই সমাজত চলি আছে শ্ৰেণী ভেদ প্ৰথা । মহাভাৰতৰ যুগত মহা পৰাক্ৰয়ী বীৰ কৰ্ণক
সূতপুত্ৰ বুলি ঘিণাই দ্ৰৌপদীয়ে স্বামী বৰণ নকৰিলে আৰু বহু গুণৰ অধিকাৰী হৈও ৰাজ বংশৰ কোঁৱৰ সকলৰ
লগত সম আসন নাপালে । ৰাজ শাসন কালত আৰু বৃটিচৰ দিনতো বিষয়া-আমোলা, ৰায়টোধুৰী, মৌজাদাৰ
আদিতকৈ একে সমাজত বাস কৰা সাধাৰণ প্ৰজাৰ স্থান বহু তলত আছিল আৰু সাধাৰণ প্ৰজাৰ তেজ সিঁহতে
শুহি শুহি খাইছিল । সম্প্ৰতি স্কুল পয্যয়িৰ পৰাই এই শ্ৰেণীভেদ প্ৰথা গঢ় দিয়া হৈছে। বৰ্তমান চৰকাৰী স্কুল
মানে একপ্ৰকাৰ গৰীৱৰে স্কুল; বিশেষকৈ চহৰ অঞ্চলত। আজি কালি অৰ্থবান লোকৰ সন্তান সকলক
অভিজাত ইংলিছ স্কুলত পঢ়ায়। এই সন্তানবোৰে পঢ়ি শুনি এদিন বিষয়া বা ডাঙৰ নৈতা হ'ব; দেশৰ ৰাজ দণ্ড
হাতত তুলি ল’ব। সৰুৰে পৰা তেওঁলোকে যি শিক্ষাৰে শিক্ষিত হ’ল সময়ত পাৰিবনে ধনী দুখীয়াক সম ভাৱে
চাব ? আনৰো যে পেটৰ ভোক আছে জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ আছে তাক তেওঁলোকে উপলব্ধি কৰিব
নোৱাৰিব। নিজক শকত কৰিবলৈ লোকৰ ভাগৰ পৰা কাঢ়ি অনাৰ প্ৰচেষ্টাত ৰত হ'ব। গতিকে শিক্ষা ব্যৱস্থা
এনে হ’ব লাগে যাতে সৰুৰে পৰাই ল’ৰা ঘ্বেৱালীৰ মনত শ্ৰেণী বৈষম্য সৃষ্টি নহয়; সাম্যভাৱ আৰু মানৱতাবোধৰ
বীজ অঙ্ধুৰিতি হয় । গীটিত অকোৱা পকে ৱা শব্দৰে জীৱনৰ বাট, সমাজৰ বাটক সূচাইছে । পাহাৰীয়া অৰ্থাৎ
উচ্চ আৰু নিম্ন দুটি শ্রেণীকে বুজোৱা হৈছে।
অকোৱা পকোৱা বাট.--এই পাহাৰীয়া
বাক্‌ বক্‌ চলিছে যেন কেৰেলুৱা
অকোঁৱা পকোঁৱা বাটতো ‘পাতাচিয়া’
ষাক্‌ ৰাক্‌ চলিছে যেন কেৰেলুৱা ।
ৰিক্‌ বিক্‌ ৰিক্‌ বিক্‌ ৰাক্‌ বাক্‌ বাক্‌ বাক্‌
‘পাতাচিয়া’ লকোখন চলি থক্‌ থক্‌
দুটা কল খালা, আমালৈ নথলা
আৰু এটা খালাঁ, আমাক নিদিলা ।
ভগাই ভগাই খালে আঁটি আঁটি যায়
লুকাই খালে ফ্লেণ্ড,ঢুকাইহে যায়।
শকত ল’ৰা $ঃ আই এম ন'ট ছেলফিশ্ব, লুক এট মাই বড়ি
শুকাঁই মৰিম ফ্ৰেণ্ড, কম খাওঁ যদি
ঘৰ পাম যেতিয়া, মন্মি ক’ব তেতিয়া
‘আই এঁ দেহি ! সোণ হ'লি আধা পেটিয়া ।
খোৱাই খায় নোখোৱাৰ নাই
এই কথা ভাল কথা নহ'ব যে ভাই ।
খাদ্যৰ ভঁৰাল উদং নকৰিবা
আনৰ উদৰ আছে পাহৰি নেষযাৰা ।
দুজনৰ আসনক এজনে নল'বা
পিছত দেখিবা তুমি এখনো নাপাবা ।
হ'ম হ'ম চুইট হ'ম
লৈ যোৱা পাহাৰীয়া ৰেল
কেৰেলুৱা ৰেল তুষি নকৰিবা কেল -- হ'ম হ'ম চুইট হ'ম ৷ ৰোলছৰি ; বনহ'সে, ১৯৭৭

আগলি বাঁহৰে লাহৰি গগনা

পৰাধীনতাই মানুহক কোঙা কৰে ' পঙ্গু হয় মানুহৰ মানসিক বিকাশ, চিন্তা শক্তি, জাঙিৰ উন্নতি আৰু
প্ৰগতি যৌৱনে কাকো পৰোৱা নকৰে-- সাহসেৰে প্ৰতিবাদ কৰি বুকু ফিন্দাই আগবাঢ়ি যায়;-- প্ৰয়োজনত
বুকুপাতি দিবলৈও কুণ্ঠাবোধ নকৰে তেওঁলোকে পৰ্কধীননতাৰ শৃঙ্খল ভাঙি ছিঙি ওলাই আহে মুক্ত আকাশৰ
তললৈ, মুক্ত বায়ু ল' বলৈ,-সমাজত সুন্দৰৰ ন-দিগন্তৰ জ্যোতি বিলাবলৈ । তেওঁলোকে নিজৰ শক্তি, সামৰ্থ
আৰু যুক্তিৰে প্ৰাপ্য অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰে । জনতাৰ মুখত হাঁহিৰ ৰেঙনি ওলায় । ন-পুৰুষ অৰ্থাৎ তৰুণ
তৰুণী সকলৰ ওচৰত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱ যথেষ্ট আশাবাদী । তেওঁ কয় যে সমাজৰ বৰ নামঘৰৰ
লাইখুটা পুতোঁতা তৰুণ তৰুণী সকলহে । তেওঁলোকেই হ'ল আওপুৰণি নীতি নিয়ম ভাঙি , জাত পাত আদি
সমাজৰ ক’লা এলান্ধুবোৰ বিনাশি নীৰস পৃথিৱীক জীপাল কৰোঁতা। তেওঁলোকেই উচ্চ-নীচ, ধনী-দুখীয়াৰ
বৈষম্যৰ বিষাক্ত বিজাণুবোৰ বিনাশি সমাজত সমতাৰ, এঁক্যৰ ৰহণ সানি সমাজ ৰঙীণ কৰোঁতা । তেওঁলোক
যেন আজি হিলদল ভাঙি ওলাই আহিছে --এখন সুন্দৰ, সমন্বয়ৰ, শান্তিৰ সমাজ্স সজাৰলৈ । সমাজখন যেন
তেওঁলোকে সজালে পৰালে । আজি যেন মুকলি আকাশ মুকলি বতাহ : প্ৰেমে ডৰা ডেকা গাভৰু হাল যেন
দুটি দেহৰ দুটি মানুহ একেটি মাথোন হিয়া, বুকুত মৰমৰ সাগৰ -- আৰু সমুখৰ বাট সেন্দুৰীয়া ।

গীতটিৰে ডেক্কা শক্তিক সাহসেৰে আগবাঢ়ি আহিবলৈ অনুপ্ৰেৰণা, উৎসাহ দিয়া হৈছে।

আগলি বাঁহৰে লাহৰী গগন৷

বাজি উঠিল কিয় ?

আগলি কলৰে এখিলানো পাত

কঁপি উঠিল কিয় ? মুকুতিৰ উৰুলি শুনি ৷

অহঙ্কাৰী ৰজাৰ নগৰী কঙ্কাল হ’ল কিয় ?
বন্দীশালৰ শিকলিবোৰ ছিগি পৰিল কিয় ?
মুকুতিৰ উৰুলি শুনি ৷

ৰাজ কাৰেঙৰ ৰঙা চকু নেওচি আহিল কোন ?
ডেকা বৰুৱাহে এইজন, মোৰেই কেঁচা সোণ
বস্ত্ৰ কঠোৰ ৰাজনীতিক নেওচি ওলাল কোন ?
ৰূপহী ৰাজকুঁৱৰী মোৰ আকাশৰে জোন ।

মৰম বৰ নামঘৰৰে বৰ খুঁটা পুতিলোঁ
আওপুৰণি নীতি নিয়ম আমিয়ে ভাঙিলো
মীৰস জীপাল কৰা বৰদৈচিলা আমি

সমুখতে বাট আমাৰ মৰম সেন্দুৰীয়া ৷ বোলছবি £ ৰনৱ'সে, ১৯৭৭

কাৰ ঘৰৰ লখিমী

কি বিচিত্ৰ এই পৃথিৱী । কাৰোবাৰ ঘৰলৈ লখিমী উভতি আহিছে আকৌ কোনোৱে নিজৰ ঘৰ সজাই
পৰাই বাটলৈ চাই আছে লখিমী আহিব আহিব বুলি ৷ কাৰোবাৰ ঘৰ মেট মৰা ক’লা ধনেৰে উপচি পৰিছে আৰু
অভাৱ অনাটনত জুৰুলি জুপুৰি কাৰোবাৰ এন্ধাৰ পঁজাত নোপোৱাৰ বেদনাত চকুলো সৰিছে ৷! কোনোৱে
প্ৰাসাদোপম অট্টালিকা সাজি বিদ্যা আলয় পাতিছে। ধনীৰ আলসুৱা দুলালহঁতে খেলি খেলি তাতে বিদ্যা
শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছে; আন হাতে কাৰোবাৰ পঢ়াশালিৰ বেৰ-ছাল খহি জহি উৱঁলি গৈছে। দুখীয়াৰ সন্তানে
তাতেই বিয়োগ অঙ্ক শিকিছে ! কাৰোবাৰ সোণৰ সঁজাত ইশ্বৰ বন্দী হোৱাদি হৈছে । আকৌ দুখীয়াই জ্বলোৱা
শলিতা গছি বতাহত কঁপি উঠিছে ৷ আজিৰ সমাজত যিয়ে দুৰ্নীতি, ভ্ৰস্তাচাৰ, ভণ্ডামিৰে ক’লা ধনৰ বলত
প্ৰতিপত্তিশালী হৈছে -- সিয়ে গামোচা-শৰাইৰে সম্মান পাইছে; জননেতা হৈছে৷ আৰু যিসকলে এনে কাম
কৰিব পৰা নাই সততাক খামুচি আছে তেওঁলোক অধঃপতিত হৈ ধূলিৰ লগত মিহলি হৈ আছে ! এনে
অৱস্থাত আমি সাধাৰণ প্রজাই কিবা কৰিব পাৰোঁ বুলি আশা কৰিব পাৰো নৈ ? মাজে মাজে ভাৱ হয় আমি
যেন সত্তাহীন । সৈয়ে বনহংসৰ দৰে ডেউকা কোবাই উৰি ফুৰোঁ পৃথিৱীৰ চাৰিও কোণে--সুমেৰুৰ পৰা
কুমেৰুলৈ নিজ সত্তা, মুক্ত বায়ু - খাদ্য, শান্তি আৰু নিৰাপত্তাৰ সন্ধানত । আমাক নালাগে হিংসা, নালাগে
ধ্বংশ; আমি বিচাৰোঁ ঘৰৰ লখিয়ী ঘৰলৈ উভতি আহক আৰু বিচাৰোঁ মুক্ত আকাশ, মুক্ত বায়ু আৰু শাস্তিৰ
কিছু অংশ। গীতটিত শ্ৰেণী সংগ্ৰামৰ ছবি ফুটি উঠিছে।

কাৰ ঘৰৰ লখিয়ী ঘৰলৈ উভতিছে
কাৰ ঘৰ সজাই পৰাই কোনে বাট চাইছে!
কাৰ ঘৰত মেট মৰা ক'লা ধন বিৰাজিছে
কাৰো ঘৰত অভাৱে জীৱন জোকাৰিছে।
কাৰো ঘৰত নোপোৱাৰ চকুলো সৰিছে।
কোনোবাই কাৰেং সাজি বিদ্যা আলয় পাতিছে
অভিজ্ঞাতৰ দুলাল সবে ৰঙৰ খেলা কৰিছে।
কাৰোবাৰ পঢ়াশালিৰ জঁকা ভাগি পৰিছে
দুখীয়াৰ ছৱালে তাতে বিয়োগ অঙ্ক শিকিছে।
কাৰোবাৰ সোণৰ সজাত ষ্টশ্বৰ বন্দী হৈছে
দুখীয়াৰ থাপনাতে শলিতা কঁপিছে।
আমি যেন একোটি বনহংস
উৰি উৰি বিচাৰিছোঁ নিজ সভা
খাদ্য, শান্ধি আৰু নিৰাপত্তা;
উৰিছে উত্তৰ দক্ষিণ কোণে
উৰি উৰি আহোঁ ছইবেৰিয়ালৈ
উৰি উৰি আহোঁ আমি তিব্তলৈ
উৰি উৰি আহোঁ প্ৰাগজ্যোতিষলৈ ।
আমি যেন একোটি বনহংস
আমিতো বিচৰা নাই কাৰো ধ্বংস
বিছাৰিছোঁ কিছু শান্তিৰ অংশ --
বনহংস ! বনহংস !! বনহংস !!! ৰ্বেটিছবি ; বনহ'সে, ১৯৭৭

জীৱন জৈৰা খ্যাতিয়ে যদি

নাম, যশ, খ্যাতি বা স্বীকৃতি এদিনতে হোৱা বা হাতমেলি ঢুকি পোৱা বস্তু নহয় ।ই হ’ল জীৱন জোৰা

সাধনাৰ ফল । নাম-যশ-খ্যাতিয়ে মানুহক উচ্চ আসনত প্ৰতিস্থিত কৰে । উচ্চ আকাঙ্ক্ষা প্ৰতিজন মানুহৰে
আছে, কিছুমানৰ প্রকাশ্যে আৰু কিছুমানৰ শুপ্ত ভাবে । আমাৰ সমাজত এনে কিছু লোকো আছে যি সকলে
অতি নিম্ন খাপৰ পৰা উন্নতি কৰি গৈ গৈ এটা সময়ত উন্নতিৰ শিখৰত উপনীত হয়, খ্যাতিমন্ত হয়। ন্ততিয়া
খ্যাতি বা ক্ষমতা বা মৰ্যদাৰ বলত উন্মাদ হৈ তেওঁলোকে নানা অসজ কাযতি লিপ্ত হৈ পিছলৈ ঘূৰি চোঁৱাৰ
অৱকাশ নৈপায । ফলত এটা সময়ত তললৈ সৰি পৰে । কিছুৱে আকৌ তেওঁৰ হকে যি সকলে বহু ত্যাগ
কৰিছিল, সাহস আৰু প্ৰেৰণা যোগাইছিল পূৰ্বৰ সেই সকলো কথা পাহৰি যায়। আনকি তল খাপৰ পিতৃ-মাতৃ,
বংশ-পৰিযালক তৈওঁৰ সম পযাযিৰ লোকৰ সমূখত পৰিচয় কৰাই দিবলৈকে লঙ্জ্ঞাবোধ কৰে ' অনেকে
বহু “নৰ ল'শসাত নৈতিকতা হেৰুৱায় । নানা অপৰাধ কৰিও নিজকে বৰ মানুহ সজাই দপদপতি ফুৰে, পাহৰি
যায পূৰ্বে কাৰোবাক (প্ৰেযসীক) দিযা প্ৰতিশ্ৰুতি, বুজিবলৈ অপাৰগ হয হিয়া ভঙা থন থন শব্দ ৷ খাতি আৰু
ধনৰ বলত অন্ধ হৈ মানুহে যদি মনৰ বেহা কৰে, মানৱতাহীন হয়, মানুহৰ পৰা আৰ্ত্তৰ যায় তেনেহ’লে সেই
খ্যাতি আৰু ব্যৱসাযৰ প্ৰাযাজন কি? অনেকে বহু বছৰ ধৰি প্ৰেয়সীৰ লগত হলিগলি কৰি পিছলৈ দুখীয়া
‘বাগদত্তা'ক পৰিত্যাগ কৰি মৌতৃকৰ লোভত ধনীৰ দুলালীক বিয়া কৰায়। বৰ্তমান যৌতুকৰ বাবেই হত্যা কৰা
হৈছে অনেক নিৰপৰাধী নাৰীক ৷ আনহাতে বহু প্ৰেমিকাই প্ৰেমিকক কথা দি' পিছত প্ৰতিশ্ৰুতি ভঙ্গ কৰি
বিলাসী জীৱন যাপনৰ অৰ্থে ধনী দৰালৈ বিয়া হৈ যায়। এনে সংসাৰত দুটি শৰীৰ একে হ লেও প্ৰাণটো নভৰে,
পতি-পত্নীয়ে মাথোঁ মুখা পিন্ধি অভিনয কৰি সংসাৰ চলাই যায় । হিয়াৰ মিলনতকৈ এওঁলোকে প্রাসাদোপম
শীত-তাপ নিযন্ত্রিত অট্টালিকা, বিলাসী গাড়ী, নাইট ক্লাব আদি লৈযে সুখী । এনেলোকে বোকাত নামি পদূম
চিঙিবলৈ ঘিণ কৰে, সম্ত্ৰম হেৰায, ৰং চডীযা প্লাষ্টিকৰ ফুলত কিছু আঁতৰ সানি কোঠালি সজায়। মাটিৰ মানুহৰ
সঁচা জীৱন,বোকাৰ পদূমৰ সঁচা সুবাস তেওঁলোকে পছন্দ নকৰে । কিন্তু প্রেম স্বগীয়, আৰু বোকাৰ পদৃমও
সুপৱিত্ৰ। ড০ হাজৰিকাদেৱে কয যে হাতে ঢুকি নোপোৱা সৰগী পাৰিজাতৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই। সৰগৰ
ফুল সৰ্গতে থাওঁক। যিহেতু আমি মাটিৰ মানুহ সেয়েহে বোকাৰ পদূম, মাটিৰ জীৱন আৰু মানুহৰ সঁচা মৰম
লৈ ধন্য হোৱা উচিত ।

জীৱন জোৰা খ্যাতিয়ে যদি জীৱনটোকে খায়

বহু ধনৰ লোভে যদি মানুহ পাহৰায়

মানুহ যদি মানুহৰে হয় অন্তৰায়

তৈনে, দূৰতে থক খ্যাতি আৰু মিছা ব্যৱসায় ।

ধনৰ বাবেই মনৰ যদি বেহা বেপাৰ হয়

যৌতুককে সঙ্গী বুলি আঁকোৱালি লয়

তেনে, দুটি শৰীৰ একে হ’লেও প্ৰাণটো নভৰে

মুখা পিন্ধি মুয়ো থাকে দুয়োকে তুলাই

সেয়ে, দূৰতে থক খ্যাতি আৰু মিছা ব্যৱসায় ।

প্ৰেম হেনো স্বৰ্গীয় মৰততে নাই

বোকাকে তাল পালে হেনো সন্তৰম হেৰায়

তেনে, সৰগৰে পাৰিজাত সৰ্গতে থাওক

ধন্য ই'ম মই বোকাৰ এপাহ পদুমকে পায়

সেয়ে, দূৰতে থক খ্যাতি আৰু মিছা ব্যৱসায় ৷ কলিকতা, ॥ জানুৱাৰী ১৯৭৭

জোনাকী পৰুৱাৰ পোহৰে পোহৰে

সমাজখন সুন্দৰ কৰাৰ প্ৰতিজন লোকৰে আছে গুৰু দায়িত্ব । গভীৰ এন্ধাৰ নিশা ক্ষুদ্ৰ জোনাকী
পৰুৱা এটিয়ে নিজৰ শৰীৰত থকা ‘লুচিফেৰিণ'ৰ সহায়ত পোহৰ তৈয়াৰ কৰি নিজেও উৰি ফুৰে আৰু জগতকো
বাট দেখুৱায়। জাৰ্মানিকে আদি কৰি পৃথিবীৰ বহু উন্নত দেশে বায়ুকলৰ সহায়ত কেৱল বতাহৰ পৰা বিজুলী
উৎপাদন কৰিছে। সেয়ে সেই দেশবোৰ ইন্দাষ্ট্ৰী প্ৰধান হ- লৈও তাত বিজুলী নাটনিৰ সমস্যা নাই । সম্প্ৰতি
ভাৰত বৰ্ষৰ অলেখ গাওঁ আজিও অন্ধকাৰত পতিত হৈ আছে। ভাৰত বৰ্ষৰ অন্তৰ্গত উত্তৰ পূবঞ্চিল নদী প্ৰধান
ঠাই যদিও পাহাৰে ভৈয়ামে অনেক লোকে আজিও আদিম গুহা বাসীৰ দৰে জীৱন নিবহ কৰি আছে;- দেখা
নাই বিজুলী বাতিৰ মুখ, পোৱা নাই আধুনিক সভ্যতাৰ পোহৰ । যি সময়ত ভাৰত বৰ্ষই গণিত, সাহিত্য, বিজ্ঞান
জ্যোতিষ চৰ্চ কৰি পৃথিৱীত জ্ঞানৰ বন্তি প্ৰরোজস্বলিত কৰিছিল সেই সময়ত আজিৰ উন্নত দেশবোৰ অজ্ঞান
অন্ধকাৰত ডুব গৈ আছিল । সময়ে সকলো সলাই দিলে ! সেই দেশবোৰৰ নাগৰিকে এতিয়া মাথোঁ জানে কৰ্ম
সংস্কৃতিৰ কথা, এটি সচ্ছল, উন্নত জীৱনৰ কথা; দেশ আৰু দহৰ উন্নতি আৰু সমস্বয়-সম্প্ৰীতিৰ কথা । কিছু
বছৰ আগলৈকে ক’লা বগাৰ মাজত বৈষম্য আছিল যদিও সম্প্ৰতি সেইবোৰ আঁতৰিছে । আমাৰ ইয়াৰ দৰে
ভৈজাল খাদ্য, দুৰ্নীতি, ক’লা বজাৰ, সামাজিক বৈষম্য আদি প্ৰায়বোৰতৈ নাই । আমাৰ সমাজ আজিও জাত
পাতৰ বিচাৰ, শ্ৰেণী বৈষম্য, পুঁজিবাদ আৰু আনহাতে দাৰিদ্রতাৰ অন্ধকাৰেৰে অন্ধকাৰ। বিৰাট বৈপৰিত্বৰ
মাজত মুক্ত বতাহৰ অভাৱত শ্বাসৰূদ্ধ হোৱাৰ পৰিবেশ। উচ্চ জাতৰ লোকৰ ওচৰত নিন্নজাতৰ লোক অৱহেলিত
আৰু নিম্নজাতৰ লোক সকল উচ্চজাতৰ লোকৰ ওচৰত নত হোৱা প্রথা অবিৰত। পুঁজিপতি সকলে দৰিদ্ৰ
সকলক সদায় শোষণ কৰি আহিছে। ফলত শোধিত সকলে মূৰ তুলি ওপৰলৈ চাব নোৱাৰে ! কিন্তু এসাজ
সুখৰ ভাত, এখন ভাল কাপোৰ আৰু এটি সুন্দৰ জীৱন যাপনৰ হাবিয়াস কাৰনো নাই ? ভাগ্যক ধিয়াই থাকি,
পুৱা-গধূলি ধূপ-চাকি জ্বলাই ভগৱানক প্ৰাৰ্থনা কৰিলেই ভগৱানৰ কৃপাত জীৱন বা সমাজ সুন্দৰ নহয় ।
সমাজখন সুন্দৰ কৰিব লাগিব আমি নিজে, হাতে কামে। প্রতিভা বৰুৱা আৰু দিগন্তই ইয়াকে বিচাৰিছিল ।
দুয়ো দুয়োকে মনে প্ৰাণে ভাল পাইছিল । দুয়োৰে মাজত প্ৰাচীৰ হৈ থিয় হ'ল সমাজখন । সেই বাধাৰ প্ৰাচীৰ
চূৰ্ণ কৰি সমাজখন পোহৰাবলৈ, সমাজত সাম্যৰ শিখা উজলাই প্ৰেমৰ বস্তি স্বলাবলৈ অতি সাৱধানতাৰে
জোনাকী পৰুৱাৰ দৰে এখুজি দুখুজি কৈ দুয়ো আগবাঢ়িল । এদিন দুয়ো সাধনাত সফল হ'ল,--দুয়ো দুয়োকো
সাবটি ল’লে । গীত গাই শ্ৰোতাক আনন্দ দিয়াৰ লগতে ৰগৰ কৰি শ্ৰোতাক হঁহুওৱা ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ
গীতৰ এটি প্ৰধান বৈশিষ্ট । এই গীতটিৰো শেষত তেওঁ ৰগৰৰ সৃষ্টি কৰি শ্ৰোতাৰ প্রাণত হাঁহিৰ ফুলজাৰি
উৰুৱাইছে।৷ কাহাৰ্বা তালৰ এই গীতটি হাজৰিকাদেৱে ভাস্কৰ দাসৰ সৈতে যুটিয়া ভাবে গাইছে।
জোনাকী পৰুৱাৰ পোহৰে পোহৰে
প্ৰতিভা বৰুৱাই অকলে আগুৱাই
এখুজি দুখুজি লাজুকী খোজেৰে
হৰিণীৰ লেখিয়া থমকি কিয় ৰয় ?
সিফালৰ পৰা সৌ দিগন্ত ওলালে
প্ৰতিভাক আবেগত সাবটি ধৰিলে
লাজতে মৰহি যায়।
প্রতিভা বৰুৱাই আমালৈতো নেচায়
বন্ধু বোলা যাওঁ কি হ'ব গীতাৰ বজায় ?
জোনাকী পৰুৱাৰ পোহৰে পোহৰে
দিগন্ত প্ৰতিভা ৰঙতে আগুৱায় । কলিকতা, ১৯৭৭

ৰ তে 2 প্ৰলাতাকতে ৷ ৮০ ন ত‘ = ৪ এ ৮৭, )

ড০ হাজৰিকাদেৱৰ কিছুমান গীত বহু-ধৰ্মী । এই গীতবোৰৰ সুৰৰ ওৰণিখন গুচাই দিলে গীতটি হৈ
পৰে এটি সুন্দৰ কথা কবিতা, যাক কৰিতা হিচাবে আবৃতি কৰিও অন্য এক স্বাদ ল'ব পাৰি। আনহাণে
গীতটোৰ চৰণবোৰ গদ্যৰ দৰে সজালে গদাৰ সুবাসো পোৱা যায । এই গীতটে৷ চৈধ্য মাত্ৰাৰ পদ ছন্দৰ ওচৰ
চপা । মাত্ৰ প্ৰথম স্তৱকৰ শেষত এটি চৰণ অকলশৰীয়া । প্ৰতি চৰণৰ অন্তিম বৰ্ণৰ মিল আছে ৷ কো
চৰণৰ অক্ষৰ মাত্ৰা কম বা বেছি যদিও তাক সুৰেৰে টানি টুনি, ঠিক ঠাক কৰি লোঁৱা হৈছে । গীতৰ কথা ভাগ
সুন্দৰ উপমাৰে স্পষ্ট । পাৰ্থিব জগতেই হওক বা নৈসৰ্গিক জগতেই হওক প্ৰতোক বস্তুৰেই নিজস্ব প্ৰকৃতি
আছে। স্বকীয় বৈশিষ্টৰে, নিজস্ব প্ৰকৃতিৰে জীয়াই থকা আৰু বিকশিত হোৱাটোৱেই প্ৰত্যেক বস্তুৰ কামা
আৰু আনন্দ । জোনটোৱে জোনাকেৰে পৃথিৱী পোহৰায় । পূৰ্ণ জোনটো এদিন দুদিনকৈ গৈ গৈ এদিন অস্তিত্ব
হীন হব ক’লীযা বোকা মাটিৰ বৰণ লয । পুনৰ এদিন দুদিন কৈ আহি আহি এদিন পূৰ্ণতা প্ৰাপ্ত হয । জোনৰ
গাত থকা ক’লা দাগবোৰক চন্দ্ৰ কলঙ্ক বোলে । এই দাগবোৰৰ বিষায় বিভিন্ন দেশত বিভিন্ন সাধ আছে,
বিভিন্ন মতামতো আছে। বৈজ্ঞানিক সকলেও নানা বাখ্যা দিছে । সেইদৰে পদুম বোকাত জদ্মে। পদুমৰ বাবে
বোকাই উত্তম ঠাই । কাৰ বাবে,কিযষ ফুলে-বাখ্যা নিষ্প্ৰযোজন । ফুলৰ ফলাতেই শান্তি । চিনেমাখনৰ নায়িকা
সন্তানহীনা জোনাই এটি + স্তানৰ আশাত পৰ পুৰুষৰ লগত পলাই গৈ কলঙ্কৰ বোকা গাত লিপি ললে, পদুম
কলি যেন সন্তান এটি লাভ কৰিলে। সন্তানটিৰ পিতৃ পৰিচয় কি প্ৰশ্নৰ উত্তৰ নিল্প্ৰয়োজন। মাথোঁ তাই নাৰী।
তাই বিচাৰে মাতৃত্ব । কাৰণ মাতৃত্বই নাৰীৰ গৌৰৱ । সন্ভানৰ মুখলৈ চাই নাৰায়ে সুখ আৰু আনন্দ লাভ কৰে।

জোনাই যেন জোনাকত গা ধুইছিল
খৰম্ৰোতা নৈত তাই গা এৰিছিল
অচিনাকী বলুকাত লাগি ৰহছিল
বোকাৰ পুতলা যেন তাই হৈছিল---
ক'ৰবাৰ এখনি উজনীয়া নাও পাই
পুনু যেন লাহে লাহে উভতিল তাই
নিজ সাজযোৰ হেৰুৱাই পেলাই
বোকাৰ কলঙ্ক গাত সানি ল'লৈ তাই
নঙঠা দেহা ঢকা বস্ত্ৰ নৈপাই
বোকাকে লিপি ললে দেহাটি লুকাই ।
হঠাৎ, কিবা এ্রটি দেখা ঘৈন তাইৰ ভাব হয়
উগুল থুণ্ডল কৰি থমকি যে ৰয়
কাষলৈ গৈ দেখে বোকাত আছে ফুলি
নীৰৱে অকলে এটি পদুমৰ কলি
আলফুলকৈ তাই চিঙিল লে ফুল
শান্তিয়নী ব’লে তাইৰ বুৰাই দুকৃল ।
তাকে লৈ আগবাঢ়ি বিচাৰে পৰিচয়
পদুম কলিটি পাছে নিমাত হৈ ৰয়
তাঁই ভাবে ফুলে শান্তি ফুলাত হে পায়
সেযে, পৰিচয় পত্ৰৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই । কলিকতা , ০ <, বোলছবি ঃ ৰনন্ুই

হৰা ৰ ২৭৮

নিজক দেখি আজি কালি

সময়ৰ টিকনি সদায় আগফালে উৰে । পাখি লগা কাড়ৰ দৰে উৰি যায় সময় । ইখন কোলাৰ পৰা
সিখন কোলা বগোৱা, চিঞৰি চিঞৰি কান্দি জেদ ধৰি নোথোৱা হোৱা, সমনীয়াৰ সৈতে লৰি ধাপৰি পখিলা
ধৰি ফুৰা, পুতলাৰে দৰা কইনা খেলা সেই দিনবোৰ কলৈ গুচি গ’ল !--সদ্য গাভৰুজনীয়ে নিজকে আইনাৰ
সমুখত নিজকে চিনি নোপোৱাৰ দৰে অপ্ৰতিভ হৈ পৰে । সকলোৱে তাইক ডাঙৰ হোৱা বুলি ধৰি লয়। কিন্তু,
তাইৰ মনটোৱে এতিয়াও যে শৈশৱতেই বিচৰণ কৰে ! তাইৰ সম বয়সৰ ল’ৰাবোৰ দেখাত তাইতকৈ সৰু
হৈয়ে আছে। সিঁহতক সকলোৱে সৰু ল’ৰা বুলিয়েই ধৰে । তাই লহপহ কৈ বাঢ়ি আহিছে৷ দেহৰ গঠনো
আগতকৈ বহু পৰিবৰ্তন হৈছে । গাৰ ৰং উজ্ত্বল হৈ পৰিছে; মুখ মণ্ডল, চকু যুৰি সদ্য প্ৰস্ফুটিত কমলৰ দৰে
লগা হৈছে । যৌৱনৰ প্ৰথমজাক বৰষুণত সিক্ত তাইৰ কোমল দেহত প্ৰথম বহাগৰ সৌন্দৰ্য্য সমাহাৰৰ
পয়োডৰ ঘটিছে । সেয়েহে দাপোণত মুখ চাই তাইৰ নিজকে অচিনাকী অচিনাকী লাগে । আকৌ কোনো
সময়ত দাপোনত মুখ চাই চাই নিজেই আপোন পাহৰা হয়; পৃথিৱীৰ শ্ৰেষ্ঠসুন্দৰী জনী তাঁইহে যেন লাগে তাঁইৰ।
আজিকালি তাই পুতলাৰে কইনা দৰা নৈখেলে। পুতলাবোৰ যেন একো একোটা মানৱ প্ৰতিনিধিহে --
এনেহেন লাগে । আকৌ কিছুমান মুখে আজিকালি তাইলৈ বেলেগ চাৱনি নিক্ষেপ কৰে । সেই চাৱনিয়ে
তাঁইক জোকায় । সৈঁই চাৱনিবোৰৰ মানেবোৰো তাই নুবুজা নহয় । ছিঃ ! নিজকে লাজ লাজ লাগি যায় । কিয়
এনৈ হয় ? কিন্তু সৌ সিদিনাৰ দৰে আজিও তাইৰ নিজকে সৰু যেনেই লাগে ! লুকা-চুৰি,দৰা কঁইনা খৈলি,
পখিলা ধৰি ফুৰিবৰ মন যায় !--জীৱনবোধৰ এক নুবুজা সাথঁৰে তাইক ৰ্বৱ্ৰিত কৰে ।

মানুহৰ জীৱনৰ চাৰিটা স্তৰৰ প্ৰথমটো হ’ল শৈশৱ । তাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে কৈশোৰ, যৌৱন আৰু বৃদ্ধ
কাল । কিন্তু ছোৱালীৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম দেখা যায় । শৈশৱ অতিক্ৰমি কৈশোৰলৈ ভৰি দাঙোতেই
ছোৱালী কন্যাকাল প্ৰাপ্ত হয় । সেয়েহে ছোৱালীৰ ক্ষেত্ৰত কৈশোৰ যৌৱন একাকাৰ হৈ যায়। শৈশৱ অতিক্ৰমি
কৈশোৰত ভৰি দিয়া সদ্য যৌৱনা এজনী গাভৰুৰ সাথঁৰ ভৰা মনৰ অৱস্থা এই গীতটিৰে সুন্দৰ ভাৱে অঙ্কিত
হৈছে। বিষয় বস্তুৰ গভীৰতাত প্ৰবেশ কৰি গভীৰ অনুভূতিৰ পৰিচয় দিয়া ড০ হাজৰিকাদেৱৰ গীতৰ অন্যতম
বৈশিষ্ট । গীতটিত এজনী সদ্যযৌৱনা গাভৰুৰ মানসিক ঘিধা, দ্বন্দ প্ৰকাশত গীতিকাৰ কৃতকাৰ্য হৈছে।

নিজক দেখি আজি কালি বেলেগ ভাব জাগে
দাপোণ খনিৰ মই জনীক সপোন সপোন লাগে ।

সিদিনালৈকে আছিলোঁ দেখোন পুতুলা ঘৰ সাজি

পুতুলাৰে কঁইনা-দৰা নৈখেলোঁ যে আজি

পুতুলাবোৰ মানুহ মানুহ লগা হ’ল ষে কিয়

মৰ্ম চাৱনিয়ে মোক জোকায় কিয়

চাৱনিৰো মানেবোৰো বুজা যেন লাগে ।

সোণ পুৱতীৰ সোণ আঙুলিৰ পৰশ লাগি যায়

সেই পৰশৰ মিঠা উমত দেহা দহি যায়

বৰষাঁই এঙামুৰি দি সকিয়ায়

মই হেনো যুৱতী হ’লো শৈশৱ আৰু নাই

কিয় যৈন আজিকালি লাজ লাজ লাগে ।
বোলহস্বৰি ১ ৰনহ'সে, ১৯৭৭

ভাবিছিলা এবুকু ভৰাই

১৯৭৭ চনত শিল্পী জয়ন্ত হাজৰিকাই অকাল মৃত্যু সাবটি লয়। কণিষ্ঠ ভাতৃৰ বিয়োগত ড০ হাজৰিকাদেৱ
শোকাভিভূত হয়। জয়ন্তৰ শূন্যতাত অশ্ৰু সিক্ত নয়নেৰে তেওঁ ‘নন্দন তত্ৰ কৰ্মী সকল’ কিতাপত এনেদৰে
লিখিছে--“সি গ’ল গৈ--। আমাৰ ঘৰ শূন্য--। পৰি আছে সেই গীতাৰখন মই এমেৰিকাৰ পৰা আনি দিয়া
--তৈতিয়া সি আঠ বছৰীয়া ল’ৰা । পৰি আছে সেই ডোম্ৰাটো -- ১৯৫৬ চনত ৰাছিয়াৰ ইউফ্লেনৰ পৰা আনি
দিয়া --। পৰি আছে আৰু এটি ডোম্ৰা, ১৯৬৭ চনত তাছ্‌খণ্ডৰ পৰা আনি দিয়া । তাৰ যাদুকৰী আঙুলিৰ পৰম
ইহঁতে আৰু নাপায় ।:....... ১৯৭৩ আৰু ৭৪ চনত জামানিলৈ মই তাক লৈ গৈছিলোঁ। তাৰ পৰা৷ অনা
ইলেকৃট্ৰিক অৰ্গেণটোও আজি মৌন হৈ আমাৰ নিজৰা পাৰৰ ঘৰত পৰি আছে --আৰু অকলশৰে বহি আছে
গাভৰু বিধৱা মনীষা --' আৰু ‘আকাশৰ তৰা হৈ থকা দেউতা আকাশৰ কোনখিনিত আছে’ বুলি সোধা তাৰ
চাৰে ছয় বছৰীয়া মৰমৰ পুতেক ৰাজা--। এইবাৰ আমাৰ ঘৰৰ দূৰ্গ পূজা - অভিনৱ । দশমীত
গোসানী বিদায় দিয়া শৰতত আমি ষষ্ঠীৰ দিনাই ‘ৰাণা 'ক বিদায় দিব লগীয়া হ'ল । সহশ্ৰ লোকৰ মাজত নৱগ্ৰহ
শ্মশানত আমাৰঅকণমান মৰমৰ ৰাজাক মই কোলাতলৈ আমাৰ ৰাণাৰ মুখাগ্নি কৰিবলৈ কব লগীয়া হৈছিল।
ক’লোঁ --‘বাবা ৰাজা তই ধূপ এডাল জ্বলাই দে না ।সি ক’লে,-- কিয় বৰ্তা (বৰদেউতা) ? মই মৌন। --
আপুনি কি কব তেতিয়া ? মোৰ চকুপানী লুকুৱাই কলো,--'দে না ডাই এডাল ছ্বলাই ? সিক 'লে,-- বেলুন
দিব লাগিব কিন্তু বৰ্তা --মই ক’লোঁ ---বহুত বৈলুন দিম দে, বহুত । --সি ধূপ দ্বলালে - তাকো আমি চাব
লগীয়া হ’ল। চিতা জ্বলিল ।”--‘নতুন আশা বোৰ, হেঁপাহৰ ঘৰৰ মায়া এৰি শূন্য কৰি থৈ ন-পথেৰে জ্গ্যোতিৰ
পখী বিচাৰি বিচাৰি গুচি গ’ল ।

১৯৬৭ চনত ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ ‘চিকমিক বিজুলী’ কথাছবিৰ জয়ন্তু হাজৰিকা সহ সঙ্গীত পৰিচালক
আছিল। তেওঁ ককায়েক ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ নিৰ্দেশত দোস্ত হবিবুৰ ৰহমানৰ সৈতে বহি সেই নিশাই ‘মৃত্যু
সাৱটি’ গীতটোৰ সুৰ দিলে। তেওঁৰ মৃত্যুত অশ্ৰু বিগলিত ড০ হাজৰিকাই কয়, মইতো নাজানিছিলোঁ যে
‘মৃত্যু সাৱটি’ গীতটো তাৰ ইমান সোণকালে ফলিয়াব ? , দোস্ত হবিবুৰ ৰহমানৰ গাতো সেই গীতটো
ফলিয়াব ?..... জনা হ’লে ময়েই গালোঁহেতেঁন । আমি থাকি গ’লো আশাৰ বৃক্ষ ৰুই ' - সোহাত স্নৰূপ ভাতৃ
‘ৰাণা’ৰ আকশ্মিক বিয়োগত ড০ হাজৰিকাদেৱৰ দশোদিশ শূন্য হ’ল ' স্তব্ধ হ' ল আকাশ-বতাহ, -গন্ধহীন
হ'ল ফুল -গীতৰ সুৰ যেন নোহোৱা হ’ল। জয়ন্ত হাজৰিকাৰ মৃত্যুত তেওঁৰ প্ৰাণৰো প্ৰাণৰ প্ৰগতি শিল্পী সমঘ'ই
পতা ‘সেৱৰণ’ অনুষ্ঠানত শোক সন্তপ্ত ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে আৰু গায় আৰু পিছত ‘বনহংস'
চিনেমাত দিয়ে ।

ভাবিছিলা এবুকু ভৰাই ঘৰৰ মায়া পাবা
সেই মায়াৰে কোমল কোলাত ক্ষণিক জিৰাবা ।

ঘৰ আছে মায়া নাই; সংগীহীনৰ সংগী নাই
ফুলৰ যেন সুগন্ধি নাই, প্ৰদীপ আছে জেউতি নাই
কাৰনো মৰম আকোৱালি ল'বা ? সঁহাৰি নেপাৰা ।
শ্ৰান্ত বতৰ ক্লান্ত বায়ু, সুৰও বন্দী হ’ল
আশাৰ তৰী, নিৰাশাৰ বালিত লাগি ৰ’ল।
সকলো আছে কিবা নাই, জীৱন আছে ৰস নাই
প্ৰভাত আছে সূৰ্য্য নাই, শূন্যতে একো যে নাই
কি বিচাৰি ক'লৈ গুচি যাবা ? সঁহাৰি নেপাবা । ভাবিছিলা .

বোলক্গি £ বনহ'লে, ১৯৭৭

মোৰ মন বাঘ যদি আজি

শিশুৱে মাকক ভাল পায়--এইটো স্বভাৱ সিদ্ধ। তেনেকৈ দেশপ্ৰেমো মানুহৰ শিৰাই শিৰাই বৈ
থাকে । ৰাজনীতি কৰিলে বা বুদ্ধিজীৱি, সাংবাদিক, সৈনিক হ লৈহে যে দেশ প্ৰেমিক হয় এনে নহয়; চকুত
পৰাকৈ নহলেও প্ৰত্যেক মানুহে কিবা নহয় কিবা অৱদান আগবঢ়ায় দেশৰ বাবে। প্ৰবাসত থকা জনেও
স্বদেশক ভাল পায় । দেশক ভাল পায় ড০ ভূপেন হাজৰিকাইও । দেশৰ (বিশেষকৈ অসম, উত্তৰ পূবঞ্চিলৰ)
দুৰ্দিনত তেওঁৰ বুকু হমেহমায় পুত্ৰ হৈ মাতৃৰ বাবে একো কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে ! মাতৃক অভয় বাণী শুনায়
গীতেৰে শত্ৰুৰ ভয়ত অভাগীনিৰ দৰে নৈকান্দিবলৈ ! কাৰণ গীতেই তৈওঁৰ অস্ত্ৰ আৰু তেওঁ সৈনিক শিল্পী ।
গীতেৰে দেশৰ সৈনিকসকলক উদগনি দিয়ে যি মুহূৰ্তলৈকে দেশৰ সীমান্তত শেষ শত্ৰু দৈত্যটিৰ মৰণ নহয়
তেতিয়ালৈকে ৰণ ক্লান্ত নহবলৈ ৷ ১৯৬৮ চনতে তেওঁ গীতেৰে ৰাইজক সচেতন কৰি দি কৈছিল যে অসমীয়াই
যদি সংগ্ৰাম নকৰে তৈন্তে এদিন অসমতে ভগনীয়া হ’ব ' ১৯৮০ চনত্রে অসমৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ আন্দেলনত
নতুন পুৰুষক সাহস দি গাইছে ‘আকৌ যদি যাব লাগৈ শৰাইঘাট লৈ লুইতপাৰৰ ডেকা বন্ধু নৈথাকিবা ৰৈ’-
বুলি । সেই আন্দোলনৰেপ্ৰায় হেজাৰ শ্বহীদক সতঙ্ৰদ্ধ প্ৰণাম জনাই কৃতজ্ঞতাৰে গাইছে- তেজ দিলাঁ প্ৰাণ দিলী
ত্যাগ দিলাঁ ডৈকা বন্ধু পুনু আহিবা,আহি যুঁজিবা, যুঁজি জিকিবাই ডেকা বন্ধু । অসমৰ প্ৰতিটো সংকটৰ মুহূৰ্তত
তেওঁ আগুৱাই আহে আৰু এখন বিভেদহীন, প্ৰগতিশীল, সুস্থ, সাম্যৰ সুন্দৰ সমাজ গঢ়ি মানুহে মানুহৰ মৰমত
জীয়াই থকাৰ বাবে প্ৰেৰণা দি ওৰেটো জীৱন গীত গাই আহিছে৷ তেওঁৰ আন এটি মহৎ কাম হ'ল,অসম তথা
উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ নানা জাতি জনজাতিৰ কালৰ বুকুত হেৰাই যাব ঘৰা লোক সংস্কৃতিৰ মণি মুকুতাবোৰ বুটলি
আনি ন সাঁচত গঢ়ি পিটি সুন্দৰ কৰি অসমী আইৰ ডিঙিত পিন্ধাই দিছে। ইমানখিনি কৰাৰ পাছতো কোনো
দুৰ্বল মুহূৰ্তত হয়তো তেওঁৰ বুকুখন ধৰ্ফৰাই উঠে ‘মোৰ দেশৰ বাবে মই কি কৰিলোঁ’ বুলি । তেনে এটি
ক্ষণতে সৃষ্টি হ’ল এই গীতটিৰ । তেওঁ কয়, ‘মাজে মাজে লাজ লাগে-- মোৰ দেশ মাতৃকাৰ বাবে মই
একোকে কৰিব নোৱাৰিলোঁ । তেনে এটি ক্ষণত ওলোৱা কেইটিমান কথা --'

মোৰ মন বাঘ যদি আজি চৰাই এটি হয়

আৰু ক’ৰবাৰ চিলনীয়ে খেদি খেদি কয়

তোৰ সাহৰ দেখোন কোনো চিন চাব নাই
মই ক'মকি ?

মোৰ মাটিডৰা যদি আজি চন পৰি যায
আৰু আয়ে যদি কাম্দি কান্দি মোক আহি কয়
সৈউজ ৰঙ মোক বাৰু কিয় নিদিলি

মই ক'মকি ?

মোৰ বুকুখন যদি আজি পাল হৈ যায়

ধুমুহাঁই যদি তাকে সঘনে কোবাই

মই জানো মুখখন হাতেৰে ঢাকি

চিঞৰিম আকাশ কঁপাই ?

মোৰ দেশখন যদি আজি আই হৈ যায়

আৰু আয়ে যদি কান্দি কান্দি বাৰে বাৰে কয়

তই বাৰু মোৰ বাবে কি কৰিলি, ---- মই ক'মকি ?

মণ্স্য কুৰ্ম্ম নৰসিংহ বামণ পৰশুৰাম

অসমীয়া সমাজ নামধৰ্ম প্ৰধান । অসমীয়া সমাজত শুভ দিনৰ আগমনত কৃতজ্ঞতাৰে ভগগানক সুঁৱৰি
বা বিপদ-আপদ, বেমাৰ-আজাৰত পৰিত্ৰাণ বিচাৰি তৃলসীৰ ৬লত, নাইবা থাপনাৰ আগত ধূপ-ধুনা, বঙ্দি
জ্বলাই শৰাই এখন আগবঢ়াই ঘোষা পদ গাই ভগৱানৰ চৰণত প্ৰ৷ৰ্খনদ জনোৱ| হয় । এই গীতটি মাধৱদেৱৰ
শ্ৰেষ্ঠ কীৰ্তি ‘নামঘোষা ৰ দ্বিতীয় স্তৱকৰ ভগৱানৰ দশ অৱতাৰৰ বৰ্ণনাৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে। টীশ্বৰৰ কঁপ!
অবিহনে আমাৰ কোনো কাযসিদ্ধি নহয়। বিশ্বাসে মিঃ য হৰি । এই গীত দুটাত তৈনে ভাৱ প্রকটিঙ হৈছে ।
প্ৰথম গীতটি ভগৱানৰ কৃপাতেই হেৰুওৱা লখিমী উভ'তি আহিছে আৰু মৰহ৷ পাপৰি পুনৰ ফুলি উঠিছে আৰু
দ্বিতীয় গীতটোত সোণটি যেন মাটিৰ চাকিৰ শলিতা,দুখীযা পিতৃৰ পঁজা উজলাহছে, পিতৃ মাতৃৰ চকুলে৷ মচি
দিছে । কিন্তু তেওঁলোকৰ খালি হাত; জন্মদিনত দিবলৈ একো নি । মাথোঁ মায়াৰ কুঁত্বশ্দিয়ে বাট ঢাকিছে।
সেয়েহে সন্তানটিক ভালে কুশলে ৰাখিবলৈ ভগৱানৰ চৰণত প্ৰাৰ্থন৷ জনাঁই ছে ।
[+
“মৎস্য কুৰ্ম্ম নৰসিংহ বামণ পৰশুৰাম
হলিৰাম বৰাহ শ্ৰীৰাম ।
বুদ্ধ কন্কি নামেদশ আকৃতি ধৰিছা কৃষ্ণ
তযু পাৱে কৰোঁহো প্ৰণাম ।।”

মোৰে উদং ঘৰখনিৰ নঙলা খুলিছে
লখিমী উভতি আহি

নিজ হাতে সাৰিছেহি মোৰে বাহী চোতালখনি
অ' ফুলালে মৰহা পাহি ।

এন্ধাৰকৈ আকাশত আকৌ যেন দেখিছো|
মৰমী জোনাকৰে ঢল

হেৰুওৱা লখিমীক হাততেপাহহ যেন
ংসাৰ শুৱনি হ'ল ।

(-)
মৎস্য কুৰ্ম্ম
অ’ তযু পদে কৰোঁহো প্রণাম ।।
মোৰ সোণ যেন কুশলে থাকে
জন্মদিনতো দিবলৈ একো নাই
নোচোৱে যেন মোক পাপে ।।

সোণ মোৰ শলিতাগছি

শুদাকৈ জীৱনত সোণ মোৰে আহি

চকুপানী দিলে মচি

মায়াৰে কুঁৱলীত নেদেখোঁ বাট

দিয়া যেন আশীবৃদি ।। কলিকতা, ২‘ _. , ১০ [পালি বনন্থাই

শ্যামকানু সত্যৰ মৰণ নাই

মানুহ আৰু জীৱ-জন্তুৰ মাজত পাৰ্থক্য এয়ে যে মানুহৰ ‘বিবেক’ আছে। সেয়েহে মানুহ সংযমশীল;-
ভাল বেয়া ন্যায় অন্যায় বিচাৰ কৰিবলৈ সক্ষম । সৈই বাবেই মানুহ জীৱ শ্ৰেষ্ঠ । আজিৰ সভ্য মানুহৰ মাজত
মাজে সময়ে এই গুণৰ অপব্যৱহাৰ হোৱা দেখা যায় । নিজৰ হেৰোৱা অধিকাৰৰ দাবীত প্ৰাপ্য অধিকাৰ
বিচাৰি অহিংস আদ্দোলন কৰাটো যুক্তি সঙ্গত । অন্যথায় কাপুৰুষালিৰ দোষে চোৱে । নিজৰ ঘৰখন, মাটিখিনি,
দেশখন, ভাষাটোক ৰক্ষা কৰা প্ৰত্যেক মানুহৰেই পবিত্ৰ কত্তৰ্ব্য । এই কৰ্তব্য কৰিবলৈ নিজৰ ‘হক’ বিচাৰি
যাওঁতেই ফাঁচী কাঠত ওলমিছিল মণিৰাম, পিয়লিয়ে । পুলিচৰ গুলি বুকু পাতি লয় কনকলতা, ভোগেশ্বৰী,
মদন ৰাউতা, ৰঞ্জিত বৰপূজাৰী, অনিল বৰা, মোজান্মিল হক, খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ আৰু সহস্ৰ শ্বহীদ আৰু চীনা
আক্ৰমণত নিহত জোৱানে । এই নিধন পৰ্ববোৰে কোনো মাতৃৰ বুকু শুদা কৰিলে, কোনোৰ শিৰৰ সিন্দূৰ
মচিলে, হেৰাই গ’ল থুনুক থানাক মাতৰ কোনো শিশুৰ মুখৰ ‘দেউতা’ শব্দ, ভাতৃ হীন হ’ল কোনোবা ভগ্নী-
ভাতৃ । অসমত দুই তিনি দশক জুৰি কেবাটাও উগ্ৰবাদী সংগঠনে হত্যা লীলা চলাই আছে। এই উগ্ৰপন্থী গোট
সমূহৰ আলমতে অনেক দুষ্কৃতিকাৰীয়েও নিৰ্বিচাৰে হত্যা, লুণ্ঠন ধৰ্ষণ, বলাৎকাৰ চলাই গৈছে। শন্তি ৰক্ষাৰ
শপত খোৱা অনেক পুলিচ কৰয়াঁ আৰু সৈনিকৰো উগ্ৰপন্থীৰ বোমা-বৰন্দত জীৱন নাটৰ সমাপ্তি ঘটিছে ।
কোনোৱে মৰিছে দেশৰ বাবে; কোনো মৰিছে চৰকাৰী বেচৰকাৰী সন্তাসত । যিয়েই নহওক, মাতৃৰ মানত
সকলো সম্তান একে ।

এই গীতটি চিনেমাখনিৰ কাহিনীৰ সৈতে সম্পৃক্ত । স্ত্ৰীৰ বাবে স্বামীৰ চৰণ পূত পৃণ্যৰ ঠাই । কিন্তু
সৈই পঞ্জীয়ে এটি সম্তানৰ আশাত পৰ পুৰুষৰ লগত পলাই যায়। পুনৰ পলাই যোৱা পত্নীক ঘূৰাই পাই
হোজা স্বামীয়ে নিজ ঘৰ সজাবলৈ পাই সুখী হৈছে। কিন্তু যিজন জনা বুজা লোকে সংযমহীন হৈ অবলা
নাৰীক পলুৱাই নি অসামাজিক কায সংঘটিত কৰিলে, মানুহৰ ৰূপত বন্য পশু হ’লে শোভা নেপায় ।
সত্যক গাপ দি ৰাখিব নোৱাৰি এদিন নহয় এদিন প্রকাশ হ’বই । এই গীতটো ‘শ্যামকানু দূৰ হৈ নাযাবা’
লোকগীতটোৰ আলমত ৰচা।

শ্যামকানু সত্যৰ মৰণ নাই
সাধিলে হেৰোৱা বস্তু, হাততে যে পায় ।

(এঁ ৰাম) স্ত্ৰীৰ বাবে স্বামীৰ চৰণ পৃত পুণ্য ঠাই
মাতৃৰ বুকু ভৰে যেবে পুত্ৰই বোলে 'আই’ ৷
(এঁ ৰাম) বন্য জন্তু শান্ত নহয়, সংযম হৈৰায়
মানুহ ৰূপে বন্য হ লৈ শোডা যে নৈপায় ।
অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি তই
গ'লিগৈ অগনি জ্বলাই
কালিৰ শিশুৰ বাবে তোৰেই আজিক
সঁপিলি শোণিত বোৱাই ।
ভবিষ্য পুৰুষৰ বিপ্লৱী মন ৰ
জোকাৰি জোকাৰি যায়
শোষণকাৰীৰ গুলি লথিয়াই
শ্বহীদ আজি আগুৱায় ।
ৰচনা ; ২৭, সম ১৯৭৭ । বোলছবি £ ৰনজুই

অ’ অভিমানী বন্ধু

জীৱন এক কলা -- সুখ দুখ, হাঁহি অশ্ৰুৰ বৰণীয়া ৰেখাৰে কেনডাচ অকাঁ । মানুহৰ হিয়াই হিয়াই থৈ
আছে প্ৰেম-ভালপোৱা, কামনা-বাসনাৰ নৈ, যিবোৰৰ অবিহনে জীৱন হৈ ৰয় আধৰুৱা। মানুহে সমাজাকাৰে
বসবাস কৰি অহাৰ পৰাঁই সমাজখন সুচাৰু ৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ কিছুমান বিধি বিধান প্ৰণয়ন কৰা হৈছে।
এই বিধি বিধান সমূহ অমান্য কৰিবলৈ গ’লে কিছুমান সামাজিক শাস্তি, ককৰ্থনা, লাঞ্ছৃনা-গঞ্জনা সহিব লগীয়া
হয়; অপদস্থ হ’ব লাগে । বন্য পশুৱে যি খুচি তাকে কৰে ৷ কাৰণ সিহঁতৰ সংযম নাই । মানুহ জীৱ শ্ৰেষ্ঠ এই
কাৰণেই যে মানুহৰ বিবেক আছে, সংযয়ী । সংযম এক মহান ত্যাগ যিয়ে আনৰ, সমাজৰ বাবে ভবায়। আমাৰ
সমাজে প্ৰয়োজন বোধে পুৰুষক বহু বিবাহৰ সুযোগ দিছে। কিন্তু নাৰীক সেই সুযোগ্ড দিয়া নাই । সেয়েহে
নাৰীয়ে প্রেমৰ দহনত দহিলেও, কামানলত জহ্বলিলেও পৰ পুৰুষৰ সান্নিধ্য লভাটো অবৈধ ৷

অসম তথা ভাৰতবৰ্ষ কলাৰ দেশ । ইয়াত নৃত্য-গীত, নাট ভাওনা, থিয়েটাৰ-চাৰ্কাচ আদি কলাৰ
জৰিয়তে মানুহক আনন্দ প্ৰদান কৰা হয । শিল্পী সকলে অকল যে শ্ৰোতা দৰ্শককহে আনন্দ দিয়ে এনে নহয়
ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকেও লাভ কৰে এটা ৰসময়ী জীৱন । অস্থায়ী প্ৰেক্ষাগৃহে শ্ৰেক্ষাগৃহে থিয়েট।ৰ চাৰ্কাচ
প্ৰদৰ্শন কৰি ফুৰোঁতে অনেক সময়ত তেওঁ,লাকে অনেকৰ সান্নিধ্যলৈ আহে, নিকট আপোন হৈ পৰে । কিন্তু
এদিন এই অঘৰী জীৱন এৰিব লগীয়া হয় । তেতিয়া নিষ্ঠুৰ বিদায়ৰ বেলিকা তেওঁলোকৰ বুকু ডাঙি চুৰমাৰ
হয়। তেনে এটি পৰিবেশতে গোৱা হয় এই গীতটি । ভাৱৰ গভীৰতা,অলপ কথাৰেই বিশালৰ সন্ধান দিব পৰা
হাজৰিকাদেৱৰ গীতৰ অন্যতম বৈশিষ্ট । গীতটিৰ শেষৰ অন্তৰাটিয়ে আন এটা কথাৰ ইংগিত দিয়ে। আমি
অভিনেতা বা কলা-কুশলী হিচাবে দুদিনৰ বাবে এই পৃথিৱীৰ অস্থায়ী পেক্ষাগৃহলৈ আহোঁ । অভিনয় শেষ
হ'লে, আয়ু বেলি মাৰ গ’লে’ পুনৰ উভতি যাওঁগৈ । এইদৰে এটা প্ৰেক্ষাগৃহ সামৰি আন এটা প্ৰেক্ষাগৃহত
অভিনয় কৰোঁ -- পুনৰ উভতো । চার্কাচৰ শিল্পীৰ দৰেই মানৱ আত্মাইও ইটোৰ পিছত সিটো মানৱ দেহত
জনম লয় । নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তত পুনৰ উভতি যায়গৈ। কাৰণ, মানৱ জীৱন ক্ষণ ভঙ্গুৰ যদিও আত্মা অবিনশ্বৰ।
এনেদৰে অহা-যোৱা এক চক্ৰগতিৰে আত্মাই ঘূৰি থাকে বুলি জন্মান্তৰবাদত বিশ্বাসী সকলে বিশ্বাস কৰে।

অ’ অভিমানী বদ্ধু
ভূল নুবুজিবা -- নাপাহৰিবা

বোলাবৰ } অগৰূপা, ১৯৭৮

অ’ তুমি জৈন নৈ সোণ

নীলিম সলিল ৰাশিক অজস্ৰ লহৰে চুমা দিয়া পাৰাপাৰহীন সাগৰ । নিশা জোনৰ জোনালীৰে সাগৰখন
হৈ যায় মায়াময়। জোনৰ জোনাক সৰি জিলিমিলিয়া হৈ পৰে সাগৰৰ পাৰৰ বালি । ফিৰ ফিৰিয়া সাগৰীয় বতাহ
জাকে দেহ মন পখালি জুৰ পেলায । --এনেহেন সাগৰ তীৰত বহি আছে দুটি ডেকা-গাভৰু, -দুটি দেহা,
একেটি মন, দুয়ো দুয়োতে মগন । সেই মাযাময় ক্ষণত প্ৰেমিকৰ দৃষ্টিত জোন হৈ জ্বলিছে, সোণ হৈ জিলিকিছে,
শিখাৰ দৰে উজ্বল হৈ পৰিছে প্রিয়াৰ ৰূপৰ জ্যোতি ' প্ৰিযাৰ ৰূপৰ, মনৰ সৌন্দ্য্া কিমান সুন্দৰ প্ৰেমিকৰ
কল্পনাৰ সীমা নাই -- দিগন্ত অতিক্ৰমি যায । দুচকুত দুয়োৰে মৰমৰ অপৰূপ প্ৰকাশ। দুখন হিয়াৰ এই গভীৰ
ভালপোৱা, নিবিড় সান্নিধ্য দেখি সাগৰেও যেন ভাষা হেৰুৱায় ! প্ৰেয়সীৰ সঁচা মৰম, প্রেম আলিঙ্গনত
প্ৰেমিকৰ জীৱন লালসা বঢ়ি যায--জীয়াই থাকিবৰ মন। মিলন অবিহনে প্ৰেম জানো সাৰ্থক হয় ? প্ৰেমে
বিচাৰে চিৰকাল দুয়ো এক হৈ ৰোৱা।৷ সেয়ে প্ৈমিকে সন্দিহান প্ৰিয়াক দিলে মিলনৰ পূৰ্ণ আশ্বীস । প্রিয়াৰ
সুগন্ধি সনা কেশৰ ইমান মিঠা আৱেশ '! প্রিযতমৰ বুকুখনো ইমান উদাৰ 'আকাশৰ দৰে । সেই আকাশ যেন
আকাশ নহয় --এখন বিশাল তুলাপাত, য’ত লিপিবদ্ধ হৈ আছে দুয়োৰে প্ৰেমৰ ইতিহাস । অনেকৰ মতে
প্ৰেম স্বগীয়,মিলনৰ কোনো মানে নাই৷ ‘কন্তু জীৱন কামনা বাসনা শূন্য নহ্য । ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ
গান কেৱল কল্পনা বিলাস নহয়, তেওৰ অনেক গীত বাস্তৱ জীৱন আৰু দৈহিক প্ৰেমৰ সুগন্ধিৰে সুবাসিত ।

অ’ তুমি জোন নে সোণ নৈ শিখা

অ’ মোৰ এটি নাম যৌৱনৰ তৃষা ।

কথাঃ সাগৰৰ পাৰ ।

অ'অ’সাগৰৰ পাৰে পাৰে বা --

নিশা তুমি মই বহি আছোঁ তাত

তুমি হ'লা লাহৰী, সাগৰৰে লহৰী

সোৱা চোৱাঁ, আজলিবোৰ

কিয় হয় বাউলী

আমি একে হোৱা দেখি

লহৰ লেখি লেখি

সাগৰে যে হেৰুৱালৈ ভাষা ।

অ’'আজি জোনাকৰে জিলমিলিয়া নিশা
মোৰো বঢ়ালাঁ যে জীৱন লালসা ।

দুচকুতে মৰমৰে আভাস

চৈনেহৰে অপৰূপ প্ৰকাশ

নকৰিবা ভয় নাই সংশয়
আছে মাথোঁ মিলনৰে আশা

সুগন্ধী সনা কেশ, কি মিঠা আৱেশ

তোমাৰ বুকুখন আকাশ যেন এখন

সেই আকাশৰে গাত বিশাল তূলাপাত
পেমেৰেতাত ইতিহাস লিখ ।

ৰচনা £ কলিকতা, ১৯৭৮

অ’ মালতী কথা এটি

তঁতশালখন অসমীয়া সংস্কৃতিৰ অপৰিহাযাঅঙ্গ। অসমৰ কুটিৰ শিল্পৰ ভিতৰত অন্যতম তাঁতশালে
আৰ্থ সামাজিক দিশত প্ৰভূত বৰঙনি আগবঢ়াইছে । অসমীয়া শিপিনীয়ে তাঁতশালত সপোন ৰচে । তাহানি
অসমৰ ৰমণী সকলে তেওঁলোকৰ বীৰ স্বামীসকলক ৰাতিতে সূতা কাটি কবচ কপোৰ বৈ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল।
সেই কৱচ কাপোৰ গাত মেৰিয়াই স্বামীয়ে যুদ্ধত জয়ী হৈ আহিছিল । আহোম স্বৰ্গদেউ সকলৰ দিনতে অসমৰ
বযন শিল্পৰ যথেষ্ট উন্নতি হয । মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱে বৰপেটাৰ তাঁতীকুছিৰ গোপাল তাঁতী প্ৰমুখ্যে তাত্ীসকলৰ
সহযোগত শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলা মালা সম্বলিত ছকুৰি হাত দীঘল আৰু তিনিকুৰি হাত পুতলৰ আটক ধুনীয়া বন্দাবনী
বস্ত্ৰখন বৈ উলিয়াইছিল। এনে উদাহৰণ পৃথিৱীতে বিৰল '! মহাত্মা গান্ধীয়ে অসমীয়া শিপিনীয়ে তাঁতৰ শালত
সপোন ৰচা চানেকী দেখি চমকৃত হৈছিল । অসমীয়া গাভৰুৱে কটনা কাটি নিজৰ লগাতে পৰিয়ালটিও
পোহপাল দিব পাৰে । তাঁতশাল সংযোগী বাৱসাযিক দিশ এটিও আছে ৷ তাঁতশাল সজা মিষ্ট্ৰী, বোৱন
সামগ্ৰীৰ দোকান আদিৰেও অনেক লোক সংস্থাপিত হৈছে । ইয়াৰ উপৰিও কিছু লোকে ঘৰে ঘৰে গৈ সূতা
বিক্ৰী কৰে । এই সূতাৰ বেপাৰীবোৰে ভিন্ন মানৰ আৰু বিভিন্ন ৰঙৰ সৃতা লৈ ঘৰে ঘৰে গৈ বিত্ৰমী কৰে গৈ ।
বোৱনীবোৰে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি ঘৰতে সৃতা কিনে । এনেদৰে সৃতা বিক্ৰী কাৰোঁতে কেতিয়াবা বেপাৰী
ডেকা আৰু শিপিনী গাভৰুৰ মনৰ মিলন হয় আৰু বিযা হয । বিয়াৰ কথা শুনি গাভৰুৰ মনৰ ছবি কেনেকুৱা
হ'ল গীতটিত সুন্দৰকৈ প্রকাশ পাইছে ৷ পিছে আন আন গাভৰুৰ দৰে এইজনী গাভৰনৰো চকুত বিযাহৈ চহৰত
বিলাসী জীৱন যাপন কৰাৰ সপোন আছিল! কিন্তু ব্যৱসাযী ডৈকাজনে চাকৰি বিচাৰি চহৰলৈ নৈযায়। দুয়ো
হেনো গাৱঁতে সৰগ পাতিব। আজি গাৱঁৰ লোক চহৰ মুখী হোৱা দিনত এনে গীত নিতান্তই প্ৰেৰণাদায়ক।

অ’ মালতী কথা এটি

কওঁ শুনা কাণ পাতি

মোৰ হৈনো বিয়া হ'ব এইটো বহাগতে ।
মোৰ বুকুখনি ধৰেফৰায় --- নতুন উলাহতে ।

সেই যে বাৰ, দেখিছিলোঁ সূতা বেচাজন

যোৱা বেলি বিহুতে মোৰ

হৰি নিছিল মন

মোৰ বিনে মৰিম বুলি

ক লেহি থিতাতে ।

মোৰ বুকুখনি ধপেধপায় --- অজান ভয়তে ।

ভাবিছিলোঁ বিয়া পাতি থাকিম চহৰতে

চাকৰি বিচাৰি নৈযাও বুলি ক’লৈ /
দুয়ো হেনো সৰ্গ পাতিম আমাৰ গাঁৱতে ।

ৱৰচন্প৷ 1? এ৭৮

ৰি ত টো ডেল তে ৩ 2]

নিৰিবিলি জোনাক গলা ধুনীয়া গধূলিৰ সেই ক্ষণ অতি অনুপম ! এনে ক্ষণত প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই দুয়ো
দুয়োকে নিচেই কাষতে পালে সেই ক্ষণ হৈ যায় মায়াময়, অতি মোহময় । আনকি কেতিয়াবা সমাজৰ নীতি-
নিয়মও ভাঙি যায় অজানিতে । কিন্তু প্ৰেম নোকি ? যিয়ে বাধা নেমানে, ধন-এঁশ্বৰ্য্য, ৰূপ-সৌন্দৰ্য্য, সময়-
অসময়, বয়স একোকে নিবিচাৰে, একোকে নিচিনে ? মাথোঁ কটাৰীয়ে বুকু ভেদাৰ দৰে শণ শণকৈ বুকুত
হানে । যিহৰ পৰিণতিত ট্রয় নগৰ, স্বৰ্ণ লঙ্কা ধ্বংস হৈছিল । যিহৰ প্ৰবল আকৰ্ষণত জঙ্কি-পানেই যুতিৰ জীৱন
শলিতা নিৰ্বাপিত হৈছিল । যিহৰ তাড়নাত মানুহে অবৈধ মিলনত লিপ্ত হয় ? যৌৱনত প্ৰেমিক বা প্ৰিয়া
অবিহনে জীৱন এন্ধাৰ এন্ধাৰ হয় । প্ৰেমিক বা প্ৰিয়াৰ পৰা পোৱা মৰম এন্ধাৰ পৃথিৱীত যেন এচমকা বিজুলীৰ
পোহৰ --যিয়ে জীৱন জিলিকাই তোলে । সেয়েহে হৃদয়ৰ আহ্বানত পাপক ভয় নকৰি, সমাজৰ নীতি নিয়ম
ভাঙিও প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই গোপনে,অবৈধ ভাবে মিলিত হয় । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ কেবাটাও গীতত সমাজৰ
আঁৰত ঘটা অবৈধ, দৈহিক প্ৰেমৰ বৰ্ণনা পোৱা যায় । কিন্তু এইবোৰো তেজ মঙহৰ মানুহৰ মাজতেই ঘটা
ঘটনা। সৈয়েহে প্ৰেমৰ দুৰ্বাৰ শক্তিৰ বিষয়ে গবেষণা কৰি আৰু প্ৰেমজনিত এই কথাবোৰ এন্ধাৰত ৰাখি
সমাজখন গৈলি নিঃশেষ হবলৈ নিদি মানৱতাবাদীজনে কলাৰ মাধ্যমেৰে,অমিয়া সুৰেৰে সজাই পৰাই জন
সমাজত বিলাই দিছে যাতে ইয়াৰ দ্বাৰা জীৱনৰ কোনো ক্ষতি নহয়।

কথা ২; জানকী,

শণ্‌ শণ্‌ শৱদে বুকু ভেদিলে
বাধা দিব কোন কৌশলে ?
কথা £ কিয় এই আকৰ্ষণ ?
জীৱন এন্ধাৰ জগত এন্ধাৰ
তুমিতো বিজ্ুলিৰ চাকি
তোমাৰ জ্যোতি যদি বুকুতে হেৰাই
দিলাই বা অকমাণ ফাকি
অঘৰী জীৱন অকলশৰীয়া
পাপ যদি হয় হওক জগৰীয়া
কম্পিত বুকুৰ আকলূবা
দুটি বাহু মৰম বলিয়া ।
কথা £ দিয়া মিঠা আলিঙ্গন । বোলছৰি ১ মনপ্ৰজাপতি, ১৯৭৮

কপিলী কপিলী ৰাংঢালী ছোৱালী

প্ৰাচীন কালৰে পৰা নদীক নাৰীৰ ৰূপত কল্পনা কৰি অহা হৈছে ৷ নাৰীক শক্তিৰূপা দূৰ্গা, লক্ষ্মী,
সৰস্বতীৰ ৰূপত কল্পনা কৰা হৈছে । যি গ্ৰন্থত পৰম শক্তিক স্ট্ৰীৰূপৰ মাজেৰে প্ৰকাশ কৰা হয় বহল অৰ্থত
তাকেই শাক্ত সাহিত্য বোলা হয় । এই গীতটিকো শাক্ত সাহিত্যৰে অঙ্গ বুলিব পাৰি । এই গীত! ৰ।পলা
নদীক চঞ্চলা-চপলা, ৰাংঢালী, মৰম লগা ৰূপহী গাভৰু এজনীৰ ৰূপত কল্পনা কৰ! হৈছে। খৰশ্ৰোতা কপিলী
নদীৰ মহিমা বুজা টান; বাৰিষা যৌৱনোন্মাদিনী হৈ উটুৱাই নিয়ে পথাৰৰ ধান, মানুহ, জীৱ-জন্তু । মানুয়ৰ
অভিশাপ স্বৰূপ হৈ পৰা এই কপিলীয়েই হ'ল এদিন শক্তিৰ উৎস; মানুহৰ ত্ৰাণ । কপিলীৰ বুকুত নিহিত শক্তিৰ
সন্ধান পাঁই কঁকালত টঙালি বান্ধি ওলাল বিজ্ঞানীৰ দল কপিলীক বান্ধিবলৈ ' বিজ্ঞানী, ইঞ্জিনীয়াৰ ডেকা সবে
কপিলীৰ লগতে উমৰাংচু নদীকো বান্ধিলে। এই প্ৰকল্প গঢ়োতে দিনে নিশাই হাবি-বন কাটি কাটি কাম কৰা
কেবাজনো শ্রমিক আৰু ডেকা ইঞ্জিনীয়াৰ নৈৰ সোঁতত উটিগৈ মৃত্যু মুখত পৰে । তেওঁলোকৰ মৃত্যুক নেওচা
শ্ৰমৰ ফলত ৰাইজৰ আশাৰ ঘৰত বস্তি স্বলিল । কপিলীৰ দেহত লুকাই থকা হেজাৰ সূৰুযৰ জোযোঙিয়ে
দশোদিশ আলোকিত কৰাৰ লগতে আৰ্থ সামাজিক দিশতো ন-দিগন্তৰ সূচনা কৰে । যুগ সচেতন গায়ক
গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকা দেৱে কপিলী ৰূপী নাৰী শক্তিৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰি গোৱা এই গীতটিত
প্ৰতিগৰাকী নাৰীৰ বক্ষত আৱিস্কাৰ কৰিছে অপৰিসীম শক্তি । আজি টৌদিশে যৌতুককে ধৰি নানা কাৰণত
বোৱাৰী হত্যা, ধৰ্ণ, বলাৎকাৰ আদি নাৰী নিয্যাতিন চলিছে। গীতটিৰ অৰ্ত্তনিহিত ভাৱাৰ্থ হ’ল কপিলীত বান্ধ
বান্ধি উচিত ব্যৱস্থা লোৱাৰ দৰে নাৰী শক্তিকো হেয় নকৰি উচিত মযাদা প্ৰদান কৰি নাৰী পুৰুষ দুয়ো সম
গতিৰে খোজ আগবঢ়ালেহে সমাজখন সুখ শান্তিৰ উজ্ছল জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান হব।

কপিলী কপিলী, ৰাংঢালী ছোৱালী
মহিমা বুজাকে টান
কপিলী তই হৈ বাউলী
বাৰিষাত মাৰিলি ধান ।
কপিলী কপিলী, গাভৰু ছোৱালী

মানুহক কৰিবি ত্ৰাণ
উমৰাংচু জনীও তোৰেই লগ লাগি - হ'ব চিৰ জ্যোতিস্মান ৷

নেপকোৰ ডাক বঙলা, -- জবূলাই )এ"৮

কাকিনী তামোলৰ শুৱনিকৈ পাণ

অসমীয়া সংস্কৃতিত তামোল পাণৰ অৱদান অপৰিসীম । ই অসমৰ আৰ্থিক দিশতো প্ৰভূত বৰঙণি
আগবঢ়াইছে । আমাৰ সকলো শুভ কাৰ্য্যৰ আৰম্ভণিতে তামো লপাণযোৰ আগবঢ়োৱা হয় । আলহী অতিথি
আহিলেও প্ৰথম তামোল পাণৰ বটা খন আগবঢ়াই অভ্যৰ্থনা জনোৱা হয় । তামোল হেনো পূৰ্বতে স্বৰ্গত
আছিল । নাৰদে গুহ্যৰ মাজত লুকুৱাই মৰতলৈ আনিছিল । সেয়েহে তামোলৰ আন এটা নাম ‘গুৱা’ ।
তামোল-পাণৰ নামেৰে নানা ঠাই নামকৰণ কৰা হৈছে। যেনে -- গুৱাহাটী, পাণবজাৰ, তামোলপুৰ, পাণবাৰী,
তামোলবাৰী ইত্যাদি । তামোল পাণে প্ৰাকৃতিক শোভা বৰ্দ্ধন কৰে । যেনে-- ‘আগ ফাল শুৱনি কাকিনী
তামোল এঁ, পাছফাল শুৱনি পাণ, বৰ ঘৰশুৱনি গাভৰু ছোৱালী উলিয়াই দিবলৈ টান’ । সচাঁ, গাভৰু ছোৱালী
ঘৰৰ শুৱনি । ছোৱালীহীন ঘৰ উকা উকা । ছোৱালীৰ হাঁহিয়ে ঘৰখন উজ্বল কৰে । সত্তৰৰ দশকৰ শেষলৈকে
অসমৰ বিশেষকৈ গাওঁ অঞ্চলৰ ছোৱালী আজিৰ দৰে মুকলি মনেৰে অকলে ফুৰা চকা কৰা নাছিল । তাঁত
বাত বৈ দিনটোৰ অৱসাদ আঁতৰাবলৈকে চঞ্চল গাভৰুবোৰে অকণমান পদূলি মুখলৈকে ওলাইছিল । গৰু
গাঁই চপাই মৈলি ডেকাবোৰেও গাঁৱব আলিবাটেৰে টহল দিছিল আৰু চাৰি আলি,তিনি আলিৰ চ’কত আড্ডা
দিছিল । এনেটি পৰত লাজ লাজ ভান্ৰ এটি হাঁহিৰ বিনিময়ে মনৰ বতৰা দিছিল । তামোল পাণপ্ৰেম পিৰীতি
বৰ্দ্ধক । ই দুখন হৃদয়ৰ বিনিময়ৰো মাধ্যম ৰূপে কাম কৰে গাভৰুৰ হাতৰ ৰাগি লগা থুৰীয়া তামোলখন খাঁই
ডেকাৰ গা ৰাইজাই কৰে । বুকু ৰমেৰমায় হিয়া চমেচমায় আৰু সেই চ. বনিটি --যি চাৱনিৰে বিজুলী খেলি
হাতৰ টিপতে চেনেহ সনা তামোলখন দিয়ে সেই চাৱনিত ডেকাৰ বুকুৰ পোৰণি বাঢ়ি যায় ৷ এপলক নেদেখিলে
ৰব নোৱাৰে । এনেদৰে ডেকা গাভৰুৰ মাজত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে।
এই গীতটি সময়ৰ দলিল বুলি কব পাৰি । গীতটিৰ মাজেৰে সেই সময়ৰ সমাজ সংস্কৃতিৰ আভাস

পোৱা যায় । সময়ৰ পৰিবৰ্তনৰ লগৈ লগে প্ৰেম পীৰিতিৰ ৰঙো সলনি হৈছে। কাহাৰ্বা তালৰ এই গীতটি
ভাস্কৰ দাসৰ সৈতে গোৱা ।

কাকিনী তামোলৰ শুৱনিকৈ পাণ

পদৃলি মুখত ৰৈ আছাঁ মাইজান

সেই হাঁহিৰ খলকনিত

এজাক শৰালি হাঁহ উৰি গ’লগৈ ।

তামোল সজোৱা, চেনেহ মিহলাই
আজি কিনো খাওঁ, বুজা দেখোঁ নাই ।
তুমি খাবা এখন, আমি খাম এখন
সেই মিঠা সোৱাদতে

গুণা ফুলৰ ৰিহাখনি উৰি গ’লগৈ

কিনো তামোল দিলা মাইজান
গাতে ধৰিলে, দেখোঁ মাইজান
বুকু ৰমেৰমায় হিয়া চমেচমায়
সৈই তপত চাৱনিতে
আমাৰ বুকুৰ পোৰণি বাঢ়ি গ’লগৈ ।
বঁটনা হকষ্দসিকতা, জুলাই, ১৯৭৮

কিনো কপাল সাধি

আমাৰ সমাজত ঘৰৰ গৃহিনীজনীক ‘লখিয়ী ' জ্ঞান কৰা হয় । লক্ষ্মীদেৱীৰ কৃপাত ঘৰখনত ধনে
জনে উপচি পৰে, শ্ৰী বৃদ্ধি হয়। বিয়া হৈ আহি এজনী নাৰীয়ে ঘৰখন দুহাতেৰে সাবটি লৈ আটোমটোকাৰিকৈ
সজায় । ন বোৱাৰী গৰাকীৰ সজ আচৰণ আৰু মিঠা বচনে ঘৰৰ সকলোৰে ময মুহি নিয়ে, হিয়া শাত পেলায়।
ঘৰখনৰ সকলো দায়িত্ব বোৱাৰীজনীয়ে অকাতৰে মূৰ পাতি লয় । চৰায়ে ডৈউকাৰে ঢাকি পোৱালি ডাঙৰ
কৰাৰ দৰে গৃহিনীজনীয়েও স্বামীৰ সকলো দুখ, সমস্যা আঁচলেৰে ঢাকি ৰাখি স্বামীক উপশম দিয়ে । সুখতে!
দুখৰ পৰতো পুৰুষৰ একমাত্ৰ সঙ্গী হ’ল পত্নী । গৃহিনী গৰাকীয়ে বৈ কাটি পৰিয়ালৰ লোকক পিন্ধায় । ধান
বানি, বিধে বিধে জুতি লগাকৈ সুস্বাদু সুখাদ্য ৰান্ধি বাঢ়ি খুৱাই পৰিয়ালৰ আটাইৰে সৃুস্বাস্থা অটুত ৰাখে ।
ঘৰখনৰ জেউতি বাঢ়ে । হাঁহিৰে ঘৰ ভৰি পৰে । ওচৰ চুবুৰীয়া, জ্ঞাতি-কুটুম্বৰ সৈতে গৃহিনীজনীয়েই সৌহাদা
বজাই ৰাখে । ঘৰখন চম্ভালাৰ উপৰিও গৃহিনীয়ে গৰু গাই চোৱা চিতা, ৰোৱা, দাৱা, মৰণা মৰা আদি পথাৰৰ
কামতো স্বামীক সহায় কৰে । আজিকালি শিক্ষিত পতিৰ সুযোগ্যা পত্নী সকলে লিখ! মেলা আদি কাযাতি বা
ব্যৱসায়িক কাম কাজত হাত আগবঢ়াই পতিক নানা ভাবে সহায় কৰে । সুশীলা পত্নীৰ সজ পৰামশই পুৰুষক
জীৱন যুঁজত সাহসেৰে }ক্ববলৈ, যুঁজি জিকিবলৈ সাহস আৰু অনুপ্ৰেৰণা যোগায় । অধঙঙ্গীনিয়ে দুখৰ পৰত
মাতৃৰ ভূমিকা লৈ সাম্ত্বনা দি মৰমেৰে হাত বুলাই দুখ নিবাৰণ কৰে, ভগ্নী ৰূপে সোঁহাত স্বৰূপহৈ স্নেহেৰে দুখ
পাতলায় । দিন ৰাতিৰ ছব্ছি ঘণ্টাই পুৰুষে ঘৰৰ গৃহিনী গাৰকীৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে । শয়নে সপোনে
ঘৈণীজনীয়েই সঙ্গ দিয়ে । এনেহেন লখিমী ঘৈণীজনী যদি হঠাতে নাইকিয়া হয়, সৰলতাৰ সুযোগ লৈ মুখা
পিন্ধা কোনো দুষ্টলোকে ফুচুলাই পলুৱাই লৈ যায় তেতিয়া কুত্লিমতাৰ ছাঁটোকে নেদেখা সেই হোজা লোকজনৰ
চকুপানীযেই সঙ্গী হয় । অন্যান্য দুখ পা হৰিব পাৰিলেও প্ৰিয়তমা পত্নী বিচ্ছেদৰ দুখ জীৱনত পাহৰা সম্ভৱ
নহয়,ঘৰৰ লখিয়ীজনীৰ অভাৱত ঘৰখনৰ কি অৱস্থা হ‘ব পাৰে সেয়া নিশ্চয় সকলোৰে অনুমেয় ।

কিনো কপাল সাধি আহিলি বান্ধৈ এঁ
ঘৰ মৰিশালি হ’ল,

আপোন হাতেৰে ফুলনি পাতিলি
থিতাতে মৰহি গ’ল।

আকাশৰ মনেৰে জোনক সাবটিলি
জোনৰ নুবুজিলি ছল

জোনও লুকালে জোনাক সৰিলে
সৰিছে চকুলোৰ ধল ।

গৰু গাঁই মাউৰা পাৰও মাউৰা
তাঁতৰ শাল নিমাওমাও হ’ল
পুখুৰীৰ পাৰটো উকা উকা লাগে
সোঁৱৰণী পৰিৰ'ল।
মনৰে দাপৌণৰ মনৰ মানুহজনী
কিয় নাইকিয়া হ’ল
মায়াময় পৃথিৱীৰ আগৰে থাপনা
ছেদেলী ভেদেলী হ’ল ।
বোলস্তুৰি } বনাই, ১৯৭৮

কি বিচাৰি ওৰে জীৱন

নাৰী মাতৃ, ভগ্নী, দুহিতা, পত্নী -- এই চাৰি ৰূপে উপবিষ্টা । নাৰী লক্ষ্মী, সৰস্বতী, দূৰ্গ -- সৰ্বজন
পূজিতা । নাৰীয়েই বসুন্ধৰা ।পৃথিৱীত প্ৰথমটো খোঁজতেই মানুহৰ চিনাকী হয় নাৰীৰ সৈতে,- নাৰীৰ দ্বাৰাই
লালিত পালিত হয় আৰু মৃত্যুলৈকে ওৰে জীৱন নাৰীৰ সঙ্গতে কটায় । নাৰী বিহীন পৃথিৱী এখন অসম্ভব ।
তেনেহ লৈ নাৰী পণ্য হ'ল কিয় ? কোনে সজালে নাৰীক বেশ্যা--- পুৰুষৰ ভোগৰ সামগ্ৰী ? যিখন সমাজে
নাৰীক বেশ্যাৰ স্বীকৃতি দিলে সেই বেশ্যাৰ লগত সম্পৰ্কিত পুৰুষবোৰ বেশ্যা কিয় নহয় ? তেওঁওতো
অপকৰ্মত লিপ্ত ? পুৰুষৰ কামনাৰ বলীহৈ নাৰীজনী হ’ল --কলঙ্কিতা । নাৰী বলাৎকাৰ, ধৰ্মণ কৰিলেও
পুৰুষ সদায়ে ধোৱা তুলসীৰ পাত । নাৰী হয় গৰ্হিতা, কলঙ্কিতা, সমাজ বৰ্জিতা । সমাজৰ এনে বৈষম্য পূৰ্ণ
নীতিৰ পূৰ্ণ সুযোগ লৈছে এচাম দুৰ্নীতি পৰায়ণ, চৰিত্ৰহীন,অসৎ লোকে । এনেলোকে নিৰ্বিচাৰে চলাই নিছে
নাৰী ব্যৱসায়ৰ দৰে অতি লাভজনক অথচ মূলধন বিহীন, শ্ৰম বিহীন ব্যৱসায় পন্থা । সম্প্ৰতি এচাম অসৎ
চৰিত্ৰৰ নাৰীয়েও এই ব্যৱসায়ত সেঁই দলৰ লগত হাত উজান দিয়াৰ কথা বাতৰি কাকতৰ পাতত চকু ফুৰালেই
পোৱা যায় । যিয়েই নহওক, সকলো কৰ্মৰে পৰিণতি আছে। অধিক লোভত পৰি কৰা এনে পাপৰ পৰিণাম
মানুহে মৃত্যুৰ পাছত নহয়; এই পৃথিৱীতে ভোগ কৰে । আমাৰ আলোচ্য গীতটিৰ প্ৰথম স্তৱকত তাৰেই
আভাস পোৱা যায়।

পৃথিৱীখন অকল অসৎ লোকৰে নিবাস নহয় । ধৰিত্ৰীয়ে বুকুৰ ষ্টমেৰে অলেখ সৎ, মহৎ ব্যক্তিৰো
জন্ম দিছে । এওঁলোকে কলমন্ধিতা বুলি সমাজে দলিয়াই পেলোৱা অসহায়া নাৰীকো বোকাৰ পদুম বুলি বুটলি
আনি ধুই পখালি কলুষ কালিমা মচি নিজৰ ভনী ৰূপে সাবটি লয় বা নিজৰ কন্যাৰ আসন দিয়ে । তাত তেজৰ
সম্পৰ্ক, জাতি বা ধৰ্মৰ কথা নাথাকে । এনেলোকে নিজৰ জীৱন বিপল্ন কৰি হ’লেও ‘কামুক সৱৰ ভোগৰ
বলি’ সেই নাৰীক ৰক্ষণা বেক্ষণ দিয়ে । নাৰীও মানুহ । দূৰ্গত জনক ৰক্ষা কৰা আৰু ৰক্ষণা বেক্ষণ দিয়া মানুহৰ
পবিত্ৰ কৰ্তব্য আৰু ধৰ্ম । ইয়াত নাৰী বা পুৰুষৰ কথা নাথাকে । এনেলোক দেৱ তুল্য-- সমাজৰ পূজ্য ।

কি বিচাৰি ওৰে জীৱন কৈনি আগুৱালোঁ

বহু সুতৰ মোহত পৰি মূলও হেৰুৱালোঁ ।
যাবৰ পৰত হাঁহি হাঁহি এন্ধাৰলৈ গ’লোঁ

অতি লোভত পৰি আজি পাপত বন্দী হ’লোঁ।

মানুহকে মানুহ বেচি বেহা পাতিছিলোঁ
আনৰ সুখক কাঢ়ি আনি ৰঙ চাইছিলোঁ ।
যি বোকাৰ পদৃমতে কলঙ্ক সানিলোঁ
ধুই পখালি সাৱটিৰি তোকেই সপিদিলোঁ।
আনে সপি দিয়া জন যেন পদুমৰে কলি
কলমন্বিতা নাৰী হ লৈও ললোঁ ডনী বুলি ।
বোকাৰ পৰা পদুমকে মূৰত ললোঁ তুলি
পণ কৰিলোঁ ওৰে জীৱন ৰক্ষা কৰিম বুলি ।
ভোগৰ সমল নহৱ তই কামুক সবৰ বলি
নিৰ্ভয়ে মই আগচিম, জীৱন গ’লেও হ্ববলি ।
ৰোলছবি £ বনজুই, ১৯৭৮

কি যে তোমাৰ সঙ্গ

প্ৰেম হয় প্রথম দৃষ্তিতেই । তাৰ পিছত ক্ৰমে দৃষ্টি বিনিময়--চাই চাই হেপাহ নপলোঁৱা, লুকাই
চুৰকৈ হ’লেও লগ ধৰা--মানে অহা যোৱা, পত্ৰ বিনিময়, এছ এম এছ কৰা, সৰু সুৰা কাজিয়া, ভূল বুজা
বুজি আদিৰ মাজেৰে গৈ গৈ প্ৰেমে পূৰ্ণতা পায় । দিনে ৰাতি কাষতে পালেও, কথা পাতি থাকিলেও
প্ৰেমিক প্ৰেমিকাৰ হেপাহ নপলায় । জীৱনটো ৰসেৰে পূৰণ হয় । কিন্তু জীৱনৰ বস যিমান তৃষ্ণাও বাঢ়ি যায়
সিমানেই । জুইৰ ওচৰত থকা ঘিউ গলিবই । কাষত থকা প্ৰেয়সীৰ প্ৰতি অঙ্গৰ সৌন্দযৰ জুয়ে স্বলাই
প্ৰেমিকক কামোত্তেজিত কৰে । এই মাত্ৰ যেন ভোমোৰা এটি হৈ ফুলৰ আটাইখিনি মৌ চুহি খাই শেষ কখ
পৈলাব ! সেয়েহে সমাগত এই মধ্ক্ষণৰ পূৰ্ণ সুযোগ লবই লাগিব নহলে যে জীৱনৰ এই বাসনা অপূৰ্ণ হৈ
ৰ’ব ৷ ইয়াকে কৰিবলৈ হ’লে সমাজৰ নীতি নিয়ম ভাঙিব লাগিব আৰু নিয়ম ভঙাটোও এটা নতুন নিয়ম
হব। সেয়েহে গীতটিত প্ৰেমিক ৰূপী গীতিকাৰে কেৱল কথা বতৰাৰেই সামৰণি মাৰি তেওঁক নিসঙ্গ কৰি
এৰি থৈ গুচি নগৈ নিশাটো তেওঁৰে সৈতে কটাবলৈ প্ৰিয়াক কাতৰ অনুৰোধ কৰিছে ! কিন্তু বিবাহ নামৰ
সামাজিক স্বীকৃতি অবিহনে ডেকা গাভৰুৰ মাজত যৌন সম্তোগ অবৈধ, পাপ। বিদেশৰ বা লাগি আমাৰ
দেশৰ ডেকা গাভৰুৰ মাজতো এনে প্ৰৱণতা গঢ়ি উঠা দেখা যায় । যৌন জীৱন (১০%) অধিহনে মানৱ
জীৱন অসম্পূৰ্ণ যদিও আমি সংযমী হ'বই লাগিব যিহেতু মানুহ সংযমশীল। গীত সাহিত্যৰেই অঙ্গ ।
সাহিত্যই মানৱ জীৱনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। সেয়েহে পৃথিৱীৰ সকলো দেশৰ সাহিত্যতে যৌনতাক স্থান
দিয়া হৈছে । কিন্তু এনে প্রৱণতাই আমাৰ সোণসেৰীয়া সমাজ-সংস্কৃতি আৰু আধ্যাত্মিকতাত আঘাত
হানে। সেয়েহে ড০ হাজৰিকাদেৱে সুৰৰ মৌ সনা এনে গীত ৰচে।

কি যে তোমাৰ সঙ্গ প্ৰিয়া
মিঠা তোমাৰ সঙ্গ
তোমাৰ অঙ্গ জলন্ত জুই
মই যে পতঙ্গ ।
জীৱনৰ ৰস ধিমান
তৃষ্ণাও বাঢ়ে সিমান
এই নিশা লোগে মোক কথাৰ প্ৰসঙ্গ ।
মনে মনে অহা যোৱা
তাৰে নাম ভাল পোৱা
আকাশে বজালে শুনা
মিঠা জল-তৰঙ্গ ।
সমাজৰ নীতি নিয়ম
ভণঙাটোও নতুন নিয়ম
আজি নিশা নেযাবা সোণ
কৰি মোক নিঃসঙ্গ ।
তোমাৰ অঙ্গ স্বলন্ত জুই
মই যে পতঙ্গ
কি যে তোমাৰ অঙ্গ প্ৰিয়া
মিঠা তোমাৰ সঙ্গ ।
কজিকতা, ২৭ ফেত্ৰুৱাৰী, ১৯৭৮

ন
শিপাত দাতডল 52 বিচ্ঠ্ছত

কুলিটোৱে বাৰে বাৰে কান্দে

‘ৰিহু বিহীন অসমীয়া জাতিৰ কথা যেনেকৈ ভাবিব নোৱাৰি, মঘাই ওজা বিহীন অসমীয়া গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ
শকতিৰ কথাও ভাবিব নোৱাৰি’ ৷ --ড০ ভূপেন হাজৰিকা । ১৯১৬ চনত যোৰহাট জিলাৰ হাতীগড়
মৌজাৰ নাওশলীয়া গাওঁত পিতৃ বোপাটি বৰুৱা আৰু মাতৃ কুটুলী বৰুৱাৰ গৰ্ভত মঘাই ওজা বা মঘাই ঢুলীয়াৰ
জন্ম হয়। সৰু কালতে পিতৃহাৰা হোৱাত আৰ্থিক দুৰৱস্থাৰ হেতু তেওঁ পঢ়া-শুনা কৰিব নোৱাৰিলে। পিছত
তেওঁ ওচৰৰে চেনীজান চাহ বাগিচাত কিছুদিন কাম কৰে । তাতেই ডিম্বেশ্বৰ গগৈ নামৰ ঢুলীয়া এজনৰ পৰা
ঢোল বাবলৈ শিকে। প্ৰথমতে তেওঁ বিবাহ আদি অনুষ্ঠানত ঢোল বজাইছিল; পিছলৈ বিহু ঢোলত হাত
পাকৈত হয়। হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ উদ্যোগত ভাৰতীয় গণ নাট্য সংঘৰ কেবাখনো অধিবেশনত ‘ঢোলৰ যাদুকৰী
শক্তি’ৰে দৰ্শকৰ মন মুহি তৈওঁ খ্যাতি অৰ্জন কৰে । অসমৰ ৰাইজে তেওঁক ‘ওজা’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে ।
তেওঁ ‘লোক শিল্পী’বা কৃষক শিল্পী ৰূপে খ্যাতি অৰ্জন কৰে । এইজনা গণ শিল্পীৰ ১৯৭৮ চনৰ ১৫ মাৰ্চত
কৈল্সাৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ দেহাৱসান হয় । তেওঁ গণ নাট্য সংঘৰ অধীনত কলকাতা, বোম্বাই আদিত ঢোল
বজাঁই জনতাৰ বিপুল সঁহাৰি লাভ কৰে । তেওঁ আছিল হোজা গাৱলীয়া, আপোন ভোলা স্বভাৱৰ । তেওঁৰ
ঢোলৰ চাপৰত বৰষুণ পৰিছিল; বিভন্ন চৰাই চিৰিকতি আৰু জন্তুৰ মাত ঢোলেৰে দিব পাৰিছিল । তেওঁৰ
ঢোলৰ বোলত মূৰৰ ঘাম মাটিত পৈলোৱা অসমৰ পথাৰৰ কৃষকৰ কলিজাৰ ছন্দ বিৰিঙি উঠিছিল । তেওঁৰ
ঢোলৰ চাপৰে সমাজ সলোৱাৰ গৰ্জন কৰিছিল । ঢোল বাওতে নিজে গীত ৰচি গাই সমাজক বাঙ্গ কৰি
সমাজৰ দোষ ত্রুটিবোৰ খুচৰি দেখুৱাইছিল । তেওঁৰ মন অদম্য বলেৰে বলীয়ান আছিল । কেন্সাৰ ৰোগে কুটি
কুটি খাওতেও মনৰ বলেৰে সাহসী আছিল । তেওঁৰ বাসনাৰ কথা ড০ হাজৰিকাদেৱে সোধাত তেওঁ ক’লে,-
-"ঢোলৰ স্কুল এটা খুলি ডেকা ল’ৰা কিছুমানক ঢোল শিকাই যোৱাৰ মন আছে; আজিকালি ল'’ৰামখাৰ
সাধনা নাই,বুইছে।' তেওঁৰ মৃত্যুত শিল্পী ড০ হাজৰিকাদেৱ মৃতপ্ৰায় হয়, তেওঁ কয় --‘মঘাই ওজাৰ দৰে ওজা
নোলায় আৰু, আমি হিয়া ভুকুৱাই চিঞৰিলেও নাপাও আৰু --। মিমানেই ঢোলৰ ওজা নোলাওক ! মঘাই
ওজাৰ শ্ব মেনশ্বিপ থকা পাৰফৰমিং আৰ্টিষ্ট ভাৰততে বিৰল ।’ তেওঁৰ মৃত্যুত শোকাভিভূত ড০ হাজৰিকাদেৱে

এই গীতটো ৰচে -- ।
কুলিটোৱে বাৰে বাৰে কান্দে ---
তাঁত-শালত শিপিনী থৰ লাগে ---
ঘনেপতি ৰাঁচ নচলে ---
দোৰপতি মাকো থমকে
মাধৈমালতী ফুলিও নুফুলে
ঢেঁকী থমকিৰয় ----
মঘাই ওজা নাই --_-
গোনা ম'হৰ যুঁজ শেষ হয় ----
গগনাৰ মাতেৰে কোনোবাই উচুপে --_-
ঢোলত চাপৰ নপৰে --__
মঘাই ওজা নাই -__
ৰিঙা ৰিঙা মন ---- গধুৰ গধুৰ
এইবাৰ বিহুতলী যেন নহয়
সিমান মধুৰ ---_ মঘাই নাই --- ৰচনা £ ১৯৭৮

ঘৰ ঘৰ বুলি খাওঁ হাবাথুৰি

আৰু গাওঁৰ গছৰ তলত অসংখ্য লোক অনাহাৰে, অধহাৰে, অৰ্দ্ধ নাঞঠহৈ শুই পৰি আছে। এই দৃশ্য দৃষ্টিগোচৰ
নোহোৱা লোক নাই বুলিলেই হয় । অসমতো এই দৃশ্য সুলড । এওঁলোকৰ ঘৰ নাই । এওঁলোকৰ চকুত এটি
ঘৰৰ সপোনো নাই । সপোন দেখাৰ সামথ নাই । তৈন্তে কিয় ? কিহৰ বাবে এই সকল লোক জীয়াই
আছে? কিহৰ আশাত ? এই মানুহবোৰৰ দেশৰ এখন চৰকাৰ আছে; - কি আঁচনি লৈছে চৰকাৰে এওঁলোকৰ
বাবে ? এওঁলোকৰ হৈ জাগ্ৰত হোৱা দেখা নাযায় মানৱতাবাদী সংগঠনৰোৰকো । বাৰিষা অসমৰ গাও
অঞ্চলৰ কিছুলোকৰ মনত মহাত্ৰাসৰ সৃষ্টি হয়, - বান আহিল মানে যেন কাল আহিল। পথাৰৰ কঠিয়া,
ভঁৰালৰ ধান, গৰু-ম’হ আৰু কতজনক উচ)ুৱাই লৈ যায় । উদ্ধাৰকাৰীৰ দল আগবাঢ়ি আছে সময়ত; চৰকাৰ,
এন, জি, ও বোৰে সাহায্য দিয়ে । বানটো পাৰ হ’লে সকলো ফুটুকাৰ ফেন । স্থায়ী সমাধানৰ আঁচনি নাই ।
এফালে বান আনফালে খৰাঙে তহিলং কৰে অসমৰ কৃষি পথাৰ । গাৰঁৰ খাটি খোৱা লোক চহৰলৈ গতি কৰে
পেটৰ ভাত মুঠিৰ বাৰে । চহৰৰ চ’ৰা মূল্যৰ মাটি কিনি ঘৰ সন্জাৰ তেওঁলোকৰ সামৰ্থ নাই । পো-পোৱালি
দুটি লৈ ইখনৰ পিছত সিখন ছালিয়া সলায় । ল’ৰা ছোৱালী দুটি ডাঙৰ হয় । টকাৰ অদাৱত পঢ়া শুনা এৰে;
নিবনুৱাৰ তালিকা দীঘল হয়। তেওঁলোকৰ ঘৰৰ সপোন বালিঘৰ হৈ ভাঙি যায় । গাঁৱতে সংস্থাপনৰ দিহা হোৱা
হ’লে ঠাইতে ভগনীয়া হৈ এই মানুহবোৰ চহৰলৈ ধাপলি নেমেলিলেহেঁতেন ! এওঁলোকৰ বুকুৰ মাজতো
উকমুকায় সাহিত্য-সংস্কৃতি, সুন্দৰৰ সাধনাই ! বহু আশা আছে তেওঁলোকৰো; আশাই মানুহক জীয়াই ৰাখে ।
সেয়েহে জীৱনৰ ধুমুহাত ক্ষত-বিক্ষত হৈও, তপ্ত মৰুৰ দহনত দহি দহিও জীয়াই থকাৰ, জীৱনটো সাৰ্থক
কৰাৰ সপোন দেখে ।

তথাপি যেন দিগন্ত শুনো নতুনৰ কলতান ।
অনন্ত মৰু তপ্ত চিন্তা
মৰিচীকা থান ৰান
তথাপি তাতেই দেখিছোঁ ৰিণিকি
জীৱন জ্যোতিস্মান
সেয়েহে কিজানি কৰি আছে| মই
ৰালিঘৰ নি্মণি ।

কলকাতা, ন বেব্ৰুৱাৰী, ১৯৭৮

আসম মক 6"), *%৷
= ২|লৰ” ত 9

ঘুমতি যাওৰে জীউ মোৰ সৈোণটি

গীতটিৰ দুৱাৰ দলিত থিয হওঁতেই আমাৰ মনলৈ আহে শ্ৰীধৰ কন্দলীৰ 'ঘুমতি ষায়োৰে ওৰে কানাই’
মাতৃ যশোদাই শিশু শ্ৰীকৃষ্ণক বহু যত্ন কৰি শুৱাবলৈ গোৱা যুগজয়ী নিচুকনি গীতটো।

পৃথিৱীৰ সকলো মাতৃযেই শিণ্ডক টোপনি নিমাবলৈ নিচুকনি গীত গায় । এই গীতটিৰো স্থায়ী ভাগ
শিশু এটিক শুৱাৱলৈ গোৱা নিচুকনি গীতেৰেই আৰম্ভ হৈছে। শিশুৱে বনৰীযা জীৱ-জন্তু দেখিলে ভয খায়।
শিয়ালৰ হোৱা হোৱা মাত শুনিলে শিওুহ্‌ ভযতে উচপ খাঁই উঠে । সৈযেহে সাংসাৰিক কৰ্ম ব্যস্ততাত শিশুটিক
টোপনি নিয়াবলৈ অধিক সময় ব্যয কৰিব নোৱাৰা মাতৃয়ে চঞ্চল দুষ্ট শিশুটিক ভষ খুৱাই টোপনি নিয়াবলৈ
শিয়ালীকে অস্ত্ৰ হিচাবে বাচি লয । পিতৃ মাতৃৰ মানত শিশুটি বুকুৰ কলিজা,জীউ, জোন, সোণ, নয়নৰ মণি
। এটি শিশুৰ আগমনে ঘৰখন পোহৰাই তোলে, পিতৃ-মাতৃৰ মনলৈ সুখ আহে, শাস্তি আহে, আনন্দ আহে।
প্রভাতী সূৰুযৰ সোণালী কিৰণে ধৰাখন জিলিকাই তোলাৰ দৰে শিগুটিক পাঁই সংসাৰখনো আনন্দৰ ৰেঙনিৰে
জিলিকি উঠে । এহাল দুখীযা পিতৃ মাতৃযে তেওঁলোকৰ মানতপাৰ্থি . সম্পদতকৈও মূলাবান শিশুটিক পাই
কেনেদৰে আনন্দিত হৈছে, সুখানুভৱ কৰিছে তাক এই গীতটিৰে সুন্দৰ ভাৱে অঙ্কণ কৰা হৈছে। গীতটিৰ
মাজভাগত পুনৰ জনমৰ কথা ভবা হৈছে। হিন্দু ধৰ্মকে আদি কৰি কোনো কোনো ধৰ্মই জন্মান্তৰ বাদত বিশ্বাস
কৰে । বিশ্বাস কৰা হয় যে মানৱ দেহ বিনাশশীল যদিও আত্মা অবিনশ্বৰ। সৈযেহে মহাপুৰুষ সকলে, যোগী
সাধক সকলে ‘মুক্তি’ বিচাৰিছিল । মৃত্যুৰ পিছত তেওঁলোকৰ আত্মাই যাতে পাপ-তাপেৰে পূৰ্ণ ইহ সংসাৰলৈ
বাৰে বাৰে ঘূৰি নাহে, তেওঁলোকৰ আত্মাই যাতে পৰমাত্মাৰ সৈতে বিলীন হৈ যায ইয়াকে কামনা কৰিছিল।
বিজ্ঞানে পুনৰ জনম বিশ্বাস নকৰে । কিন্তু হিন্দু ধৰ্ম যে পুনৰ জনমত বিশ্বাসী তাৰ দেধাৰ উদাহৰণ ৰামাযণ,
মহাভাৰত আৰু পুৰাণ সমূহত আছে । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ জীৱনত এই কথা বিশ্বাস কৰিছিল তেওঁৰ আইতাকে
সেই কথা তেওঁৰ অনুলিখিত জীৱনী "মই এটি যাযা৭ৰ’ আৰু ‘দিহিঙে দিপাঙে’ত বিতংকৈ লিখিছে। তেওঁৰ
মোমাযেক কটন কলেজৰ ছাত্ৰ অনাথ বন্ধু ভাল গাযক, তবলা আৰু চেতাৰ বাদক আছিল । তেওঁৰ মৃত্য
হৈছিল ১৩ বছৰত । হাজৰিকাদেৱৰ জন্মৰ দিনা নিশা তেওঁৰ আইতাকে (মাকৰ ফালৰ) সপোন দেখিছিল---
তেওঁৰ অনাথে শাস্তিৰ গত আকৌ এই পৃথিবীত জন্ম গ্ৰহণ কৰিছে। সেই তৈতিযাৰে পৰা আইতাই মোক
ভূপেন বুলি নেম'হি অণ'_ বুলি মাতিবৱৈ লৈছিল ।’--( দিহিঙে দিপাঙে , পৃষ্ঠা ২১) । এই গীতটিৰো ‘সোণে
যেন সুধিছে বুজাবৰ ভাষা যে নাই’আৰু সোণনো কোনবা কাৰ এনাজৰী সমিধান একো যে নাই’,‘মৰম
কৰা জননো কোন’, ‘পুনৰ জন্মটোনো কি’ আদি কথাই পুনৰজনমৰেই ইংগিত দিয়ে । কিন্তু, পূৰ্ব জনমত
যেয়ে যিযেঁই নাথ'কক পৃথিৱীলৈ আহিব খোজা জনক বাধা দিব নাপায। অহা জন আহিবই । ই জোন বেলিৰ
দৰেই সত্য । সৈযেহে গাযক গীতিকাৰেও জনমৰ সাথৰক ভাঙিব নোৱাৰি বুলি কৈছে।

ঘ্বমটি যাওৰে মোৰে সোণ জীউটি
শিযালী নাহিবি ৰাতি

তোৰে কাণ কাটি লগাম তেলৰ চাকি
শিযালী নাহিবি ৰাতি ।

সোণ হালৈ জালে আগলি বতাহে
লফা হালে জালে পাতে
আমাৰে সোণটি হালিছে জালিছে
দুখীয়াৰ ভগা পঁজাতে ।

এন্ধাৰ জীৱনক উত্বলাই তুলিলি
ক'ৰেদেৱ শিশু তই

এচেৰেঙা পোহৰ পুৱাৰে সুৰুষৰ
পোহৰ হৈ উঠিছোঁ মই ।

সোণে যেন সুধিছে কাৰ বা চেনেহৰ
চিনাকী পৰশন পাই

মৰম কৰাজনে কিয়বা কৰিছে
বুজাবৰভাষা যেনাই।

বোলছবি ; বনজুইি, ১১৭৮

চেনাই মোৰ এঁ

শ্ৰীময়ী অসমীৰ দেহৰ তিল্‌ তিল্‌ সৌন্দৰ্য্যৰে গঢ়া ফুলৰ সৌন্দযকো স্নান কৰিব পৰা ৰূপে অপৰূপা,
গুণেঅনুপমা অসম দুহিতা । ৰোৱনী, দাৱনী, তাঁতৰ পাটৰ শিপিনী, কামে কাজে কাজী সুগৃহিণী।ভাৰত বৰ্ষৰ
অন্য ৰাজ্যৰ তুলনাত অসমীয়া গাভৰুৰ মূল্যও মহঙা । সেয়ে ডৈকাবোৰৰো মন উচপিচ কৰে সৰ্ব সুলক্ষণী,
কৃশাঙ্গী গাভৰুক জীৱন সঙ্গীনী ৰূপে পাবলৈ । আজিৰ গাভৰুবোৰ লিখা পঢ়া শিকি সুশিক্ষিত হ’ল অনেকে
কৰ্তব্যৰ তাগিদাত ঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলাইছে, স্বাৱলম্বী হ’ল । কিন্তু, কিছু বছৰ আগলৈকে অৰ্থাৎ সত্তৰৰ
দশকলৈকে ছোৱালীৰ আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হোৱা নাছিল আনুষ্ঠানিক শিক্ষা
নহলেও তেওঁলোক নৈতিক, আধ্যাত্মিক আৰু সামাজিক শিক্ষাৰে পুষ্ট একোটা সং সাহসী, বলিষ্ঠ মনৰ
অধিকাৰিণী আছিল। ভাৰতৰ অন্য ৰাজ্য যেনে --পঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা, দিল্লী আদি ৰাজ্যৰ বিয়া যৌতুক প্ৰধান
আছিল। আনকি যৌতুকৰ পয়োভৰত কন্যা সন্তানক জন্মৰ আগতে বা পিছতে হত্যা কৰা হৈছিল। সেই
সময়তো অসমত ছোৱালীৰ স্থান যথেষ্ট উন্নত মানৰ আছিল । দৰাঘৰে তামোল-পাণৰ শৰাই সমজুৱালৈ
আগবঢ়াই সমাজৰ জৈঙা ভাঙি দৰাঘৰে পিন্ধোৱা বস্তুঅলঙ্কাৰ সহিতে ছোৱালী বিয়া কৰাই আনি সসন্মানে ঘৰ
সুমুৱাইছিলহি । সময়ৰ পৰিৱৰ্তনত এই নিয়মৰ কিছু হেৰফেৰ হলেএ আজিও এই নিয়মেই অৱধাৰ্তি হৈ
আছে।ইয়াৰ আভাস পোৱা যায় --‘হাঁচতি হাঁচতি কৰ ডেকাটি; হাঁচতি, গামোচা পাবি তঁই মনটি নৈপাৱ বা
মোকে নেপাৱ’- আদি কথাৰে। কাৰণ চেঙেলীয়া ডৈকাবোৰে গাভৰুৰ মন পাবলৈ চেলু বিচাৰি ফুৰে ।
গাভৰুৱেও যিকোনো মানৰ ল’ৰাক পছন্দ নকৰে । এনেবোৰ কথাই অসমত ছোৱালী যে বোজা স্বৰূপ নাছিল
আৰু সমাজত ছোৱালীৰ মান যে নিম্ন নাছিল তাৰেই সাক্ষ্য বহন কৰে । ৰক্ষণশীল সেই সমাজখনত কৰ্তব্যৰ
তাগিদাত ছোৱালী পথাৰলৈ ওলাইছিল । ডেকা গাভৰুৱে মুকলিমুৰীয়াকৈ লগ পোৱাৰ স্থান আছিল ‘বিহুতলী’
আৰু মনৰ ডাব প্রকাশৰ মাধ্যম আছিল ‘বিহুগীত’। তথাপিতো সমাজৰ আইন আছিল কঢ়া --ডেকা গাভৰুৰ
মাজত হলি গলি নিষিদ্ধ । আবিয়ৈ ডেকা গাভৰুৰ মাজত শাৰিৰীক স্পৰ্শ অপৰাধ; ল’ৰাই ছোৱালীৰ হাতত
ধৰিলে সেই ছোৱালী যেনেকুৱাই বা যি মানৰেই নহওক পাণি গ্রহণ কৰিব লাগিব --এনেকুৱা বাধ্যতামূলক
প্ৰথা আছিল। এই কথাৰ প্ৰমাণ এই ফাকি গীতত পোৱা যায় --‘আলহীৰ দৰে খাবি চাউল সিজা মোৰে গাত
নিদিবি হাত'।--এই কথা যৌৱনোচ্ছল গাভফৰ সংযমী মনৰে৷| পৰিচায়ক । তাৰোপৰি ‘আমাকে পাবলৈ গঙ্গা
সনান কৰগৈ, বিধাতাৰ ধৰগৈ ভৰি বা বাওনাই চন্দ্ৰক নাপাৰি একা ৷’ আদি কথা নাৰীৰ গৰী মনৰ পৰিচায়ক
বুলি সমালোচনা কৰিলেও এই কথাই প্ৰমাণ কৰে গাভৰুৰ স্বনিয়ন্ত্রিত মনৰ কথা । কাৰণ যৌৱনৰ বাটটো
পিছল । সেয়ে এই বয়সত নিজক সুপৰিচালিত কৰিব পৰাও এটা যোগ্যতাৰ কথা ।

সাধাৰণতে চিনেমাৰ গীতবোৰ চিনেমাৰ কাহিনীৰ অংশ বুলিব পাৰি । গীতেৰে কাহিনী ভাগ আগবঢ়াই
নিয়া হয়।নায়ক নায়িকাৰ মিলন বিৰহ আদি গীতৰ মাজেৰেই ফুটাই তোলা হয় । সৈয়েহে কোনো কোনোৱে
কথাছবিৰ গীতবোৰ কেৱল কথাছবিৰ কাহিনীৰ বাবে সৃষ্ট; ক্ষন্তেকীয়া আমোদ দানেই ইয়াৰ উদ্দেশ্য আৰু
বিশেষ বৈশিষ্ট নাই বুলিয়েই কয় । কিন্তু ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতৰ ক্ষেত্ৰত এই কথা কিমান প্ৰযোজ্য
মন্তব্য দিয়া টান । তেওঁৰ চিনেমাৰ গীতবোৰ ধেমেলীয়াই হওঁক, বা ল’ৰাই ছোৱালীক জোকোৱা গীতেই
হওঁক --তাত সামাজিক মূল্যবোধ বা মানৱতাবাদৰ অবক্ষয় দেখা নাযায়।

চৈনাইমোৰতঁ
গাভৰু কালতে এজনী আছিলোঁ
ফুলক নুবুলিলোঁ ফুল ।

থুৰিয়া তামোলে কোচে নধৰিছিল
খোপাই নধৰিছিল ফুল ।

নৱমী এঁ,

তেল পৰি পিছলা ডৰি দিব নোৱাৰা
ৰঙাজানৰ তেলীয়া সাঁকো ।
দিনটো নেদেখি থাকিব নোৱাৰোঁ
ৰাতি কেনে কৰি থাকোঁ ?

হাঁচতি হাঁচতি কৰ ডেকাটি

হাঁচতি ৰাখিছোঁ বৈ ডেকাটি

হাঁচতি পাবি তই মোকে নেপাৱ
গামোচা পাবি তই মনটি নৈপাৱ

অ’ ভটিয়াই যাৰিগৈ কলবাৰি পাবিগৈ
চপাঁই নাকাটিবি পাত,

আলহীৰ নিচিনা খাবি চাউল সিজা
মোৰে গাত নিদিবিহাত ।

গাতে মলঙিলে ঘাম
পদূলি মুখতে সুহুৰি মাৰিবি
দুয়ো একে লগে যাম ৷

মোকে লাগে লাগে কৰ ডেকাটি
তোলৈ যাবৰে নাই মনটি

চকু কেৰাইাকৈ নেচাবি ডেকা
বাওনাই চন্দ্ৰক নৈপাবি একা,
অ’আমাকে পাবলৈ

গংগা স্নান কৰগৈ

বিধাতাৰ ধৰগৈ ভৰি

হাতত নধৰিবি হাতযোৰ কৰিছোঁ
লাজতে যামগৈ মৰি ।

ৰোলছবি ? মদগ্ৰৱাপতি, ১৯৭৮

| ! ৰন ৷ | ২৯৮

তুমি বিয়াৰ নিশাৰ শয়ন পাটীৰ

বিয়াৰ পিছত দৰা কইনাৰ যুথ্ম জীৱনৰ প্ৰথম নিশাটোক ফুলশয্যাৰ নিশা বোলা হয় আৰু নৱ দম্পতীয়ে
প্ৰথম শয়ন কৰা বিচনাখনক ফুলশয্যা বোলে। ফুলশয্যাৰ বিশেষত্ব এয়ে যে এই শয্যাখন নানা বৰণীয়া আৰু
সুগন্ধি যুক্ত ফুলেৰে আটক ধুনীয়াকৈ সজোৱা হয় । প্ৰকৃতিৰ সঁচা, সুগন্ধি যুক্ত, ৰং বিৰঙৰ ফুল পৰশি দৰা
কইনাই এটি সুন্দৰ যুৰীয়া জীৱন এখন সুদ্দৰ, সুখৰ সংসাৰৰ শুভাৰস্ত কৰে সাধাৰণতে পুৱা ফুলা বেছিভাগ
ফুলেই সন্ধিয়ালৈ মৰহে । ৰজনীগন্ধা নিশা ফুলে । ৰজনীগন্ধাৰ সুবাসে দশোদিশ আমোলমলায় । সেয়েহে,
ফুলশয্যা সজোৱাত ৰজনীগন্ধাই ব্যৱহাৰ কৰা হয় ৷ কিন্তু প্ৰত্যেকখস্তুৰে স্বকীয়তা আছে, আঁচনি আছে, আছে
আশা, কামনা-বাসনা । ফুলপাহৰো আছিল ! সেয়েহে মালীয়ে চিঙাৰ পিছত ফুলপাহৰ যুকুখনে হাঁহাকাৰ কৰি
উঠে ! যিপাহ ফুল পৰশি নৱ দম্পতীয়ে যুগ্ম জীৱনৰ শুভাৰম্ভ কৰিলে সেই আদৰৰ ফুলপাহ পিছদিনা পুৱালৈ
মৰহি যায় । অনাদৃত মৰহা ফুলপাহ ৰাতিপুৱা জাৱৰ-যোৌঁথৰ ৰূপে সাৰি-পুছিপেলোৱা হয়; ফি যে বেদনাদায়ক!
ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ৰজনী গন্ধা ফুলপাহক এজনী বিবাহিতা নাৰীৰ লগত তুলনা কৰিছে। বিবাহৰ
আগলৈকে এজনী গাভৰু ৰূপ যৌৱন আৰু সতীত্বৰ গৌৰৱেৰে গৰ্বিতা । এজনী গাভৰুক কিমানে যে পাবলৈ
আশী নকৰে ! গাভৰু এজনী কিমান ডেকাৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হ'ব পাৰে তাতেই গাম্ভৰু মনৰ সাৰ্থকতা!
আনহাতে নাৰীৰ সতীত্বই অমূল্য সম্পদ । ফুলশয্যাৰ নিশাৰ পাছত গাভৰুজনীৰ সেই গৰ্ব খৰ্ব হয়। সংসাৰ
গহন বনৰ যিমানেই গভীক্ষয্লুলৈ আগবাঢ়া হয় দিনক দিনে যেন তেওঁৰ ৰূপ যৌৱন মলঙিবলৈ ধৰে । আমাৰ
সমাজত বিবাহিতা নাৰীৰ(পুনৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত) আদৰ নাই । প্ৰয়োজন বোধেও এনে নাৰীৰ দ্বিতীয় এজনে
পাণি গ্ৰহণ নকৰে ! সেয়েহে তেনে নাৰীৰ প্ৰতি অৱজ্ঞা সূচক মন্তব্য বৰষি কোৱা হয় যে তেওঁ ফুলশয্যাৰ
নিশাৰ পিছৰ পুৱাৰ এপাহ মৰহা ৰজনী গন্ধা; গতিকে তেওঁৰ নিজকলৈ কৰা দৰ্প বৃথা । সাধাৰণতে পতি
পত্নীৰ মাজত সংঘাত হ'লে পতিয়ে পত্নীক দমন কৰিবলৈ এনে ব্যঙ্গাত্মক বাক্যবাণ প্ৰয়োগ কৰে।

তুমি বিয়াৰ নিশাৰ
শয়ন পাটীৰ এপাহি ৰজনী গন্ধা
তোমাৰ মূল্য এনিশাৰ ---
পিছৰ দিনা সূৰুয উঠাৰ
পিছৰ বাহী শয্যাত
তুমি মূল্য বিহীন ভাৰ --

তুমি ফুলিছিল| আশাৰে বহুত
আঁচনিকে লৈ

এপাহি ৰজনী গন্ধা তোমাৰ মৃল্য এনিশাৰ --
বচনা $ কলকাতা, ১ আগষ্ট, ১৯৭৮

বনজুই বনতহে জ্বলৈ

ৰজা মহাৰজাৰ দিনত 'ভাট’ নামৰ এক শ্ৰেণীৰ বৰাগী আছিল । এওঁলোকে ৰজাঘৰে প্রজাঘৰে নানা
কাহিনী মূলক গীত গাই বতৰা দি ফুৰিছিল ঠিক ‘নাৰদ’ৰ দৰে ৷ মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱৰ ৰচনাত এহি "সাট'ৰ কথা
পোৱা যায় । তাহানি অসমত বৰাগী সকলে আৰু বঙ্গ'দশত বাউ" সকলে মানুহৰ সুখ দুখৰ কথা, দেশৰ
দুৰ্দিন, সুদিনৰ কাহিনী, ভৱিষ্যতৰ কথা দেশে দেশে বীণ বাই গাই ফুৰিছিল । লক্ষ্মীনাণ বেজবৰুৱাৰ ‘বীণ
বৰাগী’ কবিতাত এই কথাৰ সুন্দৰ আভাস পোৱা যায়।এই কবৰিত৷৷৮ৰ মোখনিত বেক্তৰৰুৱাসেয়ে ৱ্যিখ্ছে-
- ‘পুৰণি পৃথিৱী নকৈ চাই লওঁ হে নীণ এবাৰি মাত ।' বীন বৰাগীৰ গীতৰ দৰে এই গীতটিয়েও্ড আমাৰ
অতীতৰ, দ্বিতীয় মহাযুদ্ধৰ, বিয়াল্লিচৰ আন্দোল-'ৰ সময়ৰ সমাজ, সংস্কৃতিৰ আভাস দিয়ে {

১৯৩৯ চনৰ ১ চেপ্তেম্বৰত দ্বিতীয় মহাসমৰ বা বিশ্যুদ্ধ আৰম্ভ হয় । এই মহাসমৰত একহিজ শক্তি
নামলৈ ইটালি,জাৰ্মানি আৰু জাপান এফালে আৰু অ,নহ!তে মিত্ৰ শক্তি নামলৈ হংলা!ণড, আমেৰিকা, হোডিয়েত
ৰাছিয়া, ফ্ৰান্স আৰু পোল্যাণ্ডে যুদ্ধ কৰে । সেই সময়ত ইংলাণ্ড আছিল সং) ডুৱ নোযোৱা দেশ। গতিকে
সমগ্ৰ পৃথিৱীতে বিশ্বযুদ্ধৰ ৰণ শিঙা বাজি গঠিল । জামৰ্ণনত হিটলাৰৰ নাজী বাহিনীৰ দ্বাৰা ইহুী নিধন পৰ্ব
চলে । ইফালে ভাৰতত মহাত্মা গান্ধীয়েও ইংৰাজৰ বিপাকে অহিংস আদ্দোলন আৰম্ভ কৰে। আকৌ বঙ্গৰ
নেতা সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে ‘অহিংসা অস্্ৰে"ৰে ইংৰ৷তে খেদিব পৰা নাযাব গলি আহালে তৰিন্দ ফৌজ ' গঠন কৰি
হিংসাৰ আশ্ৰয় লয় । তেওঁ গোপনে জামানিলৈ পণাই যায় ।অসমৰ আকাশত জ'পানৰ চিক্দচিকিয়া ৰিনান
উৰে। গাওঁ-ভুঁই, চহৰ-নগৰ ভয়ত পৈপুৱা লাগে - কোন মুহ্বতূত গগপান্ায়ে বোমা পলায় ঠিকনা! নাঁই । ঠায়ে
ঠায়ে ডাঙৰ ডাঙৰ গাঁত খন! হয়,-- বোম৷ বাৰুদৰ পৰ' সুৰক্ষা পাবলৈ । কিন্তু সুভাস বসু ভৰ্মানিলৈ যোৱা শুনি
জনতাৰ মুখত অলপ পানী আহিল, -- জাপানীয়ে আৰু আমাক নামৰে এই ভাবি । সম্পুণ যুদ্ধৰ পৰিবেশ ।
“জাপানী আহিল । তাৰ পাছত আমেৰিকানো মাঘ । সোণাৰাম হ’হস্কুলৰ পথাৰত এণ্টি এয়াৰক্ৰাফ্‌ট গান
বহিল । বাঁহ প্রডালৰ দাম ১৫.০০ টকা হ'ছ। চাউলৰ দাম সেৰে ৫ ০০ টকা হ'ল ।. . চুদমাৰ্চন হলটো
সৈন্যৰে ভৰা ।'-- এই এটি যামাবৰ ।

১৯৪১-৪২ ত কটন কলেজ সম্পূৰ্ণ থ৭ হৈ গ'ল । পা৷ শুদা শিক্ষা চাও ৰ পৰিবেশ নাই ঠিক
১৯৮১-৮২ ৰ অসমৰ ৰিদেশী ৰিতাড়ণ আন্দোলনৰ দৰে। ব্ৰেক আউত হৈছে । নামখৰত দুৰা বৰি নেৰাজে,
শঙ্কৰ মাধৱৰ ভাওনাৰ আখৰা থলী শূন্য । ইফ'ণে মূৰ সিয় ৭ কৰে যা মৰেংগে’ । দুষ্ট মতৰ যুঁজত
বিৰিণাৰ মৰণ হোৱাৰ দৰে মাজতে জনগণে "ত্ৰাহি মপৃসুদন' সৌবৰে । বটিছন 74 হন খোৱা অসমীয়া পুলিচহ্ঁতে
বৃটিচৰ বলত বলীয়ান হৈ নিজৰ মানুহৰ মাজতে জোৰ জুলুম চলায়, হাঁই-কুকুৰা,বাবীৰ লাও কোমোৰা কাঢ়ি
নিয়ে,নাৰী ধৰ্ষণ কৰে,যাকে তাকে ধৰি নিয়ে । ডেকা আন্দোলনকাৰী সকল ঘৰ তৰি, গাওঁ এৰি পলাই ফুৰে !
সেই সময়ৰে বৰ পদুমণি গাওঁৰ এহাল দম্পতিৰ কথা । খৈতি বাতি কৰি দুয়ো মনৰ সুখেৰে আছিল ।
তেওঁলোকৰ সতি সম্তুতি নাই । বিশ্বমুদ্ধত অঞ্জসন লোক মৰিলেও তাৰ পিছ্ত তাৰে তিনিগুণ শিশুৰ জস্ম হয়।
কিন্তু তেওঁলোকৰ কোলালৈ এটি সন্তান নাহিল । আগলৈ বা পাছলৈ চ'বলৈও কোনো নাই । পো পোৱালি
এটা নাথাকিলে সংসাৰ খনেই যেন মিছা । কাৰ মুখলৈনো চাই মনৰ দুখ পাণলাব 1! এহি দুখৰ কথা কাৰ
আগত কব, কোনেনো পতিয়াব ! এদিন গাৱৰে স্কুলৰ শিক্ষক এজনে মাইকীজনী গৱতী হ'ব পৰাকৈ ওঁষধ
দিব পাৰিব বুলি শুনি হোজা মানুহজন তেওঁৰ ওচৰ চাপিল । মাষ্টৰে হেওঁক আশ্বাস দিলে । যেনে কথা তেনে
কাম, দ্ৰণত গতিত চিকিৎসা চলিল । এদেও দুদেও লোটা নিয়াৰ ষ্ছেও ! সুন্দৰী গাভৰু মাইকীজনীক দেখি
মাষ্টৰে লোভ সম্বৰণ কৰিব নোৱাৰিলে । গিৰিয়েকৰ অজ্ঞাতে তাইক ফুচুলাই পলুৱাই লৈ গ’ল । সেয়েহে,
লখিমী ঘৈণীৰ বিৰহত মনৰ দুখত তেওঁ চকুপানীৰে বাট নেদেখা হ'ল ৷ এই গীতটিৰে গায়ক গীতিকাৰে

চিনেমাখনৰ স্কাহিনী আৰু অধিক স্পষ্ট ৰূপত দাঠি ধৰিছে।

গীতটি কামৰূপী লোকগীতৰ সুৰত বন্ধা । গীতটি দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ৰ ৰাজনৈতিক সামাজিক,
পাৰিবাৰিক সমস্যাৰ এখন সুন্দৰ দলিল ।

বনজুই বনতহে জ্বলে দেখা পোৱা যায়
মনৰ জুই মনত জ্বলে দেখাতো নাপায় হে ।

হিটলাৰৰ জোতাৰ শৱদ হৈ গিৰিপ গাৰাপ চলে
ইহুদী নিধন পৰ্ব সহস্ৰ মৰিলে হে’।

বিংশ শতাব্দীৰ সিদিনা চতুৰ্থ দশক

বিশ্বজুৰি মহাসমৰে পৃথিবী জ্বলাওক হে’।
ভাৰতৰে গান্ধী বাপু হৈ আৰু ফৰণ্টিয়াৰ গান্ধী
ইংৰাজকে ওফৰাব নকৰে যে সন্ধি হে’।

হিংসা আৰু অহিংসা হে’দুটি অস্ত্ৰ আছে
হিংসা এৰি গান্ধী বাপুই অহিংসা বাচিছে হে’ ।
বিশ্ব যুদ্ধত জনগণৰ হে’ নিধন হয় দুগুণ

তাৰ পাছে শিশুৰ জনম হয় তিনিগুণ হে’ ।

বৰ পদুমণি গাৱৰ হৈ’ এক দম্পতিৰে কথা
সম্তানহীন দেখি বুকুত লাগিছে যে বেথা হে’ ।
বিশ্ব যুদ্ধৰ অশান্ত বায়ু আমাৰ অসমতো বয়
নৈতাজীৰ মুক্তি যোদ্ধা কহিমাতে ৰয় হৈ’ ।
বৰ পদুমণি গাৱঁত হে”ইংৰাজৰ পুলিচে
অত্যাচাৰী হৈ হাঁহ কুকুৰা কাঢ়িছেহে’।
জাপান দেশৰ যুদ্ধৰ বিমান হে’ অসমত উৰিছে
চহৰ-নগৰ মহাকাশত এন্ধাৰত বুৰিছে হে’ ।
স্কুল কলেজ বন্ধ কৰি হে’ হাচপাতাল পাতিছে
বিশ্ব যুদ্ধৰ সঙ্গে সঙ্গে মুক্তি ৰণ চলিছে হে’ ।
শঙ্কৰ-মাধৱৰ ভাওনাৰ শুদা আখৰা থলী

দবা নাই; নামঘৰৰো চাকি নুঠে দ্বলি হে'।
কঠিয়া পাৰিছেদুয়ো হে' আৰু তুঁই ৰুইছে
লখিয়ী পথাৰৰ ধান আঘোণত কাটিছে হে’ ।
সোণালী আঘোণ মাহ হে’ ৰহুৰে আহিছে

মনৰ শুদা পথাৰ দেখি অন্তৰদহিছেহে'।

বোলছবি ঃ; বনহুই, ১৯৭৮

শাৰদী ৰাণী তোমাৰ হেনো নাম

খাতুৰাণী শৰৎ । কবি গীতিকাৰ সকল শৰৎ বৰ্ণনাত পঞ্চমুখ । পৌৰাণিক সাহিত্য, সংস্কৃত কাব্য
সাহিত্য, নাট্য সাহিত্যৰ দিনৰে পৰা আজিলৈকে অলেখ কৰবি সাহিত্যিকে শৰতৰ স্ন্দয্বৰাশিৰ বন্দনা কৰি
আহিছে। মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱেও তেওঁৰ সৃষ্টিত উপমা বিহীন শৰতৰ সৌন্দয্যাৱলীৰ অনুপম বৰ্ণনা দিছে।
ৰোমাণ্টিক ভাবাপন্ন এই গীতটিৰ কবি গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ কল্পনা তুলিকাত শৰৎ কাল যেন
এজনী সদ্যস্নাতা ৰূপহী ! বৰষাৰ মুষলধাৰ বৰষুণে ফাগুনৰ ধূলি ধূসৰিত ধৰিত্ৰীক ধুই নিকা কৰে।' ইফালে
লুইতৰ বানেও গাওঁ-ভূঁই-পথাৰ অৱগাহন কৰোৱাই চিকচিকিয়া কৰে। বাৰিষাই মেলানি মাগোঁতেঁই শেৱালি
কোমল হাঁহিটি মাৰি এখোজ দুখোজকৈ লয়লাসে শৰতৰ পদূলিত ভূমুকি মাৰেহি সদ্যস্নাতা ৰূপহী শাৰদী
ৰাণীয়ে। থৰ লগা বিলখনিৰ দাপোণত মুখ চাই তেওঁ যেন সাজিছে কাচিছে '! কুঁৱলী সূতাৰে বোৱা আকাশী
নীলা লাহী ৰিহাখনিৰে তেওঁ ওৰণি টানি আহিছে৷ তেওঁ অহাৰ বাবেই কপাহ বগা মৈঘবোৰ উলাহতে উৰি উৰি
ইফালে সিফালে অহা যোৱা কৰিবলৈ ধৰিছে। তেঁৱেই সেউজী ঘাঁহৰ পাতবোৰ হিমানী সানি ৰূপোৱালী
কৰিলে, দুৱৰি বনৰ পাতৰ আগত নিয়ৰ মুকুতা তেঁৱেই সিঁচি দিলে৷ তেওঁ অহাৰ বাবেই ৰ'দৰ সোণালী
ৰূপালী পখিলী জাকে নাচি নাচি ৰামধেনুৰ ৰং ছটিয়াই ধৰিত্ৰী জিলমিলালে, জাক জাক শৰালিৰ সুৱদী
গানেৰে আকাশ বতা হ মুখৰিত কৰিলে । ইমানবোৰ ৰূপৰ সম্ভাৰ লৈ আহি প্ৰকৃত্দেৱীলৈ প্ৰীতি উপহাৰ
যাচিলে শাৰদী ৰাণীয়ে ৷
প্ৰকৃতি প্ৰীতি, সৌন্দৰ্যায স্পৃহা ৰোমাণ্টিক গীতি কবি সকলৰ অন্যতম লক্ষণ । গীতটি শুনিলে চকু

মুদিয়েই শৰৎ কালৰ আটক ধুনীয়া কলা সৌন্দযৰি তৃপ্তি লাভ কৰিব পাৰি। শৰৎ কাল ড০ হাজৰিকাদেৱৰ
প্ৰিয় খতু । সেয়েহে তেওঁ ‘তুমি মোৰ নিচেই আপোন আৰু পুৱতি নিশাৰ সপোন’ বুলি হৃদয়ৰ ভাৱ ৰাশি
প্ৰকাশ কৰিছে। কিয়নো পুৱতি নিশাৰ সপোন ফলিয়ায় বুলি এটা বিশ্বাস আছে, শৰৎ কালকো হাততে পায়।
শৰতক তেওঁ ইমান ভাল পায় ---সেয়েহে আবেগতে কৈ উঠে -“শৰং কালটোক মঁই যদি প্ৰেয়সী কৰিলৈ
মোৰ বুকুৰ ৰাণী কৰি লওঁ --- !"

শাৰদী ৰাণী

তোমাৰ হৈনো নাম

তুমি মোৰ নিচেই আপোন

সদাস্নাতা ৰূপহী মোৰ

পুৱতি নিশাৰ সপোন ।

শুভ্ৰ নীলা ওৰণিখনি

কুঁৱলী সৃতাৰে বোৱা

পাতল ৰিহাখনি ।

থৰ লগা বিলখনি

তোমাৰ শুৱনি দাপোন ।

কপাহ মেঘৰ অহা যোৱা

সেউজী ঘাঁহৰ হিমানী

সোণালী ৰ'দ,শৰালিৰে জাক

তুমিয়েই আনিলা কিজানি

শেৱালি কোমল হাঁহিটি মাৰি

কৰাহি সাজোন কাচোন । কলিকতা, ১০ আগষ্ট, ১৯৭৮

আজি ব্ৰহ্মপুত্ৰ হ’ল

ধনত জুঁই লাগিলে দেখা পোৱা যায় । কিন্তু, মনৰ জুই দেখা নাযায় --উমি উমি এদিন ডমকৈ জ্বলে

হঠাৎ উদ্‌গীৰিত আগ্নেয়গিৰিৰ দৰে । ব্ৰহ্মপুত্ৰ বহ্নিমান হয় কিয় ? এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি আমি পাওঁ --
দিল্লীৰ দ্বাৰা পদে পদে লাঞ্ছিত, বঞ্চিত, শোষিত অসম। কি নাই অসমৰ? অসম কৃষিজ, খনিজ, বনজ
সম্পদেৰে চহকী । অসমত উৎপাদিত চাহ-মৰাপাট, ৰিফাইনাৰী আদি উদ্যোগ অসমতে স্থাপন নকৰি কেন্দ্ৰই
চক্ৰান্তৰে ৰাহিৰলৈ লৈ যায় আৰু নুন্যমানৰ ৰয়েল্টিহে দিয়ে অসমক। শিল্প-বাণিজ্য, উদ্যোগ, ৰাষ্টা-যাট,
শিক্ষা আদি সকলোতে অসম পিছ পৰা। ৰাষ্টা-ঘাট, উদ্যোগ, অবিহনে ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক সচ্ছলতা অসম্তৱ।
বৃটিছে'যি এটা এম, জি ৰেল পথ নিৰ্মাণ কৰিছিল তাৰ বাহিৰে বৰ্হিজগতৰ লগত অসমৰ যোগাযোগৰ ব্যৱস্থা
নাই । ইফালে ভূতৰ ওপৰত দানহ পৰাদি এই ভূ-খণ্ডৰ চাৰিও ফালৰ খোলা সীমাইদি বিদেশী সোমাই আহি
ৰাজনৈতিক ছত্ৰছায়াতে জীপ লৈ গোজেঁই গছ হৈ বৰঘৰৰ মজিয়াত পীৰা পাৰি বহি অসমীয়াৰ মুখৰ ভাত
মুঠিও কাঢ়িলে । ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধান মন্ত্ৰী জৱাহৰ লাল নেহৰুৱে ‘'[)1500%21") 01 [1]018’ লিখি গোটেই
ভাৰত বৰ্ষকে ‘'[)1500%61'’ কৰিলে । তাত ‘অসম’ বাদেই; মহাভাৰত খ্যাত ‘প্ৰাগজ্যোতিষপুৰে’ও ঠাই
নাপালে । ৰাষ্ট্ৰীয় সঙ্গীততো ভাৰতৰ প্ৰতি ৰাজ্যৰ নদ নদী, পৰ্বত পাহাৰে ঠাই পালে; তাত ব্ৰহ্মপুত্ৰই ঠাই
নাপালে ! বান সমস্যা, নিবনুৱা সমস্যা, গৰাখহনীয়া, বহিৰাগত সমস্যা আদি এশ এবুৰি সমস্যাত জৰ্জৰিত হৈ
নোপোৱাৰ হাঁহাকাৰ, হেৰোৱাৰ বেদনাৰ পুঞ্জীভূত ক্ষোভ বহ্নি আগ্নেয়গিৰিসম হৈ উদ্‌গীৰণ হয়। স্বনিৰাপত্তাৰ
প্রতি সজাগ হৈ ১৯৭১৯ চনৰ ৪ জুনত‘বিদেশী বহিস্কাৰ'ৰ দাবীত তেতিয়াৰ ছাত্ৰনেতা খ্ৰী প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত
আৰু ‘গণ সংগ্ৰাম পৰিষদ"ৰ নেতৃত্বত পাহাৰে-ভৈয়ামে আবাল-বৃদ্ধ-বনিতাই নায্য আৰু অহিংস আন্দোলনত
জপিয়াই পৰে । তাকে দেখি পৃথিৰীও কম্পমান হ'ল। তেতিয়াই অসম প্ৰাণ ড০ ভূপেন হাজৰিকাইও গুমৰি
উঠিল এই গীতেৰে --

আজি, ব্ৰহ্মপুত্ৰ হ’ল বহ্নিমান !

মনৰ দিগন্তত ধোঁৱা উৰে,

আকাশত পপীয়া তৰা ঘূৰে

পদে পদে কৰে কাক অপমান ?

আজি ব্ৰহ্মপুত্ৰ হ’ল বহ্নিমান !

এঁই বহ্নি নহয় শ্যামলী বনৰ

এই বহ্নি ত্ৰোধাস্বিত লক্ষ জনৰ

পুঞ্জীভূত নোপোৱাৰ বেদনা আগ্নেয়গিৰি সমান । আজি ব্ৰহ্মপুত্ৰ...

সৌৱা সমদলৰ পদধ্বনি

শচওজৱছেগী এব'বননিৰহি এতীকৰৌ বৰিব নিন ।
ৰচনা £ ক্ষলিকতা, ১৯৭৯

এই বিহুৰে উৰুকাৰ নিশা

ৰিহু আদি উৎসৱ অনুষ্ঠানে মানুহৰ মনত ৰঙৰ বোল সানে । কিন্তু যাৰ প্ৰিয়জন দূষত থাকে বা
নোহোৱা হয় তেনেলোকৰ বাবে আশংকা আৰু দুখৰ কাৰ্কহে হয় । বিহু আৰু বহাগ অসমীয়াৰ যৌগ জীৱনৰ
প্ৰতীক । বিহু আৰু বিহুতলীতে ডেকা গাভৰুৰ মাজত হিয়াৰ বিনিময় হয়; দুয়ো এক হোৱাৰ পণ লয়। কিন্তু
ধন নহ’লে মন গ লৈও সংসাৰ পাতিব নোৱাৰি ! সেয়ে, ডেকাজন ওলাই গ'ল চহৰলৈ চাকৰি বিচাৰি । ইফালে
ডেকাৰ পৰা চিঠি পত্ৰ এখনো অহা নাই, চাকৰি হ’লনে তাৰো খবৰ নাই,--গাতৰু মনত শংকা কিজানি চহৰৰ
ৰূপহী পাই তাইক পাহৰিয়েই গ’ল ! বৰ্তমান যুগত চৰকাৰী চাকৰিয়েই নাই । সেয়ে ডেকাজনে স্থিৰ ফৰিলে
ব্যৱসায় বা অইন উপায়েৰে নিজেও স্বাৱলম্বী হব আৰু আন নিবনুৱাকো আদৰ্শ দেখুৱাব । তেওঁ গাতৰুক
পাহৰা নাই মাথোন সমাজখনহে শুধৰাব । সেয়ে তেওঁ প্ৰেয়সীকে চিঠি এখন পঠাবলৈ অনুৰোধ কৰিছে --
চিঠিৰ আখৰৰ উমতে প্ৰেয়সীৰ মৰমৰ উম পাব ।প্ৰকৃত প্রেমৰ মৰণ নাই আৰু কৰ্তব্য নিষ্ঠাই উন্নতিৰ মূল ।

এই বিহুৰে উৰুকা নিশা
মোৰ কলিজা পৰিছেক’লা
চিঠি দিমে বুলি চিঠিও নিদিলাঁ
তুমি পৰদেশী হ’ল| ।
যোৱাটো বিহুতে কথা যে দিছিলা
হ’বা মোৰ মনৰেদৰা,
পযেকৰ পাছতে গুচি যে গ'লা গৈ
মনটো হ'ল মোৰ মৰা
তুমি কিয় যে দূৰলৈ গ'লাঁ ?
চাকৰি বিচাৰি চহৰলে গ’লাঁ
চাকৰি পালাঁ নৈ নাই ?
আমালৈ হ'বলা পাহৰি গ’লগৈ
চহৰৰ ৰূপহী পাঁই।
(এই কথাখিনি ১৯৯২ চনত সংযোজন কৰিছে)-- কি কথা কৱ তই অ’ মোৰ লাহৰী
তোক মই পাহৰা নাই
তোৰে মান ৰূপহী বিচাৰি দেখিলোঁ
কোনো ভাৰস্ততে নাই
কথা এটা কওঁ শুন মোৰ লাহৰী
তোক মই পাহৰা লং
গুপুতে গুপুতে ক’লোঁ
চাকৰি নোপোৱা সমাজখন শুধৰাম
মৰণ পণকে ল’লোঁ ।
মোৰে শপত এখনি চিঠি
দিবাচোন অহাটো ডাকত
তোমাক নেপালেওঁ তোমাক লগ পাম
চিঠিৰে আখৰৰ উমত ----তুমি কিয় ষে নিলিখাঁ হ’লা ?
ৰচনা ; কলিকতা; ২৩ ফেচ্ৰুৱাৰী ১৯৭৯

(২)
(গাঁৱৰ গাভৰুৱে বিনায় -- এই বিহুৰে উৰুকাৰ নিশা । যোৱা বছৰতে ডৈকা ওলাঁই গ'ল চিঠি দিম বুলি ।
আজিও চিঠি নাহিল দেখোন । সি পাহৰি গ'ল নেকি তাইক -- কোনোবা ৰূপহীক দেখি ? নাই নাই -ডেকাই চাকৰি
বিচাৰি ফুৰিছে চাগে’ । কোন বা ভয়াবহ বেহুত সি সোমাইছে -- সমূহৰ বাবে ? কোনে জানে? আহৰি ক'ত ?)

গাভৰু ঃ এই বিহুৰে উৰুকা নিশা
মোৰ কপৌফুল পৰিলে ঢলি
চিঠি দিম বুলিও চিঠিও নিদিলি
তই পৰদেশী হলি । অ’তই পৰদেশী হ’লি
ডেকাঃ তোৰ বুকুৰে কান্দোন সপোনত শুনো সোণ
নিঠুৰ নগৰত বহি
চিঠি লিখিবলৈ পোৱা নাই আহৰি
মন মোৰ গৈছে দহি ।
গাভৰু ঃ যোৱাটো উৰুকাত কথা দিছিলি
হবি মোৰ মনৰে দৰা,
পযেকৰ পাছতে গুচিয়ে গ'লিগৈ
মন মোৰ হ’ল যে মৰা ।
ডৈকাঃ চাকৰি বিচাৰি নগৰখন ঘুৰিলোঁ
চাকৰি আমালৈ নাই,
উৰণীয়া লোকেহে চাকৰি পায় চোন
ফুৰিছোঁ লাথি-চৰ খাই ।
গাভৰু ঃ চাকৰি বিচাৰি চহৰলৈ গ’লি
চাকৰি পালিনে নাই,
আমালৈ হ’বলা পাহৰি গলিগৈ
চহৰৰ ৰূপহী পাই ।
ডেকা ঃ কি কথা কৱ তই শুন মোৰ লাহৰী
তোক মই পাহৰা নাই,
তোৰে মান ৰূপহী বিচাৰি দেখিলোঁ
কোনো ভাৰস্ততে নাই ।
কথ| এটি কওঁ শুন মোৰ লাহৰী
গুপুতে গুপুতে ক’লোঁ,
চাকৰি নোপোৱা সমাজখন শুধৰাম
মৰণ পণকে ল’লোঁ ।
গাভৰু; মোৰে শপত তই এখনি চিঠি
দিবিচোন অহাটো ডাকত
তোক নেপালেওঁ তোকে লগে পামে
চিঠিৰে আখৰৰ উমত; অ’ চিঠিৰে আখৰৰ উমত ।

(বিঃ প্ৰঃ এই একেটা গীতকে দুটা কেছেটত দুই ধৰণে বাণীবদ্ধ কৰা হৈছে। কেছেডত বাৰীবদ্ধ কৰা দুয়োটা ৰূপকে ইয়াত
সন্নিবিষ্ট ৰুৰা হ'ল ।)

গৌৰীপুৰীয়া গাভৰু দেখিলোঁ

গৌৰীপুৰ; -- অসমৰ ধুবুৰী জিলাৰ (অবিভক্ত গোৱালপাৰা) এখন এঁতিহ্য মণ্ডিত চহৰ । অসমৰ
অবিভক্ত গোৱালপাৰা জিলা অবিভক্ত বাংলাৰ ৰংপুৰৰ অন্তৰ্গত আছিল । ৰাজনৈতিক পৰিবৰ্তনৰ ফলত
১৮৭৪ চনত গোৈৱালপাৰাক অসমৰ লগত সংলগ্ন কৰা হয় । সেয়েহে, গৌৰীপুৰ অঞ্চলৰ ভাষা-সংস্কৃতিত
এতিয়াও বঙ্গৰ প্রভাৱ বিদ্যমান। কেই দশকমান আগলৈকে এই অঞ্চলটো হাবি জঙঘলেৰে ভৰা আছিল।
এই হাবিবোৰ অন্যান্য জীৱ-জস্তৰ উপৰিও বিশেষকৈ হাতীৰ বিচৰণ স্থলী আছিল । ১৮৫০ চনৰ গৰা এই
অঞ্চলটো জমিদাৰ সকলে শাসন কৰে ।প্ৰমথেশ বৰুৱা,প্ৰতিমা পাণ্ডৈ বৰুৱা, হস্তী বিশেষজ্ঞাপাৰ্বতী বৰুৱা
আদি এই ৰাজপৰিয়ালৰে সুযোগ্য সন্তান। এই ৰাজপৰিয়ালৰ তত্বাৱধানতে এই অঞ্চলত আছিল হাঁতীৰ মহল।
তাৰ বাবে নানা ঠাইৰ লোক আনি যোগ্যতাৰ ভিত্তিত ফান্দি আৰু হাতীৰ মাউত ৰূপে নিয়োগ কৰা হৈছিল। সেই
সংস্কৃতিৰে এখন সুন্দৰ চিত্ৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ এই গীতটিত, সুৰত সুন্দ্ৰ ভাবে অংকিত হৈছে।
তাৰোপৰি, ভাৰতত যোগ্যতা অনুসৰি বিবাহৰ পাত্ৰ পাত্ৰী নিবচিন কৰা প্ৰথা ৰামায়ণ, মহাভাৰতৰ দিনৰে পৰাই
চলি আহিছে । ৰামে ‘হৰধন্‌’ ভঙি সীতাক আৰু অৰ্জুনে ‘লক্ষ্য ভেদ’ কৰি দ্ৰৌপদীক লাভ কৰিছিল । সেই
পৰম্পৰানুসৰি এই গীতটিতো শিৱসাগৰৰ ডেকা মাউতজনে মহলৰ কাষত থকা গৌৰীপুৰীয়া গাভৰুজনীক
গদাধৰ নৈ সাঁতুৰি পাৰ হৈ আৰু বিহু গাই, অশেষ কষ্ট কৰি তাঁইৰ মন মুহি তাইক লাভ কৰে আৰু মহলদাৰৰ
মাননিলৈ তাইক দিখৌ পাৰলৈ লৈ যায় । গীতটিৰ জৰিয়তে গায়ক গীতিকাৰে গোৱালপৰীয়া লোকগীত আৰু
বিহুগীতৰ সংমিশ্ৰণত উজনি আৰু নামনি অসমৰ সাংস্কৃতিক সমস্বয়ৰ প্ৰয়াস কৰা দেখা যায়। তাৰোপৰি
অসমীয়া সমাজত নাৰী কিমান আদৰণীয় আৰু সন্মানীয় তাৰ সুন্দৰ আভাসো গীতটিয়ে দিয়ে।

সোৰীপুৰীয়া গাভৰু দেখিলোঁ

হাতী ধৰিবলৈ গৈ
হাতীও ধৰিলোঁ তাইকো মুহিলোঁ

সাঁতুৰি গদাধৰ নৈ । হে গৌৰীপুৰীয়া...
মহলৰ কাষতে নৈৰ পাৰতে

আছিলে অকলে ৰৈ হে ।
গোৱালপাৰাৰ হাতী মহল, মাউত নানা স্থানৰ
তাৰেই মাজত মাথোন মই, শিৱসাগৰৰ গাঁৱৰ
সৈয়ে, গভীৰ হাবিত গাঁইছিলোঁ, বিহু ব’হাগৰ ।

কথা ঃ কি গাইছিলোঁ ! ‘পৰ্বতে পৰ্বতে বগাব পাৰোঁ মই
লতানো বগাবলৈ টান,
যুৰীয়া হাতীকো বলাব পাৰোঁ মই
তোমাকনো বলাবলৈ টান ।’
গাভৰুৰ বলালোঁ মন, লতাও বগালোঁ
বিহু গায়েই অচিন সুন্দৰীৰ চিত হৰি নিলোঁ
কষ্ট কৰিলে ৰত্ন মিলিব কথাটি শিকিলোঁ ।
তেজক পানী কৰি কৰি হস্তিনী ধৰিলোঁ
ধৰাৰ পিছত মহলদাৰৰ মাননি লভিলোঁ
সৈয়ে কঁইনাকে দেখুৱামগৈ দিখৌ নৈৰে পাৰ । গৌৰীপূৰ, ১৯৭৯

ব’হাগৰে প্ৰথম পুৱা

অসমীয়া সমাজত কন্যা সন্তান পুষ্পিতা হ’লে তোলনি বিয়া, জাননী বা জাপা থোৱা প্রথা আছে।
কুৰি শতিকাৰ চতুৰ্থ দশকমানলৈকে উচ্চ বৰ্ণ হিন্দু সমাজত ছোৱালী পুষ্পিতা প্রেথম ৰজস্বলা) হোৱাৰ
আগতে আগবিয়া পতা হৈছিল । পুষ্পিতা হোৱাত ছোৱালী জনীক চন্দ্ৰ-সূৰ্য্য, গৰ্গ বা পুৰুষৰ মুখ
নেদেখাকৈ এন্ধাৰ কোঠাত অনাহাৰে ৰাখি চতুৰ্থ বা সপ্তম দিনা (ঠাই বিশেষে) তোলনী বিয়া বা শান্তি বিয়া
পাতে । এই অনুষ্ঠানত কৈৱল মহিলা সকলেহে অংশ গ্ৰহণ কৰে । এই অনুষ্ঠান পতাৰ অৰ্থ এয়ে যে
ছোৱালীজনী ৰিবাহোপযোগ্যা হ’ল । গতিকে পাছবিয়া পাতি শশুৰ পৰিয়ালে তাইক নিবৰ হ’ল । তাইৰ
সংসাৰ চঙ্তালিবৰ হ’ল; সন্তান জন্মদানৰ বাবে সক্ষম হ’ল - তাকে সমাজক অৱগত কৰোৱা হ’ল ।
কালক্ৰমত বাল্যবিবাহ উঠি গ’ল; কিন্তু এই লোক অনুষ্ঠানটো পৰম্পৰা অনুসৰি আজিও বৰ্তি আছে আৰু
জাতি জনজাতি সকলোলৈকে ই সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। অতি কম বয়সত বিয়া হোৱা ছোৱালীৰ শাৰীৰিক,
মানসিক, বৌদ্ধিক বিকাশ নহয় । নিজৰ অনভিজ্ঞতা,অজ্ঞতা বা বিদ্যা-বুদ্ধিহীনতাৰ বাবে এওঁলোক নিজেও
এজনী সুগৃহিণী হোৱাত ব্যৰ্থ হয় আৰু সমন্তানকো সুপথৰ নিৰ্দেশনা দিয়াত অসফল হয় । ফলত সমাজৰ,
দৈশৰ অপূৰণীয় ক্ষতি হয় । কম বয়সত বিয়া হোৱা ছোৱালীৰ ৰোগাগ্ৰস্তহৈ সোণকালে স্বাস্থ্য ভাগে; ফলত
কম বয়সতে অকাল পৌঢ়তাক সাবটি লয় । সেয়েহে ছোৱালী বিদ্যা বুদ্ধি অৰ্জন কৰি পৈণত বয়সত বিয়া
হোৱাহে উচিত । তাকে বুজাবলৈ ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচে । কাৰণ, আজিৰ দিনত ল’ৰা
ছোৱালীৰ মাজত পাৰ্থক্য নাই । সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালিত কৰা আৰু প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই
নিয়াত নাৰী-পুৰুষ দুয়োৰে দায়িত্ব আৰু অৱদান সমান ৷

ব’হাগৰেপ্রথম পুৱা
নকৈ গাভৰু হোৱা
এপাহি কপৌফুলে
কাণে কাণে ভোমোৰাক যেন ক’লৈ
এ মই ফুলিলোঁ হে
মোৰ পাত গাভৰুৰ মন
কুমলীয়া মই একোকে নাজানে নুশুহিবা মধুকণ ।
যোঁৱানা আন ফুলৰ ফালে
সিঁহত আগতে ফুলিলে
কৃষ্ণচূড়াৰ মৌ চুহা না
এজাৰেও বুকু উদঙালে
ফুলি আছে, দেখা নাই জানো ধুনীয়া ফুলনিখন ?
বিহুৱা ঢোলৰ লগতে সৌৱা
নাচনীৰ দেহাৰ লাহ চোৱাঁ
ব’হাগত বলিয়া হোৱা
পাত গাভৰুৰ লাজ চোঁৱা
পাত গাভৰুৰ লেখিয়া মই
এপাহি কপৌফুল হে মই --মোক নকৰা আমনিখন
কুমলীয়া মই একোকে নেজানো নুশুহিবা মধুকণ ৷
কলিকতা, ২ মাৰ্চ, ১৯৭৯

অ’ বান্ধ, সিপাৰৰ বান্ধ

হিন্দু দৰ্শন ভগ্মান্তৰবাদত বিশ্বাসী । জীৱনৰ বিয়লি বেলিকা শাৰীৰিক শক্তি হ্থাস পোৱাৰ লগৈ'লগে
মানুহৰ জীৱনলৈ নামি আহে দুখৰ কাল ধুমুহা । তেতিয়া জীৱনটোৱে অসাৰ বা এটা বোজা যেন হৈ পৰে। এই
পৰিস্থিতিৰ পৰা পৰিত্ৰাণ বিচাৰি মানুহে ভগৱানৰ ওচৰত কাতৰ প্ৰাৰ্থনা কৰে ‘হে শ্রতু মোক পাৰ কৰা’ ।
মানৱ দেহ ক্ষণ ভঙ্গুৰ; কিন্তু আত্মা অবিনশ্বৰ । ইহ জগতৰ কৰ্মফলানুসাৰে মৃত্যুৰ পিছত আত্মাই অম্য দেহত
জীৱন ধাৰণ কৰে । পুনৰ তেওঁ সংসাৰৰ টো-ধুমুহাত জুৰুলি-জুপুৰি হৈ জীৱন কাল সমাপি ইপাৰৰ মায়া মোহ
ত্যাগি সিপুৰীলৈ যায় । কিন্তু অবিনাশী আত্মাই পুনৰ নব দেহ ধাৰণ কৰি এই সংসাৰলৈ আহে আফ0 নিৰ্ধাৰিত
সময়ৰ অন্তত উভতি যায়গৈ। এই ‘অহা আৰু ঘোৱা’ ---চতক্ৰাকাৰ গতিৰেই চলি আছে এই জগত । গীতটিত
“শিমলুৰ নাও’ মানৱ দেহ, ‘পচা কাঠ ঘূণীয়া বা দুৰ্বল দেহা,আৰু ‘বঠা ভগা’ জীৱনৰ সহায় হীনতা,অসহায়
অৱস্থাৰ প্রতীক ।

নাৱৰীয়া ১ $ অ’ বান্ধ, সিপাৰৰ বান্ধ, শুনা...
এন্ধাৰ ইটো পাৰ
কাল ধুমুহাই ঢাকে আকাশ
কৰাচোন সিপাৰ
কৰাচোন সিপাৰ ।
নায়ৰীয়া ২ ২ মেঘ বৰষুণ নেওচি মই
তোমাক কৰিম পাৰ

বোলছাৰি $ অপবাপ, ১৯৮০

পৰূপা অপৰূপা তুমি মুক্ত

সম্প্ৰতি সমগ্ৰ বিশ্ব জুৰি নাৰী জাগৰণৰ জোৱাৰ উঠিছে। নাৰীয়ে পুৰুষৰ সমানে সম অধিকাৰৰ
দাবীত আন্দোলন কৰিছে। অকল ভাৰততেই নহয়--ইংল্যাগু, আমেৰিকা, জাৰ্মানি আদি পশ্চিমৰ উন্নত
দেশৰ মহিলাবোৰেও বহু আন্দোলনৰ ফলতহে ভোটাধিকাৰ লাভ কৰিব পাৰিছে। ভাৰতত বেদ উপনিষদ,
ৰামায়ণ,মহাভাৰত আনকি বৌদ্ধ যুগতো নাৰীৰ স্থান উচ্চ আছিল । তেনেহলে মাতৃৰূপা, ভগ্নীৰূপা, দেৱী
ৰূপা নাৰীৰ মাজত নাৰী মুক্তিৰ ভাব উদয় হ’ল কিয় ? কিয় আন্দোলন কৰিবলগীয়া হ'ল নাৰীয়ে £-_-এই
প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি গৈ আমি দেখিবলৈ পাওঁ--- ইতিহাসৰ পাতে পাতে লিখা আছে পুৰষ প্ৰধান সমাজৰ দ্বাৰা
নাৰী নিৰ্য্যাতনৰ কৰুণ কাহিনী । সীতা, দ্ৰৌপদীৰ দিনৰে পৰা যুগে যুগে নাৰীসকল লাঞ্ছিতা,বঞ্চিতা, অৱহেলিতা,
নিৰ্য্যাতিতা । কিন্তু, আদিম মানৱৰ মাজত নাৰী পুৰুষৰ মাজত পাৰ্থক্য নাছিল । খাদ্যৰ সন্ধানত উভয়ে
একেলগে মুকলি মনেৰে ঘুৰি ফুৰিছিল, চিকাৰ কৰিছিল । বৈদিক যুগতো নাৰীৰ স্থান উচ্চ আছিল । নাৰীয়ে
পুৰুষৰ সমানে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰিছিল আৰু ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্য্যত পুৰুষৰ
সমানে গুৰুত্ব পূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল । বেদত সূৰ্য্যা, সাৱিত্ৰী, লোপা, য়মী, অপালা, আত্ৰেয়ী আদি বিদূষী
নাৰীয়ে লিখা ৪২২ টা মন্ত্ৰৰ উল্লেখ আছে। নাৰী যে পুৰুষৰ ব্যক্তিগত সম্পতি নাছিল তাক মহাভাৰতৰ বন
পৰ্বত থকা এই কথাযাৰিত উল্লেখ পোৱা যায় --“অনাবৃতা কামাচাৰ বিৰহিনাঃ স্বতন্ত্রাঃ” । অতীতত নাৰী
আজিতকৈ বহু গুণে স্বাধীন আছিল;-- নাৰী আছিল সৰ্বগম্যা, স্বৈৰিণী । বাৰাঙ্গানাইও সমাজত উচ্চ স্থান লাভ
কৰিছিল । শুদ্ৰকৰ মৃচ্ছকটিক নাটকৰ নায়িকা ‘বসনস্তসেনা'ই ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ । মনুস্মৃতিৰ (৩ - ৫৬)
শ্লোকত পোৱা যায়--‘যত্ৰ নাযপ্তি পূজ্যন্তে ৰমন্তে তত্ৰ দেৱতাঃ। যত্ৰৈ তাস্তন পৃূজ্যন্তে সবস্তিভজাফলাঃক্ৰিয়া ।’
অৰ্থাৎ যি ঠাইত নাৰীৰ পূজা হয়, সেই ঠাইত দেৱতাই বাস কৰে। য’ত নাৰীৰ অনাদৰ বা অপমান হয় সৈই
ঠাইত সকলো ধৰ্ম কৰ্ম নিস্ফল হয় ।’ কিন্তু স্মৃতিকাৰ মনুৰ ৰচনাতেই বহু নাৰী বিৰোধী শ্লোকো আছে ।নাৰী
অবিহনে যে পুৰুষ অসম্পূৰ্ণ সেই কথা ৰামায়ণত বৰ্ণিত এই কাহিনীৰ পৰাই বুজা যায় --এবাৰ জ্ৰী ৰামচন্দ্ৰই
অগস্ত্য মুনিক দৰ্শন কৰিবলৈ অকলশৰে গৈছিল । তেতিয়া মুনিয়ে কুটাৰৰ ভিতৰৰ পৰাই ‘অপূৰ্ণক দৰ্শন
নিদিও’বুলি কলে আৰু জ্ৰীৰামচন্দ্ৰই বিফল মনোৰথ হৈ ঘূৰি আহিল । নাৰী পুৰুষ যে পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ
সমান আছিল ইয়াৰ প্ৰমাণ হৰগৌৰী, সীতাৰাম, ৰাধাকৃষ্ণ আদি প্ৰচলিত শব্দবোৰ । ভাৰত বৰ্ষত নাৰীৰ
জীৱনলৈ বিপৰ্য্যয় নামি আহে বিশেষকৈ মোগল যুগত । বাৰে বাৰে হোৱা বিদেশীৰ আক্ৰমৰ ফলত বিশেষকৈ
ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ল নাৰী সমাজ । নাৰী সকল ধৰ্ষণ, বলাৎকাৰ আৰু নানা অত্যাচাৰৰ বলী হ’ল । সেয়ে নাৰীক
ৰক্ষণাবেক্ষণ দিবলৈ গৈ অৱশেষত পুৰুষে নাৰীৰ ওপৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিলে । আত্মৰক্ষা কৰিবলৈ গৈ
দূৰ্গ, লক্ষ্মী, সৰস্বতী ৰূপা নাৰী হৈ পৰিল ঘৰৰ চাৰি বেৰৰ মাজত আবদ্ধ; বেতনহীন দাসী, সম্ভান জন্মদাতৃ
আৰু লালন পালন কৰ্ত্ব যন্ত্ৰ আৰু কামুক পুৰুষৰ ভোগৰ সামগ্ৰী ।নাৰীৰ আহিল মুখৰ ওপৰত পদ; ওৰণি।
কিন্তু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ সমাজখন জনজাতি অধ্যুষিত হোৱা বাবে ভাৰতবৰ্ষৰ অন্যান্য ঠাইৰ তুলনাত এই ছবিখন
বহু পৰিমাণে স্নান । মেঘালয়ৰ খাছীয়া সমাজ নাৰী প্ৰধান । এনে সমাজ ব্যৱস্থা পৃথিৱীতে বিৰল ।

নাৰী পুৰুষৰ সমমৰ্য্যদাৰ বিষয়টো প্ৰথম আলোচিত হয় ইংল্যাগুৰ দাৰ্শনিক জন লকৰ ‘96০০100
68096 01 00৮210116স10, 1689’ নামৰ গ্ৰন্থত । ইয়াৰ পিছত ক্ৰমে ইংল্যাণ্ডৰ মেৰী উৱলঙ্টোন
ত্ৰণফ্‌ুট (১৭৯২), এলিজাবেথ কেডিষ্টেনটোন (১৮৪৮) আৰু ইবছেনে ‘*/, 1)0119 }][ 00056’ নামৰ নাটকৰ
যোগেদি নাৰী মুক্তিৰ বাবে প্ৰতিবাদ জনায় । ১৮৬৮ চনত শ্রমিক শ্ৰেণীৰ প্ৰথম আৰ্দ্তজাতিক সংগঠনত নাৰীৰ
অধিকাৰৰ প্রশ্নত নীতি প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল । ট্ৰেড ইউনিয়নত নাৰী সত্যৰ অৰ্ন্তভূক্তি আৰু নাৰী পুৰুষৰ সমান
অধিকাৰৰ দাযী ঘোষণা আৰু ১৮৭১ চনত ফৰাচী বিপ্লৱত শ্ৰমজীৱি নাৰীৰ বীৰত্ব পূৰ্ণ অংশগ্ৰহণো এক
উল্লেখযোগ, ""-_; । ১৮৮৯ চনত পেৰী ফ্ৰাল) চহৰত অনুস্থিত প্ৰথম আন্তৰ্জাতিক শ্ৰমিক সন্মিলনত নাৰী

পুৰুষৰ সম অধিকাৰৰ দাবী পুনৰ উত্থাপিত হৈছিল ১৯১০ চনৰ ৮ মাৰ্চত দ্বিতীয় আন্তৰ্জাতিক সমাজ
তান্ত্ৰিক নাৰী সন্মিলন ডেনমাৰ্কৰ কোপেনহোগেনত অনুস্থিত হৈছিল এনেদৰে আজিলৈকে সম অধিকাৰৰ
দাবীত আন্দোলন হৈ আহিছে।

ভাষত বৰ্ষত উইলিয়াম বেষ্টিঙ্কৰ দিনত ৰাজা ৰামমোহন ৰায়, স্বৰ চন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰৰ প্ৰচেষ্টাত ৰাল্য
বিবাহ, সতীদাহ প্রথা, পুৰুষৰ বহুবিবাহ প্ৰথা ৰোধ কৰা হয় আৰু বিধবা বিবাহ প্ৰথা প্ৰচলন হয় । মহাত্মা
গান্ধী,স্বামী বিবেকানন্দ আদিয়েও নাৰী শিক্ষা আৰু নাৰী মুক্তিৰ ৰাবে প্ৰচেষ্টা চলায় । অসমত গুণাভিৰাম
বৰুৱাৰ উদ্যোগত নাৰী মুক্তি আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকন, চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকিয়ানীয়ে
এই আন্দোলনৰ গুৰি ধৰি আণ্ডৱাই নিয়াত অসমীয়া নাৰীয়ে আজিৰ অৱস্থা পাইছে। জাৰতীয় সংবিধানে নাৰী
পুৰুষক সমান অধিকাৰ দিছে যদিও নাৰীয়ে আজিও সেই অধিকাৰৰ সুফল ভোগ কৰিব পৰা নাই । সম্প্ৰতি
সংসদত নাৰীৰ বাবে ৩৩ শতাংশ আসন সংৰক্ষণৰ বিল উত্থাপিত হৈছে । গুৰুত্ব পূৰ্ণ কথা হ'ল, নাৰীয়ে
পুৰুষৰ সমানে আগবাঢ়ি যাবলৈ হ'লে সৰ্বস্তৰৰ নাৰী শিক্ষিত হ'ব লাগিব। বৰ্তমান ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰ প্ৰধানজনী
নাৰী ।ভাৰতৰপ্ৰাক্তনপ্ৰধান মষ্ট্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীও নাৰী আছিল। তাৰোপৰি জয়ললিতা,উমাভাৰতী,অধ্বিকাচোনী,
সুষমা স্বৰাজ, চোনিয়া গান্ধী আদিয়ে ৰাজনীতিত আৰু কিৰণ বেদীকে ধৰি অনেক মহিলাই উচ্চ পদৰী দখল
কৰিছে যদিও ইয়াৰ দ্বাৰা এইটো নুবুজায় যে ভাৰতৰ সকলো নাৰীয়েই উচ্চ শিক্ষিত বা স্বাৱলস্বী । শিক্ষা আৰু
স্বাৱলম্বনেৰেহে নাৰীয়ে নিজ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিব পাৰিব; পুৰুষৰ সমানে খোণেত খোজ মিলাব পাৰিব ।
স্বামী বিবেকানন্দই কৈছিল ---“ভাৰতৰূপী গৰুড় পক্ষীৰ দুখন ডেউকা হ'ল নাৰী আৰু পুৰুষ” । গতিকে
এখন শক্তিশালী ডাৰত গঢ়িবলৈ হ’লে দুয়োখন ডেউকাই সমান বলবান হ'ব লাগিব নাৰী মুক্তি আন্দোলনৰ
প্রতি সহাৰি জনাই আৰু উদগণি দি ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱেও এই গীতটি ৰচে ।

বোলহৰি $ অপবাপ!, ১৯৮৩০

আই সৰস্বতী অ’ ৰংফুল বকুলী

বিহুগীতবোৰ সাধাৰণতে চহা প্ৰাণৰ মূৰ্ত প্রকাশ। এই গীতবোৰ কোনে, কেতিয়া ৰচিছিল তাৰ কোনো
লিখিত প্রমাণ নাই । বিহুগীতবোৰ কৃষিৰ লগত সম্পৰ্কিত । সম্ভবতঃ আহোম যুগতে নিৰক্ষৰ লোকৰ মাজত
এই গীতবোৰ সৃষ্টি হ’ল আৰু মুখে মুখে মুখ বাগৰি আহি, বছৰৰ পাছত বছৰ বাগৰি সেইবোৰ জনতাৰ মাজত
অতি প্ৰিয়ভাজন হৈ আহিছে। সম্প্ৰতি এই গীতৰ পৰিসৰ কৃষি আৰু কৃষক ৰাইজৰ মাজতে সীমাৱদ্ধ নাথকি
সময়ৰ সোঁতত ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আদি বিভিন্ন দিশ আকোঁৱালি নানা বিষয় বস্তুৰে সমৃদ্ধ হৈ
এক বিশাল, মহান সামাজিক সত্তা ৰূপে ৰূপ পৰিগ্রহ কৰিছে।হইয়াৰে দুটামান উদাহৰণ হ’ল - আহোম যুগত
“স্বৰ্গদেউ ওলালে বাটচৰাৰ মুখলৈ দুলীয়াই পাতিলে দোলা”। তাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে ইংৰাজৰ দিনত ‘কোম্পানীৰ
জাহাজ গুমেণ্ডমায় ওঁ’, অসমত চাহ বাগিচা স্থাপন হোৱাত ‘তিতা তিতা ফুল যোৰহাটৰ গোলাপ ফুল, চেনিমাৰা
তলপৰ ধন,ঘৰতে থাকিবা বন বাৰি কৰিবা পঢ়িবা ভাগৱত ৰামায়ণ’, চাকৰি সন্ধানী নিৱনুৱা ডেকাৰ কথাৰে
‘মইনাজান মঁইনাজান গুৱাহাটী ঘুৰিলোঁ, দুলিয়াজান ফুৰিলোঁ, ডিগ্‌বৈতো চাকৰি নাই; তেলৰ গৈচ কোম্পানী
ৰেলৰে কোম্পানী, তাতোচোন মিঠা মাত নাই’, আৰু অসমৰ নানা বিপ্লবী সংগঠন আৰু সৈনাৰ অত্যাচাৰত
জুৰুলা হোৱা নীৰিহ জনগণৰ কথাৰে --- মৌচুয়ী ভনী জানানে তুমি, দেশৰ কথা শুনি ওলায় চকুপানী ।
এফলে এঁ সেনানী এফালে এ বিপ্লবী; মাজত জনগণে টোকেনো চকুপানী’ । আনকি আজিৰ বিজ্ঞান প্ৰযুক্তিৰ
যুগত ডেকা গাভৰুৱে জোনৰ দেশত ঘৰ সাজি সুখৰ সংসাৰ গঢ়াৰ সপোনৰ কথাও বিহুগীতৰ মাজেৰে সুন্দৰ
ভাবে পৰিস্ফুৰণ হৈছে --'তুমি আৰু মই ঘৰ সাজিমে; তাত জোন থকিব, তাত তৰা থাকিব, তাতে আমাৰ
মইনাই উমলি থাকিব’ইত্যাদি ।

আমাৰ আলোচ্য বিহুগীতটিৰ কথাও সচৰাচৰ প্ৰচলিত ডেকা গাভৰুৰ প্ৰেমৰ কথাতকৈ কিছু
ব্যতিক্ৰম । কিন্তু ইও এক সামাজিক সমস্যাই । এজনী পাত গাভৰু আৰু এজন বয়সোৰ্দ্ধ পুৰুষৰ প্ৰেম
কাহিনী। প্ৰেমৰ ক্ষেত্ৰত বয়সৰ পাৰ্থক্যও অন্তৰায় হয়। যৌৱনে যৌৱনকহে বিচাৰে । অনেকৰে ধাৰণা -
গাভৰু সকল স্বভাৱতে চঞ্চলা-চপলা,অবলা, সৰলা; সুন্দৰ সাজপোছাক, আ-অলঙ্কাৰ, বেঙ্ক বেলেঞ্চ (আজি
কালি) আদি পোৱাৰ আশা দেখিলে অন্য একো নুগুণি সততে সিজনৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় । গীতটিয়ে তেনে
ইংগিতকে বহন কৰিছে। কিন্তু নাৰীৰো বুকুৰ ভিতৰত এটা মন আছে । সেয়ে নাৰীৰ অতি আদৰৰ ‘গামখাৰু
আনিলেও তোৰ দৰে বুঢ়াটোক কাহানিও নোবোলোঁ গৈ’ বুলি সেই প্ৰস্তাৱ একেষাৰে নাকচ কৰিছে। সাধাৰণতে
অতিদুখীয়া পৰিয়ালৰ, লহপহীয়া, সুন্দৰী গাভৰুবোৰলৈহে এনে প্রস্তাৱ অহা দেখা যায় । ইফালে সেই পুৰুষজন
গাভৰুৰ ৰূপ যৌৱনৰ জুই দেখি এক প্ৰকাৰ বলিয়া হৈ পৰিছে। কিন্তু গাভৰুৰ তেওঁক নাকচ কৰাৰো কাৰণ
আছে । বয়সৰ পাৰ্থক্যৰ লগে লগে মানুহৰ মানসিকতা, ষচি, আৰু দৃষ্টিভঙ্গীৰো পৰিবৰ্তন হয়। তাৰোপৰি
আবেগ, অনুৰাগ আৰু যৌনতাৰো (96%) কথা আছে। যৌন সন্তুষ্টি বা অসন্তুম্ভিয়ে সংসাৰ যাত্ৰাত গভীৰ
প্ৰভাৱ গৈলায়। গীতটিত এনে কথাৰে ইংগিত আছে। জীৱন লগৰীজন কৰ্তব্য নিষ্ঠ, সৎ, সাহসী, গুনী পুৰুষ
হোৱাটো নাৰীয়ে কামনা কৰে । এই সকলোবোৰ গুণ সমৃদ্ধ হ’লে বয়সোৰ্দধ হ’লেও নাৰীয়ে নিজৰ ভিতৰতে
কম্প্ৰমাইজ কৰি সেইজনকে স্বায়ী বুলি গ্রহণ কৰে গীতৰ শেষত এনে ইংগিতো পোৱা গৈছে।

বিহুগীতবোৰ সাধাৰণতে গাওঁতা, নাচোতা সকলে নিজৰ ইষ্ট দেৱতা বা দেৰীক স্মৰণ কৰিআৰম্ভ
কৰে। এই গীতটিতো গীত বাদ্যৰ অধিছ্থাত্ৰী দেৱী আই সৰস্বতীলৈ বগা ছাগলী এজনী মানি, মাহ প্ৰসাদ
আগবঢ়াই আৰম্ভ কৰাত বিহুগীতৰ ধৰ্ম অক্ষুণ্ণ আছে।

পাতগাভৰ ঃ

আই সৰস্বতী অ’
ৰংফুল বৰুলী !
তোমালৈ মানি ষাওকি ৷
বোলোকি ?
তোমালৈ মানি যাও শুকুলা ছাগলী
মাহে পৰমানে দি ---মিলনদৈ,শশীমিলনদৈ
শশীমিলনদৈ বাখৰ কলিদৈ
বাখৰ কলিদৈ আৰু মঙ্গলদৈ
জালুকে পোৰা দি পোৰে ।
যাহ, এইডাল নাহিবি, যাহ্‌ দূৰতে থাকিবি
মোৰ পিনে নেচাৰি একা
যাহ্‌ কোৰেনো গেন্ধেলা,গেন্বেলানে ফেদেল৷
একে ভুকুত কঁকাল হ'ব বেঁকা
অ’ পিৰিতি কি বস্তু চিনিব নোৱাৰি
কোনজন ষ্টশ্বৰৰ মায়া
তুমি নকৰিলে কৰোঁতা নাই মোক :
ভাটী বয়সতে বিয়া ।
পাণ বৰিয়ালৰ পাণ এঁ নানিবি
নানিবিগোৱালৰদৈ
গামখাৰু আনিলেও তোৰ দৰে বুঢ়াটোক
কাহানিও নোবোলোঁ পৈ
মইনাজান মইনাজান বিয়া যদি নকৰ
মঁইনাজান মইনাজান পলুৱাই নিম তোক
মঁইনাজান মইনাজান নেলাগে এঁ হোমৰেজুই
মইনাজান মইনাজান তোৰ দৰে নাচনীক
মঁইনাজান মইনাজান পলুৱাই নিনিলে
মঁইনাজান মুইনাজান মৰিমে এঁ বৰলা হৈ
কি কলি কি কুলি মোক নিবি পলুৱাই
তৈৰ তেনে সাহস ফেৰা আছে
পলুৱাই নিলেহে পুৰুষ বুলি ভাবিম এৰ
লৰি যাম তোৰ পাছে পাছে
ৰাজপ্ড়ৰ হাবিতে মাটি মই পোৱা নাই
মোৰ নামে ওলাইছে পটা
তোমাকে পলুৱাই নিবই বে লাগিব
নহ'লে জীৱনটো বৃথা
মিলনদৈ শশীমিলনদৈ
শনীনিলনদৈ বাখৰ কলিদৈ
বাখ্ৰবকলিদৈ আৰু মঙলদৈ
নহ'লে জীৱনটো বৃথা । বোলছবি অপৰূপা, ১৯৮০

আকৌ যদি যাব লাগে শৰাইঘাটলৈ

‘ময়ে অসমীয়া শৰাইঘাটৰ, চোকা তৰোৱাল লওঁ লাচিতৰ’”-- বুলিস্বদেশ প্ৰেমত উদুদ্ধ হৈ লাচিতক
অনুসৰণ কৰি এদিন জ্যোতিপ্ৰসাদেও হাতত কলম তুলি লৈছিল। কোৱা হয়,তৰোৱালতকৈও কলম শক্তিশালী৷
স্বদেশ প্ৰেমৰ জ্বলন্ত উদাহৰণ লাচিত বৰফুকন । শত্ৰু পক্ষক জিনিবলৈ ৰাতিৰ ভিতৰতে গড় মৰা কাম শেষ
কৰিব খোজা লাচিতে কামত গফিলতি কৰা মোমায়েকক ‘দেশতকৈ মোমাই ডাঙৰ নহয়’ বুলি একে ঘাপে
দুছেও কৰিছিল। প্ৰবল জ্বৰত ভুগি ভুগিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত নাওত উঠি যুঁজিছিল সৈন্যসকলৰ মনোবল বৰ্জনৰ
বাবে। এই দেশপ্ৰেমৰ জবাব নাই । যুগে যুগে আই অসমী নানা সংঘাত,ঘাত-প্রতিঘাতৰ সন্মুখীন হৈ জুৰুলা
হৈছে আৰু আইৰ সুসম্ভান সবেও বুকুৰ ৰক্ত দি হ’লেও আইৰ চকুলো মচি দিছে। এই ক্ষেত্ৰত অসম মাতৃৰ
সুযোগ্য সন্তান ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ নামও উল্লেখনীয়। ১৯৬২ চনৰ চীনা আক্ৰমণৰ ধ্বংস লীলা দেখি
বুকুৰ হমহমনিত তেওঁৰ চকুত টোপনি নাঁই। সেয়ে ‘ৰণ ক্লান্ত নহওঁ, ৰণ ক্লান্ত নহওঁ’ সেই মুহূৰ্তলৈ ‘ষি মুহূৰ্ততে
মোৰ সীমাস্ততে শেষ শত্ৰু দৈত্যটিৰ নহয় মৰণ’ বুলি গীতেৰে হুঙ্কাৰি উঠিছিল ভাৰতীয় সৈন্যদলৰ মনোবল
বৃদ্ধিৰ বাবে। অসমী আইকো প্ৰবোধ দিলে পূত্ৰ আছে কন্যা আছে ৰাত্ৰি দিনে চিন্তে সবে’ তেওঁৰেই বাবে।
গতিকে ‘কিয় কান্দা অভাগিনীৰ দৰে’ বুলি নাকান্দিবলৈ। কালৰ কুটিল গতি । সময়ে সময়ে হৈ যোৱা বৰ্হি
আক্ৰমণ, গৃহ কন্দল আদিৰ উপৰিও বৰ্হি প্ৰৱজনকাৰী সকল আহি গোজেই গছ হৈ আইৰ ভোকৰ ভাত মুঠিও
কাঢ়ি লোৱাত, অৱশেষত অসমীয়াই ঘৰতে আলহী হব লগীয়া হোৱাৰ উমান পাই তেওঁ গীতেৰে অসমীয়াক
উদগালে ‘আজিৰ অসমীয়াই সংগ্ৰাম নকৰিলে অসমতে ভগনীয়া হ’ব’ বুলি সংগ্ৰাম কৰিবলৈ । ১৯৭১৯ চনত
আৰম্ভ হ’ল ছবছৰীয়া এঁতিহাসিক ‘অসমৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ আন্দোলন’ তেতিয়াৰ ছাত্ৰনেতা সকল আৰু গণ
সংগ্ৰাম পৰিষদৰ নেতৃত্বত। ‘তৰিলে দেশ মৰিলে স্বৰ্গ’ বুলি আবাল-বৃদ্ধ বনিতা সকলো আন্দোলনত জপিয়াই
পৰিল। আন্দোলন দমাবলৈ শাসক বাহিনীয়ে নীৰিহ জনতাৰ মাজত পুলিচ, সেনা মেলি দিলে। ফলত নীৰিহ
জনতাই সেনাৰ অবৰ্ণনীয় অত্যাচাৰ, দুখ-যাতনা ভোগাৰ উপৰিও বলাৎকাৰ, ধৰ্মণ হ’ল; সহভ্ৰজন শ্বহীদ হ'ল।
সেই চনৰে সাত এপ্ৰিলত ওপনিবেশিক ভাৰত যন্ত্ৰ শোষণ-শাসনৰ কবলৰ পৰা অসমক উদ্ধাৰ কৰাৰ অৰ্থে
“স্বাধীন অসম'ৰ দাবীত ‘সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী অসম’ নামেৰে আন এটা সশস্ত্ৰ সংগ্রামী দলৈ আত্ম প্ৰকাশ কৰে।
তেতিয়া দেশ মাতৃকাৰ স্বাৰ্থত ওলাই অহা জনতা আৰু দলবোৰলৈ ‘শৰাইঘাট’ নামৰ কৈছেটিৰ যোগেৰে তেওঁ
এই গীতটি গাই আটাইকে অনুপ্ৰেৰণা দিয়ে, সাহস যোগায় আৰু শুভেচ্ছা জ্বাপন কৰে।

কথাঃ আকৌ যদি যাব লাগে শৰাইঘাটলৈ "-লুইতপাৰৰ ডেকা বন্ধু-_ নেথাকিবা ৰৈ -- নেথাকিবা ৰৈ---

গীতঃ আকৌ যদি যাৰ লাগে শৰাইঘাট লৈ

লুইতপাৰৰ ডেকা বন্ধু -_ নেথাকিবা ৰৈ

নেথাকিবা ৰৈ--_-- ৷
থোকি বাথৌ বৰ লুইতৰ কোবাল সোঁতে পায়
ঠগপ্ৰতাৰক সকলোকে নিয়ক উটুৱাই
সাহসী পাহোৱাল ডৈকা ---- শঙ্কা কিহলৈ ?

শঙ্কা কিহলৈ ----- ₹
দিশে দিশে চুকে কোণে দানবতাৰ গান
সৰলতা, মানৱতা আজি ম্ৰিয়মান
শোকাতুৰা আইৰ চকুলো --- চাবা কেনেকৈ ?
চাবা কেনেকৈ ----- ? লুইত পাৰৰ ভৈকা বন্ধুনেথাকিবা ৰৈ

কেছেট £ শৰাইঘাট, ১৯৮০

আৰক্ষী বাহিনীৰে কুশাসন ৰক্ষা

১৯৪৭ চনত ভাৰত বৰ্ষ স্বাধীন হ’ল যদিওঁ অসমীয়াই সৈই স্বাধীনতাৰ প্ৰকৃত সোৱাদ নেপালে । বেন্ত্ৰৰ
মাইআঁইৰ দৃষ্টিভঙ্গী আৰু শোষণনীতি আৰু অসমৰ জনপ্ৰতিনিধি সকলৰ অন্তঃসাৰশূণ্য দেশপ্ৰেমৰ ফলত নানা
সমস্যাত অসমীয়া জুৰুলা হ'ল। ১৯৭১৯ চনৰ ২৮ মাৰ্চত মঙ্গলদৈ সমষ্টিৰ সাংসদ ইৰালাল পাটোৱাৰীৰ মৃত্যু হয়।
সেই সমষ্টিটোত উপ নিৰ্বাচন পাতিবলৈ ২৭ এপ্ৰিলত ভোটাৰ তালিকা সংশোধনী জাননী জীৰি কৰা হয় । কেৱল
মঙ্গলদৈ সমস্টিতে প্ৰায় ৪৫ হেজাৰ অবৈধ বিদেশী নাগৰিক আছে বুলি সংশোধনীত ধৰা পৰে । সেঁই চনৰে
২৭ জুনত ‘সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা’ৰ নেতৃবৃন্দৰ উদ্যোগত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় টোহদত ‘বহিৰাগত সমস্যা ৰ
সমাধানক লৈ এখন সভা অনুষ্ঠিত হয় । সেই সডাত অসম জাতীয়তাবাদী দলে ‘বহিৰাগত সমস্যা’ সমাধান
নোহোৱা পযপ্তি অসমত লোক পিয়ল আৰু নিৰ্বাচন বন্ধ কৰিবলৈ দাবী জনায় । তেতিয়া ‘আঙু বে’ “বিদেশী
বহিষ্কাৰ'ক মুখ্য দাবী ৰূপে লৈ ১৯৭১৯ চনৰ ৬ আৰু ৭ চেপ্তেম্বৰত শ্রেণী বৰ্মন আৰু অফিচ কাছাৰীৰ সন্মুখত
ধৰ্ণ কাৰ্য্যসূচীৰে এক অহিংস আন্দোলনৰ সূচনা কৰে। অন্যহাতে, মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্তই ভোটাৰ তালিকা
সংশোধনীত কিছু অনিয়ম হোৱা যেন ভাবি সংশোধনী প্রক্ৰিয়া স্থগিত ৰাখিলে আৰু ১৯৭৮ চনৰ ভোটাৰ
তালিকানুসৰি নিৰ্বাচন পাতিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে । এনে জনবিৰোধী নিৰ্দেশত অতিষ্ঠ হৈ আৰু অসমবামীৰ
‘বিদেশী বহিষ্কাৰ'ৰ দাবীত ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা বিদেশী নাগৰিকৰ নাম কৰ্ডন নকৰাকৈ অসমত নিবৰ্চন
বন্ধ কৰিবলৈ আছু আৰু ৰাইজৰ সংগঠন ‘গণসংগ্ৰাম পৰিষদে’ সিদ্ধান্ত লয়। এই আন্দোলনত কৰ্মচাৰী
পৰিষদ; নানা মহিলা সংগঠনৰ লগতে আবাল-বৃদ্ধ-বনিতা সকলোৱে ৰাজপথলৈ ওলাই আহি সন্ৰিন্ম অংশ
গ্ৰহণ কৰে ।বিশ্বৰ চকু থৰ হয় । এই প্ৰবল জনমতক আওকাণ কৰি শাসক বাহিনীয়ে আন্দোলন দমনৰ বাবে
নীৰিহ জনতাৰ ওপৰত ভাৰতীয় সেনা আৰু পুলিচ বাহিনীক মেলি দিয়ে । বৰপেটা সমষ্টিত মনোনয়ন পত্ৰ
দাখিল কৰিবলৈ যোৱা প্ৰাথী আবেদা বেগমক বাধা প্রদান কৰিবলৈ যোৱা জনতাৰ ওপৰত সেনা আৰু পুলিচে
কৰা অত্যাচাৰৰ ফলত ১৯৮০ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰত ভবানীপুৰত তেজাল ডেকা খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ নিহত
হয়। এওঁ অসম আন্দোলনৰ প্ৰথম শ্বহীদ । ২শ'ৰ পিছত বৈ ৰক্তক্ষয়ী ভাতৃঘাটী ঘটনা সংঘটিত হ'ল।
সমবেত জনতাক ছত্ৰভঙ্গ দিয়াবলৈ লাঠি চালনা, কন্দুবা গেচ আৰু বন্দুক বাৰুদে! ব্যৱহৃত হ’ল । পুৰুষ
সকলে পলাই নিশা জাৰণি, বাঁহনি, খাৱৈত আশ্ৰয় ললে । বহু নাৰী ধৰ্ষিতা হ’ল সেনাৰ হাতত, বহুজন পঙ্গু
হ’ল, ‘কত পিতৃপুত্ৰ হাৰা হ'ল, কত মাতৃৰ বুকু শুদা হ'ল, ৰঙা সেন্দুৰ কাৰ মচা গ’ল, কাৰ বাসনা অপূৰ্ণ ৰ'ল,’
কত শিশু জাৰণিত, বাঁহনিত ভূমিষ্ঠ হ’ল অসমীয়া ছত্ৰৰ বহুমূলীয়া শিক্ষা বৰ্ষ এটা অবাবতে নষ্ট হ'ল ঠায়ে
ঠায়ে আই-মাতৃ-ডগ্নীসবে গলৰ হাৰ, হাতৰ খাৰু, কাণৰ কেৰু খুলি আন্দোলনৰ নেতৃবৰ্গৰ হাতত দান দিলে
আন্দোলন পৰিচালনাত আংশিক সহায়ৰ বাবে। তেতিয়া স্বদেশ; স্বজাতিৰ দুৰ্দিনত ওৰেটো জীৱন মাত মাতি
অহা ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো লিখিছিল শাসকবাহিনীয়ে নীৰিহ জনতাৰ ওপৰত চলোৱা স্বেচ্চাঘৰী,
বৰ্বৰ,দমন নীতিৰ বিৰুদ্ধে ।

এইকথা সত্য যে, পুলিচ বাহিনীৰ দমন নীতিৰ দ্বাৰা কুশাসন কিছুদিনহে ৰক্ষা কৰিব পাৰি; কিন্তু নতুন
পুৰুষৰ নোপোৱাৰ বেদনাক ভৰিৰে মোহাৰি নিঃশেষ কৰিব নোৱাৰি । তেওঁ ইয়াকো কয় যে চৰকাৰে বাঁইন্তাৰ
ধনেৰে সেনা-াৰক্ষীক পোহপালদি ৰাইজকে অত্যাচাৰ কৰিবলৈ পঠোৱাতকৈ ৰাইজৰ শত্ৰু ভেজালকাৰী,
খাদ্য মজুতকাৰী সকলক শাস্তি নিদিয়েনো কিয় ? চৰকাৰক অসৎ মন্ত্ৰণা দি দেশত কন্দল লগোৱা মুখাপিন্ধা
অসন্ত বুদ্ধিজীবিহঁতক নধৰে কিয় ? আৰু যি সকল সাহিত্যিকে পুৰস্কাৰৰ আশাত ভূৰা তথ্যৰে কিতাপ লিখি
জনসাধাৰণক বিপথে পৰিচালিত কৰিলে সিঁহতক শাস্তি নিদিয়েনো কিয় ? তেওঁ চৰকাৰলৈ আঙুলি টোৱাই
কয় যৈ চৰকাৰে ডেকা শক্তিৰ ক্ৰোধৰ কাৰণ ফহিয়াই চাঁই ধৈৰ্য্যৰে সমাধানৰ পথ ৰচক যাতে এটোপাল
ৰক্তও অবাবত নৱয় । উল্লেখযোগ্য ঘে এই ছবছৰীয়া আন্দোলনত প্ৰায় হেজাৰজন স্বহীদ হয় ।

কথা ঃ বুজিছোঁ পুহিছ ৰাইজৰ ধনেৰেই পাশৰিক ৰাহিনীক ?
(পিছে) নপঠাৱ কিয়, মষিমূৰ কৰিবলৈ খাদ্য মজুতকাৰীক ?

জীৱন সময় ঘড়ী । ৰচনা £ ১৯৮০

কাজিৰঙা কাজিৰঙা ভয়াবহ নহয়

হিমালয়ৰ আশীষধন্যা প্ৰকৃতিৰ চেনেহৰ জীয়ৰী শ্যামলী আই অসমী । পৰ্বত-পাহাৰ, নৈ-বিল,হাবি-
বননি, পশু-পক্ষী, চৰাই-চিৰিকতি আৰু জোন তৰাৰ বুটাবছা সেউজীয়া ৰিহাখনি ৰূপত ৰহণ চৰ| । কেবাখনো
অভয়াৰণ্য আৰু কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অসমীৰ বুৰুষ অমুল্য সম্পদ । কাজিৰঙা নানা তৰহৰ জীৱ-জন্তু
আৰু সুৱদী সুৰীয়া চৰাইৰ আবাস ভূমি যদিও ৰিশেষাকফ্ক ই এক খড়্‌গৰ গঁড়ৰ বাবে পৃথিবী বিখ্যাত। বিশ্বৰ
ন্ৰ্যৰ সমল কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অসমৰ নগাওঁ, কাৰি আংলং আৰু বিশেষকৈ গোলাঘাট জিলাত অৱাস্থৃত।
কাজিৰঙাৰ মাটি কালি ৪৩০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ । ১৯০৮ চনত এই অভয়াৰণ্যক সংৰক্ষিত বনাঞ্চল ৰূপে
ঘোষণা কৰা ইয়। ১৯১৬ চনত কাজিৰজক ‘0৪110 981100.81"% ’ হিচাপে, ১৯৫০ চনত বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য
হিচাপে আৰু ১৯৭৪ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ৰূপে স্বকৃতি দিয়া হয়। উত্তৰ প্ৰাপ্তত মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ
আৰু ইয়াৰ উপনৈ ডিফলুৱে সেহালিঙ্গন কৰি সুজলধাৰাৰে কাজিৰঙাক সেউজ-সতেজ্জ কৰি ৰাখিছে। সেয়ে
গীতিকাৰে ‘সীমাৰ লুইত আৰু ডিফলু আপোন’ বুলি কৈছে। তেনেদৰে কঁহৰা,বাগৰি, কুঠৰী আদিও কাজিৰঙাৰে
অঙ্গ বা উল্লেখযোগ্য অঞ্চল । উল্লেখযোগ্য যে ১৯৬৯ ৮নতে কাঞ্জিৰঙাৰ নৈসৰ্গিক সৌন্দৰ্য্যাৱলীত বিমুগ্ধ হৈ
এই সদ্দয্ৰাশি নিধিড় ভাৱে উপভোগ কৰ।ৰথে স্থায়ী ডাৱে বসতি কৰিম বুলি যাযাবৰী শিল্পী ভূপেন
হাজৰিকাই কাজিৰঙাৰ সমীপৰ বাগৰিৰ ওচৰৰ কুঠৰীত এটা সৰু পঁজা সাজি তাঁতে কিছুদিন বাম কৰিছিল।
ইয়াতেই সৃষ্টি হৈছিল কেবাটাও সেউজীয়া গানৰ। এই গীতটিতো ‘আপোন মৰমী কুঠৰী’ বুলি উল্লেখ কৰিছে।
মানৱ সমাজলৈ অৰণ্যৰ অৱদান অপৰিসীম । মানুহক জীয়াই থকাৰ সকলো উপাদান অৰণ্যই
প্রদান কৰিছে। অকল সেয়ে নহয়, যি সময়ত পৃথিৱীয়ে অজ্ঞান এন্ধাৰত বুৰ গৈ আছিল সেই সময়ত ভাৰত
বৰ্ষতেই সৰ্ব প্ৰথম জ্ঞানৰ বস্তি প্রোজ্বলিত হৈছিল ।অটধ্য অৰণ্যৰ মাজত খি-মুনিসকলে ফলাহাৰ আৰুস্ফটিক
স্বচ্ছ বৰ্ণৰ জলাহাৰ গ্রহণ কৰি যুগ যুগ ধ'ব তপস্যাত ব্ৰতী হৈছিল । এই প্ৰজ্ঞা সাধনাৰ বলত, এদিন তেওঁলোকে
জ্ঞানৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মানহৈ সেই জৈ)'তিৰে পৃথিবী জ্যেতিস্মান কৰাত ভাৰত ধন্য হ'’ল। কাজিৰঙাত
এশিঙিয়া গঁড়, নানা প্ৰজাতিৰ হৰিণ, বাঘ," [স্ব হাতী, ম'ং, হলৌ বান্দৰ আৰু নানা ধৰণৰ চৰাই,অঞ্জগৰ
আদি নানা তৰহৰ সাপে মুকলি মনেৰে মনৰ আনন্দত বিচৰণ কৰে। কিন্তু স৬ভ)ত৷4 উচ্চ শিখৰত আৰোহণ
কৰা জীৱ শ্রেষ্ঠ মানুহে আজি প্ৰাণৰ সংশয়ত সুখেৰে এপ৷৷জ খাব পৰা নাই, মনৰ শান্তিত এঘুমতি মাৰিব পৰা
নাঁই । মানুহ হৈ পৰিছেনিৰাপতস্তাহীন । ৰাতিপুৱা কৰ্মস্থলীলৈ ওলাঁই যোৱা জন দ্ধিয়া সুস্থ ভাবে ঘৰ পাবহি নে
নাঁই দুশ্চিন্তাৰ কাৰণ হৈ পৰিছে! সমাজ আকাশ ভাতৃঘাটী সংঘৰ্ষকে ধৰি চিৎসা-হত্যা, তেজৰ ফাকুৰে ৰাঙলী
আৰু বোমা-বাৰন্দৰ ক’লা ডাৱৰেৰে আচ্ছন্ন। কাজিৰডাত হিংস্ৰ জীৱ-ডাস্তুৱে মিলিস্ত্ৰ+ ৷ বসবাস কৰাটোলৈ
লক্ষ্য কৰি গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে মনৰ আক্ষেপতে কৈছে যে,- বন্যপ্ৰাণীৰ জগতখনত
পৰিলক্ষিত হোৱা এই সমিলমিলৰ মনোভাব জীৱ শ্ৰেষ্ঠই কেতিয়াকৈ যে শিকি ! সেয়েহে ,মানৱতাবাদী
শিল্পীজনে কাজিৰঙা অভয়াৰণ্যতকৈ পৃথিৱীৰ জনঅৰণ্য অধিক ভয়াবহ বুলি বিৰক্তিবোধ প্ৰকাশ কৰিছে ।
এই গীতটি গৌৰী বৰ্মণ পৰিচালিত ‘অকণ’নামৰ শিণ্ড বোলছবিখনত সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰকৃতি,
জীৱ-জন্তু, চৰাই-চিৰিকতিয়ে শিশুৰ কোমল প্ৰাণত গভীৰ ভাৱে ৰেখাপাত কৰে ৷ গীতৰ মাধ্যমেৰে যি
কোনো বিষয়েই শিশুৰ কোমল প্ৰাণত সাঁচ বহুওবাটো তেনেই উজু । আজিৰ বনাঞ্চলত ধ্বংস যজ্ঞ চলাৰ
দিনত গীতটিয়ে শিশু প্ৰাণত অৰণ্য প্ৰেম সিঁচি দিব পাৰিব আৰু শিশু সকলে অৰণ্য বিষয়ক জ্ঞান লাভ কৰি
উপকৃত হব বুলি আশা কৰিব পাৰি । শিশু সকলে কাজিৰঙাত হাতীৰ পিঠিত উঠি জীৱ জন্তু চাই ৰিমল আনন্দ
লাড কৰে । সেই অনাৰিল অনন্দজ্যোতিৰ চিত্ৰ গীতটিৰ পৰিশেষত শিশু কণ্ঠত ধ্বনিত হোৱা কথাখিনিৰ
মাজেৰে পৰিশ্মুট হৈছে । কাজিৰঙাক লৈ সৰহ গীত ৰচিত হোৱা নাই । এচাম দুগ্কৃতিকাৰীয়ে বিৰল প্রজাতিৰ
এক খড়্‌গৰ গঁড় গোপনে নিধন কৰি গঁড়ৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰিছে। সম্প্ৰতি বনাঞ্চলত ধ্বংস

কি মায়াৰ জৰীৰে বান্ধিলা

জীৱনটো যেন এটা সাথঁৰ ! মাজে মাজে এনে কিছুমান ভাবেৰে মনটো আক্ৰণস্ত হয় যে এই পৃথিবীত
জীয়াই থফাটো যেন অৰ্থহীন । কিয়নো, মানুহ সামাজিক জীৱ । জীয়াই থাকিবলৈ মানুহক লাগে এখন সুস্থ
সুন্দৰ সমাজ; মানুহৰ প্ৰতি মানুহৰ পাৰস্পাৰিক শ্ৰদ্ধা, আন্তৰিকতা, সহযোগিতা,মৰম-স্নেহ-ভালপোৱা যাক
কোৱা হয় সঁচা মানৱতা । আজিৰ সমাজত সঁচা মানুহ বিচাৰি পোৱা টান । সমাজখন মুখা পিন্ধা ভণ্ড শাসক,
ভণ্ড নেতা, তণ্ড সন্তু-সাধু, ভণ্ড সমাজসেৱন্ত দুৰ্নীতি পৰায়ণ লাভখোষ য্যৱসায়ী, চোৰাং ব্যৱসায়ী, ক’লা
বেপাৰীৰে ভৰা । আজিৰ সমাজত অপহৰণ, নাৰী ধৰ্ষণ, বলাৎকাৰ আদিৰ উপৰিও ৰাষ্টীই ঘাটে বা ধাননি
পথাৰত মৃতদেহ পৰি থকা দৃশ্য সুলভ ! মানুহে মানুহক অপহৰণ কৰি নি হত্যাকৰিছে বা অঙ্গপ্ৰত্যঙ্গ বিক্ৰী
কৰি কোটি পতি হৈছে। অনেকে (পুৰুষ বা নাৰী) ছোৱালী ফুচুলাই নি বেশ্যাযৃত্তিত নিয়োগ কৰি ধন লুটিছে।
আজি ডাঙৰ সৰ্চৰ মাজত মান সন্মানৰ আঁৰ বেৰ নোহোৱা হ’ল । মানুহে মানুহক নিচিনা হ’ল।কাকো ক’তো
বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰি । অৰ্থৰ লালসাত, ক্ষমতাৰ লোভত, পদবীৰ লোভত, যশষ্যাৰ লোভত মানুহক হত্যা
কৰিবলৈও মানুহে কুণ্ঠাবোধ নকৰা হ’ল । আপোনজনকো যেন বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰি;-ফেটীগোম হৈ
ধুকুতে যেন খোঁট মাৰিব ! সমাজখনত ন্যায়, নীতি, ধৰম বোলা কথা নোহোৱা হ’ল । ভায়ে ভায়ে দ্বন্দ-হাঁই,
কটা-মৰা চলিছে। এই অশান্তিৰ সুৰুঙা লৈ বহিৰাগতঁই বৰঘৰত বৰপীৰা পাৰি লৈছে আৰু দেশৰ সম্পদ,
ৰাজতঁৰাল হোৰাহোৰে লুটিছে। তথাপি দেশৰ চিন্তাবিদ, বৰমুৰীয়া সকল আৰু সচেতন নাগৰিকৰ গাত
চেতনা নাই । কিন্তু সমাজখন এনেদৰে উৱলিবলৈ দিয়া উচিত জানো ? ভঙাটো সহজ, গঢ়াহে টান । সৈয়ে
সুস্থ মগজুৰ কিছু মানৱতাবাদীয়ে সমাজখন সুন্দৰকৈ গঢ়িবলৈ আগবাঢ়ি আহে । কিন্তু বাৰে বাৰে অহা বাধা,
সংঘাত, ঘাত-প্রতিঘাতৰ আঘাতৰ ফলত সফলতাৰ মুখ দেখাটো সহজ নহয়;- মাথোঁ মৰুভূমিত মৰিচিকা
খেদি খৈদিহে হাবু ডুবু খাবলগীয়া ইয় ! বিৰক্তিত অতিষ্ঠহৈ মুৰে কপালে হাত দি তেওঁলোকে ভাবে-এই
সংসাৰত জীয়াই আছে| কিয় ? মাথোন এই পৃথিবীৰ মায়াৰ জৰীৰে বান্ধ খাঁই ইপাৰে হব নোৱাৰো সিপাৰো হব
নোৱাৰো মাঞ্জ সাগৰত পৰিহে ককবকাই মৰিছোঁ।

কি মায়াৰ জৰীৰে বান্ধিলা গোঁসাই এঁ
হেৰালে চেতনা গাৰ
মৰিচিকা খেদি ভাগৰি পৰিছোঁ
একোৰে পোৱা নাই পাৰ ।

সমাজখন ভুৱাৰে ভৰি গ’ল

মানুহে মানুহক নিচিনা হ’ল

বৰ ঘৰ মজিয়াত ফেটী গোম সোমালে
সঁচা মানৱতা কেনিবা লুকালে
মৰণেও ল’লৈ আৰ । কি মায়াৰ জৰীৰে ....
সুনীতিৰ আসনত অনীতি বহিছে

ধৰ্মৰ খুটিও সঘনে লৰিছে

চিনাকী আলহীয়ে গিৰিহঁত সাজিছে
ঘৰৰে ধন বিত হেলাৰঙে লুটিছে
কোনেও পোৱা নাই সাৰ । কি মায়াৰ...

ৰচনা $ ১৯৮০

বহাগ মাথৌ এটি খাতু নহয়

‘বহাগ’যৌৱনৰ প্ৰতীক --বতৰৰ, মানুহৰ ! বহাগতে বসস্তকালীন উৎসব বা খনু উৎসৱ পতা ছয়
আৰু এই উৎসৱৰ পাৰস্পৰীন মুখ্য উদ্দেশ্য হ’ল প্রজনন যাদু সম্পাদন । অতীতত মানুহে বিশ্বাস কৰিছিল যে
যৌনমূলক নৃত্য গীতৰ মাধ্যমেৰেহে আই বসুমতীৰ প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰিব পাৰি যিশক্তি অধিহমে আই
বসুমতীয়ে প্ৰচুৰ পৰিমাণে শস্য উৎপাদন কৰিব নোৱাৰে । শস্য আৰু সন্তানৰ মাজত বিশেষ পাৰ্থক্য নাই।
আদিম মানৱৰ দৃষ্টিত যি প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে মাতৃ সন্তান সম্ভৱা হয় সেই প্ৰত্রিন্মাৰ দ্বাৰাই আই ধৰিত্ৰীও শস্য
সম্তবা হয় -- এই বিশ্বাসৰ আধাৰতে প্রায় বিলাক খাতুকালীন উৎসৱ উদ্ভৰ আৰু বিকাশ সত্তৰ হৈ উঠিছে।
অসম তথা উত্তৰ পূবঞ্চিলৰ জনসাধাৰণৰ বাবে বহাগ বহু আশাৰ, বহু কামনাৰ, ব হৈপাহৰ । যহাগকলৈয়ে
কতৰে কত যে সপোন ! বহাগতেই আৰম্ভ হয় এটি নতুন বছৰ । ফাণ্ডনৰ পছোৱা বতাহস্াঙিৰ আৱাহমত বসন্ত
আহে ধৰাৰ বুকুলৈ । চিপ্‌ চিপ্‌ বৰষুণত গছে গছেকুঁহিপাত,ডালে ডালে পলিবিত মুকুল মুঞ্জাৰি উঠে । ফুলে
ফুলে ভোমোৰাৰ গুঞ্জন, কুঁহ কুঁহ কাকলিৰ কুঁজন ধৰাত যেন সৰণী মেলা বহে । চ’তৰ উতৰ ধূলি ধূসৰ
ধৰণীত ৰিম্‌বিম্‌ বৰষুণৰ পানী পৰি ওলোৱা মহমহীয়া গোন্ধে মনত পুলক জগায়। প্ৰকৃতিষ এনেহেন মনোমোহা
আয়োজনত মানুহৰে দেহ মন ৰাইজাঁই কৰে । নাচো নাচো লাগে; কমোৱা তুলা হৈ মম উৰা মাৰে । সম্ভৱতঃ,
এনেদৰেই বতৰৰ আহ্বানত অসমৰ জাতীয় উৎসৱ ‘বিহু’ৰ আৰম্ভণি হৈছিল ।

বিহু বলীয়া, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি সম্পন্ন শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাঁই কয় যে বহাগ মানে এটি খনু,
এটি মাহ, বা বিহুতলী, বিহুগীত, মাকো বা কুলিৰ মিঠা মাত নহয় । বহাগৰ আছে গভীৰ অৰ্থ । বছৰৰ তিনিটা
বিহুৰ মাজত বহাগ বিহুকেই শ্ৰেষ্ঠ আসন দিয়া হৈছে । পুৰণিক ভাঙি নতুনৰ সৃষ্টিৰ বাবে হিলদল ভাঙি
বৰদৈচিলাজনী উৰি আহে অসমীৰ বুকুলৈ । তাৰোপৰি বহাগৰ ন বৰষুণৰ গুণ গুণ গানে গামে বৰলুইতখনি
আৰু ইয়াৰ উপনৈ, সুঁতি, জান-জুৰি, নিজৰা উথলি পাতগাভৰুজনী যেন হৈ পৰে । বৰষুণৰ পানীয়ে ডাল
পাতৰ ধূলি মাকতি ধুই পখালি চিকচিকিয়া কৰে । বৰষুণত সিক্ত মাটি উৰ্বৰা হয় । মাটিৰ তলত শুই থকা
ষীজে উকমুকায় গজালি মেলিবলৈ ! কৃষি প্ৰধান অসমীয়া সমাজৰ কৃষকৰ চকুৰ পতাত আশাই সজাল ধৰে;
- সৃষ্টিৰ বাসনা জাগে । সৃষ্টিৰ বাসনাই সিচে কৰ্মানুপ্রেৰণা । আশা ভৰা দুচকুত সমাগত বছৰটোৰ সুখ
সমৃদ্ধিৰ ৰেঙনিয়ে জিলমিলায় । সৃষ্টিৰ অনন্দতে নাচে গায়; উৎসৱ পাতে --কৃষি উৎসৱ ‘বিহু’ । বহাগ বিহুক
শ্ৰেষ্ঠ আসন দিয়া হৈছে এই কাৰণেই যে আঘোণৰ লখিমীক কাতিৰ উদং ভঁড়াল ভৰাবলৈ কাতিত কাতি বিহু
(অন্তৰালত লক্ষ্মীপূজা) আৰু উৎপাদিত ন ধানেৰে মাঘত ভোগৰ উৎসৱ পাতি আনন্দ উপভোগ কৰিবলৈ
ভোগালী বিহু পতা হয় । ধান থাকিলেহে থাকে মান । পেটৰ ভাত মুঠি যোগাৰ হলেহে জীয়াই থকাৰ যুঁজত
যুঁজিবলৈ, যুঁজি জিকিবলৈ সাহস গোটাব পাৰি । চ’ত মাহ পৰিলেই অসমীয়া শিপিনীৰ গাত তৰণি নোহোৱা
হয়। ভমকা ফুলীয়া হাতে বোৱা বিহুৱান প্ৰিয়জন আৰু আত্মীয় স্বজনলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয় । অসমীয়া জীয়ৰী
বোৱাৰীৰ শৈল্প নৈপুণ্যতাৰ অন্যতম নিদৰ্শন ‘বিহুৱান’ । তীতখন বৈয়েই এসমীয়া শিপিনীয়ে পেটৰ ভাতমুঠি
মোকলোৱাৰ উপৰিও ঘৰখন আৰ্থিক ভাৱে সচ্ছল কৰে । শিপিনীৰ সৃষ্টি কৰ্মৰ এই উৎসাহৰ মূলতেই হ'ল
বহাগ । সেয়েহে বহাগক অসমীয়া জাতিৰ আয়ুস ৰেখা,জনঙীৱনৰ সাহ আৰু সৃষ্টি দলিল বুলি কোৱা হৈছে।

বহাগত প্ৰকৃতিয়ে ন সাজেৰে সালঙ্বৃতা ৰূপহী গাভৰন্জনী হৈ পৰে । নৈসৰ্গিক জগতৰ এই মহা
আনন্দৰ মহা আয়োজনত মানুহৰো মন ৰাইজাই কৰে ! ডেকা গাভৰুৰ প্ৰাণত শ্ৰেমৰ জোৰাৰ আছে । শ্ৰেমে
বিচাৰে মিলন আৰু মিলনত থাকে সৃষ্টিৰ বাসনা । ৰুকুবে বিচৰাজনী আপোন কৰি কাষতে পাবলৈ মন যায়।
বহাগৰ বতৰ বিবাহৰ বতৰ । নৱ জীৱনৰ পাতনি মেলা প্ৰতিহাল দম্পতিৰে সংসাৰলৈ আহে একোটি দেৰ
শিশু স্বৰূপ নতুন মানৱ প্ৰতিনিধি । অকল এয়ে নহয় বহাগত মাছ কাছ, কীট-পতঙ্গৰো প্ৰজনন হয় প্রচীন
কালত যেতিয়া পৃথিবীত কাগজ-চিয়াহীৰ আবিষ্কাৰ হোৱা নাছিল সেঁই সময়তে আমাৰ জ্ঞান অম্বেষণৰ উৎস

ধৰ্মীয় শা্ত্ৰসমূহ সাঁচী নামৰ এবিধ গছৰ বাকলিত লিপিবদ্ধ হৈছিল । আমাৰ মহাপুৰুষ সকলে লিখা সাঁচীপতীয়া
পুথিসমূহ আজিও সত্ৰসমূহত সংৰক্ষিত হৈ আছে । প্ৰকৃতিৰ সেৰ্দয্যৰাশিৰ এই মহা পয়োভৰত কবি-
সাহিত্যিক-শিল্পীৰো প্ৰাণত সৃষ্টিৰ বাসনাৰ আকুতি জাগে । নতুন নতুন সৃষ্টি কৰ্মত আৰু সাধনাত ব্ৰতী হয়।
সম্প্ৰতি আমাৰ বিছ উৎসৱ সমুহৰ স্মৰণিকাৰ নামত অলেখ বিহু আলোচনী ছপোৱা হয় । আমাৰ অজ্ঞান
এন্ধাৰ বিদুৰ কৰি জ্ঞান অম্বেষণৰ আৰু প্ৰজ্ঞা সাধনাৰ দিশত ই এটা শুভ দিশ । সেয়েহে বহাগক সূয্ৰি
জ্যোতিত পোৱা এখনি সৃষ্টি দলিল আৰু সাঁচিপতীয়া পুথিৰ পাত বুলি কোৱা হৈছে।
সাপে মোট সলোৱাৰদৰে পুৰণি বছৰটোৱেও বাগৰ সলাই এটি নতুন বছৰ আদৰি লয় । বহাগৰ পুৱা
ঘৰ দুৱাৰ মচি-কাছি নিকা কৰি, চৰু- হাৰি ধুই পখালি, মাহ হালধিৰে গা পা ধুলে মনৰ কলুষ, কালিমা
কপটতা অৰ্্তধ্যান হৈ মন শুচিতা,পৱিত্ৰতা আৰু নতুনৰ জ্যোতিৰে উজ্বল হয় । আনকি পোহনীয়া জীৱ-জন্তু
বিশেষকৈ গৰুক লাওঁ বেঙেনা খুৱাই নৈত গা ধুৱাই মঙ্গল কামনা কৰি বিচনীৰ বা দি নতুন পঘাৰে বন্ধা হয়।
মানুহেও নৱ বস্ত্ৰ বিহুৱান’ লৈ জাতি-ধৰ্ম বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সমদলে বিহুৰ পতাকাৰ তলত একগোট হৈ একতাৰ
পণ লয়; গাঁৱৰ নামঘৰত ঘোষা-কীৰ্ত্তন, হৰিনাম গাই সদৌটি ৰাইজে ‘বছৰটো কুশলে যাওঁক’বুলি পৰমেশ্বৰৰ
ওচৰত আশীষ মাগি আঠু লয়। অসমীয়া সমাজ নানা জাতি উপজাতিৰ বৰণীয়া সংস্কৃতিৰ সমাহাৰ । বিহু
উৎসৱৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত এই সকলো জাতি-জনজাতিয়ে একেখন মঞ্চতে নিজ নিজ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান
পৰিবেশন কৰি আনন্দত আণ্লুত হয় । এই আনন্দই জীৱনী শক্তি বঢ়ায়, বিভেদ বিনাশি এঁক্য সম্প্ৰীতি অটুত
ৰাখে আৰু ভাতৃত্ববোধ জগায় । মুঠতে, আমাৰ জন জীৱনত আৰু অসমীয়া জাতি গঠন প্ৰত্ৰিন্মাত বহাগ আৰু
বহাগ বিহুৰ অৱদান অপৰিসীম ।
ৰহাগ মাথোঁ এটি খাতু নহয়
বহাগ নহয় এটি মাহ
অসমীয়া জাতিৰ ই আয়ুস ৰেখা
জন জীৱনৰ ই সাহ ।
বহাগ মাথোঁ বিহুতলী নহয়
নহয়'ইনিশা ফুলা ফুল
বহাগেই আনি দিয়ে সমদল গতি
নেওচি জাতিকুল
সই প্ৰভেদক কৰেহি নাশ ।
বহাগ মাথোঁ এটি মাকোঁ নহয়

মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ মহামিলনৰ

১৯৭৯ চনত আৰম্ভ হোৱা অসমৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ আন্দোলনৰ জুয়ে সমগ্ৰ অসম ছব্নি ধৰিলে । স্বধীদ হ'ল
খৰ্গেশ্বৰতালুকদাৰ আৰু কত শত জন। সেই শ্বাসৰূদ্ধ পৰিস্থিতিত উদ্বিগ্ন হ'ল স্বদেশ, স্বজাতি শ্ৰেণী ড০ ভূপেন
হাজৰিকাও। এই পৰিস্থিতিৰ মূল কাৰক ‘বিদেশী’ক চিনি উলিয়াবলৈ হলে ‘অসমৰ প্রকৃত অসমীয়া’সো কোন
তাকো জানিলব লাগিব। কাৰণ, অসমীয়া জাতিটো একে দিনাই বা এটা গোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হোৱা নাই। অতি
প্রাচীন কালৰে পৰাই এই ভূখণ্ডলৈ প্রৱজনৰ সোঁত বৈয়েই আছে অবিৰত ভাবে। ইফালে, অসমৰ একাধিক
জনগোষ্ঠিয়ে চিঞৰিছে --‘আমি ভূমিপুত্ৰ’; [){€146 ১55৪0 {1৮ 81৮, ‘আমাক স্থায়ত্ব শাসন লাগে-
ইত্যাদি ইজ্যাদি। সেয়ে, সমস্বয়ৰপ্ৰতীক মহাবাহুত্ৰন্দাপুত্ৰৰদুপাৰৰ মহান এরতিহযৰ কা সুঁৰৰিঅসমীয়া জাতি গঠন
প্ৰক্ৰিয়া সম্পৰ্কে সৰ্ব সাধাৰণৰ জ্ঞাতাৰ্থে ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচনা কৰে। বৰ অসমৰ খনিকৰ
মহাপুৰুষ জীশঙ্কৰদেব সুদুৰ কান্যকুব্জ বা কনৌশ্তৰ পৰা অহা বাৰভূঞাঁৰ (কায়ন্ঠ) সম্ভান। তেনেদৰে জিকিষ
ৰচক আজান ফকীৰ আহিছিল সুদুৰ আৰবৰ মৰুৰ পৰা। অসমৰ আপুৰলীয়া হত্তীবিদ্যাৰ্ণৰ পুথিত চিত্ৰান্কন
কৰিছিল দিল্লীৰ পৰা দিলোৱাৰ, দোচায়ে আহি । নৱম শিখ গুৰু তেগ্বাহাদুৰে পঞ্জাৱৰ পৰা আহিল ইয়াডে
শিখ ধৰ্ম্মপ্ৰচাৰ কৰিছিল। শৰাইঘাটৰ বীৰ লাচিতব্ৰহ্মদেশৰ ফালৰ পৰা অহা আহোমৰ সন্ধান মাটিৰ কৃষ্টিক

ৰাজস্থানৰ

পিছতো বাংলাদেশকে ধৰি চুবুৰীয়া দেশবোৰৰ পৰা বিদেশী আহি ইয়াতে থিতাপি ল'লে। অসমী আইয়ে
নিজৰ বুলি সবাকে সাৱটি ল’লে। এইদৰে সৰু সৰু জান-জুৰি, নৈ-উপনৈ সকলো মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে
মিলি সমদলে গৈ সাগৰ মহাসাগৰত মিলি যোৱাৰ দৰে হেজাৰ হেজাৰ বহুৰ জুৰি হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ ফলত নানা জাতি
উপজাতি, জনজাতিৰ এক মহা সমস্বয়তহে আজিৰ এই মহা অসমীয়া জাতিটো সন্তৰ হৈছে।

কথাঃ স্বকীয় ৰূপলৈ ব’হাগনো আহে ক’লৈ ! ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰলৈ নহয় জানো ?
এই,ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মহান এঁতিহাঁই বাকি ?

মহাবাহুব্ৰহ্মপুত্ৰ মহামিলনৰ তীৰ্থ
কত যুগ ধৰি আহিছে প্ৰকাশি সমন্বয়ৰ অৰ্থ্য।

বি লবলাগে বিছুদিৰ লাগে জীণ যাবলে'হ'লে
মিলিব লাগে মিলাব লাগে বৰীন্ত্ৰ ন'থেওক’লে

ৰঙীন ৰঙীন এই জীৱন

জীৱন দুদিনীয়া । হঠাতে কোন দিনা জীৱন ঘড়ীৰ কাটা দুডাল স্তব্ধ হৈ যায় তাৰ ঠিকনা নাই । কিন্তু
তাকে ভাবি চিন্তি নিৰাশহৈ ভোগ বিলাস বাদ দি সন্যাসীৰ দৰে জীৱন যাপন কৰা উচিত জানো ? জীৱন
পাত্ৰটো মদিৰাৰ আমেজেৰে পূৰ্ণ কৰি ভৱিষ্যতৰ কথা চিন্তা নকৰি আজিৰ ভাৱনাত নিজকে উটুৱাই দিবলৈ
অৰ্থাৎ সময় থাকোঁতেই জীৱনটো উপভোগ কৰিবলৈ এদিন ওমৰ থৈয়ামেও কৈছিল --‘ধৰা প্ৰিয়তমপপ্ৰাণৰ
পিয়লা জীৱন মদিৰা ভৰাই দিয়া। অতীত ভৱিষ্যত সুখ দুখ ভোগ আজিৰ ভাৱনাত উটাই দিয়া । আজিয়েই
দিয়া কাইলৈ কিয়?” (অনুৱাদ--যতীন দুৱৰা ) । ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ এই গীতটোত ওমৰ খৈয়ামৰ ভাবৰ
সাদৃশ্য দেখা যায় । তেওঁ নিজেই কৈছে যে, তেজ মঙহৰ মানুহ কামনা বাসনাহীন নহয়। এই গীতটিৰ ঘ্িতীয়
অন্তৰাটিয়ে এই কথাৰেই ইংগিত দিয়ে । সেয়েহে সময় আৰু সুযোগ হাতত পাওঁতেই মানুহে জীৱনটো
উপভোগ কৰা উচিত । জীৱন নাটত ন বিধ ৰসৰ সমাবেশ আছে। সেই আটাইবোৰ ৰস পাণ কৰিব পাৰিলেহে
জীৱন তৃপ্ত হয়। জৈৱিক তৃপ্তি বা ইন্দ্ৰিয়াশক্তি উপভোগ অবিহনে মানুহৰ জীৱন তৃপ্ত নহয় । কিন্তু উন্মাদ কামনা
বাসনাৰ লেলিহান শিখাই জীৱনক, সমাজক ভস্মীভূত কৰে । এইবোৰ কাৰণতে ভাৰতত অতীতৰ পৰাই
গণিকালয়ৰ ব্যৱস্থা আছে। এই গণিকালয়বোৰে সমাজ প্ৰদূষিত কৰে যদিও অন্যাৰ্থত প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধকাৰীও।
বিদেশত ‘ফ্ৰি চেক্‌চ’ৰ ব্যৱস্থা আছে যদিও ভাৰতীয় সমাজ ব্যৱস্থাই ইয়াক সহজে মানি লব বুলি আশা কৰিব
নোৱাৰি । সেয়েহে এই সমস্যাৰ সমাধান কল্পে আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ উপায় স্বৰূপে মানুহে সমাজ পাতি
বাস কৰাৰে পৰা ‘বিবাহ’নামৰ এক বন্ধনৰ জৰিয়তে মানুহক যৌন সন্তোগৰ স্বীকৃতি দিয়া হৈছে । ভাৰতীয়
আধ্যাত্মিক দৰ্শনে সংযম আৰু ত্যাগকহে প্ৰতিপালন কৰে; ভোগ সৰ্বস্ব নহয় । ৰিপু দমন কৰি যোগ সাধনাৰ
বলত নিজৰ অভীষ্ট সিদ্ধ যোগী সন্যাসী সকলেই ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ ।

ৰঞ্জণ ৰঞতীণ এই জীৱন
মিঠা মিঠা প্রতিটো ক্ষণ
অ’বাৰে বাৰে বিচাৰিছেআলিঙ্গন ।

জীৱনদুৰ্দিনীয়া হেৰাই যাব খোজে
কামনাৰে প্ৰাণ সংকেত বাজে
মাদকতা ভৰা এই ধূনীয়া লগন
এৰিদিয়া দেহ প্ৰাণ মম ৷
অ’বাৰেবাৰে বিচাৰিছেআলিঙ্গন ।

কি হ’ব আদৰ্শেৰে

কিনো হ'ব ত্যাগেৰে

কি হ'ব আজিৰ কথা ভাবি

আজিৰ এই কথা, আজিয়েই ভাবা

নহ’লে ক্ষণ হেৰুৱাব৷

এই ক্ষণ নাহে উভতি ।

ৰূপৰ জোৱাৰেৰে উটাই দিয়া ন|

প্ৰেমৰ ধুমুহাৰে উৰাই দিয়া না

লালসা ভৰা এই মোহময়ী ক্ষণ

সজোৱা ৰূপৰে পোহৰ । বোম্বে, ১৯৮০

ৰং ৰং নানা ৰং কিনিবলৈ যাওঁ

শিশু হ’ল ফুল কলি । ফুল কলি ফুলি ফুলনিখন সৰগত পৰিণত কৰে আৰু সুবাসেৰে জগতখন

আমোলমোলায় । আমাৰ ধৰাখনো ৰঙীন। শাৰী শাৰী সেউজীয়া পাহাৰ, ৰংচণ্জীয়া পাখিলগ্মা চৰাই, হালধীয়া
সৰিয়হ ফুলনি ডৰা চালে চকুৰোৱা । সেই ৰংবোৰে আমাৰ জীৱনৰ দুখ বেদনা,সাশি আনন্দৰ ৰহণ ছটিয়ায়।
শিশুই ৰংচঙীয়া সাজ পোছাক, ফুল, পখিলা, বেলুন, পুতলা আদি ভাল পায় । শিশু মন পৰিত্ৰ । হিংসা
কপটতা, দুখ-বেদনা, হাই-কাজিয়াই শিশু মনত আঘাত দিয়ে। ৰং ধেমালি, হাঁহি ফুৰ্ত্তিয়ে শিশুৰ মানসিক
উৎকৰ্ষ বৃদ্ধি কৰে । বনৰীয়া চৰাই এটি ধৰি আনি সোণৰ সজাত ৰাখি, সুস্বাদু আল্লাৰ খাবলৈ দিলেও সুৰুঙা
পালে উৰি গুচি যায় । ঠিক তেনেদৰে বন্ধ পৰিবেশেও শিশুৰ মানসিক বিকাশত প্ৰতিবন্ধকতাৰ সৃষ্টি কৰে;
বিবেক পঙ্গু হয় ।বহল পৰিবেশে শিশ্ডৰ মানসিক বিকাশ ঘটায়। বৰ্তমান আমাৰ সমাজৰ পৰিসৰ দিনে দিনে
সঙ্কুচিত হৈ আহিছে । বিভেদে এনেদৰে গা কৰি উঠিছে--- প্ৰতিখন গাওঁ, প্ৰতিটো চুৰুৰীয়ে যেন একোখন
ৰাষ্ট্ৰত পৰিণত হব এনেহেন হৈছে। প্ৰতিটো গোষ্ঠী, ধৰ্ম, সম্্ৰদায়ে নিজৰ ভাষা সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ নামত ইটো
সম্প্ৰদায়ে সিটোৰ ওপৰত অৱদমনৰ দোষ জাপি দি আন্দোলন, হাই- কাজিয়া, ভাতৃঘটী সংঘৰ্ষত লিণ্ডু হৈছে।
এনে পৰিস্থিতিত শিশুৰ মানসিক বিকাশ বাধা গ্ৰস্ত হয়। মুক্ত বায়ুয়ে মানুহক সঞ্জীৱনী মন্ত্ৰ প্ৰদান কৰে ।
মৌমাখিয়ে নানা ফুলৰ পৰা মৌ আহৰণ কৰি মৌজোল তৈয়াৰ কৰি মানুহৰ হিত সাধাৰ দৰে শিশু সকলেও
ডাঙৰ হৈ এখন বহল পৃথিৱীত বিচৰণ কৰি, নানা জ্ঞান আহৰণ কৰি এটি বহল মন লৈ বিভেদৰ ক’লা আঁচবোৰ
মচি সমাজখন সুন্দৰ কৰিব পাৰে আৰু সেই সুন্দৰতা, হাঁহি পৃথিৱীত বিলাই দি পৃথিৱীখনো সুন্দৰ কৰি
বিশ্ববাসীক আনন্দিত কৰা উচিত। এই শিশু গীতটিৰে ড০ হাজৰিকাদেৱে শিশু সকললৈ শিক্ষা মূলক এই
বাণীকেই প্ৰেৰণ কৰিছে।

ৰং ৰং নানা ৰং ---কিনিবলৈ যাওঁ

ৰংবোৰ অভিমুখে আমি আগুৱাওঁ

য'তে যি ৰং পাওঁ কোঁচত ভৰাওঁ

সেই ৰং পৃথিৱীত আমি ছটিয়াওঁ ।

শাৰী শাৰী পাহাৰৰে সেউজ ৰং চোৱা

গঙা চিলনীৰ পাখি ---কেনে মোহনীয়া

সৰিয়হ ফুলনি চোৱঁ৷ --_-মিঠা হালধীয়া

আমাৰ এঁই যাত্ৰা চোৱাঁ --- নানা ৰহীয়া

(আমি) ৰঙৰ পৃথিবীখনি হাততে যে পাওঁ

সেই ৰং পৃথিবীলৈ’ পুনু ছটিয়াৰওঁ ।

সজাৰ চৰাইজাক চোৱা ---মুকলি যে হ'ল

বিশাল আকাশলৈ চোৱাঁ, -- পাখি মেলি মেলি গ'ল

সেইদৰে সৰু সৰু সীমা আমি ভাঙি গৈ

মুকলি ৰতাহলৈ যাওঁ বহল মনবোৰ লই

পৃথিৱীৰ পৰা আমি ৰঙ্ভকে গোটাৰ্ওঁ

সেই ৰং পৃথিৱীলৈ পুনু ছটিয়াৰওঁ

ৰঙেৰে ৰঙৰ গীত হাঁহি হাঁহি গাওঁ

সেই গীত পৃথিৱীলৈ পুনু ছটিয়াওঁ । বোলছবি $ অৰুণ, ১৯৮০

নুইতপৰীয়া ডেকা বন্ধু

যুগে যুগে অসম ভূখণ্ডলৈ প্ৰৱজনৰ সোঁত বৈ আছে। আমাৰ পূৰ্বপুৰুষ সকলৰ অদূৰদৰ্শীতা,অকৰ্মণ্যতা
আৰু উদাৰতাৰ সুযোগ লৈ বিদেশীয়ে গোজেঁই গছহৈ অসমত খুটি পুতি বহিছে। ফলত উত্তৰ পুৰুষ সকল
আজি অস্তিত্বৰ সংকটত ভূগিব লগীয়া হৈছে সেয়ে, ভোটাৰ তালিকা সংশোধন কৰি, অবৈধ নাগৰিকক
চিনাক্তকৰণ কৰি বিদেশীক বহিদ্কৰণৰদাবীত ১৯৭৯ চনত ‘অসম আন্দোলন’ আৰম্ভ হয় । সদৌ অসম ছাত্ৰ
সন্থাৰ নেতৃত্বত আৰু গণ সংগ্ৰাম পৰিষদৰ আহ্বানত কৰ্মচাৰী পৰিষদ, নানা মহিলা সংগঠনকে ধৰি আবাল-
বৃদ্ধ-বনিতা এই আন্দোলনত জপিয়াই পৰে । ১৯৮০ চনৰ এপ্ৰিলত প্রধানমন্ট্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীৰ সন্মতি ক্ৰমে
তেতিয়াৰ গৃহমন্ত্ৰী জাইল সিঙ আৰু অসমৰ ৰাজ্যপাল লালন প্ৰসাদ সিঙে বিদেশী চিনাক্তকৰণৰ বাবে ১৯৬৬
চনক ভিত্তি বৰ্ষ কৰি চুক্তি এখন কৰাৰ প্রস্তাৱ দিয়ে । এই প্রস্তাৱত আন্দোলনকাৰী পক্ষ সন্মত নহ’ল আৰু
‘কৰিম কিম্বা মৰিম’, ‘তৰিলে দেশ মৰিলে স্বৰ্গ’ বুলিপূৰ্ণোদ্যমে আন্দোলন চলায়েই থাকিল। ডেকা শক্তিৰ
স্বদেশপ্ৰেম আৰু এই অহিংস আন্দোলন দেখি পৃথিবী শিয়ৰি উঠিল । গণশক্তিৰ প্ৰতীক লুইতখনেও যেন
উগ্ৰমূৰ্তি ধাৰণ কৰি ফেনে ফোটোকাৰে উথলি উঠি ডেকা শক্তিক সঁহাৰি জনালে । আন্দোলন দমনৰ বাবে
পুলিচ মিলিটাৰিয়ে অত্যাচাৰ চলালে নিৰীহ লোকৰ ওপৰত । অলেখজন পঙ্গু হ’ল, শ্বহীদ হ’ল, নাৰীৰফ্টীলতা
হানি হ’ল আৰু কত যে কি হ’ল। তেতিয়া কৰ্তব্যৰ খাতিৰত বোম্বাইত থকা ড০ হাজৰিকাদেৱে বাতৰি
কাকতত পঢ়িবলৈ পালে ছাত্ৰনেতা আৰু ৰাইজৰ ওপৰত চলোৱা পুলিচ মিলিটাৰিৰ অত্যাচাৰৰ নিকৰুণ
কাহিনী আৰু বিপৰীতে ডেকা শক্তিৰ জাতিটো জীয়াই ৰখাৰ পণৰ কথা । তেতিয়া লুইতপৰীয়া ডেকা শক্তিৰ
দেশপ্ৰেম আৰু সাহসৰ প্ৰতি সন্মান জনাই, ধন্যবাদ জ্ঞাপন কৰি আৰু উৎসাহ দি এইচ্‌ এম ভি ষ্টুডিঅ’তে বহি
তেওঁ এই গীতটো ৰচে আৰু ৰেকৰ্ডিং কৰে।

লুইত পৰীয়া ডেকা বন্ধু

ডিঙিমেলি মেলিচায় ৷ ৰচ্‌।এম.তি স্কুডিজ',২১ এপ্ৰিল,১৯৮০

ত"
ৰু

শেষ সকিয়নী

অসমীয়া সমাজত যেতিয়া কোনো দুৰ্য্যোগ আহি উপস্থিত হয় তেতিয়াই শত্ৰু পক্ষলৈ হুঙ্কাৰিআৰু
স্বজাতিৰ দুখৰ সমভাগী হৈ সাম্ত্বনাৰ বাণীলৈ নিচেই কাষতে ঘপককৈ উপস্থিত হয়হি বিশ্ববৰেণ্য শিল্পী ড০
ভূপেন হাজৰিকা আৰু আশু সমাধানৰ পাশুপাত অস্ত্ৰপাত মাৰে গীতেৰে । ১৯৭২ চনত ‘অসমৰ ভাষা
আন্দোলন’ত চৰকাৰ আৰু শত্ৰু পক্ষক গীতেৰে হুঙ্কাৰি তেওঁ কৈছিল--- "তৰ্ক নকৰোঁ মই, শেষ হ'ল তৰ্ক, এই
গীত সতৰ্ক কৰাৰ, অসমলৈ ত্ৰাস পৰিবেশ ধ্বংস যজ্ঞ জ্বলোৱাৰ ।’ লুঁইতপৰীয়া সকল বঙালী বিঘ্ধেষী
বা অন্যান্য উপভাষা বিদ্বেষী বুলি কোনো কোনোৰ ধাৰণা হোৱাত ভূল ভাঙি দি গানন্‌হেল--‘কাৰো প্ৰতি বিদ্বেষ
কাৰো প্ৰতি অৱহেলা লক্ষ্য নহয় আমাৰ, এই গীত নুবুজিলে শত গীত লিখি যাম জগাই লুইতৰে পাৰ ।' পুনৰ
নিজৰ ‘অস্তিত্বৰ সংকট’ দেখি ১৯৭৯ চনত লুইত পৰীয়া দলে অহিংস আন্দোলন আৰম্ভ কৰিলে । আন্দোলন
দমাবলৈ গাঁৱে-চহৰে পুলিচমিলিটাৰিয়ে পিয়াপি দিলে। ৰাইজৰ পানীত হাঁই নচৰা বিলৈ বিপত্তি হ'ল । তেতিয়া
জনবন্ধু ড০ হাজৰিকাদেৱ ভুটুংকৈ বোম্বাইৰ পৰা উৰি আহি অসম পালেহি আৰু স্বজাতি, জ্ঞাতি-ডাই-বন্ধুৰ
কাষত বহি দুখৰ সমভাগী হ’ল । অসমৰ ইতিহাসত কালৰেথা আঁকি ১৯৮০ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰ তাৰিখে
সংশোধনহীন ভোটাৰ তালিকাৰে ৰাজ আসনত বহিব খোজা আবেদাই নিৰ্বাচনৰ প্ৰাৰ্থী ৰূপে মনোনয়ন পত্ৰ
দাখিল কৰিবলৈ যোৱাত, বাধা প্ৰদান কৰিবলৈ যোৱা তেজাল ডেকা খগেশ্বৰ তালুকদাৰক ভবানীপুৰত
পুলিচ মিলিটাৰিয়ে নৃসংশ ভাৱে হত্যা কৰে । এই হত্যাৰ বাতৰি শুনি অসমীয়াৰ গাত কালিকা চৰিল ।
প্ৰতিবাদত নিজৰ জীৱনক নেওচি আবাল-বৃদ্ধ-বনিতাৰ জনসমুদ্ৰ ৰাজপথলৈ ওলাই আহিল । আকাশ বতাহ
নিনাদিত হ’ল ‘আহ এ আহ, ওলাই আহ । খেদ এঁ খেদ বিদেশীক খেদ’ বজ্ৰ ধ্বনিৰে । হাতত জোৰ লৈ জ্যোতি
প্ৰসাদে শিকাই যোৱা ‘লুইতৰ পাৰৰে আমি ডেকা ল’ৰা মৰিবলৈ ভয় নাই ’ গাঁই পোহৰ সন্ধানী সকল ওলাই
আহিল । জ্যেতিপ্ৰসাদৰ ‘জননীৰ সন্তান জাগা, জাগা শক্তিমান, জাগা মাতৃ প্ৰ৷ণ৭’ গাই চেতনাহীনজনকো জগাই
তুলিলে। এই অহিংম আন্দোলন দমাবলৈ শাসক বাহিনীও বস্ত্ৰ কঠোৰ হ’ল;-- সেনা পুলিচ মেলি দিলে নিৰীহ
জনতাৰ ওপৰত । জনসমুদ্ৰক ছত্ৰভঙ্গ দিয়াবলৈ লাঠি চালনা হ'ল, কন্দুৱা গেচ ব্যৱহাৰ কৰা হ'ল। বন্ধ হ'ল,
হৰতাল হ’ল; সান্ধ্য আইন জাৰি কৰিলে । সেনাৰ গুলিত দুলিয়াজানৰ অজিত নেওগ, নগেন ডেকা, কুমুদ গগৈ
আৰু বাগানপাৰাৰ দিলীপ হুজুৰীৰো মৃত্যু হ’ল । তথাপিও মৃত্যুলৈ ভয় নাই । জীৱনটো দিও স্বদেশ, স্বজাতিক
ৰক্ষা কৰাটো বীৰৰ কাম । জীয়াই থাকিনো কি লাভ যদিহে নিজৰ ঘৰতে আলঠী হ’বলগীয়া হয় ? স্বদেশ
প্ৰেমৰ উজ্বল তাৰকা বীৰ লাচিতেও এদিন দেশৰ কামত গফিলতি কৰা নিজ মোমায়েকক একে ঘাপে দুছেও
কৰি নৰিয়া গাৰে সৈন্য সকলক উদ্দ্যেশি কৈছিল--সৈনাসকল, মোক ভৰা লুইতত নাওত উটুৱাই দিয়া ।’
আৰু শৰাইঘাটৰ ৰণত বিদেশীৰ আক্ৰমণৰ পৰা নিজ দেশক ৰক্ষা কৰিছিল । কাৰণ দেশ থাকিলেহে বাচিব
জীৱন; বাচিব যশ, মান । গতিকৈ যি কোনো মূল্যৰ বিনিময়ত বহিৰাগতৰ কবলৰ পৰা অসম মাতৃক ৰক্ষা
কৰিবই লাগিব । সেঁই সময়তে ড০ হাজৰিকাদেৱে আন্দোলনকাৰী সকলৰ প্ৰতি দিয়া উদগনি মূলক এই
গীতটি গালে ‘মৃত্যু পণেৰে উলিয়াব লাগিবই জীয়াই থকাৰ এটি বাট; এই সংগ্রামেই হওঁক অসমৰ অস্তিত্ব
ৰক্ষাৰ শেষ সংগ্রাম । এয়াই শেষ শৰাইঘাট ৷’ গীতটোত '‘শৰাইঘাট'ক প্ৰতাক হিচাপে লোৱা হেছে।

১৯৮৫ চনৰ পোন্ধৰ আগষ্টত কেন্দ্ৰ আৰু আন্দোলনকাৰী নেতৃত্বৰ মাজত পোন্ধৰ দফীয়া দাবীৰে
‘অসম চুক্তি’স্বাক্ষৰিত হ'ল । দুখৰ বিষয়,-ছৰছনীয়া এই আন্দোলত প্ৰায় হেজাৰজন শ্বহীদৰ বুকুৰ তেজেৰে
অসমৰ মাটি সিক্ত হ’ল; হেজাৰজন পঙ্গু হ’ল । আন্দোলনকাৰী নেতৃত্বই একেৰাহে দুবাৰ শাসনৰ গাদী দখল
কৰিলে । তাৰপিছত কংগ্ৰেছ চৰকাৰে৷ দুব্যৰ শাসনৰ গামীলৈ আহিল৷ । কিন্তু সহস্ৰ স্থহীদৰ তেজৰ বিনিময়ত
কোনো এখন চৰকাৰেও এজনো বহিৰাগতক বহিস্কাৰ কৰা নজীৰ নাই; বৰং আহিয়েই আছে!

যাওক গৈ জীৱনটো গ’লৈ ।
খৰ্গেশ্বৰৰ কোমল বুকুত

শোষণ শাণিত অন্ত্ৰ
তেজাল ডেকাৰ তেজ বেগেৰে বলে

দেহত শুকুলা বস্ত্ৰ !
(এই) সংবাদ শুনিয়েই অসমবাসীৰ
কালিকা চৰিল যেন গাত
অগণন ৰাইজে সমদল সজালে
জীৱনটো কৰিও পাত ।
দুলিয়াজানত গ’ল অজিত নেওগ
নগেন ডেকা আৰু কুমুদ গগৈ
বাগান পাৰাৰ দিলীপ হুজুৰিও
বীৰদৰ্পে গুচি গ’লগৈ ।

আৰু কত শত জনে, মৰণক নেওচি
নিতে নৱ কৰিছেহি পণ
পোহৰ সন্ধানী অগ্নি শিখাত
উজলিছে জন অগণন ।
মৃত্যু পণেৰেই, উলিয়াব লাগিবই
জীয়াই প্রকাৰ এটি বাট
এই সংগ্ৰাম শেষ সংগ্ৰাম
এয়েই শেষ শৰাইঘাট !
ধঁতৰাজান, যোৰহাট; ১৯-৫-১৯৮০

সেন্দুৰ সেন্দুৰ প্রভাতী সুৰুয

মাতৃ আৰু মাতৃভূমিৰ মহানতাত বিমুগ্ধ হৈ এদিন মহামুনি বাল্মীকিৰ ওঠেৰে স্বতঃস্ফুৰ্ড ভাৱে এটি
শ্লোক নিগৰি আহিছিল --‘জননী জন্মভূমিশ্চ স্বৰগগদিপি গৰীয়সী’ এই গ্লৌকটি লক্ষ্মণৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত ৰামৰ
ওঁঠত দিয়া হৈছিল । এটি শিশুৰ বাবে মাতৃ গৰাকীয়েই সকলো । সন্তানৰ বাবে মাতৃৰ যি ত্যাগ, স্নেহ, দয়া,
ক্ষমা তাৰ তুলনা নাই । জন্মভূমিৰ সৈতেও পৃথিৱীৰ কোনো ঠাইৰে তুলনা নহয় । জনমভূমিৰ আকাশ, ৰায়ু,
পানী,সকলো আপোন; যিয়ে আমাক মানুহ ৰূপে গঢ়ি তুলিছে । সেয়েহে এদিন কবি নলিনী বালা দেৱীয়ে কৈ
উঠিছিল,-- “তোমাৰ ই ধূলি বালি, তোমাৰ আকাশ, বায়ু আই মোৰ সৰগৰ বাস’ বুলি । প্ৰকৃতিৰ জীয়ৰী
জনমভূমি আই অসমীৰ ৰূপৰ তুলনা নাই । পুৱাৰ ৰঙা সুৰুযটি যেন আইৰ কপালৰ ফোঁট। সেন্দুৰ ৰঙা প্রভাঙতী
সুৰুযৰ ৰাঙলী আভাৰ জিলিমিলিয়ে উদাস মনবোৰ সতেজ কৰি হাত বাউলি মাতে প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই
যাবলৈ । তেনেদৰে অস্ত বেলিটিয়ে প্ৰবাসীজনৰ বিদায় বেলিকালৈ মনত পৈলাই চকু জুৰি সেমেকাই তোলে।
আকৌ সন্ধ্যা জোনাকে ধৰাখন জিলমিলালে দুৰণিৰ প্ৰেয়সীৰ লৱনু কোমল মুখনিলৈ মনত পৰে ! বিহুৰ
সময়ত ডেকা গাভৰুৱে বিহু মৰাৰ ছলেৰে যচা মৰম চেনেহ,আৰু এদিন দুয়ো এক হ’বলৈ লোৱা প্ৰতিশ্ৰুতি
-এইবোৰ মনত পৰিলে মনটো অনুৰাগৈৰে ভৰি পৰে !তাৰোপৰি জনমভূমিৰ শাওঁণৰ কজলা মেঘ, ৰিম্‌ৰিম্‌
বৰষুণ, গীতেৰে মুখৰ শৰালিৰ জাক, ৰিব্‌ ৰিব্‌ বতাহত টোৌখেলা ধাননি, উষাৰ সোণোৱালী ৰ'দ অতিকৈ
মোহনীয় ! সাধাৰণতে, যি সকলে শিক্ষা, চাকৰি বা জীৱিকাৰ সন্ধানত প্রবাসত আছেগৈ, অৰ্থ -সুখ-সম্পদে
তেওঁলোকৰ দুহাত উপচি পৰিছে। তথাপি এই সুখৰ মাজতো জন্মভূমিৰ স্মৃতিয়ে তেওঁলোকক আমনি কৰে!
জনমভূমিয়ে মৰমেৰে হাত বাউলি মাতে নিজৰ কোলালৈ । তেতিয়া তেওঁলোকৰ মন উৰণীয়া পখীহৈ দুপাখি
মেলি উৰা মাৰে জনমভূমিলৈ । মাতৃ কোলাত জিৰণি লৈ এটি শিশুবে ভয়-সংকট ৰহিত হৈ নিশ্চিন্তে টৈপনি
যোৱাৰ দৰে প্ৰবাসী সকলেও নিজ ঠাইত আহি সেই সুখানুভূতিৰ তৃপ্তিত আধুত হয় ।
সম্প্ৰতি অসমৰ গাওঁৰ পূৰ্বৰ সৌন্দৰ্য্যাৱলীৰ সেই সন্মোহিনী চিত্ৰখন আজি ম্লান । ইয়াৰ কাৰণ সমূহ

হ'ল - খৰাং বা বানপানীৰ সমস্যা, অৰ্থ সংকট, বাট পথ-বিজুলী বাতিৰ সমস্যা, নিবনুৱা সমস্যা, বহিৰাগত
সমস্যা, গোষ্ঠী সংঘৰ্ষ, বন্ধ আৰু আন্দোলনৰ নানা কাৰ্য্যসূচী । আজিৰ মানুহৰ লহিফ ষ্টাইল সলনি হৈছে।
গাওঁৰ শিক্ষিত চামে জীৱিকাৰ সন্ধানত গাওঁ এৰিছে। আৰ্থিক ভাৱে স্বচ্ছলহৈ তেওঁলোকে দেশ বিদেশৰ নানা
ঠাঁইত নিগাজী ভাবে বসবাস কৰিবলৈ লোৱাও পুনৰ উভতি আহি গাঁৱৰ উন্নতিৰ কথা ভাবিবলৈ অৱকাশ
নেপায় । যিখন ভাৰত বৰ্ষৰ আশী শতাংশই গাওঁবাসী, সেই দেশৰ চৰকাৰে ওঁ উন্নয়নৰ বিষয়ে বিশেষ চিন্তা
চৰ্চ কৰা দেখা নাযায় । তাৰোপৰি উগ্র পন্থী সংগঠনবোৰে গাওঁকে ঘাটি হিচাবে লোৱাত পুলিচ সেনাৰ
নিৰ্্যাতনত গীওঁবোৰ জৰ্জৰিত হৈছে; অনেক জীয়াৰী-বোৱাৰী সেনাৰ দ্বাৰা ধৰ্ষিতা হৈহে আৰু অলেখ কৰ্মঃ
পুৰুষেও শাৰিৰীক নিৰ্য্যাতন ভূগি এক প্ৰকাৰ পঙ্গু হৈ কৰ্ম ক্ষমতা হেৰুৱাইছে ! সেয়েহে তাহানিৰ সেন্দুৰীয়া
গাঁৱৰ জকাটোৱে আজি মৃত্যুৰ মুখলৈ বাট চাই থকা যেন লাগে ! চৰকাৰে গাওঁ উন্নয়নৰ বিশেষ ব্যৱস্থা ললে
গাঁৱৰ ৰাইজৰ আত্মবিশ্বাস ঘূৰি আহিব আৰু তেওঁলোকেও উৎসাহিতহৈ আগবাঢ়ি আহি প্ৰাণ ঢালি শ্ৰমদান
কৰিলে গাঁৱৰ হেৰোৱা শৌৰ্য্য পুনৰ ফিৰি আহি গাওঁ ঠন ধৰি উঠিব আৰু গাৱঁতে সৰগী সুখ মিলিব ।

(১)

সেন্দুৰ সেন্দুৰ প্ৰভাতী সূৰুয
মোৰ গালে মুখে পৰিছে
পাহৰণিৰ কুঁৱলী ফালি
সোঁৱৰণি যেন আহিছে

মনত পৰিছে যেন অস্ত বৈলিৰ
বিদায় সনা চাৱনি
লগে লগৈ যেন দেখিছোঁ পুনৰ
লৱনু কোমল মুখনি ।
মন পথাৰৰ সেউজ শইচত
মলয়াৰ মৃদু নাচোন
মনত পৰিছে যেন ডেকা গাভৰুৰ
চেনেহী সাজোন কাছোন
মৰমী গাঁৱৰ সোঁণালী ৰ'দ
শাওঁণৰ কজলা মৈঘ
ৰিম্্‌বিম্‌ বৰষাও পৰিছে মনত
শৰালিৰ নাই লেখ
সেইয়া মোৰ মৰমী আই
ঘৰমুখী পখী আহিছোঁ উভতি
পাবলৈ কোলাতেঠাই ।

(২)

সেন্দুৰ সেন্দুৰ প্ৰভাতী সুৰুয
মোৰ গালে মুখে পৰিছে
পাহৰণিৰ কুঁৱলী ফালি
সোঁৱৰণি যেন আহিছে।
মনত পৰিছে যেন অস্ত বৈলিৰ
বিদায় সনা চাৱনি
লগে লগে যেন দেখিছোঁ পুনৰ
লৱণু কোমল মুখনি
মন পথাৰৰ সেউজ শইচত
মলয়াৰ মৃদু নাচোন
মনত পৰিছে যেন ডৈকা গাভৰুৰ
চেনেহী সাজোন কাচোন
গাওঁ ধুনীয়া সেউজ সুৰীয়া
ৰূপৰ মহিমা নাই
পিছে মন লাগে আৰু শ্রম লাগে
সজাবলৈ এই ঠাই ।
গাওঁলৈ কত মানুহ আহে
আহি মৰহি যায়
সেইহে গাঁৱৰ জকাটো থাকে
মৃত্যুৰ মুখলৈ চাই ।

বোলছবি; অপৰূপা, ১৯৮০

তেজ দিলী প্ৰাণ দিলাঁ

জন্মিলে মৃত্যু চিৰ শাশ্বত । কিন্তু যিসকল লোক দেশৰ বাবে, দহৰ বাষে নিজৰ জীৱন যৌৱন
জলাঞ্জলি দি মৃত্যুক আকোৱালি লয় তেওঁলোক হয় মৃত্যুঞ্জয়ী । আৰু যি সকলে কেৱল নিজৰ বাবে, নিজৰ
সুখৰ বাবে ওৰেটো জীৱন পাত কৰি মৃত্যু বৰণ কৰে তেওঁলোক মৃত্যুক্ষণতেই নিঃশেষ হৈ যায় । মৃত্যুৰ
পাছত কেবে তেওঁলোকক মনত নাৰাখে; দুদিনতে সকলোৰে মনৰ পৰা মচ খায় ।'ইয়াৰ বিপৰীতে যিসকলে
দেশৰ বাবে, দহৰ বাবে প্ৰাণ দিয়ে সেই মহাত্মা সকল হয় মৰিও অমৰ । জনতাই তেওঁলোকক চিৰদিন
বিচাৰে। ১৯৭৯ চনত আৰম্ভ হোৱা ছবছৰীয়া ‘বিদেশী বহিষ্কাৰ’ আন্দোলনত পুলিচ, সেনা আৰু অজ্ঞাত তৃতীয়
শক্তিৰ নিৰ্যাতনত অসমীয়া ৰাইজৰ বিলৈ পানীত হাঁহ নচৰা হ'ল । ১৯৮০ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত অবৈধ তোটাৰ
তালিকা সংশোধন নকৰাকৈ বৰপেটা সমষ্টিত মনোনয়ন পত্ৰ দাখিল কৰিবলৈ যোৱা আবেদা বেগমক বাধা
প্রদান কৰিবলৈ যোৱা নিৰীহ ৰাইজৰ ওপৰত সেনা-পুলিচ জপিয়াই পৰে আৰু ভবানীপুৰত তেজাল ডেকা
খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ নিহত হয় । ছবছৰীয়া আন্দোলনৰ খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰেই হ'ল প্ৰথম শ্বহীদ । তেওঁৰ মৃত্যুত
অসম জুৰি শোকৰ বন্যা বৈ গ’ল । খৰ্গেশ্বৰ অমৰ হ’ল । গাৱে গাঁৱে, চুবুৰীয়ে চুবুৰীয়ে খ্গেশ্বৰৰ আত্মাৰ
সদ্‌গতিৰ বাবে সৰ্ব ধৰ্ম প্ৰাৰ্থনা কৰা হ'ল পৰমেশ্বৰৰ ওচৰত; তেতিয়া জাতি ধৰ্মৰ কথা নাই --খগ্শ্বিৰ প্ৰতি
ঘৰ অসমীয়াৰে সন্তান । তেতিয়া ডৈকা শক্তিৰ ওপৰত বিশেষ আস্থা ৰখা ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে সেই
মহান আত্মাৰ প্রতি শ্ৰদ্ধা জনাই এই গীতটো ৰচে । গীতটিৰ বিষয়ে তেওঁ কয়,--‘জনৈক ডেকা বন্ধুৰ প্ৰতি--
যি,লুইতৰ পাৰত তেজ দিয়ে, লুইতৰ পাৰৰ ঘৰখনত, কিঞ্চিত স্বীকৃতি পাবলৈ --' । খর্গেশ্বৰৰ মৃত্যুত ৰাইজ
ভয়াৰ্ত নহ’ল; বৰং দুগুণ উছাহেৰে ককালত টঙালি বান্ধি শিশুৰ পৰা নবৈ্‌ বছৰীয়া বৃদ্ধ-বৃদ্ধালৈকে হিলদল
ভাঙি সমদলে ওলাই আহিল জনমভূমিৰ সুৰক্ষাৰ বাবে । নিজৰ জীৱন যৌৱন বিসৰ্জন দি দেশৰ ভৱিষ্যত
সুৰক্ষিত কৰা মহান ত্যাগৰ প্ৰতীক সেই মহান আত্মা শ্বহীদ সকলক আজিও প্রতিঙান অসমীয়াই শ্ৰদ্ধাৰে
সেৱৰে--হে শ্বহীদ !তুমি আমাৰ মাজলৈ মআাকৌ আহা, আহি দেশৰ বাবে যুঁজিবা আৰু যুঁজি জিকিবা । বিষয়
বস্তুৰ গভীৰতা আৰু সুৰৰ গাম্ভীযততাৰে দাদৰ 'নালৰ এই গাভটিয়ে শ্ৰোতাক ভবাই তোলে !

তেজ দিলাঁ,প্ৰাণ দিলাঁ
ত্যাগ দিলা ডৈকা বন্ধু
পুনু আহিবা, আহি যুঁজিবা
যুঁজি জিকিবাই ডেকা বন্ধু ।
বৈলি উঠিব জোন থাকিব
আশা ৰশ্মিৰ ৰেখা জ্বলিব
তোমাৰেই গুণ গান
পুনু শুনিবাই ডেকা বন্ধু ।
সৌৱা সমদল, ভাঙে হিলদল
সমৰোল, কোলাহল

ৰক্তিম উত্তল ৷
লুইত থাকিব, পণ থাকিব
গণ তৰণীও নিতে চলিব,
সমূহৰ ‘কালি'ৰ বাবে
‘আজি'কদিলাবদ্ধু । ৰচনা ; কলিকতা, ১৯৮১

১; "ৰ [৮.১ পাভ ত | 7০ ৰ।পঠ

যুগ যুগ ধৰি অসম ভূ-খণ্ডলৈ প্রৱজনৰ সোঁত বৈ আছে অবিৰত ভাবে আৰু প্ররজিত সকলো জাতি
গোষ্ঠীৰ সমস্বয়ত গঢ়ি উঠা জাতিটোৱেই হ’ল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি । এটা মতবাদ মতে -"আহোম’শব্দৰ
পৰাই ‘অসম’ নাম হোৱা বুলি জনা যায় । আহোম ৰাজ্যৰ পাতনি মেলা স্বৰ্গদেউ চুকাফা আহিছিল ব্ৰহ্মদেশৰ
(ম্যানমাৰ) মাওলুং ৰাজ্যৰ পৰা । তেওঁ মঙ্গোলীয় গোষ্ঠীৰ । বৰ অসমৰ খনিকৰ মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱ আৰু
মলঙিব ধৰা অসমীয়া সংস্কৃতিক বৰ ঘৰৰ বৰপীৰাত বহুওৱা জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা উত্তৰ ভাৰতৰ আর্যমূলীয়
সম্তান । জিকিৰ ৰচক আজানফকীৰ আহিছিল সুদুৰ বাগদাদৰ পৰা । অসমৰ কিৰাট পুত্ৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ
জন্ম হৈছিল বাংলা দেশৰ ঢাকাত আৰু গণশিল্পী হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ জন্ম হৈছিল বাংলা দেশৰ শ্ৰীহট্ট জিলাত ।
ভাৰতৰপ্ৰধান মন্ত্ৰী মনমোহন সিং আৰু বি.জে.পি. নৈতা লালকৃষ্ণ আদবৱানিৰ জন্ম হৈছিল পাকিস্থানত আৰু
পাকিস্থানৰ ৰাষ্ট্ৰপতি পাৰভেজ মুছাৰফৰ জন্ম হৈছিল দিত্লীত । ১৯৪৭ চনত দেশ বিভাজনৰ ফলত মুছাৰফ
পাকিস্থানী হ’ল আৰু মনমোহন সিং, আদৱানি ভাৰতীয় হ’ল । তেনেদৰে বাংলা দেশত (পূৰ্ববঙ্গ) জন্মিলেও
হেমাঙ্গ বিশ্বাস আৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা অসমীয়া । চাহ মজদুৰ সকল আহিল মধ্যপ্ৰদেশ, উৰিষ্যাৰ পৰা ।
প্ৰৱজিত এই আৰ্য্য মূলীয়, মঙ্গোলীয়, আৰু খিলঞ্জীয়া অসুৰ, দানৱ, কিৰাত আদি জনজাতি, গোষ্ঠী, সম্প্ৰদায়ৰ
মহাসমস্বয়ত এটা মহাজাতি ‘অসমীয়া জাতি গঠন হ'ল আৰু ইয়াত বসবাস কৰা প্ৰত্যেক জনগোষ্ঠীৰে সংমিশ্ৰিত
ভাষাটো হ’ল ‘অসমীয়া ভাষা’ । সংস্কৃতৰ তৎসম,তৎভৱ শব্দকে ধৰি উৰ্দ্ব, পাটা, হিন্দী, দ্ৰাবিড় মূলীয় শব্দ,
আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বড়ো, টাই, খাচী, নগা, অৰুণাচলী জনজাতিৰ নানা ভাষাৰ শব্দৰ সংমিশ্ৰণত অসমীয়া
ভাষাটো গঢ় লৈ উঠিছে। সেয়েহে, এই ভাষাটো ইমান শুৱলা ।
কিন্তু, লুইতৰ পানী সাগৰলৈ বৈ থকাৰ দৰে অবিৰত ভাবে প্রৱজনৰ সোঁতও অসমলৈ যে চিৰ
কাললৈ বৈ থাকিব সেইটো নহয়। প্ৰত্যেক ৰাষ্ট্ৰৰে নিজা পৰিসীমা আছে। সেয়ে, এখন দেশৰ পৰা অইন
এখন দেশলৈ যাবলৈ হ'লৈ ‘সোমাব খোজা’ দেশখনৰ প্ৰবেশৰ অনুমতিৰ প্ৰয়োজন । ইয়াৰ অন্যথায় প্ৰবেশ
কৰা লোকজন হয় অবৈধ অনুপ্ৰবেশকাৰী । ১৯৭১ চনত পাক-বাংলাদেশৰ যুদ্ধত ভাৰত চৰকাৰৰ অনুমতি
সাপেক্ষে অলেখ শৰণাৰ্থী অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল । কিন্তু দেশৰ পৰিস্থিতি শাম কটাতো তেওঁলোক উভতি
যোৱাৰ নজিৰ নাই । তাৰ পিছতো বাংলা দেশৰ দুৰ্বল আৰ্থগাঁথনিৰ বাবে পেটৰ ভাত মুঠিৰ বাবেই অসমৰ
খোলা সীমাই দি অহৰহ বাংলা দেশীৰ অনুপ্ৰবেশ হৈয়ে আছে । তাৰোপৰি চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ ভূটান, নেপাল,
ম্যানমাৰ আদিৰ পৰাও প্ররজন হৈ আছে । সেয়ে এই ভূখণ্ডত জনবিশ্ফোৰণ হোৱাৰ ফলত ভূমি সংকটকে
ধৰি,অলেখ সমস্যাৰ উপৰিও অৰ্থনীতিত প্ৰচণ্ড হেঁচা পৰিছে। এই অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰী সকলক বহিষ্কাৰ
কৰাৰ বিপৰীতে ভোটাৰ সৃষ্তি কৰি ভোট বেংক হিচাবে লৈ ৰাজনীতিক সকল ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থত লিপ্ত হ’ল ।
ইতিমধ্যে এই কথাত সচেতন হৈ সমাজ সচেতক ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৰে ১৯৬৮ চনতে ‘আমি অসমীয়া
নহওঁ দুখীয়া’ গীতেৰে ৰাইজক সকিয়াই দিছিল । সেয়ে, ১৯৭৯ চনত অসমৰ ছাত্ৰ সংগঠন ‘সদৌ অসম ছাত্ৰ
সন্থা ই আন্দোনৰ কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰে ১৯৫১ চনৰ ভোটাৰ তালিকানুসৰি অসমৰ ভোটাৰ তালিকা সংশোধন
কৰি বিদেশীক বহিদ্কাৰ কৰি অসমক মুক্ত কৰাৰ দাবীত । এই আন্দোলন আছিল অহিংস; কিন্তু পুলিচ
মিলিটাৰি আৰু দুষ্কৃতিকাৰীৰ দ্বাৰা অনেক হিংসাত্মক ঘটনা ঘটিল । নিহত হ’ল খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰকে ধৰি
অনেক জন,; পঙ্গু হ’ল অলেখ ! কিছু দুষ্কৃতিকাৰীয়ে অপপ্ৰচাৰ চলালে এই গণ আন্দোলন বঙালী বিৰোধী
বুলি। উল্লেখ্য যে,এই আন্দোলনৰ প্রভাৱ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাতেহে আছিল; বৰাক উপত্যকাৰ বঙালী প্ৰধান
অঞ্চলত ইয়াৰ ছাঁই পৰা নাছল । এই আন্দোলনৰ এটি কলম্বিত অধ্যায় হ’ল নেলীৰ নৃশংস গণহত্যা ।
অতীজৰ পৰাই অসমৰ মাটি-পানী-বায়ু সেৱন কৰি, অসমীয়া সমাজ সংস্কৃষ্টিত জীণ গৈ, অসমীয়া সমাজ
সংস্কৃতিক সেৱা কৰা অনেক বঙালী লোক আছে । কিছু দুস্কৃতিকাৰীয়ে তেওঁলোকক ভীতি প্ৰদৰ্শন কৰাত

অনেকে ত্ৰস্তমান হৈ কিংকৰ্তব্য বিমূঢ় হৈ মূক হৈ পৰিল ! তাৰে ভিতৰত সূকণ্ঠী গায়িকা ডলী ঘোষও
অন্যতম। তেওঁ মহা সমন্বয়ৰ প্ৰতীক ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ আগত মনৰ দুখৰ কথা বিবৰি ক’লে। তেওঁতো
বিদেশী নহয়; অসমী আইৰ তোলনীয়া জী । আইৰ মুখৰ টোপ খাই, এই দেশৰ বতাহ পানী খাঁই, এই দেশকে
মাতৃভূমি বুলি দেশ সেৱা, সমাজ সেৱা, সংস্কৃতিৰ পূজাৰ বাবে গীতকে মাধ্যম হিচাবে বাচি লৈছে। তেওঁৰ
দৰে লোকে কোনো কালে অসমীৰ দ্ৰোহ আচৰণ নকৰে আৰু ভৱিষ্যতেও নকৰিব। সেয়েহে তেওঁৰ মনৰ
কথাৰে তেওঁৰ হৈ এটি গীত লিখিবলৈ ড০ হাজৰিকাদেৱক অনুৰোধ জনালে । সেঁই মৰ্মে ড০ হাল্পৰিকাৰ
কাপত আৰু সুৰৰ নিজৰাৰে সৃষ্টি হ’ল দাদ্ৰা তালৰ এই গীতটি৷ গীতটিত কণ্ঠদান কৰিবলৈ লৈ আৰম্ভণিতে
অসমৰ ৰাইজক সম্বোধি লতা মঙ্গেশকাৰে এনেদৰে কয়--“ অসম কৈ ভাই বহনো কো হম মাৰাক্টী ৰহনো কো
নমস্কাৰ । ভূপেনদা কী ইন আঠ ৰচনা মে সে ছঃ গানো হম তীন বহুনো নৈ গায়া হ্যায় । পহলা গান মেপ্ৰস্তুত
কৰ ৰহী হুঁ, অসমী আইলৈ যাচোঁ প্ৰণাম’ । হমে বিশ্বাস হ্যায় কী আপ ইসে স্বীকাৰ কৰেংগে ।”

কথা ঃঅসমত এনে কন্যা বহুতো আছে যাৰ মাতৃভাষা হয়তো অসমীয়া নহয় । অথচ ইয়াতে জনমলৈ
অসমী আইৰ কোলাতে লালিতা পালিতা হৈছে, জীণ গৈছে । তেনে এগৰাকী কন্যাই অসমী আইক মনৰ
কথাৰে সকীয়াই দিছে এই বুলি ---

অসমী আইৰে লালিতা পালিতা
মঁই তোলনীয়া জী

অসমীৰ সন্মান সদায়ে ৰাখিমে
আৰুনো কও মই কি ?

অসমীৰ মাতযাৰ আজীৱন শুনিলোঁ
অসমীৰ মাতযাৰ আজীৱন শিকিলো
বিহু সুৰ বিনন্দীয়া
বৰগীত জিকিৰক তামোল দি মানিলোঁ
বাটিণলো মুগাৰ বটিয়া
বৰ লুইত পাৰৰে শী-লকৈ নাদৰে
মিঠা পানী টুপি পি
অসমীৰ সম্মান সদায়ে ৰাখিমে অ৷বননো কওঁ মইকি ?
পৃথিৱীখনে যি বোলকে বোলক
অচিন পখীৰে নলওঁ মই লগ
অসমী আয়ে মোক তুলিছে তালিছে
কেনেকৈ হওঁ মুই পৰ
চেনেহক নেওঁচাদি ৷
পদুলিৰ কেতেকীৰ সুৰাসত আমোলমোল
বতাহ খাঁই গাভৰু হ’লোঁ
অসমীৰ বতাহক বিষেৰে নভৰাওঁ
এইষাৰ কথাকে দিলোঁ
উদাৰ চিতিয়া অসমী আইৰে
মৰমৰ শপতে দি । অসমীৰ সন্মান ...
বচনা £ কলিকতা ১৯৮২

ডিফু হ’ল তোমাৰে নাম

অসমৰ দক্ষিণ্‌ মধ্য অঞ্চলত অৱস্থিত ‘কাৰবি আংলং’ এখন স্বায়ত্ব শাসিত পাৰ্বত্য জিলা । জিলাখনৰ
অধিকাংশই পাহাৰীয়া আৰু বনাঞ্চলেৰে ভৰা । এই জিলাখনৰ মুঠ মাটিকালি ১০, ৪৩৪ বৰ্গ কি.মি. আৰু
৪৯২২.০১৯ কি.মি. বনাঞ্চল । ১৯৫১ চনত এই অঞ্চলক সামৰি ‘সংযুক্ত মিকিৰ পাহাৰ আৰু উত্তৰ কাছাৰ
পাহাৰ জিলা’ গঠন কৰা হয় । ১৯৭০ চনত এই জিলাখনক দুভাগত বিভক্ত কৰি মিকিৰ পাহাৰ জিলা আৰু
উত্তৰ কাছীৰ পাহাৰ জিলা গঠন কৰা হয় । ১৯৭৬ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত মিকিৰ পাহাৰ জিলাক ‘কাৰ্বি আংলং
জিলা’ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয় । ইয়াত কাৰ্বি জনজাতীয় লোকৰ উপৰিও অন্যান্য জনজাতীয় আৰু
অজনজাতীয় লোকেও বাস কৰে । ছেমছিঙ সিঙ হ’ল কাৰ্বি আংলঙৰ খনিকৰ । ‘ডিফু’ কাৰ্বি আংলং জিলা,
ডিফু মহকুমা আৰু স্বায়ত্ব শাসিত পৰিষদৰ সদৰ । ‘ডিফু’ এটা সংসদীয় সমষ্টিও । ই এখন পাহাৰীয়া স্বাস্থ্য
নিবাস আৰু পৰ্য্যটকৰ আকৰ্ষণ স্থলী । ১৯৮২ চনত সুসাহিত্যক সীতানাথ ব্ৰহ্ম চৌধুৰীৰ সভাপত্বিত ডিফু
চহৰৰ ‘লাংহিনা নগৰত’ ‘অসম সাহিত্য সভা’ৰ ৪৮ তম অধিবেশন অনুষ্ঠিত হয় । সৈই সভাৰ সাংস্কৃতিক
সন্ধিয়াৰ মহান অনুষ্ঠানত গাবলৈ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে 'ডিফু’ চহৰ আৰু কাৰ্বি আংলং জিলাৰ মহান
এঁতিহ্যৰ গুণানুকীৰ্তন কানি প্ৰশস্তি সূচক এই গীতিটি ৰচি পৰিবেশন কৰে । সংস্কৃত নাটত ৰজা আৰু দেৱতাৰ
প্ৰশস্তি সূচক গীত গাই ফুৰা ‘ভাট’ নামৰ এটি চৰিত্ৰ পোৰা যায় । মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱৰ অঙ্কীয়া নাটত নাট
ভটিমা,দেৱ ভটিমা আৰু ৰাজ ভটিমা নামৰ তিনি প্ৰকাৰ ভটিমা আছে৷ তেৰাৰ শিঘ্য মাধৱদেৱৰ সৃষ্টিত ‘জয়
গুৰু শঙ্কৰ, সৰ্ব গুণাকৰ’ ‘গুৰু ভটিমা’ বুলি আৰু এবিধ ভটিমাৰ সৃষ্টি হ’ল । মহাপুৰুষ দুজনাৰ
পদানুসৰণকাৰী ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ কাপত আন এবিধ ভটিমাৰ জন্ম হ'ল; সৈয়া হ’ল স্থল ভটিমা’ ।
তেওঁ যি ঠাইলৈ গীত গাবলৈ যায় সেই বিশেষ ঠাইখন আৰু সেই অনুষ্ঠানক সম্ৰদ্ধ প্ৰণিপাত জনাই,সৈই
ঠাইখন আৰু সেই ঠাইৰ মানুহৰ গুণাণুকীৰ্তন কৰি গীত গোৱাটো তেওঁৰ ধৰ্ম । আমাৰ আলোচ্য গীতটিও
তেনে এটি গীত ।

কাৰ্বি আংলং জিলাৰ মূল ভাষা হ’ল ‘কাৰ্বি ভাষা’ । ‘কাৰ্বি’মানে "পাহ৷ব' আৰু ‘আংলং’ মানে
‘মানুহ’ অৰ্থাৎ পাহাৰত বাস কৰা মানুহ । ‘কা’শব্দৰ অৰ্থ হ’ল পোহৰ আৰু ‘বি’মানে মানুহ । কাৰ্বি জাতিৰ
আদৰ্শ হ’ল ‘কৰ্মই ধৰ্ম । কাৰ্বি সকলে দেৱতাৰ পূজাত শৰাই আগবঢ়ায় । সৈই প্ৰথাক ‘থেকাৰকিবি’
বোলে। কালক্ৰমত সেই শব্দৰ ‘থৈ’ আৰু ‘কি’ বৰ্ণ লুপ্ত হৈ ‘কাৰ্বি’ হোৱা বুলি এটা মতবাদ আছে। কাৰ্বি
ভাষা অতি সমৃদ্ধিশালী ভাষা । ১৯৬৬ চনৰ ২৭ মাৰ্চত কাৰ্বি সাহিত্য সভা ‘কাৰ্বি লামমেত আমেই’ গঠন
হয়। ১৯৭৩ চনৰ ১৮ মাৰ্চত ডিফু চহৰত ধনীৰাম ৰংপিৰ সভাপতিত্বত প্ৰথম পূৰ্ণাঙ্গ অধিবেশন অনুষ্ঠিত হয়।
এই সভাই ‘কাৰ্বি লামকুৰু" নামেৰে এখন ব্যাকৰণ পৃথি ছপ৷ কৰে । অন্যান্য জনগোষ্ঠীয় সাহিত্যৰ দৰে কাৰ্বি
ভাষাও গল্প, উপন্যাস, কবিতা আদি সৃষ্টি ধৰ্মী সাহিত্যৰ উপৰিও সাধুকথা, লোকগীত, ফকৰা যোজনা, আৰু
অনুবাদ সাহিত্যৰে সমৃদ্ধ । ‘হাইমু’ বংলং তেৰাঙৰ সংগ্ৰহিত এখন গীতি সাহিত্য সংকলন । তেওঁৰ সংগ্ৰহিত
আৰু প্ৰকাশিত আন কেইখন গীতি সাহিত্যৰ সংকলন হ’ল --ৰূকাছেন', আদামাছাৰ, স্বেৰ হংথম, কাৰ্বি
চ’ৰংজে, আৰণ আতেং, ৰংলীণ, ছাৰ আলাম আদি। ‘ৰোমীৰ’ ছামছিং হাঞ্চেৰ দ্বাৰা সংগ্ৰহিত কাব্য পুথি ।
সুপ্ৰসিদ্ধ সাহিত্যিক ৰংববং তেৰাঙে ১৯২৪ চনত প্ৰথম ‘কাৰৰি-ইংৰাজী-অসমীয়া অভিধান’ ‘কাৰ্বি লামতাছাম’
লিখি উলিয়ায় । ১৯৮১ চনত তেওঁৰ ৰচিত ‘ৰংমিলিৰ হাঁহি’ প্ৰকাশ পায়। ১৯৮৯ চনত তেওঁ পদ্নভ্ৰী,
প্রকাশন পৰিষদৰ বঁটা (১১৯৮২) আৰু বিষ্ণুৰাভা বঁটা (১৯৮২) পায় । ২০০৯ চনত তেওঁ অসম সাহিত্য সভাৰ
সভাপতি নিৰ্বাচিত হয় । ইয়াৰোপৰি ডাঃ জয়ন্ত ৰংপি,লংকাম টেৰণ, ছামছিং হাঞ্চে, অৰুণ তেৰণ,জয়সিং
তেৰাং আদিয়ে কাৰ্বি সাহিত্যৰ উপৰিও অসমীয়া সাহিত্যলৈও যথেষ্ট অৰিহনা আগবঢ়াইছে। হিন্দু সকলৰ

পৱিত্ৰঅনুষ্ঠান । তেওঁলোকে জন্মান্তৰ, পুনৰ জন্ম আৰু মৃত্যুৰ পিছতো জীৱন থকাতো বিশ্বাস কৰে। সেয়েহে
এই উৎসৱ পতা হয় । চমাংকান উৎসৱত চমাংকান নাচ নচা হয় । এই উৎসৱতে কাৰ্বি সমাজৰ ডেকা
গাভৰুৱে পৰস্পৰে পৰস্পৰক চিনি পোৱাৰ সুযোগ পায় । ডেকা গাভৰুৰ মাজত গীত মাত নাচ হয়; ঢোলৰ
ছেৱে ছেৱে নাচি নাচি আত্মহাৰা হয় । এই উৎসৱৰ লগত কাৰ্বি সকলৰ ধৰ্মৰ বিশ্বাস জড়িত হৈ আছে।
এনেহেন ভাষা-সাহিত্য-সংস্কৃতি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদেৰে সমৃদ্ধিশালী কাৰ্ত্ৰি আংলঙৰ মঙ্গল কামনা কৰি
শিল্পী ভূপেন হাজৰিকাৰ লগতে লুইত পৰীয়া ৰাইজেও নমস্কাৰ যাচিছে।

ডিফু হ'ল তোমাৰ নাম হওঁক মঙ্গল তোমাৰ
লুইতপৰীয়া ডাই ভনীৰ লোৱাঁ নমস্কাৰ হে !

শুৱলা কাৰ্বি ভাষাত হে’ কাৰবি মানে পাহাৰ
আৰ্লেঁং মানে মানুহ আৰু স্বজাতি আমাৰহে '
‘কা’অৰ্থে পোহৰ আৰু ‘বি’ মানে কৰ্ম
কাৰবি জাতিৰ আদৰ্শ হ’ল কৰ্ম মানে ধৰ্ম হৈ

দেৱতাৰ পূজা-বেদীত হে’শৰাই আগবঢ়ায়
সেহি প্রথাক "থেকাৰ কিবি' বুলি জনা যায় হে !

কালক্ৰমত এহি শব্দৰ হে ‘থে' লুপ্তু হয়
কি’শব্দ লুপ্ত হৈ কাৰ্বি মাথোঁ ৰয় হৈ ।
উনৈছ শ একাবৱন্ন চনত হে নিজেই শাসন কৰা
জিলা পৃথক কৰা এহি সন্তৰ চনৰ পৰা হে!

কথা ঃ ছয়সত্তৰৰ অক্টোবৰৰ চৈধা দিন গৈলা
জিলাৰ নাম কাৰ্বি আংলং ভৈলা ।
এনে দিনত ছেমছন সিঙৰ ভৈলা আৱিভৱি
জাতিৰ খনিকৰ হৈ বিস্তাৰেপ্ৰভাৱ ।
চমাংকান উৎসৱত নাচ চমাংকান হয়
ডৈকা গাভৰুৱে মিলি ধৰিত্ৰী কঁপায় ।

ৰং বং তৈৰাং আৰু ৰংপি কতজনে
আমাক বুকুত সাৱটি সপোন ৰহণ সানে
ভাইটি ছামছিঙৰ হে হাঁইমু কাহিনী
লুইতপৰীয়া সহস্ৰই আজি পালে চিনি হৈ ।
ৰংবঙে সেঁৱৰাই হে কাৰবিৰেদান
ৰংমিলিৰ হাঁহি হৈলা চিৰ জোতিস্মান হৈ
আজি লাংহিনা নগৰ হে ভৈলা জাতিস্কাৰ
গীতিকাৰ ভূপেন্দ্ৰই যাচে নমন্কাৰ হৈ ।

ৰচন| ; ডিক্ণু, ১৯৮২

মনত আছেনে ?

এই গীতটো লতা মঙ্গেশকাৰে গাবৰ কাৰণে ৰচা হৈছিল। নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি, নিজৰ সমাজখনক
বিশ্বৰ সমুখত প্ৰদৰ্শন কৰাই হাজৰিকাদেৱৰ লক্ষ্য আছিল । লতা মঙ্গেশকাৰ হ’ল সমগ্ৰ বিশ্বকে সংযোগ
কৰিব পৰা এটা মাধ্যম। সৈয়ে, অসমীয়া সমাজ জীৱনক প্রতিনিধিত্ব কৰা গীতহে হাজৰিকাদেৱে লতাৰ দ্বাৰা
গোৱাইছিল। আজিৰ দৰে অতীজতে অসমীয়া ডৈকা গাভৰুৱে মিলা মিচা কৰাৰ সুযোগ নাছিল । সমাজৰ
বান্ধোন আছিল কট্‌কটীয়া । সৰুতে একেলগে খেলা ধুলা কৰি, সাঁতুৰি নাদুৰি ডাঙৰ দীঘল হোৱা ডেকা
গাভৰুৰ মাজতো যৌৱনত এখন কটকঁটিয়া সামাজিক বেৰ আছিল যাক অতিক্ৰম কৰাটো সহজ সাধ্য
নাছিল। ডেকা গাভৰুৱে একেলগে মিলামিচা কৰা, হিয়াৰ বিনিময় কৰাৰ সুযোগ পোৱা একমাত্ৰ অনুষ্ঠানটো
আছিল অসমীয়াৰ বাপতি সাহোন স্বৰূপ জাতীয় উৎসৱ ‘বিহু’ । অৱশ্যে এই প্ৰথা উজনি অসমতহে প্রধানকৈ
পৰিলক্ষিত হোৱা দেখা যায় । দৰিকা, দিচাঙে পানী বাঢ়ি অহা কথাই উজনি অসমৰ কথাকেই সূচায় । নামনি
অসমত বিহুক ‘দোমাহী’ হিচাবেহে পালন কৰা হৈছিল । সত্তৰৰ দশকলৈকে নামনি অসমত ডেকা গাভৰুৱে
একেলগে বিহু মৰাৰ নজিৰ নাই । কিন্তু সংস্কৃতিৰ পৰিধি নাই । ই দেশৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি বিশ্বক সামৰি
লয় । শিক্ষাৰ প্ৰসাৰে মানুহৰ মনৰ দিগন্ত সম্প্ৰসাৰিত কৰাত ডেকা গাভৰুৰ মাজৰ সামাজিক বেৰখনো
শিথিল হ’ল । আজি শদিয়াৰ পৰা ধুবুৰীলৈকে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ঠাইতো আনকি পৃথিৱীৰ য’তে য'তে
অসমীয়া মানুহ আছে তাতেই বিহু উৎসৱ উদ্যাপিত হয়; বিহু নাচ নাচে । আনকি অসমৰ বাহিৰৰ শিকাৰুৱেও
বিহু নৃত্যৰ কৰ্মশালাত প্ৰশিক্ষণ লৈছে । গীতটিৰ ‘থুৰিয়াই কটা তামোলখন’ অসমীয়া গাভৰুৰ শৈল্পিক
নৈপুণ্যতাৰ পৰিচায়ক । ৰাগী লগা তামোলখন প্ৰেম পীৰিতি বাহক । বিগত বিহুৰ বতৰতে দুয়ো একে হ'ম
বুলি কথা দিয়া ডেকাজনৰ এই বিহুলৈ দেখাদেখি নোহোৱাত যুৱতীজনী দুশ্চিন্তাত পৰা আৰু তেওঁৰ অবিহনে
জীয়াই থকাৰ হেপাহ নথকা আদি কথাই সৰলা গাভৰুৰ হিয়াত ফুলা প্ৰেমৰ গভীৰতা আৰু মনৰ দৃঢ়তাৰ
ইংগিত দিয়ে।
মনত আছেনে ? দৰিকা দিচাঙে পানী বাঢ়ি গ’লে
ময়ো বৰ এজনী হলোঁ
তোৰে সতে সাঁতুৰি থাকোঁতে
বাইদেউৰ কতনা শপনি খালোঁ ।
মনত আছেনে, বোলোঁ আছেনে মনত ?
ৰাতিৰে ৰাতিটো সপোন দেখিছিলোঁ
মনতে পাতি তোক দৰা
কুকুৰাৰ ডাকতে তোকে যে কলোঁ গৈ
সপোনটো প্ৰথমৰ পৰা --মনত আছেনে, বোলোঁ... ?
থুৰিয়াই থুৰিয়াই তামোল কাটিছিলোঁ
মাজতে ভৰাইছিলোঁ লং
তোলৈ আহিম বুলি কাপোৰ ধুই দিছিলোঁ
মনত লগাইছিলোঁ ৰং --বোলোঁ আছেনে মনত ?
গাওঁখন এৰি তই ক’লৈনো গ’লিগৈ
সমিধান নিদিয়া হ'লি
তোক এই বিহুতে বৰিব নেপালে
কৈছিলোঁ মৰিমে বুলি --মনত আছেনে.. কলিকতা, ৫ ফেৱ্ৰুৱাৰী,১৯৮২

মেঘে গিৰ্‌ গিৰ্‌ কৰে

অসমৰ আৰ্থ-সামাজিক গাঁথনিটো কৃষি ভিত্তিক। পৃথিবীয়ে বিজ্ঞান প্রযুক্তিৰ প্ৰগতিৰ সোপান বগালেও
অসমৰ কৃষি কাৰ্য্য আজিও আওপুৰণি পদ্ধতিৰে চলি আছ জলসিঞ্চন বা জল সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থাও নাঁই । সৈয়েহে
কৃষকসকল বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল । খৰালি হাল বাই বন বাত গুচাই শুকুৱাধলৈ দিয়া মাটিডৰা উপযুক্ত সময়ত
বৰষুণ নেপালে চিৰাল ফাট মেলে; বীজৰ গজালি ওলোৱা আৰু বৰ্দ্ধনত অসুবিধাৰ সৃষ্টি হয়। কপালত হাতদি
উপায়হীন কৃষকে আকাশলৈ চায় -“-এজাক বৰষুণ হোৱা হ’লে !’ কাৰণ মাটিডৰাই একমাত্ৰ ডৰযাৰ স্থল । ধান
নহ’লৈ বছৰটো কি খাই তৰিব ! নিগমে মৰিব । সাৰ কিনিবলৈ, বীজ কিনিবলৈ টকা নাই! মহাজনৰ ওচৰত হাত
পাতে । মহাজনৰ খ৷ণ পৰিশোধ কৰিব নোৱাৰে 1 চলে বলে কৌশলে মহাজনে মাটিডৰা আত্মসাৎ কৰে । পথৰ
ভিখাৰী হয় হোজা কৃষক ! চৰকাৰে কৃষকৰ বাবে অনুদান আগবঢ়োৱা বুলি কাকতে পত্ৰই পোৱা যায় । সেঁই ধন
ক’লৈ যায় কৃষকে উৱাদিহ নৈপায়; চান কঢ়া বিভাগীয় মন্ত্ৰী, এম, এল. এ, বিষয়া, ঠিকাদাৰ,দালালৰ উদৰহে শকত
হয় । সৈয়েহে, এই চৰকাৰী-বেচৰকাৰী শোষণৰ উচ্ছেদ কৰণৰ অৰ্থে এটা 'কৃষক বিপ্লৱৰ প্ৰয়োজন । কাৰণ,
বি্লৱেহে পৰিবৰ্তন আনে । তাৰ বাবে কৃষক সকল সংগঠিত হৈ জাগি উঠিব লাগিব । সাহস আৰু সংযমেৰেপপ্ৰাপ্য
কাঢ়ি আনিব লাগিব । জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষ্ণু ৰাভাইও ইয়াকে চিঞৰি গৈছে । অৱশেষত, বহুঘাম আৰু ৰহু
তেজৰ বিনিময়ত কৃষক সকল সফল হ'ল --কাচিখনত শাণ দিয়া কথাই বিপ্লৱৰ কথা আৰু সফলতাকে বুজায় ।
গীতটিত ‘মেঘে গিৰ্‌ গিৰ্‌ কৰে’ এটি বিপ্লৱৰ পাতনি, ‘বা লাগি আগলতি কলাপাত লৰে’ আশাৰ সঞ্চাৰ হোৱা,
‘এজাক যেন বৰষুণ আহোঁ আহোঁ কৰে’ নিষ্পেষিত কৃষকৰ মুখত পানী অহা আদি প্ৰতীক আৰু চিত্ৰ ধৰ্মীতাৰে
গীতৰ ব্যঞ্জনা সুন্দৰ । দুখীয়া, হোজা কৃষকৰ প্ৰাণৰ কথাৰে গীতটিৰ ডাষা অতি সহজ সৰল। অসমীয়া গ্ৰাম্য
জীৱনক প্রতিনিধিত্ব কৰা গীতটিৰ প্ৰথমশাৰী ‘মেঘে গিৰ্‌ গিৰ্‌ কৰে’ পঞ্জাৱৰ ভাংবা আৰু ‘এজাক যেন বৰষুণ
আহোঁ আহোঁ কৰে’ ভোজপুৰী লোকগীত আৰু অসমীয়া লোকগীতৰ সুৰেৰে সুবাসিত।

মেঘে গিৰ্‌ গিৰ্‌ কৰে
(আহা) হিৰ্‌ হিৰ্‌ মৈঘে কৰে
বা লাগি আগলতি কলাপাত লৰে !
এজাক যেন বৰষুণ
আহোঁ আহোঁ কৰে ।
বহু দিনে চন পৰা,
মোৰ গাঁৱৰ মাটি ডৰা
চহ কৰি সেউজ কৰিম,
আনন্দে নধৰে।
ধান নিদিওঁ, ষাণও নলওঁ
সুদ নিদিওঁ আৰু
মহাজনৰ নিঠুৰ বুধি
সহোঁ কেলেই বাৰু ?
বহুতো যে ঘাম সৰালোঁ
তেজো বুকুৰ বহু দিলোঁ
কাচিখনত শাণ দিলোঁ
সাহস ভৰি পৰে । ডিব্ৰুগড়, ১৯৮২

সদা হাঁহি মুখ

লৱণ যুক্ত খাদ্যহে সোৱাদ হয়। সেয়েহে সকলো সুখাদ্যতে নিমখৰ প্ৰয়োজন। শিল্পী সকলকো এই
বিধ বস্তুৰ লগত ৰিজাব পাৰি । মানুহৰ সুখ-দুখ, বিপদ-সংকট সকলোতে শিল্পীৰ প্ৰয়োজন অনিবাৰ্য্য ।
তেওঁলোক কল্পনা বিলাসী । কল্পনাৰ লগত বাস্তৱৰ সমন্বয় সাধি পাৰ্থিৱ জগতৰ ঘাত-প্রতিঘাত, হাঁহিচকুলোৰ
পৰা সমল লৈ ন ন সৃষ্টি কৰি সৃষ্টিৰ ৰসেৰে জগতত আনন্দৰ ৰস বোৱায় । আকাশ, মাটি, পানী, বায়, জোন
-বৈলি-তৰা সকলো তেওঁলোকৰ চিন্তাৰ পৰিসৰত আৱদ্ধ । কাৰণ,তেওঁলোক শিল্পী -- সাধাৰণ মানুহতকৈ
তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা উৰ্দ্ধত বাবে সকলো কথাতে তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজন সেয়েহে বিজ্ঞাপন কোম্পানী
সমূহেও নিজৰ ব্যৱসায়ৰ লাভালাভলৈ চাই তেওঁলোকৰ সহায় সহযোগিতা বিচাৰে । ‘বানৰ বয়’ নামৰ বিড়ি
কোম্পানী এটিয়ে তেওঁলোকৰ কোম্পানীৰ বিজ্ঞাপনৰ বাবে গীত এটি ৰচিবলৈ আৰু গাবলৈ অনুৰোধ কৰাত
খ্যাতনামা শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচি গায় ।

ধূমপান স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতিকাৰক । ই মানুহৰ মাজত হত্যাকাৰী ৰূপে থিয় দিছে। কেলাৰকে ধৰি
অনেক মাৰাত্মক ৰোগৰ কাৰণ ধূমপানেই । ধপাত সৈৱন বা ধূম পানৰ ফলত প্ৰতি বছৰে কিমান লোকৰ
মৃত্যু হয় তাৰ সঠিক হিচাব দিয়া টান । বিশ্বৰ ভিতৰত ভাৰততে অধিক সংখ্যক লোকৰ ধপাত সেৱনৰ
ফলত মৃত্যু ঘটিছে আৰু ভাৰতৰ ভিতৰত অসমত এই সংখ্যা সবাধিক । এনেদৰে চলিলে ২০২০ চনৰ
ভিতৰত বিশ্বত অকল ধূমপান জনিত কাৰণতে ১০ নিযুত লোকৰ মৃত্যু হব বুলি আশঙ্কা কৰা হৈছে।
এইবোৰলৈ লক্ষ্য ৰাখি কেন্ত্ৰীয় স্বাস্থ্য মন্ত্ৰণালয়ে ‘019881.20069 3110 00121 ]10908০0০0 }'['0002009
([2701}1010101] 01 ৪0৮ ণ০015217]21}{ 8110 11685100131810017 01 [1806 31101 20}}1112106,
['[000.00101], 50}]})]%৮ 110 019501001011), /১০(. 2003 জাৰি কৰিছিল । মহাত্মাগান্ধীয়েও
ধূম পানৰ বিৰোধিতা কৰিছিল । সেয়েহে তেওঁৰ জন্মজয়ন্তীৰ লগত সংগতি ৰাখি ২০০৮ চনৰ ২ অক্‌টোবৰত
সমগ্ৰ দৈশতে ৰাজহুৱা স্থানত ধূম-পান নিবাৰণ আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছে৷ ৰাইজৰ পূৰ্ণ সহযোগিতাতহে
এই আইন কাযকিৰী কৰাত সফল হব।

সদা হাঁহি মুখ

নাই কোনো দুখ

হাতত বানৰ বয় বিড়ি,

আধা শতিকাকে ধৰি
অসম মুখক কৰি
চলি আছে এই বিড়ি
চি. জৈ. পৈটেলৰ বিড়ি,
বানৰবয় বিড়ি
ভাল লাগে এই বিড়ি ।

সুদুৰ গুজৰাটৰ

নিপানী ধপাতৰ
ধুনীয়া সোৱাদেউডৰা
বচা বচা পাত
কেন্দুৰেই পাত
তাৰেই তৈয়াৰ কৰা ।

ৰচনা } কলিকতা, জানুৱাৰী, ১৯৮১

প্ৰথম মৰমে যদি সহাঁৰি নেপায়

প্রেম স্বৰ্গীয় বস্তু । পৃথিৱীৰ প্ৰতিজন মানুহৰ হিয়াত প্ৰথম প্ৰেমৰ শিহৰণৰ অভিজ্ঞতা আছে। জীৱনৰ
শৈষ পয্যয়িলৈকে ইয়াৰ চাপ মচ নাখায়; কলিজাত সজীব হৈ থাকে ।প্ৰেম ইচ্ছাকৃত ভাবে কৰা নাযায়। ই হয়
অজানিতে; কেতিয়া হ’ল , কিয় হ’ল, কেনেকৈ হ’ল তাৰ উত্তৰ হয়তো কাৰো হাতত মজুত নাথাকে । কিন্তু
এপাত তাল অকলে নবজাৰ দৰে এখন হিয়াত ওপজা প্ৰেমানুৰাগৰ দ্বাৰা প্রেম নহয় । দুখন হিয়াৰ পৰষ্পৰ
আকৰ্ষণ আৰু মিলনেই হ’ল প্ৰেম। অন্যথায় ভালপোৱা মৰহি যায় । মানুহৰ জীৱনৰ চাৰিটা স্তৰ হ’ল --
শৈশৱ, কৈশোৰ, যৌৱন আৰু বৃদ্ধ কাল । শৈশৱ, কৈশোৰ পাৰ হ’লৈই আহে যৌৱন । যৌৱন কাল হ’ল
জীৱনৰ সোণালী কাল । যৌৱন কাল হ’ল প্ৰেমৰ বতৰ; প্ৰতিশ্ৰণতিৰ বতৰ, ৰঙীণ সপোন দেখাৰ বতৰ,
জীৱনটো প্ৰেমৰ ৰঙে ৰসে চপ্‌চপীয়া হোৱাৰ বতৰ । যৌৱন হ’ল হিয়া দিয়া নিয়াৰ বতৰ; সীমাৰ পৰিধি ভাঙি
সাহসৈৰে আগুৱাই যোৱাৰ বতৰ । কিন্তু প্রেম মানে কামনা নহয় ।ই হ’ল (কাৰোবাক) হিয়াৰ বেদীত বহুৱাইলৈ
কৰা গভীৰ সাধনা । এই স৷ধনাৰ শুভাৰম্ভ হয় প্ৰথম চাৰি চক্ষুৰ মিলনত; কৈশোৰ আৰু যৌৱনৰ সঙ্গম স্থলত
বা প্রাক্‌ যৌৱনত । প্ৰেমৰ এনাজৰীয়ে দুখন হিয়াক এক কৰে । কাৰণ প্ৰেমে সদায় মিলন বিচাৰে। অবুজ
হিয়াই সদায়ে কামনা কৰেদুয়ো দুয়োকে চিৰকাল কাষতে পোৱাৰ । হৃদয়ে বিচৰাজনীক (বা জনক) কাষতে
পালেহে আজীৱন সুখী হোৱা যায় । অন্যথায় জীৱনটো হয়গৈ বাহতল । সাধাৰণতে, প্ৰথম প্রেম অপৈণত
বয়সতে হয় যাৰ ভাল বেয়া বিচাৰ বিবেচনা কৰাৰ শক্তি সামৰ্থ নাথাকে । সেয়েহে প্ৰথম প্রৈম খুব কমেইহে
সফল হোৱা দেখা যায় । এই গীতটি ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে সৰু ভায়েক সুগায়ক সমৰ হাজৰিকাৰ বাবে
লিখি সুৰ দিছিল।

প্ৰথম মৰমে যদি সহাঁৰি নেপায়
ভালপোৱা কিয় জানো মৰহি যায় ?
এখন হিয়া আৰু এখন হিয়াই
মিলিলেহে মৰমে পূৰ্ণতা পায়।
যৌবনপ্ৰভাতী মৈেলাতে

তোমাক দেখিছিলোঁ হঠাতে

প্ৰথম চাৱনিতে কি যেহ'ল
তুূমিজানো গমকে পোৱা নাই ?

শৈশৱ গৈ কৈশোৰ আহিল
কৈশোৰ গৈ যৌৱন আহিল
যৌবনে আমনি নকৰা হ’লৈ
নাচালোঁহেতেন তোমাৰফালে ।
"হ্‌ নহয় নহয় মাথোঁ কামনা
তুমি মোৰ জীৱনৰ সাধনা
আজীৱনতুমি মই সুখী হ'ম
তুমিজানো গমকে পোৱা নাই

ৰচনা &>৯৮৩

শুনা শুনা হৈ পাতি কাণ

গ্‌ছবন আৰু মানুহৰ (জীৱৰ) অবিচ্ছেদ্য সম্পৰ্ক । দুয়ো দুয়োৰে পৰিপূৰক ।জীয়াঁই থকাৰ উপাদানবোৰ

আমি গছ-বনৰ পৰাই আহৰণ কৰোঁ । অতীজতে খ্মষি মুনি সবে যুগ যুগ ধৰি গভীৰ অৰণ্যত তপস্যা কৰি
মহাজ্ঞান লভি বিশ্বক জ্ঞানৰ জ্যোতিৰে আলোকিত কৰিলে । জগতপতি শ্ৰীকৃষ্ণই বনে বনে বনফল খাই গৰু
চৰাইছিল আৰু বনমালা পিন্ধিছিল । মমূনাৰ পাৰৰ কদম বৃক্ষ ডালি আছিল তেওঁ লীলা খেলাৰ অন্যতম
সতীৰ্থ । মহাৰাজ অশোকে আলিবাটৰ দুয়ো কাষে বৃক্ষ ৰোপণ কৰিছিল প্ৰজাৰ হিতৰ বাবে৷ গছে এৰি দিয়া
অস্লজান (অকৃ্‌চিজেন) শ্বসন কৰি আমি জীয়াই আছোঁ । আনহাতৈ৷ আমি নিশ্বাসত এৰি দিয়া কাৰ্বন-ডাই-
অক্‌চাইড গছে শুহি লৈ বায়ুমণ্ডল পৰিশুদ্ধ কৰি মানুহৰ মহান উপকাৰ সাধিছে । সূৰ্য্যৰ ৰশ্মি আৰু বতাহৰ
পৰা পাতত থকা ক্লোৰোফিলৰ সহায়ত গছে নিজৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰে আৰু পাতেৰেশ্বাসপ্রশ্বাস লয়। মানুহ
আৰু সকলো ঘাঁহ খোৱা প্ৰাণীয়েই গছ বনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল । গছ বন আৰু উদ্ভিদৰ পৰাই আমি শ্বেতসাৰ
(কাৰ্বহাইড্ৰেট), ভিটামিন, প্রোটিন,মিনাৰেল, আইৰন, ফেটচ্‌ আৰু পানী পাওঁ যিহৰ দ্বাৰাই আমি জীৱন ধাৰণ
কৰোঁ । তাৰোপৰি আমাৰ জীৱন ত্ৰাণকাৰী ওষধবোৰ উক্তিদৰ পৰাই তৈয়াৰ হয়। নিম, তুলসী আদি গছে বায়ু
প্ৰদুষণ, শব্দ প্ৰদুষণ ৰোধ কৰে । আমাৰ আপুৰগীয়া শাস্ত্ৰসমূহ সাঁচিপাতত (সাঁচিগছৰ বাকলি) লিখা হৈছিল।
বাহগছৰ পৰা কাগজ তৈয়াৰ কৰা হয় । গছ বনৰ শিপাই মাটিক খামুচি ধৰি ভূমিস্থলনৰ পৰা ৰক্ষা কৰে । গছ
বন অবিহনে জলবায়ু পৰিবৰ্তন হ’ব, বতাহৰ চাপ বাঢ়িব, নৈ বাম হ'ব, মাটি অন্ন্ৰৰ হ'ব আৰু সূৰ্য্যৰ
ভায়োলেট ৰশ্মিৰ দ্বাৰা ছালৰ ৰোগকে ধৰি নানা ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মানুহ মৃত্যু মুখত পৰিব। জধে মধে
বনাঞ্চল ধ্বংস কৰাৰ ফলত পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা ঠাই চেৰাপুঞ্জি৷ আৰু মৌচিনৰামে পূৰ্বৰ
ৰেকৰ্ড ভঙ্গ কৰিছে আৰু শীতাৰ্ত মেঘালয়ৰো জলবায়ু পৰিবৰ্তন হৈছে । আনকি, উত্তব পূবঞ্চিলৰ বনাঞ্চল
ধ্বংসৰ কুপ্ৰভাৱ পৃথিৱীৰ অন্যান্য ঠাইৰ জলবায়ুতো পৰিছে। যি সময়ত পৃথিৱীৰ অন্যান্য দেশে মৰ্ুডূমিকো
সৈউজীয়া কৰাৰ আচনি হাতত লৈছে তেনে সময়তে দুদ্ধৃতিকাৰীৰ দ্বাৰা অসমৰ সেউজীয়া বনাঞ্চলৰ ধ্বংস
যজ্ঞ চলিছে। উল্লেখযোগ্য যে, ১৯৮৩ চনত অসমৰ বন বিভাগে সেউজ সংগ্ৰামক পূৰ্ণ ৰূপ দিয়াৰ অৰ্থে
‘সেউজীয়া বনৰ সুৰীয়া কাহিনী’ নামেৰে এটি সুৰৰ অভিযান কৰে । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ সংগীত পৰিচালনাত
এখন লংপ্লেয়িং ৰেকৰ্ড, এখন কেছেট আৰু এখন পুস্তিকা প্রকাশ কৰে। এঁই কাযসি্চীৰ বাবে গীত লিখে
যুটিয়া ভাবে ড০ নিৰ্মল প্ৰভা বৰদলৈ আৰু এই গীতিকাৰে নিজে । এই গীতচি তাৰেই অন্তৰ্গত ।

শুনা শুনা হে’ শুনা পাতি কাণ

বিজ্ঞান সম্মত বনভূমিৰ অৱদান ।

দূৰৈৰ বনভূমিত সৌ, সূৰুয ভৈলা দৃষ্ট

সূৰুযৰ জ্যোতিৰে বন ভৈলা পৰিপুষ্ট ।

বন এক কাৰখানা জ্যোতি প্ৰপাতৰ

অম্ৰজান বাষ্প সৃষ্টি কৰে নিৰন্তৰ ।

প্ৰকৃতিৰ পৰা বনে অ’ কৰে আহৰণ

বৈজ্ঞানিক উপাদান কৰি মহ্থন ।

তৈনে ভাৱে তৰু তৃণে ভ্রজে শ্বেতসাৰ

সেহি খাদ্যত পায় জীৱে জীৱনৰ আহাৰ ।

বনভূমি সেৱাৰ থলী হে মানৱ কল্যাণৰ

বন সংৰক্ষণ হওক চিন্তা সমাজৰ । ৰচনা £ ১৯৮৩

আহাৰ, শাওঁণ মাহত প্ৰকৃতিয়ে উচুপে । গোমা আকাশ আৰু চিপ্‌চিপিয়া বৰষুণে পৃথিৱীখন সেমেকাই
তোলাৰ দৰে মনও সৈেমেকে, উদাস উদাস লাগে যেতিয়া দুখৰ স্মৃতিবোৰ উৰি আহি মনত জুমুৰিদি ধৰে ।
জীৱনটো যেন কেৱল দুখ আৰু দুখ; সুখৰ ৰেঙনি নাই । জীৱনত ৰং-ধেমালি, হাঁহিতকৈ বেদনা, যাতনাৰ
সমাহাৰ হে অধিক । জীৱন মানে ৰং ৰহঁইছ, হাঁহি বা আনন্দ নহয় । জীৱন মানে চং নহয়; হাঁহি মাতি,বহুৱালি
কৰি আনক আমোদ দিয়াৰ লগতে নিজেও আমোদ লোৱা হয় । জীৱনৰ অন্য নাম সংগ্ৰাম । প্ৰতিটো ক্ষণ
যেন একোখন ভয়াল ৰণ । আকৌ জীৱনৰ পথটো কাঁইটিয়া । সৈয়ে এই সংগ্ৰামত যুঁজিবলৈ, যুঁজি জিকিবলৈ
বাটৰ কাঁইট কাটি কাটি চাফা কৰি সুন্দৰ বাট উলিয়াব লাগিব। অভিজ্ঞতা অবিহনে কোনো কামতে সফলতা
লাভ কৰিব নোৱাৰি । সৈয়েহে ঠেকি ঠেকি শিকি শিকি অভিজ্ঞতা অৰ্জন কৰিব লাগিব । দুখৰ বিষৰ বাতি
পান কৰিব লাগিব, হজম কৰিব লাগিব । মানুহে ফুলহে বিচাৰে, কিন্তু বোটলে প্ৰচণ্ড ভূল যি হিচাপতে হয়
ঘাটি। মানুহে সদায় ভাললৈহে হাত মেলে । গোলাপ ফুললৈ বুলি হাত মেলোতে কাইটে আচোঁৰে ৷ ৰক্ত
ক্ষৰণ হয় আৰু বিষ উপলব্ধি হয় । এয়া স্বাভাৱিক কথা । কাৰণ অভিজ্ঞতা অবিহনে মানুহে ভাল বৈয়া বিচাৰ
কৰিব নোৱাৰে । ঠেকি ঠেকি, শিকি শিকি হে বুজে কোনটো ফুল কোনটো ভূল । মন উদাস উদাস হ’লে,
দুখেৰে আচ্চন্ন হ’লে বেৰৰ সুৰুঙাৰে মজিয়ালৈ সোমাই অহা সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ দৰে দুখৰ স্মৃতিবোৰ উৰি আহি মন
বাউল কৰে। সেই দুখবোৰ মালা গাথি চকুলো টুকি নিশা কটোৱা হয় । গীতটিত প্রকাশ পাইছে গীতিকাৰৰ
গভীৰ জীৱন দৰ্শন । গীতটিত গীতিকাৰৰ জীৱনৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতা আৰু জানি বা অজানিতে হৈ যোৱা ভূলৰ
পৰিণাম আৰু তাৰ বাবে হোৱা অনুশোচনা আদি সুন্দৰ ৰূপে প্ৰকাশ পাইছে।

এই ভিজা ভিজা ৰাতি
এই জীৱন জোখা ৰাতি
নিজ হাতে জুখিম বুলি
ললোঁ দুখৰ মালা গাঁথি ।

জীৱন মানে ৰং নহয়
জীৱন মানে চং নহয়

বুটলিলোঁ প্ৰচণ্ড ভূল
যি,হিচাপতে হ’ল ঘাটি !

ৰচনা $ ১৯৮৪ চন

কুঁৱলী, কি ৰগৰ কৰিলি

সময় পখিলী উৰি যায় দুপাখি মেলি । সময়ে সলায় সমাজৰ সাজ্ত । পয়ীলগা বৰ্তমানলৈ আঙুলিয়াই
সোণালী অতীতে উপলুঙা কৰে ! এই বৰ্তমান য’ত সপোন হৈ যায় ধূৱলি কুঁৱলী । অন্ধৰিশ্বাস, কুসংস্কাৰৰ
অক্্‌টোপাসী হাতোৰাৰ কবলত বন্দী আমি---চকু থাকিও নেদেখা, জানিও নেজানা যেন একোটি অশৰীৰী
আত্মা । সৰ্বসত্তা যেন গলি গলি নিঃশেষ হৈ গৈছে -- অথচ একোকে কৰিব পৰা নাই । কিন্তু, সমাজৰ
ৰূপান্তৰ অনিবাৰ্য্য । কাৰণ ৰূপাস্তৰ অবিহনে বিঘ্নিত হয় প্ৰগতি --শান্তি । আজিৰপৃথিবী দোপত দোপে
প্ৰগতিৰ জখলাত ধাবমান । প্ৰতিদিনে বিজ্ঞান জগতত নতুন নতুন চমকপ্রদ আৱিস্কাৰ হৈছে ৷ অথচ আমাৰ
সমাজখন আজিও পিছ পৰি আছে । সমাজৰ ৰূপান্তৰ হ'বই লাগিব -- সময়ে কয় । তেতিয়াহে বিষিঙিব
নিচলা, মুমূৰ্যু জনৰ ওঁঠত হাঁহি ।
ড০ ভূপেন হাজৰিকা এজন আধুনিক গীতিকৰি । আধুনিক কবিতাৰ সকলো লক্ষণ তেওঁৰ কবিতাত
(গীতত )স্পষ্ট । গীতটিত 'কুঁৱলী’ক ৰূপান্তৰৰ প্ৰতীক হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰ৷ হৈছে।

কুঁৱলী
কুঁৱলী
কি ৰগৰ কৰিলি ?
অতীতৰ কাৰোবাৰ
নৃপুৰ শুনিলি ।
পাহৰণি কুঁৱলী
নিৰৱ সিপাৰে
পৰি আছোঁ
একাধিক শতাব্দী ধৰি
পৰি আছোঁ ।
ধুঁৱলী কুঁৱলী
কি সপোন ভাঙিলি
অতীতৰ কাংাবাৰ
নৃপুৰ শুনিলি ।
অন্ধ যুগৰ মকৰাৰ পুৰণি জালৰ
বন্দিনী মই
অদেখা অজানা অশৰীৰী
পৰি আছোঁ
উচুপিছোঁ
পৰি আছোঁ ।
বৰ্তমান তই তৃষ্ণাৰ্ড
অতীতক হঠাতে
কিয় তই জগালি ৷

কলিকতা, ১৯৮৪ চন

কোন এই ললনা

সময় কালৈকো ৰৈ নেথাকে । ‘আজি’ শব্দটো অহা কালি অতীত হৈ যায় । অতীতৰ ভালখিনিয়ে
সদায়ে আমাক অনুপ্ৰেৰণা দিয়ে । সময়ৰ গতিৰ লগৈ লগে সমাজেও বৰণ সলায় । গতানুগতিকতাই প্ৰগতি
স্তব্ধ কৰে । সেয়েহে সমাজৰ ৰূপান্তৰ অনিবাৰ্য । কাৰণ সোণালী অতীতে ৰিঙিয়াই মাতে আৰু সমাজৰ
ৰূপান্তৰৰ জৰিয়তে প্ৰগতিৰ চিৰিয়েদি আৰোহণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰেৰণা বৰষে ।

আধুনিক কবিতাৰ দুৰ্বেধ্যিতা সম্পৰ্কে সৰ্বজন বিদিত ।ড০ ভূপেন হাজৰিকা এজন আধুনিক গীতিকবি ।
গীতটিত ‘ললনা’ শব্দটো ৰূপান্তৰৰ প্ৰতীক হিচাবে ব্যৱহৃত হৈছে।

কোন এই ললনা

মাথোঁ কৰে ছলনা

ধৰা দেখোঁ দিয়া নাই
দিয়া নাই
দিয়ানাই।

কলিকতা ; ১৯৮৪ চন ।

জুয়ে পোৰা তিৰাশীৰ নিৰ্বাচনীৰ বতৰ

প্ৰবল জনমতকো নেওচি, অসমৰ ইতিহাসত কালিমা সানি অসংশোধিত ডোটাৰ তালিকাৰে অনুষ্ঠিত
হ’ল ‘জুয়ে পোৰা তিৰাশী "ৰ নিবচিন । প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ ভাৱে মুক্ত হত্যা আৰু গুপ্ত হত্যা চলিল; দেশ
গঢ়াৰ পণ লোৱা অলেখ তেজাল ডৈকাৰ জীৱন বস্তি অকালতে নুমাই গ’ল। কাৰণ, আজিৰ বিদেশী ভোট
লাভৰ স্বাৰ্থত ৰাজনীতিৰ শান্তিজলেৰে পৰিশুদ্ধ হৈ কাইলৈ স্বদেশী হ'ব। তেওঁলোকৰ বংশ বৃদ্ধি হ'ব ।
স্বদেশী আৰু ন-স্বদেশী মিলি হোৱা জনবিস্ফোৰণন ফলত খাদ্য, ৰাসস্থান,কৰ্মসংস্থানৰ সংকট হ'ব । হয়তো
এদিন সিঁহতেই শাসনৰ গাদীত বহি পূৰ্বৰ স্বদেশীক বহিস্কাৰ কৰাৰ আইন বলবৎ কৰিব নতুবা বৃহত্তম বাংলা
গঢ়াৰ সপোন দেখা সকলৰ একাণপতীয়া প্ৰচেষ্টাত অসম ৰাড্য বাংলাদেশৰ সৈতে চামিল হব । হয়তো
‘অসম’নামৰ শব্দটো এদিন ইতিহাসৰ পাত খুচৰি বিচাৰি উলিয়াব লাগিব । সেয়েহে তৰুণ শক্তিৰ নেতৃত্বত
১৯৭৯ চনতে আৰম্ভ হোৱা ‘বিদেশী বহিদ্কাৰ’ আন্দোলনে ১৯৮৩ ত উদ্‌গিৰীত আগ্নেয়গিৰিৰ ৰূপ ধাৰণ
কৰিলে ।ব্ৰহ্মপুত্ৰ বহ্নিমান হ’ল । ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনৈতিক দল সমূহৰ বাহিৰে ছ্বাত্ৰনেতা আৰু গণসংগ্ৰাম পৰিষদৰ
নৈতৃত্বত জাতি-ধৰ্ম-সম্প্ৰদায় নিৰ্বিশেষে অসমবাসী ৰাইজ ৰান্জপথলৈ ওলাই আহিল । বিপৰীতে, শাসক
বাহিনীও ক্ষান্ত নৈথাকি দমন নীতি প্রয়োগ কৰাত পুলিচ-সেনা আন্দোলনকাৰী সকলৰ ওপৰত জপিয়াই
পৰিল । নিৰ্বিচাৰে হত্যা কৰা হ’ল অগণন জনক । শ্বহীদৰ তেজেৰে অসমৰ মাটি ৰাঙলী হ'ল । পঙ্গু হ’ল
অলেখ । এই সুযোগতে অন্যান্য অনেক দুস্কৃতিকাৰীয়েও নিজ অভিপ্ৰায় চৰিতাৰ্থ কৰিলে। কত ভগ্নী, মাতৃ
ধৰ্ষিতা হ’ল । কতজ্ন নিখোজ হ’ল ৷ তেনে নিখোজ হোৱা ডেকা এজনৰ পৰিয়ালত তাৰ অবিহনে মি শূন্যতা
আৰু শোকাকুল পৰিস্থিতিৰ উদ্ভৱ হ’ল সেই নিকৰুণ কাহিনীৰ চিত্ৰ এখন এজন ককায়েকৰ মনৰ কথাৰে ড০
ভুপেন হাজৰিকাদেৱে শব্দৰে, সুৰেৰে এনে মৰ্মস্পশী ভাবে সজাইছে যে যি কোনো অনুভূতি সম্পন্ন লোকৰে
বুকু ভাঙে ।

নিজৰ ভেটিতেই বিদেশী হ'ব নোখোজা, জীৱনটো! দি হ'লেও মাটিখিনি ৰক্ষা কৰাৰ পণলৈ ওলোৱা,
সকলো ক্ষেত্ৰতে আগৰণুৱা, তেজস্বী কলেজীয়া ল'ৰাটো ওলাই গৈছিল হেজাৰজনৰ আগত । কিন্তু সি আৰু
দুনাই উভতি নাহিল । কোনোৱে নাজানিলে তাৰকি হ'ল, সম্তেদো দিব নোৱাৰিলে কেৱে --সিক'লৈ গ’ল!
সি নোহোৱাত ওচৰ-চুবুৰীয়া, গাওঁবাসীৰ মনতো শোকৰ জুই জ্বলিছে ' কাৰণ,তাৰ মনত আপোন পৰ নাছিল;
যি কোনো লোকৰে বিপদ আপদত সহায় কৰিবলৈ জপিয়াই পৰিছিল সি । বলে বিক্ৰমে, দেখনে শুৱনে তাৰ
সমান দ্বিতীয়জন নাই ! তাৰ পঢ়া কোঠালিটো নিতাল হৈ পৰি আছে মৰ্ণিনালিৰ দৰে। ভনীয়েকে নিতৌ পঢ়া
টেবুলত লেম্প জ্বলাই থয় ককায়েক আহিব, পঢ়িব বুলি । পুত্ৰ শোকত মাতৃয়ে অন্নজাল-শয়ন ত্যাগ কৰিলে,
লগৰ বন্ধু বান্ধবীয়ে, ছাত্ৰসকলে বাছত জুমি জুমি চায় জানোচা সি আহিছেই । হাতত লেম্পটো লৈ বুঢ়া
পিতাকে ষ্টেচনত ৰেলগাড়ী অহালৈ ৰৈ থাকে কিজানি এইখন ৰেলত সি আহিছেই 1’ ৷ নাই । তাৰ দেখা দেখি
নাঁই । অচিন যাঞত্জীৰে ঠাহ খাই আছে প্েটফৰ্ম অথচ ঘৰৰ ল'ৰাটো নাই !--গ’ল ক'লৈ সি ? কি হ'ল তাৰ?
কোনে দিব তাৰ সঠিক সংবাদ ?জানেনে কোনোবাই তাৰ খবৰ ??

গীতটিত ‘অচিন যাত্ৰী ঠাহ খাই থকা’ কথাই অসমত বিদেশীয়ে গিজগিজাই থকাকে বুজাইছে। শেষত
হাজৰিকাদেৱে এই বুলি হুঙ্কাৰ দিয়ে যে-- সংবিধানৰ বাধ্য বাধকতাৰ পৰিবেশত অসমত হেজাৰজনৰ তেজৰ
নদী বৈ গ’ল । তিৰাশীৰ এই হত্যা যেন পুনৰ নহয় । আৰু যদি হয় তেনেহলে ভাৰত মূলুকতেই মহা প্ৰলয়
হ'ব। আৰু বিভে্দকায়ী সকলকো স্বলোৱা হ'ব আৰু দিয়া হ’ব কবৰ । -- গীতটি অসম আন্দোলনৰ বকড্তাক্ত
পৰিবেশ আৰু সহশ্ৰজনক হেৰোৱাৰ এখন হৃদয় বিদাৰক চিত্ৰ, ড০ হাজৰিকাদেৱৰ গভীৰ অনুভূতি আৰু
স্বদেশ-স্বজাতি প্ৰেমৰ স্বাক্ষৰ ।

কথাঃ বিংশ শতাব্দীৰ অসমৰ ১৯৮৩ চনটো অতীৰ ভয়াবহ বুলি ইতিহাসত চিহ্নিত হৈ ৰ'ব।ই

যেন পুনৰ নহয় । সেই জুয়ে পোৰা তিৰাশীৰ দিনবোৰ যেন আকৌ উভতি নাহে ।
জয়ে পোৰা তিৰাশীৰ নিৰ্বাচনী বছৰ
মোৰ ভাইটি নোহোৱা হ’ল নেপালোঁ খবৰ ---
তঁই জাননে খবৰ --তই জাননে খবৰ ?
জিলাৰ দহো গাঁৱত তোৰ সমকক্ষ নাই
তোক হৈৰুৱাই আমাৰ গঞাই ক্ৰোধতে বিনায়
মৰিশালি হ’ল পাঠ্য পুথি থোৱা ঘৰ
আহিম বুলি নাহিল দেখোঁ জাননে খবৰ
আৰু জান যদি কোনোবাই তাক দিৰিনে খবৰ
তাক দিবিনে খবৰ ?--তাক দিবিনে খবৰ ?%?
জানো তাৰ পণ আছিল দেশখন গঢ়িব
অহা দিনৰ সুন্দৰ জীৱন অসমৰাসীক দিব
চিঞৰে সি নিজৰ মাটিত হ’ব কিয পৰ ৷!
মোৰ ভাইটি নোহোৱা হ’ল জাননে খবৰ ---
তাৰ জাননে খবৰ ? তাৰ জাননে খবৰ ??
এদিন দেখোন চৌপাশে দৈত্য দানৰ আহি
লুইত পাৰত গুলীযালে বহুতো গ'ল ভাহি
লগত আছিল ৰংপি পেগু, গগৈ, বসুমাতাৰি,
হৰবন্স আছিল শিষ্য শুৰু টেগবাহাদুৰৰ
সবাকে দানৱে নিলে জাননে খবৰ --
তই জাননে খবৰ ?তই জাননে খবৰ ??
তই জাননে খবৰ ???
আইষযে দেখোন ভাতৰ পাতৰ কাষলৈ ’নেযায়
ছাত্ৰহঁতে দিনে নিশাই বাছত জুমি চায়
ভনীয়ে নিতে ভাইটিৰ ঘৰত বস্তি জ্বলায়
বুঢ়া পিতাই ইস্টেচনত ৰেলগাড়ীবোৰ চায়
অচিন যাত্ৰী ঠাঁহ খাই থাকে ভাইটিটোহে নাই
দেশখনে বিচৰা মোৰ ভাইটিটোহে নাই
ঠিকনা তাৰ নোহোৱা হ’ল শুদা হ'ল ঘৰ

মোৰ ভাইটি নোহোৱা হ’ল জাননে খবৰ ?তাৰ জাননে খবৰ - ??
সংবিধানৰ বাধ্য বাধকৃতাৰ পৰিবেশত
হেজাৰ জনৰ ৰক্তনদী ব'লৈ অসমত
তিৰাশীৰ হত্যা যেন পুনৰ নহয়
যদি হয় ভাৰততো, হব যে প্ৰলয়
বিভেদকামীক দিব চিতা আৰু যে কবৰ
অ’ভাইটিক দেখ যদি দিবিনে খবৰ --তাক দিৰিনে খবৰ ?
ৰ মুম্বাই, ১৯৮৪, ২০ ডিচেম্বৰ

তোমাৰ দেখোঁ নাম পত্ৰলৈখা

সসময়,দুঃসময় বা জীৱনৰ বিপয্যয কোনোটোতে শিল্পী থমকি নৰয় । জাতীয় চেতনাৰে উদ্বুদ্ধ গণ
শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৬ লৈকে অসম আন্দোলনৰ এই কালছোৱাত
আন্দোলন বিষয়ক আৰু শ্বহীদক সন্মান জনাই বহু গীত লিখিছে, গাই ফুৰিছে আৰু ৰেকৰ্ডিং কৰিছে, চিনেমাত
সংগীত পৰিচালন৷ কৰিছে । প্ৰাণৰ তাগিদাত মনে ।বচৰ| ধৰণে সকলো কৰিছে। তথাপি যেন তেওঁৰ মন
ৰিঙা ৰিঙা, শান্তি নাই। নিজান পৰত, মন গহন লুকাই থকা কাৰোবাৰ মুখৰ ছবিয়ে আমনি কৰে। কাৰণ,
জীৱন এখন প্ৰেমৰ নৈ, হাঁহি-কান্দি,ঘাতপ্রতিঘাত, সংঘাতৰ মাজেৰে যায় মাথোঁ বৈ । ড০ হাজৰিকা এজন
দুৰন্ত প্ৰেমিক। তেওঁ নিজৰ ব্যক্তিগত জীৱন ভীণ্বন দৰ্শন আৰু প্ৰেমকলৈ অনেক গীত ৰচিছে । ইয়াৰোপৰি
তেওঁৰ অনুলিখিত আত্মজীৱনী ‘মই এটি যাযানৰ' নামৰ গ্ৰন্থত তৈওঁ জীৱন আৰু প্ৰেম সম্বন্ধে শ্ৰোতা জনতাৰ
সংশয় দূৰীকৰণাৰ্থে অকপটে বিতংকৈ লিখিন্ড ৷ আমাৰ আলোচ্য গীতটোও কাৰোবাৰ স্মৃতিয়ে তেওঁৰ হৃদয়
বীণৰ তাৰ কিডালিত ৰিণিজিনি বাংকাৰ তোল। 2 ৷সঁই বাংববৰমষ সাৰ্বজনীন অনুভূতিক মুগমীয়া কৰণৰ অৰ্থে
আৰু তাৰ ৰসৰ ভাগ শ্ৰোতাকো উপহাৰ দি।খ আৰ্থে তেওঁ এই গীতটো ৰচে ।

সাগৰৰ টো সাগৰতে মাৰ যোৱাৰ দ ৰ অমাৰ জীৱনৰ কিছুমান গুপুত কথা আনৰ আগত প্ৰকাশ
কৰা নাযায । প্ৰকাশ পালেও সঁহাৰি পোবাৰ বিপৰিতে বিৰূপ প্ৰতিক্ৰিয়াহে হয় আৰু সমালোচনা, কৰ্ব্বনাৰ
সন্মুখীন হ’ব লগীয়া হয় । ফলত গোপন মনৰ বেথ৷, গুপুত কথ| ওপুতে মৰহি যায় । সেই ভাৱৰাশি প্রকাশ
কৰিব পাৰে কেৱল সৃষ্টিশীল লোকে --গীতেবে ১/ৰৰে, ছবিৰে, কবিতাৰে, সুন্দৰ লিখনিৰে । জীৱন বহাগৰ
প্ৰথম পুৱাতেই হাজৰিকাদেৱে অতি সুন্দৰা গ৷ভৰ- এঞনীৰ প্ৰেমত পৰিছিল । সেই কথাৰ আভাস তেওঁৰ
“মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায়’,"আক’শী গঙ্গা বিচৰা নাই, শৈশৱতে ধেমালিতে’ আদি গীতৰ পৰাই পোৱা
যায় । ওৰেটো জীৱন সেই প্ৰেমৰ পাত্াংৰু মৈতে কঁটাল বুলি তেওঁ স্থিৰ কৰিছিল । কিন্তু জাত পাতৰ কাল
ধুমুহাই এদিন তেওঁৰ সপোনৰ সেই কানে "+ <'লিঘৰ ৰুৱাদি উৰুৱাই লৈ গ’ল । সংযয়ী হাজৰিকাদেৱে
জীৱনৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ নলৈ পুনৰ ৈয় > মৰে জীৱন বাটেৰে খোজ কাঢ়ি আগুৱাবলৈ ধৰিলে ।
সুদৰ্শন চৈহেৰাৰ শিল্পীজনৰ কাযলৈ অঞ্জতু পা*‘” উৰি আহিল আৰু দুনাই উৰি গুচি গ’ল । অৱশেষত,
এজনীয়ে লতাহৈ তেওঁৰ জীৱন তৰুত মেৰিযাই ধপিলে । দুযোৰে সমানৃপাতিক চপচপীয়া প্ৰেমৰ ৰসত ৰুৰি
দুযো এক হ’ল । শয়নে সপোনে, সুখে দুখে একলগে জীৱন কটাবলৈ ল’লে । বিধিৰ বিধান অখণ্ডনীয় ।
এদিন কাল ধুমুহাই তেওঁকো আজুৰি আঁতৰাই নিলে । দুয়োৰে মাজত বিচ্ছেদ হ’ল । পত্নী বিচ্ছেদ অসহনীয়।
কাৰণ পত্নীৰ মান বন্ধু নাই । সেযে, মালে সময়ে দুয়োৱে লগ হৈছিল সুদূৰ আমেৰিকাত আৰু বন্ধু ভাবে দুয়ো
দুয়োৰে মনৰ ভাৱ বিনিময় কৰি অন্তৰ শীতলাইছিল ' এনেদৰে সাক্ষাত হোৱাৰ তেওঁৰ এটা দায়িত্বও আছে,
যিহেতু তেওঁৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ 'তেজ’ও মাকৰ লগতেই থাকে | ইতিমধ্যে তেওঁ অতি ব্যস্ত হৈ পৰিল সংগীত,
চিনেমা আদি সৃষ্টিশীল কামত; পত্ী-পুত্ৰৰ খবৰ লবলৈকে আহৰি নোহোৱা হ’ল । কিন্তু নিৰিবিলি পৰত অকণ
মান আহৰি পালেই মনে আমনি কৰে, পট্নী-পুত্ৰলৈ মনত পৰে ' তেতিয়াই চিঠি পত্ৰও এখন নিলিখাৰ
অভিযোগ তুলি পত্নীলৈ অভিমানৰ সুৰত এই গীতটি ৰাচ । কিন্তু পিছ মুহূৰ্ততে আকৌ অভিমান ত্যাগ কৰি
নিজকে সংশোধন কৰি তৈওঁ ভাৰে ‘তেওঁ মানক দোষাৰোপ কৰি ভাল কাম কৰা নাই । কাৰণ তেওঁওতো বহু
দিন চিঠি পত্ৰ লিখা নাই । সেই অভিমানতে বোধহয় পত্জীয়েও লিখিবলৈ এৰিলে । দোষ তেওঁৰেই । কিন্তু
মনত সন্দেহ, কিজানিবা তেওঁৰ মৰমবোৰ গুপুতে আন কাৰোবালৈ সাঁচিছে ! যদি সেয়াই হয় তাত তেওঁৰ ভাগ
ক'ত ?ওলেটা পালটা, নানানটা চিন্তাই তেওঁৰ মগজুত খেলিমেলি লগালে । ইতিমধ্যে বহুদিন ধৰি তেওঁও
লিখিবলৈ আহৰি পোৱা নাই । অৱশ্যে সেই দোষৰ বাবে তেওঁও ক্ষমাৰ যোগ্য নহয় । যদি পত্নীয়ে তেওঁৰ

ঠিকনা বিচাৰে তেনেহলে তেওঁ কি ঠিকনা দিব? তেওঁৰ প্ৰথমখন চিনেমা ‘এৰা বাটৰ সুৰ'ত পত্নী প্ৰিয়ম
হাজৰিকাই নৃত্য কৰিছিল । গতিকে, তেওঁৰ পুৰণি চিনেমা, নাট, গীত, কবিতাত বিচাৰিলেই হ’ব । হয়তো
সেইবোৰ কথাকে মনত পেলাবলৈ কোৱা হৈছে । আৰু যদি পত্নীয়ে তেওঁৰ কথা সোধে তেওঁ নীৰবে ৰব ।
কাৰণ পঞ্নী গুচি যোৱাৰ পিছত তেওঁ কাকো চপাই লোৱা নাই, নতুন সংসাৰো পতা নাই । তেওঁ অতিব্যস্ত হৈ
পৰিল সৃষ্টিশীল কামত । ইখনৰ পিছত সিখন চিনেমা উলিয়ালে । গীত ৰচিলে, সুৰ দিলে, কণ্ঠ নিগৰাই
সহস্ৰজনক আনন্দ দিলে । শোষিত, নিয্যাতিতাৰ হকে গীতেৰে যুঁজিলে । এইবোৰৰ মাজতেই নিজৰ মৰুময়
জীৱনটো সৰোবৰৰ জলেৰে শীতল হয়। এই ব্যস্ততা পূৰ্ণ জীৱনত কাৰোবাক চপাই ল’লেওঁ হয়তো তেওঁকো
সময় দিব নোৱাৰিব । আকৌ এবাৰ জীৱনটো আহুকাল, কোলাহলেৰে পূৰ্ণ হব । সেয়েহে দুখৰ চাহাৰাময়
জীৱনটোত বেদুইনৰ (ছাহাৰা মৰুভূমিৰ ঘৰবাৰী নোহোৱা যাযাবৰী জাতি) দৰে মাথোঁ ঘূৰি ফুৰিছে সঞ্চিত মৌ
ধৰাত চতিয়াই । এই গীতটো গায়ক, গীতিকাৰৰ জীৱন আৰু অতীত ৰোমাস্থনৰ গীত ।

তোমাৰ নাম দেখোঁ পত্ৰলেখা
পত্ৰ তুমি নিলিখা হ’লা !

হয়তো মোৰ পুৰণা ঠিকনা
তোমাৰ মনত নাই ।

হয়তো তুমি তোমাৰ মৰমবোৰ

থৈছা সাঁচ কাৰোবালৈ গুপুতে বুকুতে

তাত মোৰ ভাগেই নাই,
কিম্বা মোৰ পুৰণা ঠিকনা
তোমাৰ মনত নাই ।

বহু খাতু পাৰ হৈ গ’ল
মোৰো মনৰ পত্র বহুলিখা যে নহ’ল

ৰচনা £ ১৯৮৪, মেই

মোক এনে এখন সৰগ দিয়া

‘সৰগ’ হ'ল কল্পনাৰ বস্তু;- য’ত চিৰ কাল চিৰ সুখ, চিৰ শান্তি, কোকিলৰ কৃজন, ফুলৰ হাঁহি, চিৰ
বসন্ত বিৰাজমান; গন্ধৰ্বৰ গীত-বাদ্য, বিদ্যাধৰী,অপ্সৰীৰ নৃত্যৰে মুখৰিত । ভাৰতীয় আধ্যাত্মিক শাস্ত্ৰ সমূহত
সৰগৰ বৰ্ণনা পোৱা যায় । দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ স্বৰ্গৰ ৰজা আছিল আৰু দেৱ-দেৰী গকলেহে সৰগত বাস কৰিছিল।
তেনে সুখময়, শান্তিময় সৰগ কোনেনো নিবিচাৰে ? কিন্তু সৰগ প্ৰাপ্তি ইই জনমত নহয় । বহু পৃণ্যৰ বলতহে
কেৱল মাথোন জ্যেষ্ঠ পাণ্ডৱ যুধিষ্ঠিৰে সোঁশৰীৰে সৰ্গলৈ যোৱাৰ উদাহৰণ আছে।

ড০ হাজৰিকাদেৱে তেনে এখন সৰগ বিচাৰিছে যিখন এই পৃথিৱীত জিলিকি পৰে । তেওঁৰ ‘মই এটি
যাযাবৰ’ শীৰ্ষক গীতটিৰে তেওঁ কৈছে যে, তেওঁ এটি যাযাবৰৰ দৰে বিশ্বৰ দিহিঙে দিপাঙে লৱৰি কুৰি মাথোন
মানুহৰ মাজত দুখ -শোক আৰু অসমত৷ দেখা পাইছিল । সেয়া আছিল বিশ্ব মানৱৰ মাজত অসাম্যতাৰ
জৰীপ । সৈই দিখিজয়ত সফল হৈ ‘মানুহে নিজৰ অকণমান স্বাৰ্থ ত্যাগ কৰি আনৰ বাবে কিয় একো নাভাবে’
তাৰ বিপক্ষে এক প্ৰকাৰ গীতেৰে বিদ্ৰোহ কবিছিল। সেই একে উদ্দেশ্যেৰে তেওঁ সময়ৰ অগ্ৰগতিত পক্ষীৰাজ
ঘোঁৰাত উঠি এক সুন্দৰৰ নতুন দিগন্তৰ সন্ধানত ধাবিত হৈছিল । এনেদৰে বিশ্বৰ পাছাৰে-ভৈয়ামে, মৰু-
প্ৰান্তৰে বেদুইন হৈ ঘূৰি ফুৰোঁতে কেতিয়াবা তেওঁৰ অৱসাদো নহাঁ নহয় । সোয়েহে এদিন প্ৰিয়া পত্ৰলেখাৰ
উদ্দেশ্যে আপচোচেৰে গাইছিল -- বেদুইন হ’লোঁ জীৱন চাহাৰাত, --ঠিকনা মোৰ নাই’ বুলি । সংসাৰ মনু
প্ৰাপ্তৰত প্রচণ্ড বেলিৰ তাপ আৰু তপ্ত বালিৰ মাজেৰে বেদুইন হৈ বাট বুলোঁতে তৃষ্ণাত তেওঁৰ অণ্ঠ-কণ্ঠ শুকাই
গছৰ ছাঁত জিৰাবলৈ পালে শাস্তি পোৱা হ’ল তেওঁ শ্যামলী বন আৰু নীলা সৰসীৰ অৰ্থ বুজি পালে আৰু
চকুলোঁ মচিলে । সৈয়েহে তওঁ এখন ৱেচিছ বিচাৰিলে । উল্লেখযোগ্য যে এই শ্যামলী বন আৰু নীলা সৰসী
হ’ল তেওঁ কল্পনাৰ হৰিণী নয়না 'অসম’ ৷ তেওঁ বিশ্ব মানৱৰ মাজৰ পৰাই ভেদাভেদ দূৰ হোৱাটো কামনা
কৰে। তাতোকৈ তেওঁৰ প্ৰাণৰ ‘অসম'ক সুখ-শান্তি, সমস্বয়-সম্প্ৰীতিৰে ভৰা এখন সৰগৰ ৰূপত কল্পনা
কৰে। তাৰেই আন্বানত তেওঁ এই গীতটি ৭চে ।

মোক এনে ,খন সৰ্গ দিয়া
যি ধৰাত জিলি|ক পৰে,
এনে এটি পৰিবেশ দিনা
হিয়া শাঁত পৰে ।
প্ৰচণ্ড বেলিৰ তাপ থকা
সন্মুখত অনন্ত পথ
এজুপি আশাৰ বৃক্ষৰ ছতি
ক্ষণিক জিৰাও মোৰ ৰথ
যাতে জীৱন ভৰে ৰসেৰে ।
বৈদুইন জীৱনৰ মৰুণপ্ৰান্তৰ
কণ্ঠ আজি তৃষ্ণাৰ্ত
শ্যামলী বন নীলা সৰসীত
পাইছোঁ বুজি যেন অৰ্থ - আজি কিয় অশ্ৰু সৰে ?
মোক এনে এখন ৱেছিছ দিয়াঁ
যি স্তব্ধ পৰাণ জুৰ কৰে
এনে এটি পৰিবেশ দিয়া -- হিয়া য'ত শাঁত পৰে ।

ৰচনা £ কলিকতা ১৯৮৪ চন

নে লিকেছ
লুইতপৰীয়া তেজাল ডেকা

লইতৰ পাৰ --য’ত দেশৰ বাবে, দহৰ বাবে আত্মবলিদান দি যি সকলে দেশ সেৱা কৰি গ’ল যুগে
যুগে, বুৰঞ্জীয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে সেই সহস্ৰ শ্বহীদৰ ৰাঙলী তেজেৰে লিখা সোণালী কাহিনী --সেই মহাত্মা
সকলৰ বৰ্ণিল কাহিনীৰে সোণালী অসমৰ ইতিহাস । লাচিতৰ দিনৰে পৰা আজিলৈকে দেশৰ বাবে, জাতিৰ
বাবে, গোষ্ঠীৰ বাবে, ভাষাৰ বাবে যিসকল উচ্ছ ল,তেজাল ডেকা-গাভৰুৱে প্ৰাণাহুতি দিলে-তেওঁলোকে
বুকুত অসীম সাহস, বাহুত অসীম বল লৈ আগুৱাই গৈছিল চকুৰ পতাত ভাঁহি থকা অলেখ স্বপ্ন পূৰ্ণ কৰিবলৈ!
কিন্তু কালৰ নিষ্ঠুৰতাত সপোনবোৰ পূৰ্ণ নহ’ল । সৈয়ে তেওঁলোক হৈ ৰ’ল হেজাৰৰ আৰ্তনাদ, প্রকাশৰ
আসপ্নেয়গিৰি, আশাৰ প্ৰেৰণা, সমাজৰ নাৱিকৰ কালসাগৰত এগছিপ্ৰদীপ । এই গীতটি চিনেমাৰ গীত যদিও
গীতটি শ্বহীদ হোৱা তেজাল ডেকা-গাভৰু সকলৰ প্ৰতি শোকাঞ্জলী আৰু প্ৰশংসা মুখৰ বাণী।

লইতপৰীয়া তেজাল ডেকা

তুমি আজি অমৰ হ’লা

তুমি আজি শ্বহীদ হ’লা ।
ষযিশ্বহীদ বেদী

তুমি নিজ হাতেৰে

কালি মাথোঁ সাজিছিলাঁ
সেই বেদীতেই মৃতদেহ হৈ

তুমি আজি জাহ গ’লাঁ।

তুমি আজি শ্বহীদ হ’ল|াঁ।
শৰীৰ তোমাৰ আজি শব্দ বিহীন

জ্যোতিত বিলীন হ’লাঁ

পিচে,প্ৰকাশৰ যেন

আমগ্নেয়গিৰী হৈ আৰ্তনাদ হ’লাঁ

আৰ্তনাদ হ’লাঁ

তুমি আজি অমৰ হ’লা ।
লুইতপাৰৰে সবাৰে শান্তিৰ

বাবেই সংগ্রায়ী হ’লাঁ

প্রতাৰণাৰস্বীকাৰ হৈ

আজি যেন গুচি গ’ল|ঁ।
সমাজৰ নাৱিকৰ কালসাগৰত

তুমি যেনপ্রদীপ হ’লাঁ

আজি তুমিশ্বহীদ হ’লাঁ।
আছিল কিমান তোমাৰ আঁচনি

অপূৰ্ণ দৈখি গ’লাঁ

জঅপূৰ্গতাক পূৰ্ণ কৰিবলে’

হেজাৰক প্ৰেৰণা দিলা ।

তুমিআজিশ্বহীদ হ’লাঁ। বোলছবি $ সংকল্প, ১৯৮৪ চন ।

বৰঘৰ শুৱনী জীয়ৰী ছোৱালীক উলিয়াই দিয়াৰ ক্ষণ কি যে সকৰুণ ! সংস্কৃতত এষাৰ কথা আছে
‘কাব্যেযু নাটকংৰম্যং তত্ৰ ৰম্যা শকুন্তলা । তত্ৰাগি চতুৰ্থোঅঙ্কঃ য়ত্ৰয়াতি শকুন্তলা ।।' কোনো পণ্ডিতে
আকৌ চতুৰ্থাঙ্কতকৈও পঞ্চম অঙ্কটোহে বেছি মনোগ্ৰাহী বুলি কয় । যেনে ঃ শকুম্তলাচতুৰ্থোঙ্কাঃ সৰ্বোকৃষ্ট
ইতি প্ৰথা । নন সৰ্বসংমতা যস্মাৎ পঞ্চমোস্তিততোধিকঃ ।।’ এই অঙ্কত শকুম্ভলাৰ পতিগৃহ যাত্ৰা, শশীতীৰ্থত
আঙুঠি হেৰোৱাৰ বিবৰণ, ৰজা দুষ্যস্তৰ দ্বাৰা শকুন্তলাক প্ৰত্যাখ্যান কৰাৰ বিবৰণ আছে। এই গীতটিও পঞ্চম
অঙ্কৰেই অন্তৰ্গত । প্ৰতি পিতৃ মাতৃৰ বাবে এই ক্ষণ অতি নিকৰুণ !শকুম্ভলাৰ (তোলনীয়া জী হ’লেও) বিদায়
বেলাতো পিতৃ কাশ্যপ মুনিৰ হৃদয় বিৰহ বেদনাত ভাগি পৰিছে । সখী সবৰো চকু উৎখহিছে চকুলো মচোঁতে।
এদিন ‘শকুন্ত’ চৰাইয়ে দুপাখিৰে নিৰাপত্তা দিয়া নিৰাশ্ৰয় শিশু কন্যাটি আশ্ৰমতে লৰি-ঢাপৰি, খৈলি মিলি পূৰ্ণ
যৌৱনা হ’ল খৰিৰ অজ্ঞাতে আশ্ৰমতে এদিন ৰজা দুষান্তৰ সৈতে গন্ধৰ্ব বিবাহ সম্পন্ন হ'ল! পুৰুষ আৰু নাৰী
দুয়ো দুয়োৰে সম্পুৰক । তৰু অবিহনে লতাৰ জীৱন বৃথা । পতি অবিহনে নাৰী জীহীন হয়। বস্তুই অলঙ্কাৰে,
শাখাই সিন্দুৰে স্বামীৰ সৈতে আজীৱন অতিবাহিত কৰা জনীয়েই ভাগ্যৱতী নাৰী । পিতৃৰ বুকু শোকত ঠন্‌
ঠন্্‌কৈ ভাগিলেও জীয়ৰীক পতিগৃহলৈ পঠাবই লাগিব --তাইৰ সুখৰ বাবে, ভবিষ্যতৰ বাবে, জীৱনটো ৰঙীন
আৰু আনন্দময় কৰাৰ বাবে । ই বিধিৰ বিধান । সেয়েহে, অন্যান্য পিতৃৰ দৰে সচেতন হৈ চকুলো সামৰি খি
কাশ্যপেও শকুম্ভলাক আশীবৃদি বৰ্ষিণ কৰিছে আৰু নিৰাপদে যাতে পতিগৃহত উপস্থিত হয়গৈ তাকে কামনা
কৰিছে। এই কথা শকুন্তলাকো বুজাই দি নিজ হাতে চকুলো মচি দিছে। কাৰণ, চকুলোৱে ঢাকি ধৰিলে পথ
দৈখা নাপাব যে ! গায়ক, গীতিকাৰ হিচাবে ড০ হাজৰিকাৰ গীতত দেখা যায় গভীৰ অনুভূতি । তেওঁ যি
ভাবৰেই হওক বা যি বিষয়বস্তুৰেই গীত নিলিখক কিয় বিষয় বস্তুৰ গভীৰতাত সোমাই পৰে। সেয়েহে তেওঁৰ
গীত ইমান জনপ্ৰিয় । এজন কন্যা দাতা পিতৃৰ হৃদয়ৰ গভীৰ অনুভূতি এই গীতটিত পূৰা মাত্ৰাই প্ৰতিফলিত
হৈছে। গীতটি ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ ‘ইন্দ্ৰধনু থিয়েটাৰ'ৰ ‘শকুন্তলা’ নাটকৰ বাবে লিখা আৰু সুৰ দিয়া ।

শকুন্তলাৰ পতিগৃহ যাত্ৰাত
প্ৰতি নেত্ৰ অশ্ৰু সিক্ত মৃগই বিনায়
যায যায় পতিগূৃহে শকুন্তলা আই
পিতৃদেৱৰ কন্যা বিৰহ
চিত্ত ভাগি পৰে
সখী সবৰ সুখৰ আকাশ
এন্ধাৰে আৱৰে
তপোবনৰ মনোবনত
আশাৰ কুসুম নাই ।
লতাৰ জীৱন আশ্ৰ-তৰুৰ সঙ্গ বিনে বৃথা
নাৰীৰ ভাগ্য স্বামীৰ সঙ্গ চিৰ দিনৰ প্রথা
গৈ থাকা আই, তোমাৰ পথত
পিছলৈ নেচাই ।
তোমাৰ বাটৰ ধূলি যেন পদুম পৰাগ হয়
নিৰাপদে যোৱা মোৰ আই পতি গৃহলৈ
অশ্ৰু মচা, নহলে যে --পথ দেখা নেপায় ।
গুৱাহাটী; ভুল, ১৯৮৪

শিশু শকুমন্তলাৰ উচুপনি

খাবি বিশ্বমিত্ৰৰ ওঁৰযত আৰু স্বৰ্গৰ অগ্সৰী মৈনকাৰ গৰ্ভত ‘শকুন্তলা’ৰ জন্ম হয় । জন্মৰ পিছতে
কন্যাটিক বনৰ মাজত এৰি থৈ মেনকা সৰগলৈ উৰি যায় । সেই দিব্য শিশুটিক ‘শকুন্ত’ চৰাই অৰ্থাং শগুণে
পাখিৰে ঢাকি ধৰি নিৰাপত্তা দি জীৱন ৰক্ষা কৰিছিল । সেয়েহে, কন্যাটিৰ নাম ৰখা হ’ল ‘শকুম্ভলা’ । কাশ্যপ
খবৰিয়ে বনৰ মাজত কন্যাটিক পাই আলফুলে লৈ আহি আশ্ৰমত ৰাখিলে । শকুস্তলাক পাই আশমখনিত
উলাহে আনন্দই নধৰা হ’ল ।আশ্রমখনিয়েই উৎসৱত পৰিণত হ’ল ।শঙ্খ-ঘণ্টা-বৰকাঁহ বাজিল, উৰুলিৰ
ধ্বনিৰে আকাশ বতাহ মুখৰিত হ’ল । তৃতীয়াৰ জোনৰ দৰে একলা দুকলাকৈ শকুন্তলা লহপহকৈ বাঢ়ি
আহিল। বন পশু-পক্ষী আৰু মৃগ শিশুসৱ শকুন্ভলাৰ খেলৰ লগৰী হ'ল । ৰূপহী শকুন্তলা যেন ৰূপে উৎপলা,
বনৰ শুভলক্ষ্মী । শৈশৱ গৈ কৈশোৰ পাৰ হ’ল; নৱ মল্লিকাৰ কোমল কলিটি ধীৰে ধীৰে প্ৰস্ফুটিত হোৱাৰ
দৰে শকুস্তলাও পূৰ্ণ যৌৱনা হ’ল । সখীসৱৰ সহিতে মালিনী নৈত স্নান কৰিবলৈ ওলাল ।

এই গীতটি ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ইন্দ্ৰেশ্বৰ বুজ ৰবৰুৱাৰ পৰিচালনা আৰু এম, চালেহ উদ্দিন
চৌধুৰীয়ে নাট্যৰূপ দিয়া ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰ ‘ইন্দ্ৰধনু থিয়েটাৰ'ৰ ‘শকুম্তলা’ নাটকৰ বাবে লিখিছিল আৰু

সুৰ দিছিল ।
শিশু শকুদ্তলাৰ উচুপনি
কাশ্যপ খৰিৰ আশ্ৰমখনি
(আজি) জ্যোতিষ্মান হ’ল
মেনকাই কন্যা শকুম্তলাক
মৰতত সমৰ্পি গ’ল ।
উমলি আহোঁগৈ ব’লা,অ’বাছা শকুন্তলা !

শংখ বজোৱা দিয়া উৰুলি
আনন্দে নধৰে হিয়া
প্ৰকৃতি কোলাত ধেমালি মগন
শিশুটি আলফুলীয়া
উমলি আহোঁগৈ ব’লা , অ’ বাছা শকুন্তলা ।
বনানী পালিতা শকুন্তলাৰ
সঙ্গী বন পশু -পক্ষী
মৃগ শিশু সঙ্গে নিতে বাঢ়ি যায়
বন৷নীৰ তাই শুভলক্ষ্মী
জিলিকে ৰূপ উৎপলা
ৰূপহী শকুন্তলা !
নৱ মল্লিকাৰ কোমল কলিটি
ধীৰেপ্ৰস্মুটিত হ'ল
কৈশোৰ পাৰ হৈ শকুম্তুলাও
পূৰ্ণ যৌৱনা হ'ল
মালিনী নৈত স্বান কৰোঁগৈ ব’লা , অ’আই শম্তুদ্তলা !
গুৱাহাটী,ভুলাই, ১৯৮৪

শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক

সমাজ শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো লিখিছিল ১৯৮৪ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত কৰ্তব্যৰ
খাতিৰত মুম্বাইৰ পৰা কলিকতালৈ আহি থাকোঁতে ১৭৪ নং ফ্লাইটত । দেশৰ বাবে প্ৰীণাহুতি দিয়া সকলেই
হ’ল ‘শ্বহীদ’ । ১৯৭৯ৰ পৰা ১৯৮৫ লৈকে চলি থকা এই ছবছৰীয়া ‘বিদেশী বহিষ্কাৰ’ আন্দোলনত ৮৫৫ জন
শ্বহীদ হোৱা বুলি জনা যায় যদিও এই সংখ্যা হেজাৰৰ কম নহয় । অনেকৰ নাম স্বহীদৰ ডালিকা ভূক্ত
নোহোৱাত তেওঁলোক চিৰ দিনৰ বাবে কালৰ বুকুত হেৰাই যোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে সেই সকলো ষ্বইদৰ প্রতি
সন্মান জনাই তেওঁলোকৰ ত্যাগ আৰু দেশপ্ৰেমৰ প্ৰতি শ্রন্ধাত নত হৈ ড০ হাদৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচে ।

জাতিৰ সংকটাবস্থাত যুগে যুগে নতুন পুৰুষে যুঁজ দি আহিছে, জীৱন উচৰ্গা কৰিছে৷ তেওঁলোকে
সূৰ্যৰদৰে অসমলৈ নতুন প্ৰভাত আনিবলৈ ধুমুহাৰ দৰে অন্যায়ৰ বিপক্ষে যুঁজিছে, বৰদৈচিলা হৈ নকৈ সজাইছে।
তেওঁলোক হ’ল অনাগত সংগ্ৰামী সৈনিকৰ অস্ত্ৰ; পিতৃ-মাতৃৰ গৌৰৱ, ন্যায়ৰ গাণ্ডীৱধাৰী অৰ্জুন যাক দেখিলে
পলাতক যত দুদ্ধৃতিকাৰী,দানবৰ প্ৰতীক কৌৰৱ । নিজক উচৰ্গা কৰি স্বহীদ সকলে লুইতপৰীয়াক অধিক
উত্তেজিত কৰিলে । গীতিকাৰে কয়, যি সকলে দেশক বচাবলৈ গৈ নিজক ত্যাগ কৰিলে সেই শ্বহীদৰ দিনত
জন্ম লাভ কৰাটো যেন আমাৰ সৌভাগ্য । আৰু আমি জীয়াই থাকিলোঁ অথচ আমাৰ বাবে তেওঁলোকে
প্ৰাণাহুতি দিলে এয়া আমাৰ দুৰ্ভাগ্য। বিশ্ব চক্ৰ গতিত লবৰিও তেওঁলোকে মাতৃক আগুৰিলেঁ । তেওঁ কয় ষে
শ্বহীদৰ ত্যাগ আৰু তেজক যিয়ে (অপশক্তিয়ে) অপবাদ দিব খোজে দেশে প্ৰতিবাদ কৰি সেই সফলক
উপযুক্ত শাস্তি দিব । দুখৰ বিষয়, অসমত শ্বহীদৰ আদৰ নাই । শত-সহস্ৰ শ্বহীদৰ তেজৰ বিনিময়ত কৰা এই
আন্দোলনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ‘বিদেশী বহিষ্কাৰ’ কৰণ যদিও এজনো বিদেশীক বহিষ্কাৰ কৰা নহ'ল।
আনকি এ্রতিহাসিক ‘অসম চুক্তি'ৰ বাইছ বছৰ পিছতো অসম বাংলাদেশ সীমাস্তৰ তাৰ কাঁটাৰ বেৰখনেই
সম্পূৰ্ণ নহ’ল । এয়া শ্বহীদৰ বাবে চৰম অৱজ্ঞা আৰু অপমান । অসমৰ দেশসেৱক, ৰাজনৈতিক নেতাসৱৰ
প্ৰাণত দলীয় প্ৰেমহে আছে দেশপ্ৰেম নাই; থকাহেঁতেন অসমৰ প্রতিটো সংকটৰ মৃদৰ্ডতে যুঁজ দি ভৱিষ্যতৰ
কাণ্ডাৰী সূৰ্য্যসম অগণন তেজোদীণ্ত যুৱকে অকালতে প্ৰাণাহ্বতি দিব নালাগিলেহেঁতেন ৷

কথাঃ এটি জাতিক জীয়াই ৰখাৰ সংগ্ৰামত যি সকলে তেজেৰে ইতিছাস লিখিলে তেওঁলোকলৈ
মোৰ সশ্ৰন্ধ প্ৰণাম ঃ শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক,

শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক

শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক

লুইতৰ পাৰৰে তুমি ডেকা ল'ৰা
তুমিয়েতো বুকু পাতি দিলা
ভাৰতীৰ নুমলী জীক বচাবলে’
তুমিয়েতো মৃত্যু বৰিলা ।
শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক, শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক ।
বিংশ শতিকাৰ অষ্টম দশকৰ
নতুন পুৰুষ অগণন

জাতিৰ স্বকীয়তা ৰাখিবলে’
অহিংসাৰে কৰা ৰণ

তুমিয়েতো দানবীয় শক্তিক কিছু
যুক্তিৰ মৰ্ম শিকালাঁ

ভাৰতীৰ নুমলী জীক বচাবলে’

তুমিয়েতো মৃত্যু বৰিলাঁ । শ্বহীদ প্ৰণামো ...-
তুমি শ্বহীদ হ’লাঁ তুমি সূৰ্য্য হ’লাঁ

যি অসমলে’প্রভাত আনিব

তুমিশ্বহীদ হ’লাঁ, তুমি ধুমুহা হ’লাঁ

যি বৰদৈচিলা হৈ ৰ'ব

ৰচনা £ ১৯৮৪, ২০ ডিচেম্বৰ

সৈউজীয়া বননিৰ বন ব’ৰাগী

সেউজীয়া বন-বননি আৰু মানুহ তথা জীৱ-জগতৰ মাজত গভীৰ সম্বন্ধ আছে। আমাৰ খাদ্য
সম্ভাৰৰ অধিকাংশই সেউজীয়া বননিৰ পৰা আহৰণ কৰা । বনৰ ফল-মূল খাইয়েই আমাৰ পূৰ্ব পুৰুষ সকলে
জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল । আমাৰ অত্যাৱশ্যকীয় নিত্য ব;ৱহাৰ্য আচবাব পত্র আৰু ঘৰ সজাৰ উপাদান কাঠ,
বাহ, বেত আদি গছ বনৰ পৰাই পাওঁ । সেউজীয়া বননিতে অমূল্য জন্তু গঁড়, হৰিণ, হাতী, বাঘ, ভালুক আদি
অনেক জীৱ-জন্তু আৰু সুৱদী সুৰীয়া, বিনন্দীয়া চৰাই বাস কৰি মিঠা গীত গাই পৃথিৱীত ৰূপত ৰহণ চৰাইছৈ ।
জগতপতি শ্ৰীকৃষ্ণই বনে বনে বনমালা পিন্ধি বনম'লী নাম লৈ কদম গছত উঠি বাঁহৰ বাঁহী বজাইছিল। সাঁচি
গছৰ বাকলিৰ সাঁচি পাতত মহা পুৰুষদ্ধয়ে অমূল্য শাস্ত্ৰ সমূহ লিপিবদ্ধ কৰিছিল । গছ বনে মানৱ জীৱনৰ
ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰি আছে । গছে এৰি দিযা অকৃচিজেন গ্ৰহণ কৰি মানুহ জীয়াই আছে।
আনহাতে মানুহৰ নিশ্বাসত এৰি দিয়া কাৰ্বণ-ডাই-অক্‌চাইড শুহি লৈ মানৱ জাতিৰ মহান উপকাৰ সাধিছে।
কিন্তু আজি মানুহৰ নিষ্টুৰতাত গছবনবোৰ ধ্বংস হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে। গছ-বন নোহোৱা হ'লে পৃথিৱী উত্তপ্ত
হ’ব সূৰ্যৰ বেণ্ডনীয়া ৰশ্মিৰ প্রভাৱত মানুহ নানা কঠিন ৰোগত আক্ৰণন্ত হব । জলবায়ু পৰিৱৰ্তন হব । পাহাৰৰ
ভূমিস্খলন হব । পৃথিৱীত মানুহ আৰু পশু-পক্ষী জীয়াই থকা অসম্ভৱ হৈ পৰিব । সেয়েহে সেউজীয়া বননি
ধ্বংশ নকৰি পুনৰ ৰুই, সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰি এখন সেউজীয়া পৃথিৱী গঢ়াৰ বাবে ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে
আহ্বান জনাইছে । গীতটিত ‘সেউজীয়া বননিৰ বন ব’ৰাগী’ কথাৰে গাযক গীতিকাৰে 'সেউজী দেশ অসম
আৰু নিজক’ ৰিজাই শান্ত সেউজীয়া প্ৰকৃতিৰ পূৰ্বৰ অসমখন পুনৰ ঘূৰাই পাবলৈ কামনা কৰিছে।
সেউজীয়া বননিৰ বন ব’ৰাগী

বনে বনে ফুৰিছিলোঁ

বনঘোষা গাই ৷

বগাকৈ বগলীয়ে

বগা বগা পাখিৰে

বিচিছিল বগা বগা চোঁৱৰ বুলাই ।

বনে বনে ফুৰিছিলো বন ঘোষা গাঁই ।

গৈছিলোঁ বনৰীয়া
বাটে বীণ বাই
বস্ত্ৰৰ বনগুটি গুচাই গুচাই
বনমালা পিন্ধি
বনমালী ৰূপ লৈ
উঠিছিলোঁ কদমত বংশী বজাঁই । বনে বনে ..........

আজি মুকলি বতাহৰ

আহ-যাহনাই
বননিত বন নাই নাই চৰাই
সাঁচিপতীয়া বন বিনন্দিয়া

পঁজাৰ কাষতে আজি দিবানে সজাই

আকৌ ফুৰিম মই বন ঘোষা গাই ।

গুৱাহাটী $£ ১৯৮৪ চন ।

‘গোটেই জীৱন বিচাৰিলেও অনেক দিৱস ৰাতি, অসম দেশৰ দৰে নেপাওঁ ইমান ৰসাল মাটি’
আকৌ ‘জন্ম ললোঁ ইয়াতেই ইয়াতেই মৰোঁ’ গীতটি ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ স্বদেশ প্ৰেমৰ জ্বলন্ত
উদাহৰণ। সেই একেই সূৰ বহল অৰ্থৎ প্ৰতিধ্বনিত হৈছে এই গীতটিত । অসম ভূমিত জন্ম গ্ৰহণ কৰা
শিল্পী জনাৰ উত্তৰ পূ্বঞ্চিলেই কৰ্মস্থলী আৰু বিচৰণ স্থলী আছিল । সময়ৰ আহ্ন্নত সেই ক্ষেত্ৰখন সম্প্ৰসাৰিত
হ’ল ।।বিশ্বৰ দিহিঙে দিপাঙে ঘূৰি পাকি ফুৰা শিল্পীজন কিছুকাল কলিকতাত স্থায়ী ভাৱে আছিল । সম্প্ৰতি
মুম্বাইত কৰ্মক্ষেত্ৰ হোৱা হেতুকে তেওঁ মুদ্বাইতে আছে । কিন্তু তেওঁ য’তেই নাথাকক তৈওঁৰ প্ৰাণটো
অসমতে থকা বুলিহে কয়। অসম ৰাষ্টি নহয়; ভাৰতৰ অঙ্গ ৰাজ্যহে । আমি ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ মানুহ । দেশৰ
উন্নতি, সুখ-শান্তি, প্ৰগতিয়ে জনতাৰ মনত আনন্দ দিয়ে । দৈশৰ নাগৰিক হিচাবে সেই আনন্দ, সেই সুখত
শিল্পী সকলো সুখী হয় । সেয়েহে গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটিৰে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে
সুখৰ বাঁহী বাজি উঠাৰ কামনা কৰিছে।

অ’ ভাৰতৰে পঁজা ঘৰত
নৈৰ পাৰত

বোলছবি £ ম|, ১৯৮৬

অ’ মোৰ ধৰিত্ৰী আই

‘ধৰিত্ৰী য়েই হ’ল পৃথিৱী, মাটি । মাটি হ’ল মাতৃ । মাতৃয়ে সন্তানক নিজ গৰ্ভত ধাৰণ কৰি, জনম দি,
বুকুৰ আহাৰ খুৱাই, বুকুৰ মৰমেৰে ডাঙৰ দীঘল কৰে । ঠিক তেনেদৰে মাটিয়েও ধৰাতলৰ সকলো ভাৰ
অনায়াসে বহন কৰি, অশেষ কষ্ট সহি নিজৰ দেহত উৎপাদিত খাদ্য খুৱাই জীৱ জগতক জীয়াই বাখিছে। কৃষি
কাৰ্যৰ মূল উপাদান হ’ল মাটি । সেয়েহে কৃষক আৰু মাটিৰ মাজত আছে আত্মিক সম্পর্ক । আমাৰ দেশৰ
কৃষক সকল দুখীয়া । তেওঁলোকে আগওপুৰণি কৃষি পদ্ধতিৰে মুৰৰ ঘাম মাটিত পেলাই খেতি কৰে । তাকো
খ৷ণৰ সূদৰ বাবদ ধান মুঠি মহাজনে কাঢ়ি নিয়ে । কেতিয়াবা আকৌ সূত দিব নোৱাৰাত চতুৰ মহাজনে
মাটিডৰাকে কাঢ়ি লয় । তেতিয়া অসহায় কৃষকে কপালত চপৰিয়ায় কান্দে। বুকুৰ আপোন মাটিডোখৰকে
পৰি পৰি সেৱা কৰে তেওঁক নেৰিবলৈ । কাৰণ, মাটিত গজা সোণ মুঠিৰে কৃষক পৰিয়াল জীয়াই থাকে ।
সেয়েহে কৃষকৰ বাবে মাটিডৰা মাতৃ, লক্ষ্মী, উপাস্য দেবী । মাটিহীনজন মাউৰা সন্তানৰ দৰে; অনাথ, অসহায়।
গীতটিত ‘মই হ’লো মাউৰা ল’ৰা মোৰ আই নাই’ কথাৰে গায়ক, গীতিকাৰে নিজৰো মাতৃহীনতাৰ কথা মনত
পৰি আবেগিক হৈ এটি মাউৰা সন্তানৰ মনৰ ব্যথা প্ৰকাশ কৰিছে৷ সেয়ে সন্তান আৰু মাতৃ স্বৰূপ কৃষক আৰু
মাটিৰ মাজত যাতে তৃতীয় শক্তি অন্তৰায় হৈ কৃষকৰ দুখৰ কাৰণ হ’ব নোৱাৰে তাৰেই কামনাৰে এই গীতটি
ৰচা আৰু গোৱা হৈছে।

অ’ মোৰ ধৰিত্ৰী আই

চৰণতে দিবা ঠাই
খেতিয়কৰ নিস্তাৰ নাই

মাটি বিনে অসহায়

দয়া কৰা দয়াশীলা আই ।

ৰ'দ বৰষুণ কাতি কৰি

ঘাম পেলাই চহ কৰি
তোমাৰ বুকুত সোণ চপাও

আনে নিয়ে কাঢ়ি
ধৰিত্ৰী আই মোৰ,আমাক তৃমি নেৰিবা
তোমাৰ চৰণ বিনে আই আমি নিৰূপায় ।

মাটিকে সাৱটি ধৰি, মাটিকে সাৰথি কৰি
মাটিৰ বুকুত সোণ চালো জিৰণি পাহৰি ।
মঁই হ’লোঁ মাউৰা ল’ৰা

মোৰআইনাই
কাবৌ কৰোঁ ধৰিত্ৰী মোৰ

তুমিহ'বা আই ৷
মাটি আৰু খেতিয়কৰ

সমন্ধ আছে যুগ যুগৰ
কৃষক মাটিৰ মিলনত

দিয়ে অন্তৰায় ।

বচনা ; ১৯৮৬, বোলছুৰি £ প্ৰতিশোধ

আকাশ বিশাল সাগৰ বিশাল

আকাশ বিশাল, সাগৰ বিশাল-তাতোকৈ বিশাল মাতৃ হৃদয় । অকল মানুহৰেই নহয পশু-পক্ষীৰো
মাতৃৰ সৈহ মায়া চিৰ মধূময় । ধনীয়েই হওক বা দুখীয়াই হওক মাতৃৰ মায়া-মমতা একেই । মাথো ভিন ভিন
ৰূপে নিস্বাৰ্থ ভাবে মৰম-স্নৈহ যাচে । প্ৰত্যেক নাৰীয়ে মাতৃ হ'বলৈ বাঞ্ছা কৰে । মাতৃত্ব নাৰীৰ অমূল্য সম্পদ।
নিঃসন্তান নাৰীৰ জীৱন অপূৰ্ণ হৈ ৰয় । পৃথিৱীৰ সমস্ত বিলাস-বৈভৱ, সুখ-আন্দত মজি থাকিলেও এক ধৰণৰ
দুখবোধে তেওঁৰ মনলৈ অশান্তি বোৱায় । আকৌ কোনো দৰিদ্ৰ মাতৃয়ে সম্তানক ভালদৰে খুৱাব পিন্ধাব
নোৱাৰে; মনৰ বেজাৰতৈে তেওঁ গোপনে চকুলো সৰায় । সংকটৰ বেলা নিজৰ জীৱনৰ সংশয়কো নেওচি
মাতৃয়ে সম্তানক ৰক্ষা কৰে । দুখীয়া মাতৃয়ে খুজি মাগি আনি হ’লেও, নিজে নেখাইও সন্তানক খুৱায় । তাতেই
মাতৃৰ আনন্দ । কথাতে কয় বোলে-- মাতৃ অবিহনে ভোজনৰ ছাৰখাৰ ! সৈয়ে মাউৰা সন্তানে ওৰে জীৱন
চকুলো টোকে । বহুতে বিকল্প মাতৃ পাতি লয় এধানি মৰম স্নেহৰ জোনাকত জুৰ লোৱাৰ আশাত। মাতৃয়ে
সন্তানৰ বাবে যিমান খিনি কৰে তাৰ বিকল্প নাই । কিন্তু কিছুমান অকৃতজ্ঞ সম্ভানে ডাঙৰ হোৱাৰ পিছত মাতৃ
গৰাকীয়ে তেওঁৰ বাবে কৰা দুখ কষ্ট, ত্যাগ সকলো পাহৰি যায় বা ফু মাৰি উৰুৱাই দিয়ে। মাতৃয়ে সন্তানক
জন্ম দি,লালন-পালন কৰি, নিজৰ ভাগৰ খুৱাই ওৰেটো জীৱন সন্তানৰ বাবে নিজকে ত্যাগ কৰে৷ যি সম্তানে
মাতৃৰ ত্যাগৰ স্বীকৃতি নিদিয়ে তেনে সন্তানে জীৱন মৰুত শান্তি সিন্ধু হেৰুৱায় ।

আকাশ বিশাল সাগৰ বিশাল
তাতোকৈ বিশাল মাতৃ হৃদয়
পশু-পক্ষী বা নৰ নাৰীৰ

মাতৃৰ সেেহ মায়া চিৰ মধুময় ।
মাতৃৰ প্রতি ধনী দুখীয়াৰ
মায়া মমতা একেটাই

মাথোন ভিন্ন ৰূপৈ মসেহ প্ৰকাশে
হৈ নিঃস্বাৰ্থ সদায় ।

মাতৃ যদি সম্তানহীনা হয়
জীৱন পূৰ্ণ নহয়

ধৰাৰ স্বৰ্ণ হীৰা মণি মৰকত
মাটিৰ চপৰাহে হয় ।

কোনো সন্তানৰ দৰিদ্ৰ মাতৃয়ে
গোপনে চকুলো সৰায়;
ৰক্ষা কৰাৰ সংগ্ৰামত
কলিজাৰো শোণিত বোৱায় ।

যি মাতৃয়ে আপোন সন্তানৰ

কিছু স্বীকৃতি নেপায়
তৈনে সন্তানে জীৱন মৰুত
শান্তি সিন্ধু হেৰুৱায় ।

বোলছবি £ মা, ১৯৮৬

আমাৰে মইনা শুইছে

শিশুটি হ'ল মাতৃৰ সপোন । শিশুটিক শুৱাই থবলৈ মাতৃয়ে নিচুকনি গীত গায়। আচলতে গীতটো
আছিল--- ‘আমাৰে মইনা শুব এ, বাৰীতে বগৰী ৰুব এ, বাৰীৰে বগৰী পকি সৰিব, আমাৰে মইনাই বুটলি
খাব।’ গীতটোত মাতৃৰ আশা আকাঙ্ক্ষা, সপোনৰ ৰেঙনি দেখা যায় । কিন্তু আলোচ্য এই গীতটোৰ কথা ভাগ
আওপকীয়া। বাৰীৰে বগৰী পকি সৰা নাই, তৰু তৃশ ধুমুহাই ভাঙিছে।গীতটোত মানৱ জীৱনৰ সংঘাত, টৌ-
ধুমুহা, চাকনৈয়াত সপোনৰ কাৰেং বিধস্ত হোৱাৰ উমান পোৱা যায় । পোনাটিক বুকুৰ মাজ'ডলৈ মাতৃগৰাকী
কল্পনাৰ পক্ষীঘোঁৰাত উঠি উৰি যায় দূৰ দিগস্তলৈ । জীৱনৰ ধুমুহাত থৰ থৰ কঁপা মাতৃয়ে সচকিত হয় --
কিজানিবা বুকুৰ পোনাটিৰ কিবা অনৰ্থ হয় । কাৰণ শিশুটিয়েই মাতৃৰ সকলো । শিশুটিক বুকুৰ মাজত সাৱটিলৈ
মাতৃয়ে বিচাৰি পায় জীৱনৰ অৰ্থ, -- জীয়াই থকাৰ হেপাহ হয় । কেও কিছু নোহোৱা এগৰাকী মাতৃয়েও
শিশুটিক কোঁচতলৈ জীৱন বাটত বাট বুলিবলৈ সাহস পায়; অনায়াসে জীৱনৰ খলা-বমা কাঁইটিয়া পথেৰে
খোজ কাঢ়ি যাব পাৰে। মাতৃয়ে সম্তানৰ জৰিয়তে নিজৰ অপূৰ্ণ বাসনা, আশা আকাঙ্ক্ষা পূৰ্ণ কৰাৰ সপোন
দৈখে ।সেয়ে শিশুটি মাতৃৰ বাবে ধন, সোণ, জোন, হীৰা, মণি, মুকুতা, এঁশ্বৰ্য।, সম্পদ সকলো । সেয়ে, অজান
আশং‘কাত মাতৃৰ বুকু কঁপি উঠে--- শিশুটিৰ কিবা অপায়- অমঙ্গল, অনৰ্থ হয় বুলি । এই গীতটোত এজনী
দুখুনী মাতৃয়ে ভগৱানৰ চৰণত কাকুতি কৰিছে-- তেওঁৰ বাবে শিশুটিয়েই সকলে| । গতিকে শিশুটিক তেওঁলৈ
দান কৰি ভগৱানে যি ফেৰা কৰুণা কৰিলে প্ৰকাশৰ ভাষা নাই--- ভগৱানে তাক যেন চকুৰ আগৰ পৰা কাঢ়ি
নিনিয়ে ।

অকল মাতৃৰ ক্ষেত্ৰতে নহয় -- কেতিয়াবা অভাগীয়া পিতৃৰ ক্ষেত্ৰতো এনেকুৱা হোৱা দেখা যায়।

আমাৰে মইনা শুইছে
বাৰীতে বগৰী ৰুইছে
বাৰীৰে বগৰী পকি সৰা নাই

তৰু তৃণ ধুমুহাই ভাঙিছে।

নেলাগে মোক সোণৰ চপৰা
লুভীযাই নিব তাক হৰি
দুখীয়াক যি ফেৰা কৰিলাঁ কৰুণা
তাকে যেন নিনিয়া কাঢ়ি ।

বোলছুবি ; মা, ১৯৮৬ চন

}
কঁছুৱা কোমল উশাহ মোৰ

এই গীতটিত অনুভূত হয় হিয়া মন ৰোমাঞ্চিত কৰা প্ৰেমৰ কোমল মিঠা অনুভূতি । প্ৰেমে দুটি মানুহক
সংযোগ কৰে; দুটি মন এটি হয় ।প্ৰেমে পূৰ্ণতা পাবলৈ আজীৱন দুয়ো এক হ’বলৈ হলে মিলন আৱশ্যস্ভাৱী । কিন্তু
প্ৰেমৰ বাটটো কাঁইটীয়া । সেয়ে গীতটিত মিলনৰ কিছু নিৰাশা আৰু কিছু আশাৰ ৰেঙণি দেখা যায় ।

কঁহুৱা কোমল উশাহ মোৰ
বন্ধ হ’ব খুজিছে,

বন্ধ আকাশ গলি গলিহে
বন্দিনী ৰূপে আহিছে।

উশাহ কিহৰ

মিঠা মৰমৰ

আকাশ কিহৰ

মিঠা প্ৰণয়ৰ
বাখ্যা কৰাৰ চেষ্টা মিঠা

পিছে এটি প্রাণৰ দুটি প্রণয়ৰ
সংগম আৰু মিঠা
উন্মুক্ত আকাশ গলি গলি যেন
আলিঙ্গন হৈ পৰিছে

যুগ যুগান্তৰ মিলন বাসনাই
মিঠা আমনি কৰিছে
কিছু আশা কিছু নিৰাশ|
প্রকাশ বিহীন হৈ পৰিছে।

কলিকতা ঃ ১৯৮৬ চন ।

জন্মদিন জন্মদিন শুভ জন্মদিন

প্রথম চকু মেলিয়েই মানুহে যি দিনটোত পৃথিৱীৰ পোহৰ দেখিবলৈ পায় সেই দিনটো নিতান্তই পৱিত্ৰ
দিন । সেয়ে মইৎলোক সকলৰ জন্মদিন পৃথিৱীয়ে পালন কৰে । পিতৃ-মাতৃয়ে দেৱ শিশু সদৃশ এটি শিশুক এই
দিনটোত লাভ কৰে । ভগৱানে আশীষ স্বৰূপে তেওঁলোকৰ মাজলৈ এটি শিশু পঠিয়াই দিয়া বাবে কৃতজ্ঞতাৰে
তেওঁক সুঁৱৰি আৰু ধন্যবাদ জনাই চৰণত একাজলি পুষ্পাঞ্জলী অৰ্পণ কৰি প্রার্থনা কৰে তেওঁলোকৰ সন্ভানটিৰ
কুশল মঙ্গল কামনা কৰি । আশাৰ কলি শিশুটি ডাঙৰ হৈ পচা শুনা কৰি ডাঙৰ মানুহহৈ যাতে পিতৃ-মাতৃ তথা
বংশৰ নাম উজ্বল কৰি দেশৰ আৰু দহৰ উপকাৰ সাধিব পাৰে সেই কামনাৰে ভগৱানৰ আশীষ বিচাৰে।
জন্মদিনত উপস্থিত থকা অভ্যাগত সকলেও এই আশীযকে বৰ্ষণ কৰে । অসমীয়া সমাজত সাধাৰণতে থাপনাত
ধূপ চাকি জ্বলাই শৰাই এখন আগবঢ়াই নাম কীৰ্ত্তন কৰি জন্ম উৎসৱ পালন কৰা হয় । আজি কালি চহৰ নগৰ্ত
এই পৱিত্ৰ দিনটোত বঙলুৱা প্রভাৱ পৰিছে আৰু সেই প্রভাৱ গাওঁ অঞ্চললৈকে বিয়পি পৰিছে। ৰং চঙীয়া
বেলুনেৰে সজ্জিত কোঠাত জ্বলোৱা মম ফুৱাই, কেক কাটি '}]8])[)% 13171}) [)3)' শুভেচ্ছা ধ্বনিৰে হাত
চাপৰি মাৰি এই উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায় । শিশুৱে এই উৎস্ৱটিত যথেষ্ট, উৎফুল্লিত হয় । শিশুসকল
স্বাভাবিকতে আত্মকেন্দ্ৰিক, সেয়ে নিজৰ জন্মদিনত অতি আনন্দিত হয় । উৎসৱৰ আনন্দই মানুহৰ জীৱনী শক্তি
বঢ়ায় । উৎসৱে এঁক্য সম্প্ৰীতি অটুট ৰাখে । কিন্তু উৎসৱে যাতে সমাজত কুপ্ৰভাৱ নেপেলায় তাৰ প্ৰতিও দৃষ্টি
ৰাখিব লাগে । জন্মদিনৰ উপহাৰ হ’ব লাগে শুভাশীষ । কিন্তু আজিকালি জন্মোৎসৱ উপহাৰ প্ৰধান হোৱা দেখা
যায়। শিশুটিয়েও আঙুলিৰ মূৰত দিন গণি বাট চাই থাকে জন্মদিনটো অহালৈ , কেতিয়াবা এনেও দেখা যায়
সামৰ্থহীন পিতৃ-মাতৃয়ে মাহ প্রসাদ এমুঠি আগবঢ়াই ভগৱানৰ চৰণত প্ৰাৰ্থনা কৰে, শিশুটিয়ে মনে মনে বন্ধু
বান্ধৱক নিমন্ত্ৰণ জনাই থৈ আহে । তেতিয়া পিতৃ মাতৃ যথেষ্ট অসুবিধাত পৰে । কেতিয়াবা এনে দৃশ্যও দেখা
যায় নিমন্ত্ৰিত সকল অহালৈ চাই শিশুটি দুৱাৰ মুখতে ৰৈ থাকে আৰু কি উপহাৰ আনিছে এক প্রকাৰ হাতৰ
পৰাই থাপ মাৰি লৈ যায়। আকৌ কোনো শিশুৱে তেওঁক দিয়া উপহাৰটো পছন্দ নহলে দাতাৰ সমুখতে
অৱহেলাৰে দলিয়াই দিয়ে। সৰু হ’লেও এযা বেয়া অভ্যাস । এনে বদ অভ্যাসে শিশুৰ মনত বস্তুবাদী মন এটাৰ
জন্ম দিয়ে যিটো সমাজৰ বাবে অত্যন্ত ক্ষতিকাৰক । সেয়ে অভিভাৱক সকলে সচেতনইহৈ এনে বদ অভ্যাসক
কলিতে বিনাশ কৰি শিশুটিক ভৱিষ্যতে এজন সৎ, উপযুক্ত নাগৰিক ৰূপে গঢ় দিয়াৰ চেষ্টাত ব্ৰতী হ’ব লাগে
যিহেতু শৈশৱ কালটোৱেই জীৱনৰ বুনিয়াদ গঢ়াৰ উত্তম সময় ৷

জন্মদিন জন্মদিন শুভ জন্মদিন
প্রতিদিন হয় যেন ৰঙীন ৰঙীন

জোনে পাঢা শুনা কৰি

উঠি ৰেল গাড়ীত

জোনে যাব

মানুহৰ উপকাৰ কৰি

পুতলায়ো নাচে আজি

তাক্‌ ধিনা ধিন্‌ ধিন

লহৰা লহৰি আঙুলি বুলায়

সময়ৰ বাঁহীটি সুৰ দি যায়

শুভ আশীযেৰে যেন বাঢ়ে প্ৰতিদিন

প্ৰতি ক্ষণ হয় যেন ৰঙীন ৰঙ্জীন । বোলছবি ; যা, ১৯৮৬ চন ।

জয় জয় অসমীৰ নতুন পুৰুষ

১৯৭১ চনৰ ২৫ ডিচেম্বৰত পূৱ পাকিস্থানে ‘বাংলা দেশ’ নামেৰে এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ কূপে স্বীকৃত হয় ।
সেইনতুন ৰাষ্ট্ৰখনৰ জন্ম ক্ষণত নথৈ আনন্দিত হৈ ৰাষ্ট্ৰখনক শুভেচ্ছা জনাই আৰু সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়
খ্যাতি সম্পন্ন শিল্পী ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ‘জয় জয় নৱজাত বাংলাদেশ’ গীতটি ৰচি বিশ্বত পৰিবেশন
কৰিছিল । হেজাৰ শ্বহীদৰ তেজৰ বিনিময়ত ছবছৰীয়া ‘অসমৰ বহিৰাগত বহিষ্কাৰ আন্দোলনৰ ১৯৮৫ চনৰ
১৪ আগষ্টৰ নিশা বাৰ বজাত অসম আন্দোলনৰ নেতৃবৃন্দই এঁতিহাসিক ‘অসম চুক্তি’ত চহী কৰি এটা নতুন
যুগৰ সূচনা কৰিলে। তেতিয়া সেই একে আনন্দ আৰু একে ভাবতে অসমীৰ নতুন পুৰুষৰ বিজয় গৌৰৱত
উৎফুল্লিতহৈ ড" হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচে । ড’ হাজৰিকা সদায় নতুন পুৰুষৰ ওপৰত আশাবাদী ।প্রতি
নিয়ত অগণন উজ্বল ডেকা সুপুৰুষ আৰু আশা ভৰা দৃষ্টিৰ গাভৰুৰ মুখ তেওঁৰ মানস পটত জিলিকি উঠে।
ইতিমধ্যে অনাগত দিনৰ এই সমস্যাবোৰৰ বিষয়ে যাঠিৰ দশকতে তেওঁ ‘আমি অসমীয়া, নহওঁ দুখীয়া’, ‘বৰদৈচিলা
নে সৰুদৈচিলা নে অসমৰ আকাশত বৰ বৰ চিলা’ আদি কেবাটাও গীতেৰে অসমীয়াক সজাগ আৰু সচেতন
কৰি দি কৈছিল যে ‘আজিৰ অসমীয়াই সংগ্ৰাম নকৰিলে অসমতে ভগনীয়া হ’ব’ । কাৰণ, পুৰণি পুৰুষে হাত
সাৱটি বহুতো হেৰুৱালেওঁ বাকী থকাখিনিতো হেৰুৱাব নোৱাৰি! সেয়েহে নতুন পুৰুষে প্রয়োজন বোধে সংগ্রাম
কৰি হাতে কামে নৱৰূপ দিব লাগিব । তাৰ বাবে তেওঁ নতুন মনৰ তৰুণ তৰুণী সকলক গীতেৰে উৎসাহ,
উদ্দীপনা আৰু অনুপ্ৰেৰণা যোগাই আহিছে । বহু শ্ৰম, বহু তেজ, বহু শ্বহীদৰ বিনিময়ত ৰাজধানী দিল্লীত
তেতিয়াৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী ৰাজীৱ গান্ধীৰে সৈতে বহি গ্রতিহাসিক ‘অসম চুক্তি'ত চহী কৰে । এই চুক্তিত অসমবাসী
আনন্দত আত্মহাৰা হ’ল; অসমখনেই উৎসৱত পৰিণত হ’ল । বছ প্রত্যাশাৰ অস্তত এটি ইতিবাচক সুৰে
হাজৰিকাদেৱৰো হিয়াত তোলপাৰ লগালে 1 জয়ৰ আনন্দতে, অসমৰ নতুন পুৰুষক সম্তাষণ জনাই তেওঁ এই
গীতটো ৰচে। চুক্তিৰ পিছত আন্দোলনৰ নেতৃবৃন্দই নিৰ্বাচনত জয়ী হৈ ৰাজ্য শাসনৰ বাঘজৰী হাতত তুলি
ল’লে। তেতিয়াও গীতেৰে তেওঁ ন-শাসক সকলক দিগ্‌দৰ্শন কৰালে -- যুগ যুগৰ বঞ্চনাৰ চকুলো মচি নানা
জাতি, ধৰ্ম, ভাষাৰ বৈধ নাগৰিকৰ প্রতি সমভাবেৰে শোষণ বিহীন শাসনেৰে ৰাজ্যৰ আৰ্থ সামাজিক গাঁথনিটো
সবল কৰিব লাগিব । কৰ্মই ধৰ্ম মন্ত্ৰেৰে ডেকা শক্তিয়ে আগস্তুক একবিংশ শতিকাক প্রগতিৰ পথেৰে আগুৱাই
নি শান্তি-সমস্বয়েৰে লুইতৰ পাৰ উজ্বল কৰি শঙ্কৰ-আজান, জ্যোতি-বিষ্ণুৰ সপোনক দিঠকত ৰূপ দিব লাগিব।

দুখৰ বিষয়, আজি ‘অসম চুক্তি "ৰ ছব্বিশ বছৰ পাৰ হ’ল ‘অসম আন্দোলন ৰ প্রথম আৰু প্রধান দাবী
“বিদেশী বহিষ্কাৰ’ৰ এজনো বিদেশী চিনাক্ত কৰণ বা বহিষ্কাৰ কৰা নহ’ল । বৰং প্রতিদিনে নতুন কৈ প্ৰৱজন
হৈয়েই আছে। শাসনৰ বাঘজৰী হাতত লৈ আন্দোলনকাৰী অগপ দঙ্গে আচল কথাত গা এৰা দিলে। বি,
জে, পি, কংগ্ৰেছ দলেও ইফালে সিফালে বোকা ছটিয়াই কোনোমতে গাদীখন ৰক্ষা কৰিলে। বাকী দলবোৰেও
ৰাজ্যৰ স্বাৰ্থতকৈ দলীয় স্বাৰ্থতে মত্ত হৈ আওকণীয়া মনোভাব লৈ আছে । আনকি আজি অত বছৰে
সীমান্তৰ তাঁৰ কাঁটাৰ বেৰখনো সম্পূৰ্ণ নহ’ল । কেৱল মাথোঁ ‘আছু ৱেহে সৰৱ হৈ ৰণশিঙা বজাই আছে।
কিন্তু ৰাইজ ছাত্র সন্থাৰ মততে একমত হৈ আছে । অনিশ্চিত অসমৰ ভবিষাযতক লৈ সচেতন নাগৰিকৰ
চিন্তনীয় বিষয় হৈ পৰিছে।

জয় জয় অসমীৰ নতুন পুৰুষ

জয় জয় শ্বহীদ বাহিনী

পঁচাশীত লিখিলাঁ ত্যাগেৰে তোমাৰ
মুক্তিৰ কাহিনী ।
মহাভাৰতৰ মহা অঙ্গ

অসমী আই আমাৰ

কত সম্ভানৰ শোণিত ঢালে
নোপোৱা তুলনা তৃমি তাৰ ।
বহ্নিমান এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ

নৈ উপনৈ আৰু

পাহাৰ ভৈয়ামৰ মচালাঁ চকুপানী
পঁচাশীত লিখিলাঁ সাহেৰে তোমাৰ
মুক্তিৰ কাহিনী ।

জাতি-ধৰ্ম-ভাষা নিৰ্বিশেষে
বৈধ শত নাগৰিক

শোষণ বিহীন মহামস্ত্ৰে ৰচা
আঁচনি আৰ্থ-সামাজিক ।

জনগণে একতাৰে পাতে সভাসদ
ৰাজ সভাত বিৰাজিলে ছাত্র পৰিষদ !
উচ্চাৰি উদাৰ বাণী

পঁচাসীত লিখিলাঁ সাহেৰে তোমাৰ
মুক্তিৰ কাহিনী ।

সংকীৰ্ণতাৰ বিপৰীতে

জীৱন বুৰঞ্জী পঢ়া

সপোন দিঠক কৰা

শতাব্দী একবিংশ আহে

প্ৰগতিক তীব্ কৰাঁ
‘কৰ্মই ধৰ্ম' কৰি হুঙ্কাৰ

লুইত পাৰ পোহৰ কৰাঁ ।

অসমী আইক মোৰ

সজাই তোলাঁ

ফ্ৰি শান্তি সমন্বয়া ৰাণী

পঁচাশীত লিখিলাঁ তেজেৰে তোমাৰ
মুক্তিৰ কাহিনী ।

ৰচনা $ ১৯৮৬

জৱামজোো জোৰ”
নিশাৰ এন্ধাৰ পোহৰালে কোনে

দিন আৰু ৰাতি -- দুই বিপৰীত সত্য যদিও ইটোৰ অবিহনে সিটো অপৰিপূৰ্ণ । দিনৰ ভাগৰুৱা দেহাটো
নিশাই আলফুলে নিজৰ নিজৰ কোলাত সাৱটি লৈ পিছৰ দিনৰ কাৰণে কৰ্মক্ষম কৰি তোলে; আয়ুস বঢ়ায়।
নিশাটো জীৱ জগতৰ প্রয়োজনীয় যদিও নিশাৰ এন্ধাৰবোৰ কাৰো বাবেই কাম্য নহয় কেৱল নিশাচৰ প্রাণী,
চোৰ- ডকাইত আৰু দুস্কৃতিকাৰীৰ বাহিৰে। হয়তো প্রকৃতিদেৱীয়েও নিবিচাৰে পৃথিৱীখন নিশা এন্ধাৰ কৰি
ৰখাটো। সেয়েহে, সূৰ্যৰ প্রত্যাৱৰ্তনৰ পিছতেই আকাশৰ এচুকত জোনটোৱে মিচিকি হাঁহি মাৰে আৰু ৰূপালী
মিঠা জোনালীৰে ধৰাখন ময়াময় কৰি তোলে ।

সৃষ্টিৰ আধাৰ নাৰী৷ সেয়েহে, নাৰীক প্রকৃতি বুলিও কোৱা হয়। সম্তান জন্মদান নাৰীৰ প্ৰকৃতিজ ক্ষমতা।
ই নাৰী জীৱনৰ সাৰ্থকতা তথা সফলতা । যি নাৰীৰ কোলালৈ শিশু নাহে তেওঁলোকৰ জীৱন নিশাৰ এন্ধাৰৰ
দৰে দুখেৰে আছ্ছন্ন। কিন্তু কেতিয়াবা এনেও হয়, পতি বা পত্নীৰ শাৰীৰিক ক্ৰুটি বিচ্যুতি বা অইন কোনে৷
কাৰণতে প্রজনন ক্ষমতাহীন হোৱা এনে দুৰ্ভগীয়া নাৰীয়েও চিকিৎসাৰ বলত বা অইন কোনো কাৰণতে সম্তান
সম্ভৱা হয় আৰু এটি দেৱশিগু যেন সন্তানে তেওঁৰ কোলা পূৰ কৰে । তেতিয়া পূৰ্ণিমাৰ জোনাকৰ জ্যোতিয়ে
জগতখন জিলিকাই তোলাৰ দৰে সেই পিতৃ-মাতৃৰ জীৱন জ্যোতিস্মান হৈ পৰে । পাৰাপাৰ হীন সুখ আৰু
আনন্দৰে উপচি পৰে তেওঁলোকৰ জীৱন। অৱশ্যে, সন্তান জন্ম নিদিয়াকৈও তোলনীয় সম্ভান লৈও অনেক
নাৰীয়েও মাতৃ হোৱা দেখা যায় আৰু সেই সন্তানটিক পাই তেওঁলোকেও একেই সুখানুভূতি আৰু আনন্দ মথন
কৰে। কৃষ্ণ-যশোদাই ইয়াৰ নিদৰ্শন । তাৰোপৰি, আজি বিজ্ঞানে প্ৰগতিৰ চূড়াত আৰোহন কৰাৰ কালত প্রজনন
ক্ষমতা হীন পিতৃ মাতৃয়েও টেষ্ট টিউবৰ সহায়ত আনৰ গৰ্ভ ভাৰালৈ লৈও পিতৃ মাতৃ হোৱা দেখা যায়। সন্তান
লাভৰ যি বিমল আনন্দৰ জ্যোতি তাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকেও জ্যোতিস্মান হয়।

নিশাৰ এন্ধাৰ পোহৰালে কোনে
দূৰ আকাশৰ ৰূপালী জোনে

উদং কোলা মোৰ পূৰালেহি কোনে
দূৰ আকাশৰ মৰমী জোনে ।

অপূৰ্ণ মোৰ বাঞ্ছাবোৰ
জ্যোতিৰে ভৰি গ’ল

মোৰ হাঁহাকাৰ বুজিবনো কোনে ?
দূৰ আকাশৰ মৰমী জোনে।

বোলছবি? মা, ১৯৮৬ চন

1.8, &ঙ্ষ
81%] সুত /*) ৯) ০০-৮৮ ৷ ৷, ,। ৷ ব', চু 178}; ১১ ও]

জীৱন এটা সাথঁৰ -- অৰ্থ ভঙা টান । মানুহে হাঁহিব খুজিওঁ হাঁহিব নোৱাৰে; হাঁহিৰ আঁচলতে থাকে
কান্দোন । মানুহে হাত মেলিলেই বিচৰাটো নেপায় । কেতিয়াবা পোৱা-নোপোৱাৰ দোমোজাত পৰি ৰয়।
কেতিয়াবা পাইও হেৰুৱায় । তেতিয়া দুখ - শোকত ভাঙি পৰি, ইনাই - বিনাই কান্দি - কাতি থাকি বা মানসিক
ভাৰ সাম্য বজাই ৰাখিব নোৱাৰি আত্মহণনৰ পথ ৰচা অনুচিত । সেই স্মৃতি গোপনে বুকুৰ মাজত সাঁচি ৰাখিব
লাগে। স্মৃতি ৰোমস্থনে ক্ষন্তেকৰ বাবে হ’লেও অতীতক ঘূৰাই দিয়ে আৰু সেমেকা দুচকুত অঙ্ঞুমণি বিৰিঙি
উঠে । অপ্রত্যাশিত ভাৱে বুকুলৈ বেদনা আহে । বেদনাৰ জোৱাৰে মান অভিমান ভাঙি ছিঙি উটুৱাই নিয়ে ।
সেয়ে অভিমানখিনিৰ প্রকাশ নঘটাই অভিনয়েৰে লুকুৱাই থব লাগে । কিছুমান ঘটনা হঠাতে ঘটি যায় যাক
নেমানো বুলিওঁ নমনাকৈ থাকিব নোৱাৰি । আমি নিৰূপায় হওঁ । প্রতিদিনে কত ঘটনা ঘটে যিহুত আমি আহত
হওঁ । কিম্তু সময়ৰ এটা মহৎ গুণ আছে। সময়ে আঘাতৰ ঘাঁ শুকুৱায় । মাথোঁ ধৈৰ্য্য আৰু সংযমৰ প্রয়োজন ৷
এই গীতটি শিল্পী ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গভীৰ জীৱনবোধ !

ভাবিছিলঁ৷ তুমি হাত মেলিঙ্গেই
বিশাল আকাশ পাবা;

হয়তো তৃমি পোৱা নোপোৱাৰ
দোমোজাত পৰি ৰ'বা ।

পায়ো হেৰুৱাৰ অনুভূতি খিনি
কলিজাত সাঁচি থ'বা
সোঁৱৰণী মোৰ যিকণ পালা
তাকেই সাৱটি ল’বা ।

সেই সোঁৱৰণী বুকুতেই তুমি

গোপনে সাঁচি থ'বা।
তৰু-তৃণে হাঁহি নাচিছিলে কত
সেউজ সাজেৰে সাজি
তৰুতৃণে জানো সলাব বাগৰ
নঙঠা ডালেৰে আজি

শুকান নদীৰ শুনি হাহাকাৰ
ডাৱৰে উঠিব গাজি
সেমেকা চকুত অশ্ৰুনমাব
"অতীতৰ সুৰ বাজি ।

সেই সুৰ ধ্বনি, মৌনতাৰেই
বুকুতেই সাঁচি থ'বা ।
জীৱন এটি সাঁথৰ মাথোঁ
অৰ্থ ভঙ্তাহে টান

হাঁহিব খুজিলেই কিহবাই যেন
ত্ৰাসতে কঁপায় প্রাণ ।

ৰচনা ; কলিকতা, ১৯৮৬ চন ৷

ময্ূৰী ময়ূৰী

নৱ ৰসৰ ভিতৰত আদি বস বা প্ৰেমেই শ্ৰেষ্ঠ -- যি হিয়াই হিয়াই বৈ আছে । প্ৰেমৰ বাটটো পিছল।
উন্মত্ত প্ৰেমে ভৰি পিছলায় । সেয়ে আগলৈ পিছলৈ চাই ভাবি-গুণি সংযত ভাৱে প্ৰেমৰ বাটত খোজ দিব
লাগে। প্ৰেমৰ মিঠা অনুভুতিৰে ভৰা অথচ উপদেশ মূলক এই গীতটি এটি সুন্দৰ গীত ।

নায়কঃ ময়ূৰী, ময়ূৰী
নায়িকাঃ সুদৰ্শন, সুদৰ্শন
নায়কঃ মন ময়ূৰী
তুমি যেন মোৰ বন ময়ূৰী
তুমি যেন মোৰ মন ময়ূৰী
মই আলফুল ডাৱৰ
তুমি যেন চঞ্চলা বনৰ নিজৰা
পৰশিছ। মোৰ প্ৰেমৰ সাগৰ ।
নায়িকা ঃ সুদৰ্শন, সুদৰ্শন
কাবৌ কৰোঁ, হাতজোৰ কৰি,
উন্মত্ত প্ৰেমেৰে মন নিনিবা হৰি
ভয় লাগে কেতিয়াবা কাহানিৰ ভূলে
যদি আহে সগোপনে পিছল৷ ভৰি
মই বাট হেৰুওৱা এক মন ময়ূৰী ।
নায়ক ঃ ময়ুৰী, ময়ূৰী
কত জনম ঘূৰি খাই হাবাথুৰি
তোমাকেই যেন ফুৰিছোঁ বিচাৰি
এই পুণ্য ক্ষণত দিছাহি ধৰা
মোক শূন্য শূন্য মন পূৰ্ণ কৰি
মই বিচাৰি ফুৰা মোৰ মন ময়ুৰী ।
নায়িকা ঃ কিয়ে কৰোঁ, কি যে নকৰোঁ
আগবাঢ়োঁ নে নাবাঢোঁ;
শঙ্কা নে কিবা লাজ
প্ৰভাততে হয় কি সাজ ।
নায়িকা ঃ কথা -- অনুকম্পা নে প্রঅৰয়
নে সংশয়হীন আশ্ৰয় ?
তুমি বৰষাৰে জুই ৰূপ ধৰি
কম্পিতা ময়ূৰীক বলিয়া কৰি
হৰি নিলা মোৰ মন-প্ৰাণ,

সুদৰ্শন অ’ সুদৰ্শন ।

গুৱাহাটী ? ১৯৮৬ চন ।

মোক জঙ্গুলী জঙ্গ্‌লী দুনিয়াই কয়

সংস্কৃত ‘জংগল’ শব্দৰ সমাৰ্থক হিন্দী শব্দ 'জংগল’ আৰু সমাৰ্থক অসমীয়া শব্দ ‘জঙঘল’ যাৰ অৰ্থ
হ’ল--- হাবি, অৰণ্য । জংঘলত বাস কৰা সকলক ‘জঙঘলী’ বোলা হয় । এই গীতটিত ‘জংগ্‌লী' শব্দ বিশেষ
অৰ্থ প্রকাশক হিচাবে ব্যৱহৃত হৈছে ৷ ভাৰত বৰ্ষৰ অন্য ঠাইত অসমক (উত্তৰ পূবক) ‘জঙ্গল’ আৰু ইয়াৰ
অধিবাসীক ‘জঙ্গলী’ বুলি অৱহেলাৰ চকুৰে চায় । ইয়াৰ অনেক প্রমাণ আছে ৷ ড“ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে বন
ক্ষেত্ৰত নিজেও এই কথাৰ প্রমাণ পাইছে। কিন্তু, অসম কোনটো দিশত পিছ পৰা ? হীন ? অসমীয়াৰ গাত কি
এনে গুণ নাই যাৰ বাবে ভাৰতে ‘জংগ্‌লী’ বুলি হাঁহে ? ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা হিন্দী বুলিয়েই ধৰা হৈছে (যদিও
দাক্ষিণাত্যই মানি লোৱা নাই) । সেয়েহে, গীতটিত জংগ্্‌লী, দুনিয়া, হাৱা আদি উপযুক্ত শব্দ ব্যৱহাৰ ফৰি সেই
শব্দ ব্যৱহাৰ কৰোতা সকলক এই গীতটিৰে প্রত্যুত্তৰ দিবলৈ প্রয়াস কৰা হৈছে।

প্ৰকৃতিৰ ৰম্য ভূমি অসম । পৰ্বতে-পাহাৰে, হাবি-বননিয়ে, নৈ-বিলে, পশু-পক্ষী, তৰু-তৃণ-লতিকাই,
ফুলে-ফলে, নাতিশীতোষ্ণ জলবায়ু, সুজলা, সুফলা, ভাষা সুৱদী সুৰীয়া, ৰূপে গুণে মনোহৰা । অসম প্ৰাকৃতিক
সম্পদতো চহকী । মাৰ্জিত ব্যৱহাৰেৰে সুৰুচি সম্পন্ন, উদাৰ চিতিয়া, সৰল মনা, সুশীল অসমীয়া । অতীজৰে
পৰা এই ভূ খণ্ড শিক্ষা-সংস্কৃতিত আগবঢ়া । ইয়াৰ প্ৰমাণ সাঁচ পতীয়া পুথিবোৰ, ধৰ্ম গ্ৰন্থ সমূহ আৰু আমাৰ
মহাপুৰুষ সকল । সেয়েহে ইয়াৰ প্রাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বাৰে ৰহণীয়া সংস্কৃতি, প্ৰাচুৰ্য আৰু গুণত মুগ্ধ হৈ অতীজৰে
পৰা এই ঠাইলৈ যুগ যুগৰ পৰাই প্রবজন হৈ আহিছে আৰু আজিও অব্যাহত আছে ৷ ইয়াক প্রতিহত কৰিবলৈ
অসমীয়া তৰুণ তৰুশীয়ে যুগে যুগৈ প্রাণ দিছে । বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা লুটিয়ালে দেখা যায়, অতীজতে অসম ভাৰতৰ
অন্তৰ্গত নাছিল। ইয়াণ্ডাবু সন্ধিয়েহে ভাৰতৰ সৈতে উত্তৰ-পূবক চামিল কৰে। ভাৰত স্বাধীন হোৱাত অসম
(উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল) ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় । কিস্তু ৰামায়ণ, মহাভাৰতৰ দিনৰে পৰাই পাকিস্থান, বাংলাদেশকে
ধৰি এই উপমহাদেশখন সাংস্কৃতিক এঁক্যৰে এক আছিল । হিন্দু ধৰ্মৰ শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ শ্ৰীকৃষ্ণই কুণ্ডিল ৰাজকুমাৰী
ৰুক্মিনীক বিয়া কৰাই প্ৰধান মহিষী পাতিছিল। তেওঁৰেই নাতি অনিৰ্াদ্ধ কোঁৱৰৰ সতে শোণিতপুৰৰ বাণৰ
জীয়াৰী উষাৰ বিয়া হৈছিল । এইখন বিয়াক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই ‘হৰিহৰৰ যুদ্ধ’ হৈছিল । দ্বিতীয় পাণ্ডৱ ভীমে উত্তৰ
পূবৰ হিড়িম্বাক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁৰেই পুত্ৰ ঘটোৎকচ । তৃতীয় পাণ্ডৱ অৰ্জুণে মণিপুৰৰ চিত্ৰাঙ্গদাক বিয়া
কৰাইছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ হ’ল ব্রুবাহন ৷ কনৌজৰ ৰজা হৰ্যবৰ্ধন আৰু কামৰূপৰ ৰজা কুমাৰ ভাষ্কৰ বৰ্মাৰ মাজত
প্ৰগাঢ় মিত্ৰতা আছিল। মোগল সম্ৰাট পুৰংজেৱৰ পুত্র আজ্ঞমতৰাকৈ, আহোম ৰাজ কুঁৱৰী নাংচেন গাভৰু
ওৰফে ৰমণী গাভৰুক বিয়া দিয়ে। বিদেশী পৰিৱাজক হিউৱেন চা, ফাহিয়ান আদিয়ে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণ
কাহিনীত অসমৰ বিষয়ে সুন্দৰ টোকা লিখি থৈ গৈছে । ইংৰাজৰ ৰাজত্ব কালতো ভাৰত বৰ্ষৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ
পৰা অহা লোকে অসমৰ বেহা বাণিজ্য, চাহ বাগান, চাকৰি বাকৰি অধিগ্ৰহণ কৰি অসমীয়াক শোষণ কৰি
জঁকাটো উলিয়ালে। সংসদত অসমৰ সাংসদে গৈ গমগমাইছে । তেনেস্থলত অসমীয়া জঙ্গলী ই’ল কিয়? ই
নিশ্চয় তেওঁলোকৰ অসমৰ বিষয়ে ‘জ্ঞান শুন্যতা'ৰ কাৰণ । মহাত্মা গান্ধীয়েও তেওঁৰ ‘হিন্দ স্বৰাজ' কিতাপত
অসমক জঙ্গলী জাতি বুলি লিখিছিল ছাৰ জন গষ্টে লিখা বিবৰণ পঢ়ি । পিছত যেতিযা তেওঁ অসমলৈ আহিল
সংস্কৃতি পূৰ্ণ অসমীয়াক দেখি তেওঁৰ সেই ভূল ভাঙিল আৰু নিজৰ ভূলৰ বাবে তেওঁ ক্ষমা খোজে । যিখন
ঠাইক ভাৰতীয় সকলে জঙঘল বুলি অৱহেলা কৰে সেই ঠাইখন অতি পবিত্ৰ । সেই ঠাইখনৰ আকাশ ধোৱা
বৰণীয়া ক’লা আকাশৰ বিপৰীতে জিকমিক তৰাখচিত নীলা আকাশ, মুক্ত বায়ু আৰু মানুহৰো খোলা প্রাণ
আৰু চিত উদাৰ।৷ ইয়াত মুখা পিন্ধা নকল জীৱন নাই; আছে মৰম স্নেহ, ৰঙেৰে ভৰা জীৱন আৰু সঁচা মানৱতা।
চহৰৰ লোহা আৰু কংক্ৰিটেৰে আবৰা অতি উচ্চ অটালিকাবাসীসকল যেন একোটা পাথৰ । তেওঁলোকৰ হিয়া
পাষাণ, মাটিৰ মানুহক চিনি নেপায় । নিজকে ভদ্ৰলোক (সন্নাস্ত ) সাজি আত্ম অহঙ্কাৰত উফন্দি উঠা এওঁলোক

জন অৰণ্যৰ একো একোটা পশু । জঙঘলৰ পশুৱেও পৰষ্পৰে মিলাপ্তজীতিৰে বাস কৰে; মানুহক প্রেমৰ মন্ত
শিকায় । আমাৰ অৰণ্যৰ হাতীও বিশ্বাসী । বনৰ উন্মত্ত হাতীকো ধৰি আনি বশ কৰ পোহনীয়া কৰা হয়।
পোহলীয়া হাতী মানুহৰ বন্ধু হয় আৰু মানুহৰ প্রাণ ৰক্ষা কৰে । ভদ্ৰতাৰ মুখা পিন্ধা চহৰৰ উচ্চ অট্টালিকাবাসীৰ
দৰে বিশ্বাস ঘাতকতা, ঘৃণা, শোষণ নকৰে । অন্য এক অৰ্থত, ড‘ হাজৰিকাদেৱৰ নিজৰো কোনোম্থায়ী ঠিকনা
নাই, পত্নী-পুত্ৰ লগত নাই, থাকিও সংসাৰ নাই। সেয়েহে কোনো কোনোৱে (সষ্টীশপিৰায়ণ ?}) তেওঁকো জঙঘলী
বুলি উপহাস কৰে ! সেয়েহে নিজৰ জীৱনটোকে প্রতীক হিচাবে লৈ অসমৰ অৱস্থা বুজাবলৈ চেষ্টা কৰা যেনও
লাগে ।
আনে যিয়েই নকওঁক, জঙঘল হ’লেও ‘অসম’ প্রতি অসমীয়াৰ বাবে অতি পৱিত্ৰ। জনম জনমৰ
সাধনাৰ বলতেহে আমি ইয়াত জনম লভিছোঁ। অম্বিকাগিৰিয়ে কোৱাৰ দৰে আমাৰ এই জঙঘল (অসম ভূমি)
‘অতি উচ্চ, অতি উন্নত, অতি সুন্দৰ ঠাই’ ৷ এই জঙঘলৰ উন্নতি আৰু প্রগতিৰ বাবে আমি প্রতিজন অসমীয়া
দায়বদ্ধ। জয় আই অসম ।
মোক জঙ্গুলী জঙ্গ্লী দুনিয়াই কয়
জংঘলেই মোৰ ঘৰ
মুক্ত হাৱা মোৰ বন্ধু
নকল জীৱন মোৰ পৰ ।
খোলা আকাশ, খোলা বতাহ
খোলা খোলা মোৰ প্রাণ
জংঘলতেই শ্রম কৰি যাওঁ
গাই নিতে মুকুতিৰ গান
মোৰ জংঘল পৱিত্ৰ বৰ
জংঘলেই মোৰ ঘৰ ।
চহৰৰ উচ্ছ অট্টালিকাৰ
তুমি নাগৰিক অহংকাৰী
এই সব পকাঘৰ ঘৰটো নহয়
ই ভদ্ৰলোকৰ বস্তী বাড়ি
তাত হৃদয় হয় পাথৰ
জংঘলেই মোৰ ঘৰ ।
চহৰ বন্য জন অৰণ্য
মানৱ হৈ যায় যন্তু,
জংঘলী যত জানোৱাৰে
প্ৰেমৰ দিব পাৰে মন্ত
ই তুলনাত জংঘল সুন্দৰ
উন্মত্ত হস্তীক ধৰি আনি
কৰিব পাৰোঁ ব্শীকৰণ
আমাৰ হস্তী বন্ধু হ’লে
ই ৰক্ষা কৰে বন্ধুৰ জীৱন
ই নহয় অবিশ্বাসী নৰ
জংঘলেই মোৰ ঘৰ । তলনভভভছৰ

ৰিণিকি ৰিণিকি শুনিছোঁ দুৰণিত

শিল্পী সকল স্বাভাৱিকতে বিপ্লৱী ভাবাপন্ন। তেওঁলোকে নিজৰ শিল্পকলাৰ মাজেৰে সমাজত বিপ্লৱৰ

সুচনা কৰে । সমাজৰ ৰূপান্তৰৰ পথ বচে ৷ সমাজ পৰিবৰ্তনৰ বাবে শিল্পী পল ৰ'বছনে গীতেৰে, আৰু জ্যোতি-
বিষ্ণুৱে বিপ্লৱ কৰিছিল গীতেৰে, নাটেৰে, গদ্যেৰে । নিজ'ৰ দেশৰ, নিজৰ সমাজখনৰ দুৰৱস্থা দেখি ড" ভূপেন
হাজৰিকাদেৱ ব্যথিত । কাৰণ, আমাৰ সমাজখন জাতি-ভেদ, শ্ৰেণী বৈষম্য, শোষণ, অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰেৰে
ভৰা ।ইতিমধ্যে তেওঁ ৰিণিকি ৰিণিকি শুনিবলৈ পাইছে --- দুৰ দূৰণিত (চীন, ৰাছিয়া আদিত) সমাজবাদ প্রশ্স্থা
হৈছে। নৱ প্ৰভাতৰ ন-সূৰুযৰ ৰেঙনিযে সমাজ তিৰবিৰাইছে। দুখৰ বিষয়, আজিও (এই গীত লিখাৰ পৰলৈকে)
আমাৰ সমাজত সমাজ সলনিৰ বিপ্লৱৰ সূচনা নহ’ল । হায় ' সমাজখন যেন আচৰিত ধৰণে অধমৃত্তৰ দৰে
মৌন। কিন্তু, সমাজৰ পৰিবৰ্তন অৱধাৰিত কাৰণ, সমাজৰ ৰূপান্তৰ অবিহনে প্রগতি অসম্ভৱ । সেয়ে, সেই
সমাজখন পাবৰ বাবে নিশাৰ এন্ধাৰে এন্ধাৰে ঘুৰি গীতিকাৰে অকলে অকলে প্ৰভাত খেদি ফুৰিছে ! অৰ্থাৎ
সমাজ সলনি কৰিবলৈ গীতেৰে বিপ্লৱৰ শুৰি ধৰিছে। অৱশেষত, তেওঁৰ ধৈযৰি বান্ধ খুলি যোৱাৰ উপক্ৰম
হৈছে । কাৰণ, সময গৈ গৈ বেলি অস্ত যোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে সেয়ে, আক্ষেপতে তেওঁ কৈছে -- ‘সূৰুযৰ
মৃত্যুৱেই হ’ল নেকি * তেনেহলে ইমান পলম কৰে কিয় ? ইফালে দেখোন ‘সূৰুয’ উদয়ৰ ইংগিতো পোৱা
গৈছে। কাৰণ, প্রভাতী পখীয়ে গীত গাইছে । প্রভাতী পখীয়ে পুঁতি নিশাতে স্তোত্ৰ গায এটি নতুন প্রভাত
আদৰিবলৈ, নৱ প্ৰভাতৰ সোণালী বেলিৰ পোহৰত পৃথিৱী জিলমিলাবলৈ । গতিকে প্রভাত অনিবাৰ্য্য ।
গীতটিত ‘সূৰুয’ক নতুন সমাজৰ (সাম্যবাদ) প্রতীক হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে ।

ৰিণিকি ৰিণিকি

শুনিছোঁ দুৰণিত

প্রভাতী পখীয়ে গীত গায়,

প্ৰভাতী পখীয়ে কিয় গায় ?

মৌন নিশা দেখোঁ, চৌপাশে আছে,

সুৰুযৰ দেখা দেখি নাই

প্রভাতী পখীয়ে গীত গায

প্রভাতী পখীয়ে কিয় গাং ?

অন্ত বেলিৰ সীমা পাৰ হৈ হৈ
বাট বুলি অকলে অকলে
থখেদিছোঁ প্ৰভাত এন্ধাৰে এন্ধাৰে,
অবিহনে প্ৰভাত সূৰুয নহ’লে
থাকিম কিমান বাট চায় ?
মৃত্যু সাবটি ল’লাই নেকি,
পলম কৰাঁ কিয় সূৰ্য্য ?
এন্ধাৰ বাটত দিয়াঁহি জ্যোতি
মোৰ আৰু নাই যে ধৈৰ্য্য
তোমাৰ সঁহাৰি কিয় নাই ?
প্রভাতী পখীয়ে গীত গায়
কলিকতা £ ১৯৮৬ চন

জীৱন সিন্ধু বহু বিন্দুৰে হয়

‘সিন্ধু’ প্ৰাচীন ভাৰতৰ এখন ডাঙৰ নদী । আৰ্য্য সকলে মধ্য এচিয়াৰ পৰা আহি পোনতে সিন্ধু উপত্যকাৰ
সাৰন্বা ভূমিতে বসতি কৰিছিল। ‘সিন্ধু'ৰ পৰাই কালক্ৰমত ‘হিন্দু’ আৰু ‘হিন্দুস্থান’ হয় । বৰ্তমান ই পাকিস্থানৰ
অন্ত্গত। বিশাল জলৰাশিৰে সিন্ধু নদীখন এদিনতে সৃষ্টি হোৱা নাই । বিন্দু বিন্দু পানীৰ টোপালৰ সমষ্টিয়েই
হ’ল সিন্ধু নদী৷ তেনেদৰে পল-অনুপল, সপ্তাহ-মাহ-বছৰৰ সমষ্টিয়েই হ’ল জীৱন সিন্ধু৷ হেৰোৱা সময় উভতি
নাহে। সেয়েহে, জীৱনৰ সেই বিন্দু বিন্দু সময়বোৰ অবাবত পাৰ নকৰি যাতে কৰ্মেৰে পূৰ্ণ হয় তাকে সমাজ
সচেতন শিল্পী ড’ ভূপেন হাদৰিকাদেৱে এই গীতটিৰে সকিয়াই দিয়ে ।

যুগে যুগে এটাৰ পিছত এটাকৈ অসম ভূখণ্ডত হোৱা বহি আক্ৰমণ, গৃহ কন্দল, বিপ্লৱ বা অশান্তিৰ মূল
কাৰক হ’ল অসমীয়াৰ এলেহুৱা স্বভাৱ । অভাৱহীন অসমত ঠাইতে উৎপাদিত খাদ্য খাই আৰু হাত মেলিলেই
পোৱা বস্তুৰে অসমীয়াই নাকত তেল দি শুই থাঁকোতে এপদ এপদকৈ সকলো হেৰুৱালে । তাৰোপৰি, অসম
ভূখণ্ডৰ অৰ্ন্তগত চুবুৰীয়া সৰু সৰু ৰাজ্যবোৰৰ মাজত থকা হিংসা হিংসি, খাম-খেয়ালিৰ বাবে এবাৰ এবাৰকৈ
তিনিবাৰ মান অসমলৈ আহি অৰবৰ্ণনীয় অত্যাচাৰতো কৰিলেই দেশখন থান বান কৰি সকলো লুটি লৈ গ’ল ।
মানক খেদাৰ চলেৰে আহিল ওপনিবেশ্বাদী ইংৰাজ সকল আৰু খুটি পুতি বহিল । ইংৰাজে কানি খুৱাই
অসমীয়াক এলেছৱা কৰিলে । ইংৰাজেই প্ৰব্ৰজন ঘটালে চাহ জনগোষ্ঠী, বঙালীকে ধৰি আৰু নানা জনৰ।
ভাৰত স্বাধীন হোৱাত ইংৰাজে নিজ দেশলৈ উৰা মাৰিলে; কিন্তু তেওঁলোকে আমদানি কৰা লোকসকল ইয়াতে
ৰৈ গ’ল। ইংৰাজৰ আমোলতে অসমো (উত্তৰ পূ্বঞ্চিল) ভাৰতৰ মেপত চামিল হ’ল । কিন্তু স্বাধীনতাৰ
পিছতো অসমৰ আৰ্থ-সামাজিক-শিক্ষা, যাতায়ত কোনো এটা দিশৰেই উন্নতি নহ’ল । গুপনিবেশবাদী ভাৰত
ৰাষ্ট্ৰৰ শোষণ বঞ্চনাত অসমীয়াৰ জক৷টো ওলাল । ইফালে বহিৰাগতৰ ভিৰত অসমীয়াৰ ঠেং মেলিবৰ ঠাই
নোহোৱা হ’ল। তেতিয়া চিন্তা নায়ক, জাতিপ্ৰেমী হাজৰিকাদেৱে ‘আমি অসমীয়া নহওঁ দুখীয়া’ গীতেৰে অসমৰ
সাম্ভাব্য পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে জাতিক সকিযাই দিলে । ১৯৭৯ চনত জাগি উঠিল ছাত্ৰ পৰিষদৰ সহিতে গণ
পৰিষদ । দুয়োটা সংগঠনৰ নেতৃত্বত ‘আম জনতা’ জাগিল। আৰম্ভ হ’ল ৰক্তক্ষযী ছবছৰীয়া অসমৰ ‘বিদেশী
বহিষ্কাৰ আন্দোলন’। ধন-জন-ৰক্তৰ বিস্তৰ ক্ষতিৰ অন্তত ১৯৮৫ ত ‘অসম চ্ক্ত’ কৰি আন্দোলনৰ নেতৃবৃন্দই
ৰাইজৰ প্ৰবল সহাঁৰিত ৰাজদণ্ড হাতত তুলি ল’লে । কিন্তু ৰাজনীতিত অপৰিপকতাৰ হেতু তেওঁলোকে ৰাজ্যক
দিগ্‌দৰ্শন কৰোৱাত ব্যৰ্থ হ’ল । তাৰোপৰি, স্বজন তোষণ, স্বাৰ্থপৰতাৰ হেতুকে তেওঁলোক ডিঙিলৈকে ডুবিল।
আৰ্থ-সামাজিক কোনোটোতে উন্নতি নোহোৱাত আৰু কৰ্মসংস্থানহীনতাত হতাশাগ্ৰস্ত হ’ল তৰুণ তৰুণী সকল ।
এনে পৰিস্থিতিৰ ৰূপান্তৰৰ বাবে সশস্ত্ৰ বিপ্লৱেই শ্ৰেয় বুলি এচামে হাতত অস্ত্ৰ তুলি ল’লে । ইফালে অগপৰ
নেতৃত্বই প্রতিটো জনগোষ্ঠীৰ নেতাৰ মাজত ক্ষমতাৰ ভাগ বিতৰণ নকৰাৰ অভিমানত প্রতিটো জনগোষ্ঠীৰে
মনত অসন্তোষে পোখা মেলিলে। ৰাজ্যত বিশৃঙ্খলা, খাম-খেয়ালি, ভাতৃঘাতী সংঘৰ্ষ, বন্দুক বাৰুদৰ ধোঁৱা,
তৈজৰ কৰালে শ্বাসৰূদ্ধ কৰিলে। বড়ো সকলৰ বাবে ‘বড়ো লেণ্ড’, কোঁচ ৰাজবংশীয়ে ‘কমতা পুৰ’, কাবি
আংলঙে "স্বায়ত্ব শাসিত পৰিষদ’, মিৰিয়ে ‘মিচিং স্বায়ত্ব পৰিষদ’ বিচাৰিলে । কোনো কোনোক দিলেও ৷ তথাপিতো
শাস্তি নাই; বৰং অশান্তিৰ পোখাটোৱে ডাল পাতহে মেলিলে। ইয়াৰোপৰি টাই-আহোম, মটক, মৰাণ, ৰাভা
হাজং, চাহ জনজাতি, চুতীয়া আদিয়ে জনজাতিকৰণৰ বাবে আন্দোলন চলাই আছে৷ কিন্তু জাতি সম্প্ৰদায়ক
সংৰক্ষণ কৰি, সাংবিধানৰ সুবিধা ভোগ কৰিলে বা কেইখনমান উৎসৱ, মেলা পাতিলেই জাতিটোৰ উন্নতি
হ’বনে ? সুবিধা লাভে মানুহৰ উন্নতি নাসাধে; বৰং অধ্যাৱসায়, প্রজ্ঞা সাধনা, বিবেকৰ বিকাশ, প্রগতিৰ অন্তৰায়হে
হয়। সুবিধা লাভে মানুহৰ তেজস্বীতাক নিষ্ক্ৰিয় কৰি এলেহুৱা সজায়; কৰ্ম সংস্কৃতি বিনাশ কৰে। তেতিয়া মানুহ
স্বাৰ্থপৰ আৰু চৰিত্ৰহীন হয়। তেতিয়াই সৃষ্টি হয় স্বজন তোষণ, শোষণ বঞ্চনাৰ। সৃষ্টি হয় অৰাজকতাৰ;--ফাট

মেলে সমাজত । আৰম্ভ হয় ৰক্তক্ষয়ী সংঘৰ্ষ । কিন্তু সমাজক এৰি কোনো বাদ নহয়। সমাজবাদ প্রতিষ্ঠা হ'বলৈ
হ’লে কৰ্ম সংস্কৃতিৰ পূজা কৰিব লাগিব । পৃথিৱীৰ উন্নত দেশ সমূহ যেনে ইংল্যাণ্ড, আমেৰিকা, ৰাচিয়া, জাপান,
জামানি আদি দেশ সমূহে জাতি, সম্প্ৰদায় বা গোষ্ঠীক সংৰক্ষণ নকৰাকৈয়ে উন্নতিৰ শিখৰত আৰোহণ কৰিছে
কেৱল কৰ্ম সংস্কৃতিৰে । সেয়ে ড “হাজৰিকাদেৱে কয় জীৱন সিন্ধু যছু বিন্দুৰে হয়। সেই বিন্দু কৰ্মেৰে পূৰ্ণ হ’ব
লাগিব। সমাজ গঢ়াত অগভীৰ পৰিকল্পনা আৰু অলস চিন্তাই কোনো কাম নিদিয়ে ।

আগকথা £ আজিৰ সমাজ গঢ়োঁতে অগভীৰ পৰিকল্পনা আৰু অলস চিন্তাই কোনো কাম নিদিয়ে ।
জীৱন সিদন্ধু বহু বিন্দুৰে হয় । কিন্তু সেই বিদ্দু কৰ্মেৰে পূৰ্ণ হ’ব লাগিব ।

জঁৱন সিন্ধু বহু বিদ্দুৰে হয়

যদি কৰ্মেৰে হয় বিন্দু পূৰ্ণ

অলস চিন্তা আৰু অগভীৰ আঁচনিয়ে
জয়ৰ বাসনা কৰে চূৰ্ণ ।

অসমবাসীৰ এমুঠি মানুহ
তাতে যদি হয় নানান প্ৰভৈদ
সামূহিক মঙ্গল হয় মধিমূৰ
উমি উমি থাকে যদি
ক্ৰোধ আৰু জে'দ

সকলোৱে শান্তিৰে কৰাঁ আলচ
ৰিক্ত মনক কৰা পূৰ্ণ ।

সমাজক এৰি কোনো বাদ নহয়
সমাজবাদ আজিৰ লক্ষ্য
জীৱন বোধহীন ব্যক্তিৰ বাবে
পৰিধি মাথোঁ হয় নিজ কক্ষ
স্বাৰ্থপৰ যান্ত্ৰিক দৃষ্টিয়ে
শাসনক কৰে সংকীৰ্ণ ।

মহাভাৰতৰ মহা অঙ্গ অসম
সবাৰে অৱহেলা নেওচিব লাগে,
লুভীয়া নৱ উপনিবেশবাদীৰ
শোষণ বিপৰীতে হেজাৰে জাগে
শোষিতই সাহসৰ মন্ত্ৰেৰে কৰে
শোষকৰ বক্ষ বিদীৰ্ণ ।

ৰচন| £ ১৯৮৮

উ৷জলযয়ৱোৱোৱোৱেজেটো <]
পাহাৰ ভৈয়ামৰ

অসমৰ আদি বাসিন্দা কোন ইয়াৰ প্ৰামাণ্য কোনো লিখিত তথ্য বা সমল নাই । প্ৰাচীন কালৰে পৰা এই
ভূখণ্ডলৈ অষ্ট্ৰিক, মঙ্গোলীয়, আৰ্য্য আদি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ আৰু বিভিন্ন ভাষা ভাষী লোক প্ৰব্ৰজিত হৈ আহিছে।
এই আটাইবোৰৰ সংমিশ্ৰণত বৈচিত্ৰৰ মাজত এঁকায স্বৰূপ মহাঅসমীয়া জাতি গঢ়ি উঠিছে আৰু আটাইয়ে এক
পৰিয়ালৰ ভাই ভনীৰ দৰে মিলাপ্ৰীতিৰে বাস কৰি আহিছে । কিন্তু কিছুমান ন্যষ্ট স্বাৰ্থ জড়িত ৰাজনীতিক আৰু
বুদ্ধিজীৱিৰ ষড়যন্ত্ৰত ইটো সম্প্ৰদায়ে সিটো সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত অৱদমন, শোষণৰ দায় জা পি দি অসমখন টুকুৰা
টুকুৰকৈ ভঙাৰ প্ৰচেষ্টাত ৰত হৈ ভাতৃঘাতী সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছে । অসমৰ ‘ভূমিপুত্ৰ’ বুলি দাবী কৰা বড়োসকলে
‘[১26৮ 1016 /১১৪৪৪]]] {1৮ 81%’ বুলি ভাতৃঘাতী সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছে, বাৰুদৰ গোন্ধে আকাশ বতাহ প্রদূষিত
কৰিছে । সহোদৰৰ তেজেৰে শ্যামলী ভূমি ৰাঙলী হৈছে । একেখন স্কুলত পঢ়া, একেখন পথাৰত খেতি কৰা,
একেখন বজাৰত হাট বজাৰ কৰা সহোদৰ স্বৰূপ লোকৰ মাজত হোৱা এনে শত্ৰুতাই সহভস্ৰজনৰ লগতে ড'
ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰো বেদনাত বুকু ভাঙে । এই ভুল বুজাবুজি নিঃশেষ কৰি "মৰমৰ ঘৰ স্বৰূপ অসম'ৰ পূৰ্বৰ
সেই সোণালী সুদিন ঘুৰাই অনাৰ আহ্নানেৰে হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচে।

পাহাৰ ভৈয়ামৰ সংগম স্থলীতে
বন্ধু এজন মোৰ আছিলে এদিন,
ৰ’দালিৰে ভৰা সেই
সোণালী সুদিন
একেলগে খেলা-ফুৰা গধুলি-পুৱা
সেই শাস্ত পাহাৰ
সেই ধ্বনি নিজৰাৰ
একেলগে বজালোঁ যে বীণ;
সোণ সৰি পৰা সোণালী সুদিন
ৰ’দালিৰে ভৰা সেই সোণালী সুদিন !
ওখ ওখ শাল বনৰ
ছায়াৰ দেশত
মেঘ আৰু কুঁৱলীৰ
কোমল কোলাৰ মায়াৰ দেশত
গোন্ধ বাৰুদৰ কত
নিহত জনৰ
কেঁচা তেজেৰে দেখোঁ পৃথিৱী ৰঙীণ ।
কেনিবা হাউলী গ’ল সোণালী সুদিন !
পাহাৰ আৰু লুইতৰে
আকাশ তলীত
তুমি বজোৱা চিফুং বাঁহীৰ প্ৰতিধ্বনি,
তুমি আৰু মই সমভাগী হৈ
পুনৰ আনো আহা সোণালী সুদিন
ৰ’দালিৰে ভৰা সেই সোণালী সুদিন ।
ৰচন! £ কলিকতা, ১৯৮৯

মোৰ গাটো দেখোন

অসমৰ সমস্যাৰাজিৰ ভিতৰত অন্যতম হ'ল বানসমস্যা আৰু গৰখহমনীয়া । এই দুই সমস্যাই অসমৰ
আৰ্থ সামাজিক দিশত মাধমাৰ শে'ধাহছে । বান সমস্যাৰ প্ৰধান কাৰণ হ'ল ব্ৰহ্মপুত্ৰখন । নদী মাতৃক অসম।
হিমালয়ৰ ঠাল ঠেঙুলি প৷হাৰ সমূহৰ পৰা নৈ বৈ আহি এ‘ পুত্ৰত মিলিছে । বাৰিষা পাহাৰৰ পৰা বৈ অহা
পানাৰে এই নৈবোৰ ফেনে ফোটোকাৰে উপচি চৌদিশে বিস্তাৰিত হয় আৰু বাগৰি গৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰে ।
আকৌ গ্ৰীষ্মকালত হিমালয়ৰ বৰফ গ'ল পানী হৈ বন্ধ পুএবে বৈ আহে । এই সময়ত হিমালয়ৰ পাদদেশত
প্ৰচুৰ পৰিমাণে বৰষুণ হয । ওখ ঠাহৰ নানীবোঞ তমতল ভামি ₹ সমলৈ নামি আহে । এই সকলো পানী আহি
বন্ধপুত্ৰত পৰেহি । এই সমূহ " নীব্ৰনীপুণঁই বহণন ৰি )?ন বাৰ।৩৫াও ভূই পথাৰ বুৰ যায় । ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানী
বহন ক্ষমতা হ্ৰাস পোদ্ব ৰ ক'বণ।হচ৷বে থৈলা -- 4! নৰবৰ ভুইকপ হৰন্মপুত্ৰৰ বুকু হেনো বাম হৈ গ'ল।
সেয়েহে প্ৰতি বছৰে বানপানি৷যে ৰাজ্য"ন পুলান% ₹ গঙ্টভাক জ্ৰুল' কৰে । ষিমদেই নহওক, মানুহৰ জীয়াই
থকাৰ প্ৰধান মৌলিক -পাদা, 'এনিঠা ত’ + ,৭৷ৰুবাবগৃৎ । বানপানীয়ে এই তিনিওটাকে হৰণ
কৰে ।উটি যায খেতি পৰাৰ, গ’দ” ॥ই,৩০ ২ < ধাল! + গেলে গ।ন| বাটি যায় । বানৰ সংহাৰ যূৰ্ত্তিয়ে কাঢ়ি
নিয়ে আপোনজন; চুৰমানব’ নে আশ ৰ সপোন 1 এৰ1! বৰুৱাই প্ৰাণণলে বচোৱাৰ তাগিদাত মানুহে আত্রয়
শিবিৰত আশ্রয় লয় । চৰকাৰে,ৰে চৰকাৰী সংগঠনবেৰ ব।ন সাহায্য দিয়ে । বান আঁতৰিলেই মানুহে আশ্ৰয়
শিবিৰ এৰে, উটি যোৱা ঘৰখন গ|নৰ সভা পদে পৰা কৰ যোেগনত ডেকা গাভৰুৰ মাজত প্ৰেম ভালপোৱা
গঢ়ি উঠাটো প্ৰাকৃতিক নিন । জীৱন বহ গব বতৰত ডেকা গাভৰুৰ প্রণত প্ৰেমৰ কপৌ ফুলে পাহি মেলে ।
মনে বিচৰাজনীক লৈ সপে'নৰ কাৰেং সাজে । মোৱা বেলি ভৰলীৰ পানীত গা ধুই থকা গাভৰুজনীৰে সৈতে
নৈৰ পানীৰ মাজত ডেকাজনে একে লগে 1 দুইছিল অৰ্থাৎ তাইৰ নিবিড সাশ্নিধালৈ আহিছিল। অহাবাৰ
বহাগত তাইক চপাই আনি ঘণ্খন পতাৰ কথা হনটে পা্ণিছিল। ভবা কথা মনতে ৰ’ল। বানপানীয়ে সোপাকে
উটাই নিলে,ডেকাজন ভি" ৰাহৈ শিবিৰত শাত্ৰথ "লৈ ৷ এননদৰে প্ৰতি বছৰে বানে তাণ্ডব চলালে মানুহ
কেনেকৈ জীযাই থাকিব ‘ "মহে চেপি গে "নিতে দু? দা ঞ্ল্প ল লৈ,- তেওঁ নৈখন বান্ধিবই । সমাজৰ
সকলো বাধা নেওচি মনে { ত আনাৰ "+ সৰ সা ৰ নতাহীৰ আগতেই উচছাহেৰে হাল কোৰ বাই খেতি
কৰিব । সোণগুটি ধানেৰে = ৭৬৭ পাত” ৭ সন্মজাখনাকো ছেসাহত কৰি আণওৱাই নিব । আটাইৰে
সুখেৰৈবৈয়াৰ ।
গীতটিৰ জৰিয়তে ১শঙজ শিল্পী ড০ ভূপেন হাজখিকাদেৱৰ বান অৰু গৰাখহনীয়া ৰোধৰ বাবে
ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন বন্ধাৰ চিন্তা চচ কৰা দদখা যায় । সঁচা, প্ৰতি বছৰে বানপানীৰ সময়ত ৰেডিঅ', বাতৰি
কাকত, আৰু ইলেকট্ৰনিক মিডিমান্েৰ ব্যস্ত হৈ পৰে ৰানপানা, গৰাখহনীয়াক লৈ চিঞৰ-বাখৰ, হৈ-হাল্লা
কৰাত। এই সুযোগতে ৰাজনৈতিক দলবোৰে বতিব্যস্ত হয় নিজ দলৰ প্ৰচাৰ কায়তি । বানটো আঁতৰিলেই
সকলো ফুটুকাৰ ফেন । কিন্তু ভূক্তভোগী সকলৰ হিয়া দুৰু দুৰু কঁপে বহাগৰ বিহুটো পাৰ হোৱাৰ পাছৰ পৰাই
বানৰ ভয়ত । ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ অৱস্থিতি অকল অসমতে নহয়, ইয়াৰ উৎপত্তি তীবৃতৰ মানস সৰোবৰত আৰু
সামৰণি বাংলা দৈশত । সৈয়েহে ট'ন,ভাৰত আৰু বাংলা দেশ--এই তিনিওখন ৰাষ্ট্ৰই আলোচনাৰ ডিত্তিত
উমৈহতিয়া ভাবে কাম কৰিলেহে ই সমসাা সমাধান হব । নহলে আন্তৰ্জাতিক সমস্যাৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে।
বিজ্ঞানী সকলে কয় যে হিমালয়ত অধিক মাত্ৰাত বৰফ গলি আছে । এই হাৰত গলন কাৰ্য্য চলি থাকিলে আৰু
কিছু বছৰ পাছতেই হিমালয় বৰফ শন৷ হব আৰু ব্ৰক্ষপু্ৰ শুক যাব । আনহাতে টীনৰ উত্তৰ পূবঞ্চিলৰ প্রতি
লোভ দীৰ্ঘদিনীয়া । এটা সূত্ৰই কয় যে চীনে এটি বৃহৎ বান্ধৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। তাৰ বাৰে গতিপথৰ পৰাই
বহ্মপুত্ৰক সেই দেশৰ ফলে বোবা নব ৰা চীনৰ মুখ্য নদী হোৱাৎহোৰ পানী কমি অহাৰ ফলত চানত জল৷
সংকটৰ আশংকাই দেখা দিছে । সোচাহ গঁতিপথৰ পৰাঁই চানপো৷ নৈখন বোৱাই নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰ৷

হৈছে। যদি এই কথাবোৰ সত্যত পৰিণত হয় তেনেহলে নিশ্চয়কৈ অসম এদিন মৰুভূমিত পৰিণত হ'ব আৰু
অসমীয়া হ'ব পথৰ ভিখাৰী । সেয়ে, লোকনাথ গৈস্বায়ীয়ে গাইছে ---‘লুইত নহয় মহাকাল, লুইত নহয়
জঞ্জাল, লুইত জন জীৱনৰ প্ৰাণ, লুইত আশা ভৰা গান’ । সুপৰিকিল্পিত পৰিকল্পনাৰে আগবাঢ়িলে লুইতে
অসম কিয় ভাৰত বৰ্ষৰে আৰ্থগাথনিৰ ৰূপ সলাই দিব পাৰে । এই গীতটো এটা সৃষ্টিধৰ্মী প্ৰেমৰ গীত।
কথাঃ ৰঙালী বিহুত মন হয় ৰঙা ৰঙা । মাকণ গাভৰু হোৱা দেখি মন আৰু ৰঙা হয় । যোৱাটো
বানপানীত ডেকাজন শিবিৰত ভিখাৰী হ’বলগাত পৰিছিল । পিছে, নতুনকৈ সিশপত
খাইছে, নৈখন সি বান্ধিবই আৰু অহা বিহুত মাকণক সি বিয়া কৰাবই ।

ৰঙালী বিহুতে ৰঙা ৰঙা মন

তই দেখোঁ গাভৰু হলি মাকণ ৷

বানপানী আহিলে অ’মাকণ
সোপাই উটি গ’লে অ’ মাকণ
শিবিৰত ভিখাৰী হ’লো মাকণ

তই দেখোঁ গাভৰু হলি মাকণ । ৰচনা; ১৯৮৮

সুখ নাই দুখ নাই

ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ সমাপ্তি ঘটাই ১৯৮৫ ত এঁতিহাসিক ‘অসম চুক্তি’ কৰি আন্দোলনৰ

নেতৃত্বই ‘অসম গণ পৰিষদ’ নামৰ আঞ্চলিক দল গঠন কৰি ৰাজ্যৰ শাসন ভাৰ গ্ৰহণ কৰিলে । স্বাধীনতাৰ
কালৰে পৰা কংগ্ৰেছ চৰকাৰৰ শাসন শোষণত অতিষ্ঠ অসমৰ ৰাইজে আঞ্চলিক চৰকাৰখনে ৰাইজৰ আশা
পূৰ্ণ কৰিব বুলি স্বস্তিৰ নিশ্বাস কাঢ়িলে । কিন্তু ৰাজনীঙিজ্ঞানৰ অপৰিপন্কতাৰ হেতু যুব চৰকাৰখনে বাইযাৰ
আশা পূৰ্ণ কৰাত ব্যৰ্থ হ’ল । যিয়ে লঙ্কালৈ যায়, সিয়ে ৰাৱণ হয় বুলি কথা এবাৰ আছে ৷ প্রথম অৱস্থাত কি
ৰং ৰহুইছ দেখুৱাই বিলম্ব নকৰি এওঁলোকো দুৰ্নীতিত নিমজ্জিত হ'ল আৰু এটা সময়ত ডিঙিলৈকে ফুৰ্মীডিত
পোত গ’ল ।এই সময়ছোৱাত ‘আলফা’, ‘বড়ো উগ্ৰপন্থী ‘কে ধৰি উঃ পূঃ ত কেবাটাও সশস্তু উগ্তাৰানী সংগঠনে
হিংসা, হত্যা, লুষ্টনকে ধৰি অনেক অসামাজিক কাৰ্য্যৰে উত্তপ্ত কৰি তুলিলে । আকাশ বোমা বাৰদৰক’'লা
ধোৱাৰে গোমা; মুক্ত হত্যা আৰু গুপ্ত হত্যা দুয়োবিধ সমানে চলিল । পুলিচ মিলিটাৰিৰ ‘অপাৰেচন যজনুছাতত
চলিল নাৰীক অশালিন ব্যৱহাৰ, নীৰিহ জনতাৰ ওপৰত নিৰ্য্যাতন । হাতত মোনা লৈবজাৰলৈ ওলাই যোৱা
জন উভতি ঘৰ নেপায়; বন্দুকৰ গুলিত ধাৰাশায়ী হৈ চিতা জুঁইক সাবটি লয় । স্কুললৈ যোৱা কণমানি ছাত্ৰ আদ
বাটতে অপহৃত হয় । এনে পৰিস্থিতিত সৰ্বসাধাৰণৰ জীয়াই থকাৰ উপায় নাইকিয়া হ’ল । কৰি শিল্পী সাহিত্যিকৰ
হাত ঠৰঙা লাগিল, কলম থমকিল ! গায়কৰ কণ্ঠ ৰূন্ধ হ'ল-- সুন্দৰৰ সাধনাৰ বাধাৰ কাৰক হ'ল। সংস্কৃতিৰ
ঠাই অপসংস্কৃতিয়ে দখল কৰাত, এখন সুন্দৰ অসম গঢ়াৰ সপোন দেখা ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে অসমৰ এই
শ্বাসৰূদ্ধ পৰিস্থিতিত মনোকষ্টত হৃদয়ত উতলি থকা ডাৱ ৰাশি প্ৰকাশক এই ক্লীতটি ৰচে ।

সুখ নাই দুখ নাই

একো যেন নাই

হাঁহিনাই; চকুৰো অশ্ৰু শুকাই ।

নৈ আছে পানী নাই

সৰু বৰ টো নাই

জীয়াই থকাৰ নাই অকণো জোৱাৰ ।

ঘড়ীৰ কাটা নাই

সময়ৰ গতি নাই

সময়ে বগৰাব নোৱাৰে হেঙাৰ

সময্নও দেখোঁ আজি

সুন্দৰতা আজি ত্ৰাসতে পলায় । ৰচনা ৷ ১৯৮৯, ২৭ দেই

প্ৰেম এক সহজাত প্ৰবৃত্তি । প্ৰেমে জীৱন সুন্দৰ কৰে; জগত সুন্দৰ কৰে । প্ৰেমৰ মহিমাৰ কথা অলপ
কথাৰে কৈ শেষ কৰিব নোৱাৰি । যৌৱন হ’ল মানুহৰ প্ৰেমৰ বতৰ । এই বয়সত ডেকা গাভৰুৱে পৰস্পৰে
পৰস্পৰৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হয়। হিয়াৰ আকৰ্যণত হোৱা প্রেমৰ কোনো বিকল্প নাই । কিন্তু কেতিয়াবা অজানিতে
ফুল বুলি ভুলো বুটলা হয় যাৰ বিষাক্ত দংশনে জীৱন কৰি তোলে বিষময় । সেয়েহে প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই
কৰবাত স্বাৰ্থ লুকাই আছে নেকি নাইবা কাৰোবাৰ চাল-চাতুৰীৰ জালত পৰিছে নেকি তন্ন ত্ন কৈ পৰীক্ষা-
নীৰিক্ষা কৰিহে আগবাঢ়িব লাগে যাতে সেন্দুৰীয়া ওঠৰ তলত ফেঁটী সাপ শুই নেথাকে । সঁচা বাট বিচাৰি
যাওঁতে অবাটে পিচলি নপৰে -।

প্রেম হয় দুজনৰ মাজত । দুজন মানুহ এটা মন; একেই আশা, একেই লক্ষ্য, একেই জীৱনৰ সুৰ হ’ব
লাগে যাতে এটিৰ শূন্যতা আনটিৰে পূৰ হয় । প্ৰেমৰ ক্ষেত্ৰত আত্ম-অভিমান, জেদ আৰু খেদৰ স্থান নাই।
এইবোৰে বিচ্ছেদৰ সূত্ৰপাত কৰে । আনকি বিবাহ হ’লেও কেতিয়াবা বিবাহ বিচ্ছেদ ঘটায়। আৱেগৰ বশৱৰ্তী
হৈ বিবাহ বিচ্ছেদ কৰিলেও দিন যোৱাৰ লগে লগে স্মৃতিয়ে আমনি কৰে । এটিয়ে আনটিৰ শূন্যতা বাৰুকৈয়ে
উপলব্ধি কৰে আৰু নিজে নিজৰ ভূল বুজি পাই দুয়ো আপোন দোষত দণঞ্ধ হয় । এই গীতটি শিল্পী ড০ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱৰ প্ৰেমিক প্ৰেমিকা সকললৈ সতৰ্কবাণী -- যাতে তেওঁলোকে প্ৰেমৰ বাটত অবাটে পিছলি
নাযায় । কাৰণ শিল্পী হাজৰিকাদেৱৰ বাক্তিগত জীৱনটোও এনে অভিজ্ঞতাৰে পূৰ ।

অ’ তই অবুজ মন
চেনেহৰ বাট নিচিনিলি
সঁচা বাট বিচাৰি
যাওঁতে চাবি যেন
নপৰ অবাটে পিছলি

প্ৰেমৰ অৰ্থ দুটি মানুহ
একেটি মনৰ দুটি মানুহ;
দুটি মনৰ একেটি সূৰ,

এটিৰ শূন্যতা আনটোৰে পূৰ
এইষাৰ কথা পাহৰিলি ।

যৌৱন ফুলনিত তঁই ৰোৱা পুলিতে
এপাহি ফুল তই ফুলালি

নিজেই নজনাকৈ নিজ হাতেৰে
ফুলটিৰ পাহিবোৰ ছিঙিলি
আত্ম-অভিমান জেদ আৰু খেদ
প্রৈমৰ ৰাজ্যত শোভা নাপায়
দুয়ো দগ্ধ হয় আপোন দোষত
প্ৰতিক্ষণে দুয়ো দুয়োকে নেপাই
এই কথা ফঁহিয়াই নৈচালি

খচনা £ কলিকতা $ ১৯৯০ চন ।

আমি নহওঁ মাথোঁ

ৰছৰে বছৰে বাৰিষা হঠাতে অহা প্ৰৱল বানপানীয়ে ঘৰ-দুৱাৰ,পথাৰ-ভঁৰাল, মানুহ, গৰু-ছাগলী উটুৱাই
নি মানুহৰ বিলৈ বিপত্তিৰ সীমা নোহোৱা কৰে ।ই ‘এনে চৰম পৰ্যায় পায়গৈ যাক নিজ চকুৰ নেদেখিলে
বুজিব নোৱাৰি: ভৃক্তভোগী জমেহে বুজে । বানপানীৰ এই তাগুৱত কেৱল হেৰুৱাই চকুলো মচি হাত সাৱটি
বহি থাকিলে নহব । আধুনিক বিজ্ঞান-প্রযুক্তিৰ সহাযেৰে নদীত বহৎ বান্ধ বান্ধি বানপানীক প্রতিৰোধ কৰিব
পৰা যায় । তাৰ বাবে ৰাইজে প্ৰৱল জনমত গঢ়ি চৰকাৰক হেঁচা দিব লাগিব । ভাৰত চৰক'ৰে অসমৰ
বানপানী প্ৰতিৰোধ কলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানী অইন ৰাজ্যলৈ বোৱাই নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিছে। অসমৰ ৰাইজে সেই
প্ৰস্তাৱ মানি লোৱা নাই । কিয়নো চৰকাৰে যদি অজগৰ ৰূপী বৃহৎ বৃহৎ বান্ধ বান্ধে অসংমও বানপানীৰ পৰা
উপশম পাব আৰু ভাৰতবৰ্ষৰ আৰ্থ গাঠনিও স্বচ্ছল হব । দেশৰ জনগণৰ অধিকাংশই শিক্ষাৰ পোহৰৰ পৰা
বঞ্চিত বা অজ্ঞতাৰ বাবে এই কথাবোৰ ভাবিব নোৱাৰে । সৈয়ে জনবন্ধু গাযক গীতিকাৰ ড০ ভুপেন হাজৰিকাদেৱে
জনতাৰ চকুলোৰ কাৰণ বানপানীক দমন কৰাই নহয় বানপানীৰ পৰাই আমি যে লাভাম্বিতও হব পাৰো তাৰো
আশ্বাস দি এই গীতটি ৰচে ।

আমিয়েই মানুহৰ
কলাযাণ ধৰালৈ আনিম ।
মানুহে মানুহে মিলি
মহা অজগৰ ৰূপী
মহা বান্ধ সাজি সাজি
পানীৰ গুদ্ধত্যক
চূৰ্ণ ক্ৰিম
মানুহৰ কল্যাণ
ধৰালৈ আনিম ।
উত্তৰে পানী
দক্ষিণে পাপী
পূবে পানী
পশ্চিমে পানী । ৰচনা ঃ গুৱাহাটী; ১৮ জুন, ১৯৯৩০

এই পানী

পানী হ’ল জীৱনৰ সঞ্জীৱনী । বাৰিষা এই পানীয়ে বানপানী নাম ধৰি গাওঁ-ভূঁই, নগৰ-চহৰ, বাট-পথ
বুৰাই পেলায় । জীয়াই থকাৰ সম্বল ভঁৰালৰ ধান,গৰু-সাগলী, কোলাৰ কেঁচুৱা আনকি প্ৰিয়জনকো কাঢ়ি লৈ
যায়।ৰানপানী ৰূপী মহাকালে যেন সংহাৰ ৰূপ ধৰি বিকট হাঁহি মাৰি, তাণ্ডৱ নাচি নাচি উন্মাদ হৈ পৰে মানুহৰ
ওপৰত প্ৰতিশোধ লবলৈ ! মানুহৰ সীমাহীন বিলৈ বিপত্তি হয় । সেয়ে মানুহৰ অন্যায় কৰা এনে পানীৰ প্ৰতি
বিৰক্ত হৈ বানপানীক তিৰদ্কাৰ কৰি কয় যে'ই হ’ল দুৰ্বিসহ পানী, মৃত্যুৰ কু সংবাদ, বিষাক্ত মৃত্যুৰ আৰ্তনাদ ।
মানুহৰ মৃত্যুৰ সংবাদ।

উত্তৰেপনী ---

বচনা $ গুৱাহাটী; ৩১ মেই, ১৯৯০ চন ।

এক বিন্দু দুই বিন্দু

পানীয়েই প্রাণীৰ প্ৰাণ । পানী অবিহনে জীৱ-জন্তু, তৰু-তৃণ একোৱেই জীয়াই নেথাকে । পানীয়ে
দেহ শীতলায় । কিন্তু এই পানীয়ে বাৰিষা যেতিয়া কাল ৰূপ ধৰি প্ৰচণ্ড উগ্ৰমূৰ্ত্তি ধাৰণ কৰে তেঙিয়া জীৱন
ধাৰণৰ এই পানীয়েই হয় সংহাৰ মূৰ্ত্তি ধাৰী ভয়াল জয়াল বিভৎস বানপানী । হিমালয়ৰ পাদদেশত অৱস্থিত
উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল হিমালয়ৰ ঠাল-ঠেঙুলি পাহাৰ-পৰ্বতেৰে আবৰা । গ্ৰীষ্ম কালত অৰ্থাৎ এপ্ৰিলৰ পৰা
অক্টোবৰলৈকে মৌচুমী বতাহৰ প্রভাৱত এই অঞ্চলটোত প্ৰচুৰ পৰিমাণে বৰষুণ হয় । মেঘালয়ৰ চেৰাপুঞ্জী
আৰু মৌচিনৰাম এসময়ত পৃথিৱীৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা ঠাই ৰূপে পৰিগণিত হৈছিল।
বৰ্ড মান যধে মধে গছ-বন কাটি বনাঞ্চল ধ্বংস কৰাৰ ফলত বৰষুণৰ পৰিমাণ চ্বাস পাইছে। কিন্‌ কিন্‌,
চিপ্‌ চিপ্‌, হিৰ্‌ হিৰ্‌ ধাৰাসাৰ বৰষুণে প্রচুৰ পানী বৰ্ষণ কৰাৰ ফলত সমতল অঞ্চলৰ ঘৰ-দুৰাৰ, ৰাট পথ
বুৰ যায়। পোহনীয়া জীৱ-জন্তু, ভড়াল, শস্যৰপথাৰ আনকি মানুহো উটি যায়। সৰ্বস্বাস্ত হৈ মাথোঁ মানুহে
আশয় শিবিৰত ৰৈ চৰকাৰী সাহায্যলৈ বাট চায়। জীবন দায়িনী পানী হয়গৈ ত্ৰাস, আতঙ্ক । এই পানীয়ে
মাথোঁ দহে; নিশীতলায় আকাঙ্খাৰ ওখ ওখ গড়া খহায়। এই পানী যেন পানী নহয;'ই নিষ্ঠুৰ মৃত্যুৰ ধেই যেই
তাণ্ডব । এই পানীয়ে আশা দহে, জীৱন দহে, যৌৱন দহে। মানুহৰ জীৱন, ---আকাঞঙ্খাকলৈ হেডতালি খেলা
এঁই বানপানী হ’ল বিভৎস পানী---ঘৃণা আৰু চৰম তিক্ততাৰে এনেদৰে কয় ড’ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে।

এক বিন্দু দুই বিন্দু

উত্তৰে পানী,দক্ষিণে পানী, পূবে পানী, পশ্চিমে পানী

ই নিষ্ঠুৰ মৃত্যুৰ ধেই ধেই তাগুৱ ---জয়াল ভয়াল বানপানী ।
ই পানী নহয় আনন্দৰ
এঁই ভয়াবহ পানী আতঙ্কৰ

উত্তৰে পানী,দক্ষিণে গ৷নী, পূৱে পানী, পশ্চিমে পানী
ই ভয়াল জয়াল বান পানী ॥,

এই পানী শীতল নহয়

এঁই পানীয়ে মাথোঁ দহে

এঁই পানী পৱিত্ৰ নহয়

এই পানীয়ে আশা দহে

এঁই পানীয়ে প্ৰাণ দহে

এই পানীৰ খঙাল কোবত
আকাঙ্কক্ষাৰ ও৮ ওখ গড়া খহে ।

উত্তৰে পানী,দক্ষিণে পানী, পূবে পানী, পশ্চিমে পানী ।

ই নিষ্ঠুৰ মৃত্যুৰ ধেই ধেই তাণ্ডব--ভয়াল জয়াল বানপানী ।
ইআশা দহে,প্ৰাণদহে
যৌবন দহে, জীৱন দহে --ই কি বিভৎস পানী

ই নিষ্ঠুৰ মৃত্যুৰ ধেই ধেই তাণ্ডব --ভয়াল জয়াল বানপানী ।

ঢচেবৰাপুঞী, ২৫ মেই; দিনৰ ২.৩০ বঞ্জাড ১৯৯০

জিন্দাবাদ মেণ্ডেলা

‘ৰাধে ক’লা নুবুলিবি মোক ..... মাও ক’লা বাপ ক’লা ক’লীয়াৰে জাত’ কামৰূপী লোকগীতত বৰ্ণ
বৈষম্যৰ বলি হোৱা এইয়া কৃষ্ণৰূপী কোনো বিসম্বাদী কণ্ঠৰ কৰুণ সুৰ । কৃষ্ণাঙ্গ সকলৰ দেশ আফ্ৰিকা ।
জাতিৰ পিতা মহাত্মা গান্ধীয়ে এই দক্ষিণ আফ্ৰিকাতে শ্বেতাঙ্গ সকলৰ বাবে সংৰক্ষিত ৰেলৰ আসনত বহাৰ
অপৰাধতেই শ্বেতাঙ্গসকলৰ দ্বাৰা অপমানিত হৈছিল । তাৰ প্ৰতিবাদতেই কৃষ্ণকায় সকলৰ সহযোগত তেওঁ
দক্ষিণ আফ্লিকাতে আৰম্ভ কৰিছিল সত্যাগ্ৰহ আন্দোলন । তেওঁৰ অনুকৰণতে নেলছন মাণ্ডেলাই --পূৰ্ণ নাম
‘০150 ]২01})13}}18 1$131106]120’ কুষ্ণাঙ্গ সকলৰ মুক্তি আৰু সমমযদিৰ বাবে সূদীৰ্ঘ সাতাইছ বছৰ
সাত মাহ কাৰাবাস খাটি ১৯৯০ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ দিনা মুক্ত হয় । বৰ্ণ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে আমেৰিকাত
গীতেৰে যুঁজ দিছিল পল ৰ'বছনেও । ক'লাই হওঁক বা বগাই হওক গুণগত মাপকাঠিত সকলো মানুহ একে।
সকলো মানুহৰে তেজৰ বৰণ ৰঙা; তেজত হিমোগ্লোবিন আছে । দুভাগ হাঁইদোজেন আৰু এভাগ অক্‌চিজেনৰ
সংমিশ্ৰনত সৃষ্টি হোৱা পানী খাই, একে আকাশৰ তলত একে বায়ু সেৱন কৰি জীৱন ধাৰণ কৰিছে। কৈরল
গাৰ ছালৰ ক’লা বৰণৰ বাবেই যুগৈ যুগৈ কৃষ্ণকায় সকলে সহি আহিছে দমন, শোষণ,পীড়ণ; পিন্ধিছেদাসত্বৰ
শিকলি !প্রথৰ ৰোদ্ৰৰূপী যুৱক’মাণ্ডেলাই বৰ্ণ বৈষম্যৰ জীৰ্ণ প্ৰাচীৰ খনি বজ্ৰহাতুৰিৰে ভাঙি দলিয়াই পৈলালে
সেই দাসত্বৰ শিকলি ! মুক্তিৰ পিছত গান্ধীৰ দেশ ভাৰত ল্ৰমণলৈ অহা মাণ্ডেলাক ১৯৯০ চনৰ ১৮ অক্টোবৰ
দিনা কলকাতাৰ এঁতিহাসিক ইডেন গাৰ্ডেনত সম্বৰদ্ধন৷ জনোৱা হয় । সেই অনুষ্ঠানত গাবৰ বাবে ড০ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচি অনেক নামী দামী গায়কৰ সৈতে অগণন লোকৰ সমাবেশত পৰিবেশন কৰে।

কথাঃ কৃষ্ণাঙ্গসকলৰ চিৰমুক্তিৰ বাবে সুদীৰ্ঘ সাতাইশ বছৰ আৰু মাত মাহৰ এক কৰাৰুদ্ধ
জীৱনৰ অন্ধকাৰ ভেদি সিদিনা প্ৰখৰ ৰৌদ্ৰৰূপী এক নতুন যুৱক হৈ ওলাল আফ্ৰিকাৰ
মহাসংগ্ৰামী নেলছন মাণ্ডেলা । গীতিকাৰে কৈছে,--জিন্দা বাদ, নেলছন মেণ্ডেলা ।’

জিন্দাবাদ মৈণ্ডেলা মেণ্ডেলা জিন্দাবাদ
জিন্দাবাদ মেণ্ডেলা মেণ্ডেলা জিন্দাবাদ
সাতাইছ বছৰ আৰু সাতটা মাহৰ
বন্ধ কাৰাগাৰ ভাঙিলাঁ
প্ৰখৰ ৰৌদ্ৰৰূপে আফ্ৰিকাৰ
নতুন যুৱক হৈ ওলালাঁ --জিন্দাবাদ মেণ্ডেলা ।

বৰ্ণ বৈযম্যৰ জীৰ্ণ প্ৰাচীৰখনি
বজ্ৰ হাতুৰীৰে ভাঙি;
মুক্ত আকাশৰ উদ্দেং*)
দৃঢ় মুষ্টি তুমি তুলিলা _ হিণদ।৭৷দ মেণ্ডেলা ।
কৃঞ্চাঙ্গৰ চিৰমুঠি
ভোমাৰ আজীৱন খুক্তি
ষাৱজ্জীৰন কাৰদওঙডতে৷
তুমি নকৰিলাঁ আপোচৰ চুক্তি
সাম্যপিয়াসী লক্ষ্যজনৰ
বন্দী শিবিৰ তুমি নাশিলা --জিন্দাবাদ মেণ্ডেলা ।

ৰচনা £ কলিকতা, ১৯৯০

পাগলাদিয়াৰ পাৰে পাৰে

ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে মহাশক্তিৰ অধিকাৰী, সমন্বয়ৰ, সাহসৰ প্ৰতীকত্ৰহ্মপুত্ৰৰ উপৰিও দেশ বিদেশৰ
নানা নদীক লৈ অনেক গীত ৰচিছে। এই গীতটি নলবাৰী জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা পাগলাদিয়া নদীৰ দুপাৰক
সন্মান জনাই ৰচা হৈছে। সুনিৰ্মল বায়ু, সেউজীয়া গছে-বনে নৈ পৰীয়া গাঁৱৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যাৱলী নিৰূপম।
নৈৰ পলসেৰে সাৰুৱা গাওঁবোৰ শসা-শ্যামল| । গাঁৱৰ ৰংমন, ওচমান, ৰহদৈ, ৰেজিয়াহঁত মৰমিয়াল; কামে
কাজে নিপুনা । ৰিছৰ উপৰিও নানা উৎসৱ পাতি নং ৰহঁইছকৰি জাতি-জনগোষ্ঠী, সম্প্ৰদায়ে সমন্বয় সম্প্ৰীতিৰে
বসবাস কৰে ।প্ৰয়োজনত দেশব বাবে প্ৰাণও দিয়ে । এনে এখন গাৱলৈ চহৰৰ আধুনীকা ছোৱালী এজনী আহি
গাঁৱৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দয্য, মৰম-স্নেহ, সুখ-সমৃধ্ধি দেখি গাঁৱৰ প্রেমত পৰিল । তেওঁ গাঁৱৰ কৰ্মঠ, ব্যক্তিত্বশীল
ডেকাৰ প্ৰেমত পৰিল আৰু বিয়া হৈ সুখে-সন্তোষে গাঁৱতে থাকিল। আজি কেঁইদশকমানৰ পৰাঁই গাঁৱৰ মানুহ
চহৰমুখী হৈছে। কাৰণ, বান-খহনীয়াত কৃষক সৰ্বহাৰা;-কৃষিভৃমি,মূলধনৰো অভাৱ । সেয়েহে, শিক্ষি্ঁই ফৰ্ম
সংস্থান বিচাৰি,বনুৱাঁই হাজিৰা বিচাৰি চহৰ মুখী হৈছে৷ সেযে গাওঁ উন্নয়ৰ কথা ভাবি বৰ্তমান কগ্ৰেছ নেতৃত্বাধীন
তৰুণ গগৈ চৰকাৰে ‘গাঁৱলৈ যাওঁ ব’লা কাযসিঁচী গহণ কৰিছে ৷ মহাত্মা গান্ধীয়েও ‘গাঁৱলৈ যাওঁ বোলা’ অঁচনি
লৈছিল । এই আঁচনি সফল হলে নিশ্চয এদিন ‘গাঁৱতে, মাটিতে সৰগ ৰচনা ' হব । ‘গাঁৱতে সৰগ ৰচা'ৰ কল্পনা
কৰা শিল্পী ড০ ভূপেন শ্রজৰিকাদেৱে সেই উদ্দেশ্যৰেই এই গীতটি ৰচে ।

পাগলাদিয়াৰ পাৰে পাবে
কোন সুন্দৰী মায়
কিবা ওণি আপোন মনে
কিবা গুণ গুণায় ।
পাগলাদিযাৰ পাৰে পাৰে
ক্ৰ ন সুন্দৰী যায় ।
দুগদুগী ন/ঁ ৰিহ৷ও নাই
আধুনিকাৰ সাজ
আমাৰ সখী চহৰ এৰি
পালে গীনৰণাজ্ৰ ।
গৱিৰ শে৷ভা দেখি সখাৰ
হিয়া-অন জুৰায়
পাগলাদিয়াৰ পাৰে পাৰে
কোন সুন্দৰী যায় ।
আমাৰ সী সুখী কিয়
আমাক সোধা হওঁক
(ক'ম) ঘৰতে পাইছে এক
কলিৰ কনম্ণৰ লগ
সেই কৃষ্ণই সখাৰ নয়ন
নয়ন ভৰি চায়
পাগলাদিয়াৰ পাৰে পাৰে
কোন সৃুন্দ্ৰী যায় ।

ৰচনা £ লোমাবালা, মহাবাষ্ট্ৰ, ১৯৯০ চন

মই অথায় জলধিৰ মাজলৈ

কেতিয়াবা নিজকে বৰ অসহায় অসহায় লাগে । পৰিকল্পনা এটা কৰি কোনো সিদ্ধান্তত উপনীত
হব নোৱাৰি । হাত দিলেই কেনা লাগে; পদে পদে কাঁইট, নিতে নৱ সংঘাত । সংঘাতে দিয়ে আঘাত ।
সহায়ৰ হাত নাই । এফালে মাথোঁ অহঙ্কাৰ স্বাৰ্থপৰতাৰ; চৌদিশে প্ৰস্তুতি ধ্বংস যজ্ঞৰ--মৃত্যু মাতি অনাৰ,
-- সংহাৰ দানৱৰ ! ইফালে অদম্য স্পৃহা সপোনটো দিঠক কৰাৰ - দিগন্তত সোণালী কিৰণৰ ৰেঙনি।
তেতিয়া মনত এনে কষ্ট হয় -আমি যেন মাজ পানীত ককবকাইছোঁ,-- ধৰিবলৈ তৃণ-কুটা এডালো নাই ।
সুৰুঙা নাই এধানি পোহৰ আহিবলৈ দুৰঘেৰি এন্ধাৰ ভেদি । কিন্তু গায়ক, গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱ
বিপযয়িত বিপযত্তি নহয় । তেওঁ বৰ আশাবাদী । নৈৰাশ্যক প্ৰশ্ৰয় নিদিয়ে । ধৈষ্য আৰু সংযমেৰে
আগবাঢ়ি যায় । প্ৰয়োজনত নিয়ম ভাঙে; বাধাৰ হেঙাৰ ভাঙি দিগন্তলৈ উৰা মাৰে । এই গীতটিতো তেওঁ
মন সাগৰৰ পাৰে পাৰে মথাউৰি সাজি আশাৰ প্ৰদীপ জ্বলাই ৰৈ আছে আৰু লাভ কৰিছে অচিন পথিকৰ
সঁহাৰি । --গীতটি শিল্পীজনাৰ গভীৰ জীৱনবোধ ।

মই অথায় জলধিৰ মাজলৈ

কলিকতা; ৬ চেপ্তেম্বৰ, ১৯৯০ চন

এই বহাগ জলন্ত অৰুণ

প্ৰতি বছৰেই ব’হাগ আহে আৰু যায় । বহাগতে আৰম্ভ হয় এটি নতুন বছৰ । ব’হাগ হ'ল বসন্ত কাল
--প্রকৃতিৰ বসন্ত, মানুহৰ বসন্ত । ব’হাগ মানে প্রেমৰ বতৰ । ব’হাগকলৈ কতৰ যে কত উপলব্ধি, কল্পনা-
জল্পনা ৷ শিল্পী সাহিত্যিকৰ ৰচনাৰ সমলো ব’হাগেই । ব’হাগৰ মহত্তৰ বিষয়ে ভিন্নজনে ভিন্ন সময়ত বিভিন্ন
বাখ্যা আগবঢ়াইছে।ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱেও ব’হাগক লৈ অনেক গীত গাইছে। তেওঁৰ ‘ব’হাগ মাথোঁ
এটি খাতু নহয়’ গীতটোৰে বহাগৰ মহত্ত আৰু অসমীয়া জাতিৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে সুন্দৰ বিশ্লেষণ
জনজীৱনলৈ উপহাৰ দিছে। অসমীয়া জনসমাজত বহাগ বিশেষ কৈ কৃষি উৎসৱ বিহুৰ বাবে বিখ্যাত । ড০
ভূপেন হাজৰিকাদেৱেও সাজি কাছি ওলায় ব’হাগতে ন ন সৃষ্টিৰে জনতাৰ মুখত হাঁহি বোলাযলৈ ।

১৯৯১ চনৰ ব’হাগক বিশেষ ভাবে পৰ্য্যবেক্ষণ কৰি ‘এইবাৰ বিহু এক জলন্ত অৰণ, এইবাৰ বিহু এক
দুৰন্ত তৰুণ’ ৰূপে চিহ্নিত কৰিছে ড০ হাজৰিকাদেৱে । এঁই ব’হাগতে যেন পুৰণি সহস্ৰ ব’হাগ মাহৰ জহি খহি
যোৱা মূল্যবোধৰ মৈদাম খান্দি খান্দি হাড়বোৰ নিকা কৰি সেই হাড়েষে অস্ত্ৰ সাজি সাজি স্বত্তিৰ নিশ্বাস লৈ
শোষণ সেনানীক বিনাশ কৰিবলৈ যেন হাঁহি হাঁহি ডেকা শক্তি ওলাই আহিছে৷ কৈশোৰ আৰু যৌৱনৰ সঙ্গমত
ড০ হাজৰিকাদেৱৰ প্ৰাণতো এনে এটি সপোনে ক্ৰিয়া কৰিছিল তেওঁ লিখিছিল ‘সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ ফিৰাই
আনিম; নৰ কঙ্কালৰ অস্ত্ৰ সাজি শোষণকাৰীক বধিম’ বুলি । তেওঁৰ সেই প্ৰতিবাদী গানটো আছিল বৃটিছ
সাম্ৰাজ্যবাদীৰ বিৰুদ্ধেহে । পুনৰ চলিল ওঁপনিবেশী ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ শোষণ । চলে বলে কৌশলে আঅ্বসমৰ
সকলো লুটিলে । বিনিময়ত অসমেপালে কি! দশোদিশে ভয়াবহ দৰিদ্রিতাৰ লেলিহান জ্বুই । উদ্যোগ, ৰাণিজ্য,
কৰ্ম সংস্থান একো এটাৰে সুবিধা নাই । ৰাষ্টা-ঘাত যাতায়াতৰ উন্নয়ন; জন সংখ্যা অনুপাতে আধুনিক উন্নত
শিক্ষা বা কাৰিকৰী শিক্ষাৰ সুব্যৱস্থা, ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বান সমস্যা আৰু নিৱনুৱা সমস্যা সমাধানৰ কোনো আঁচনি
নাই। কৃষি ব্যৱস্থাও আও পুৰণি-- । মানুহৰ মুখমণ্ডল সদায় দুখৰ চাপেৰে বোলোৱা । ইফালে বনজ, কৃষিজ্জ,
খনিজ সম্পদ অবিৰত ভাৱে লুষ্ঠন চলিয়েই থাকিল। স্বাৰ্থান্বেষী, মুখা পিন্ধা ভণ্ড শাসকৰ কুশাসন আৰু
লেতেৰা ৰাজনীতি অসমৰ উন্নতিৰ অন্তৰায় হ’ল । অতীতৰ পৰাই মানুহে বহাগক আদৰিছিল, বিহু পাতিছিল
বুকুৰ মাজত এবুকু দুখ লৈ -- তেওঁলোকে শোষকৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া নাছিল । যুঁজ দিয়াৰ শকতি বা
নেতৃত্বৰো অভাৱ আছিল । মাথোঁ গতানুগতিক ভাবে চলি আহিছিল। সেয়েহে গায়ক গীতিকাৰে পুৰণি ব’হাগযোৰ
ক্লান্ত আছিল আৰু চিন্তাবোৰ অশান্ত নাছিল বুলি কৈছে।

অসমৰ প্ৰতিটো সমস্যাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দি আহিছে ডেকা শক্তিয়ে । অহিংস আন্দোলনেৰে এই স্বলন্ত
সমস্যাৰাঞজি সমাধানৰ আশা নেদেখি এচাম তৰুণ-তৰুণীয়ে হাতত অস্ত্ৰ তুলি ল’লে আৰু অসমক স্বাধীন
কৰাৰ পণ ল’লে । আশীৰ শেষ আৰু নব্ৰৈ দশকত এই সংগঠন তৰুণ হয় । অসমৰ উন্নতিৰ অৰ্থে ডেকা
শক্তিয়ে কৰা এই সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামত অসমৰ ৰাইজে পৰোক্ষ সমৰ্থন জনালে । এক দুৰন্ত গতিৰে আন্দোলন
চলিল । এই গীত লিখাৰ পৰত এই আন্দোলন তুঙ্গত উঠিল । অন্যহাতে পে৷পোৱাৰ বেদনা,অৱদমন, ভাষা-
সংস্কৃতিৰ সংৰক্ষণ আদি নানা দাবী লৈ অসমৰে আন কেবাটাও গোষ্ঠী-সম্প্ৰদায়ৰ সংগঠনে অহিংস আন্দোলন
চলালে । তাৰে ভিতৰত হিংসাৰ আশ্ৰয় লোৱা সংগঠনো আছিল কেবাটাও । হত্যা-হিংমা, অপহৰণ, ধনদাৰী
আদিৰ ফলত বিহু পতাৰ পৰিবেশ নোহোৱা হ’ল । চাৰি দশকমান জুৰি বিহুত গীত গোৱা ভূপেন হাজৰিকা
সেইবাৰো গীত গাবলৈ বুলি বোম্বাইৰ পৰা অসমলৈ আহি বিহুৰ দিনাখন মনৰ দুখতে নিজৰাপাৰৰ নিজৰ
কোঠাতেই সোমাই পাৰ কৰিলে । কাৰণ সেইবাৰ বিহু পতা হোৱা নাছিল। বিহু উদ্যাপন সমিতি কিছুমানে
বিহুৰ পতাকাখন উত্তোলন কৰিয়েই অনুষ্টুপীয়াকৈ কাৰ্যসূচী সামৰিছিল অশান্ত, উত্তপ্ত পৰিস্থিতিৰ বাৰে ।
জাতীয় উৎসৱ বিহুটিৰেই যদি এনে অৱস্থা হয় তেনেহ’লে অসমীয়া জাতিটোৰ অৱস্থা কি হ'ব ? সেইদিনাই বয়
ওজা গৈছিল তেওঁৰ এটা সাক্ষাৎকাৰ লবলৈ । কথাৰ মাজতে শিল্পী গৰাকী উত্তেজিত হৈ পৰিছিল।আৰেগিক

হৈ সেই মুহূৰ্তৃতেই তেওঁ এটা কবিতা ৰচি আবৃত্তি কৰিছিল। সেই কবিতাটোৱেই হ’ল ‘এই বহাগ জ্বলম্ত অঞ্চণ
এই বহাগ দুৰন্ত তৰুণ ।’ কাৰণ এনেদৰে আৰু দীৰ্ঘকাল চলিবলৈ হ’লে প্ৰগতি বিঘ্নিত হ’ব আৰু প্ৰগতিৰ
চূড়াত অৱতৰণ কৰা বিশ্ববাসীয়ে এদিন অসমীয়াক উপলুঙাৰে হাঁহিব । তাৰোপৰি বৰ্হি শক্তিয়ে গৃহকন্দলৰ
সুযোগলৈ মাছৰোকাৰ দৰে ঠোঁট তুলি আছে অসমক গ্ৰাস কৰিবলৈ ! সেয়েহে তেওঁ ৰচিলে এইবাৰৰ
(১৯৯১) ব’হাগ যেন এক দুৰন্ত তৰুণ । এই বহাগতে সংকল্প লোৱা হওঁক হাতে হাত ধৰি আগুৱাই যোৱাৰ,
পুৰণিৰ বেয়াবোৰ এৰি ভালখিনি লোৱাৰ, নতুনক আদৰি অনাৰ, হিংসা-হত্যা পাহৰি দেশক, জাতিক প্ৰগতিৰ
পথেৰে আগুৱাই নিয়াৰ,মানৱতাৰ জয় গান গোৱাৰ ।

(পুৰণি ব’হাগবোৰ ক্লান্ত আছিল, পুৰণি ব’হাগবোৰ অশান্ত নাছিল । আজিৰ ব’হাগ এক জ্বলন্ত অৰুণ,
এই ব’হাগ এক দুৰন্ত তৰুণ । পুৰণি জহি খহি যোৱা মূল্যবোধৰ ঠাইত নতুন নতুন চিন্তাৰ জোৱাৰ আজি
দৈখিছানে ?)

এই ব’হাগ জ্বলন্ত অৰুণ
এই ব’হাগ দুৰন্ত তৰুণ
পুৰণি শত শত
বহাগ মাহৰ
জহি-খহি যোৱা

এই ব’হাগ জ্বলন্ত অৰুণ
এই ব’হাগ দুৰন্ত তৰুণ ।
পুৰণি ব’হাগ ক্লান্ত আছিল
পুৰণি চিন্তা অশান্ত নাছিল
আজিৰ ব’হাগ যেন বলিয়া বসন্ত
থিয় হৈছেহি এক তৰুণ দুৰন্ত ।
মৃত্যুৰে সখা পাতি
ৰঙালে ফাণ্ডন
বহাগতে খেদিছেহি
নিঠুৰ শগুণ ।
এই ব’হাগ জ্বলন্ত অৰুণ
এই ব’হাগ দুৰন্ত তৰুণ
দেশৰ মাটিত ত৷ৰ ভৰি দুটা আছে
ক’লা ক’লা চুলিবোৰে চুইছেআকাশ্৷

বাহু দুটা মেলি সি বুটলিছে তৰা

কণ্ঠত যুক্তিৰ মুক্ত প্ৰকাশ

আকাশে ঢালে নতুনৰ বৰষুণ

ঢোল বাই নাচে দুৰন্ত তৰুণ

এই ব’হাগ জ্বলন্ত অৰুণ

এই ব’হাগ দুৰন্ত তৰুণ ।
(বিঃ দ্ৰঃ -- ওপৰৰ গীতটি কেছেটত বাণী বন্ধনৰ ৰূপতেই দিয়া ₹' ল আৰু, তলৰ গীতটো গীতিকাৰে প্ৰথমে
কাগজত যেনেদৰে লিপিবদ্ধ কৰিছিল, সেই মূল ৰূপটো ও দিয়া হ'ল। )

পুৰণি শত শত
বহাগ মাহৰ
জহি খহি যোৱা
মূল্য বোধৰ

মৈদাম খান্দি খান্দি
হাড়বোৰ নিকা কৰি কৰি
অস্ত্ৰ সাজি সাজি লৈ নিশ্বাস
কোনে বাৰু হাঁহি হাঁহি
শোষণ-সেনানীৰ কৰিছে বিনাশ ?

এই বাৰ বিহু যেন জ্বলন্ত অৰুণ

এই বহাগ এক দুৰন্ত তৰুণ

পুৰণি বহাগবোৰ ক্লান্ত আছিল

পুৰণি চিন্তাবোৰ অশান্ত নাছিল
আজিৰ বহাগ যেন বলিয়া বসন্ত
থিয় হৈছেহি এক তৰুণ দুৰন্ত ।
মৃত্যুৰে সখা পাতি ৰঙালে ফাগুন
ব’হাগত খেদিছেহি নিঠুৰ শগুণ ।
এইবাৰ বিহু যেন জ্বলন্ত অৰুণ

এই ব’হাগ এক দুৰন্ত তৰুণ ।

দৈশৰ মাটিত তাৰ
ভৰি দুটা আছে

ক'লা ক’লা চুলিবোৰে চুইছেআকাশ

বাহু দুটা মেলি
সি বুট়লিছে তৰা
কণ্ঠত যুক্তিৰ মুক্ত প্ৰকাশ

আকাশে ঢালে নতুনৰ ৰৰষুণ

তাতে ঢোল বাই নাচে দুৰন্ত তৰুণ

এইবাৰ বিহু এক জ্বলন্ত অৰুণ

এইবাৰ বহাগ এক দুৰত্ত তৰুণ ।
বত্ৰিশ চ'ত; শঙ্কৰাধ্য ৫৪২ (১৯৯১)

চৰাইপুঙৰ কপৌ চৰাই

কপৌচৰাই শান্তিৰ প্ৰতীক । ই বনাঞ্চলত বাস কৰে । কেতিয়াবা মানুহৰ ঘৰৰ মুধচতো বাহ সাজে।
চৰাইপুং তিনিচুকীয়া জিলাৰ এখন অটব্য বনাঞ্চল । ইয়াতো শাস্তিৰ প্ৰতীক কপৌ বাস কৰে আৰু মুকলি
মনে জাকে জাকে উৰে । সেই শান্ত সৌম্য বনাঞ্চলতে শিবিৰ পাতি আছিল নোপোৱাৰ অভিমানী, হেৰোৱাৰ
বেদনাহত ডাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ শোষণৰ কবলৰ পৰা মুক্ত কৰি ‘স্বাধীন অসম’ গঢ়াৰ সপোন দেখা সশস্ত্ৰ সংগ্ৰায়ী দল
‘সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী অসম’ । তাতেই তেওঁলোকে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰি আৰু বোমা-বাৰুদ ফুটাই
সক্ৰিয় নিষ্ক্ৰিয়তাৰ প্ৰমাণ কৰিছিল । গুৰুম্‌ গুৰুম্‌ বিকট শব্দত নীৰিহ পশু-পক্ষীৰ মাজত কোহাল লাগিছিল
প্ৰাণৰ মমতাত। বনাঞ্চলৰ কাষৰ গাওঁবাসীয়ে নীৰৱে শুনিছিল বোমা ফুটুৱাৰ শব্দ, গুলিৰ আৱাজ । একো
বুজা নাছিল । মাথোঁ কিছুমান সৰু গাড়ী হাবিৰ মাজলৈ সোমাই যোৱা প্রত্যক্ষ কৰিছিল । এই বনাঞ্চলতে
সংঘটিত হৈছিল অনেক ৰোমহৰ্ষক ঘটনা । ইয়াৰ ওচৰৰে লক্ষীপথাৰ মানৱতাৰ বধ্যভূমি ৰূপে চিহ্নিত হৈছে৷
য'ত উদ্ধাৰ হৈছে প্ৰকাণ্ড গণ কবৰ। ইয়াৰ পিছতো অসমৰ অনেক ঠাইতে এনে গণ কবৰ উদ্ধাৰ হৈছে।এই
লোকবোৰক কিয় হত্যা কৰা হ’ল তাৰ সঠিক উত্তৰ জনসাধাৰণৰ মাজত নাই । কবৰ উদ্ধাৰ হোৱা শুনি
নিখোজ হোৱা পৰিয়ালৰ আত্মীয় কুটুম্বই দৌৰ মাৰিছিল সেই গণ কবৰলৈ আপোনজনক চিনাক্ত কৰণৰ
আশাত ।---গেলি পচি যোৱা জঁকাবোৰহে তেওঁলোকে দেখা পাঁইছিলগৈ আৰু কপালত চপৰিয়াই উভতিছিল
। ইফালে উগ্ৰপন্থী দমনৰ নামত পুলিচ-সেনাই বৰ্বৰ অত্যাচাৰ চলালে সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজৰ ওপৰত; সৰল
হোজী নাৰীয়ে হেৰুৱালে সেনাৰ হাতত অমূল্য সম্পদ সতীত্ব । শত-সহস্ৰজন পঙ্গু হ’ল । দুই ম’হৰ যুঁজত
বিৰিণাৰ মৰণ হ’ল । ইয়াৰ মাজতেও অসমৰ সেউজীয়া পথাৰত সোণ গজিল । ডৈকা-গাভৰুৰ আনকি অৰণ্য
গৰ্ভতো সংগ্ৰামী ডৈকা গাভৰুৰ মাজাতো প্ৰণয় আৰু বিবাহ হয় আৰু সন্তান ভস্ম হয়। তেওঁলোকে হাতে ঢুকি
নোপোৱা ‘সাৰ্বভৌম অসম’ৰ দাবীত অটল হৈয়ে ৰ’ল । কিন্তু বিৰিণা ৰূপী ধন-জন সৰ্বহৃত লোকৰ কন্দোনক
জানো কোনোৱে উলাই কৰিব পাৰিব ? শত সহস্ৰ সোণৰ সংসাৰ শ্মশানত পৰিণত হ'ল ! কোনে দিব সজাই
পুনৰ ? যিহেতু মানুহ সৃষ্টি কৰাৰ ক্ষমতা মানুহৰ নাই তৈন্তে হত্যা কৰাৰ অধিকাৰো নাই । সমাজ গঢ়িব পাৰি
প্ৰেমেৰেহে; ধ্বংসৰে নহয় ।
চৰাইপুঙৰ কপৌ চৰাই জাকে জাকে উৰে
নতুন মনৰ মানুহ নতুন ৰূপ ধৰে ।
জিগিজা গিজাও জিগিজা গিজাও
ৰঙা জবা ফুল
কেঁচা তেজ বিচাৰি কোন বিয়াকুল ।
দুই মহৰ যুঁজত আজি বিৰিণা বন মৰে
এঁই বিৰিণাৰ কান্দোনক
কোনে উলাই কৰে ?
সেউজ্ঞ পথাৰত সেউজ সেউজ
সোণ পৰি ৰয়
মনৰ মাজত অবুজ সেউজ
প্ৰেমৰখেতিহয়।
আকাশ সীমাৰ ন-শান্তিৰ
প্ৰতিজ্ঞা সোণালী
জোন সুৰুষৰ আৰতি হয় পুৱা গধ্লি। কলিকতা; ২৭।৭৷৯১, পূৰা

উদং উদং গা, কোন ডেকাৰে গা

ৰূপে মনোহৰা, গুণে অনুপমা আই অসমী । অসমৰ হাবি বননি চৰাই-চিৰিকতি ফলে-ফুলে চালে
চকু ৰোৱা । অসমৰ ডেকা গাভৰুবোৰো অতি ধুনীয়া । সুন্দৰ সুঠাম দেহাৰে পথাৰত হাল বাই থকা পাহোৱাল
ডেকাজনক দেখিলে বুকু জুৰ পৰে ! কোৱা হয় পুৰুষৰ ৰূপৰ অৰ্থ নাই । কৰ্মনিপুণতা, দৰ্ষডা, যোগ্যতা,
সৰলতা, এখন মৰমসনা উদাৰ বুকু আৰু সাহসৰহে প্ৰয়োজন । কিন্তু, সৌন্দ্ৰ প্ৰয়োজন কোনো ক্ষেত্ৰতে মুই
কৰিব নোৱাৰি । অসম কৃষি প্রধান ৰাজ্য । শদিয়াৰ পৰা ধুবুৰীলৈকে এই বিশাল ভূখণ্ডত কৃষিয়ে জীবিকাৰ
উপায় হিচাবে প্রধান ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি আহিছে। অসমৰ ডেকা সকল অকল কৃষি কাৰ্য্যতেই যে পাৰ্গত এনে
নহয় এওঁলোকে প্রয়োজনত দেশৰ বাবেও জীৱন দিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে । হেলাৰঙে দিখৌ, বৰাক, বৰনদী
পাগলাদিয়া পাৰ হয় । ‘পুৱাই উঠি দিখৌ পাৰ হোৱা’ কথাৰে উল্লনি অসমৰ দিখৌ পৰীয়া ডেকা, ‘মুগা পলু'উম
দিয়া'কথাৰে নামনি অসমৰ মুঠতে ইয়াত সকলো অসমীয়া ডেকাৰ কথাকে কোৱা হৈছে । মহাপুৰুষ শ্রী
শঙ্কৰদেৱেও ভাদমহীয়া লুইত সাঁতুৰি পাৰ হৈছিল । পাটমুগাৰ শিল্পৰ বাবে শুৱালকৃছিক ‘অসমৰ মানচেষ্টাৰ’
আখ্যা দিয়া হৈছে । অসমৰ মুগাই পৃথিৱীৰ ধনী, অভিজাত লোকৰ শোৱনি কোঠা, দেহা শুৱাইছে। এই
কুটিৰ শিল্প সমূহৰ সতে অসমৰ ডেকা আৰু গাডৰু জড়িত । এওঁলোক ৰঙিয়ালো । উৎসৱ-পাৰ্বন, পৃজা-
অৰ্চনা কৰে, বিহু পাতি ৰং-ৰহইচ, আনন্দ-উৎসৱ আৰু নাচ গান কৰে । কৃষিৰ উৎপাদিত শস্যেৰে বছৰটো
সুখেৰে খায় । এওঁলোকৰ বুকুত আছে দিগন্ত বিয়পা সপোন আৰু সেই সপোনক বাস্তৱত ৰূপ দিয়াৰ বাসনা।
বিজ্ঞান প্ৰযুক্তি আৰু প্ৰগতি এওঁলোকৰ হাতৰ মুঠিত উকমুকোৱা এটা সপোন। অসমীয়া ডৈকাৰ ৰূপৰ গুণৰ
তুলনা নাই । কিন্তু উলুৰ লগত বগৰি পোৰা যোৱাৰ দৰে বৰ্তমান অসমৰ উগ্ৰপন্থাই অসমীয়া ডেকাৰ নামত
কালিমা সানিছে।
কথাঃ দিখোৰ পাৰত সুঠাম হাতেৰে পথাৰ চহাঁই হাল বাই থকা কোন এইজন অসমীয়া ডৈকা ?
যদি লাগে দেশৰ হকে মৰণ লৈও খেলা, কোন এইজন অসমীয়া ডৈকা ?
ডদংউদংগা
কোন ডেকাৰে গা
সুঠাম হাতেৰে পথাৰ চহাঁই
হাল বাইছেচা ৷
ৰংলৈ সিখেলে
সৰিয়হৰ হালধীয়া ৰঙত লুকাই খেলে
কৃষ্ণচূড়া কলিটি মোৰ খোপাটিলৈ চা ।
মুগা পলু উমদিসি
নিশাটো কটায়
পুৱাই উঠি দিখৌখন
সাঁতুৰি পাৰ হয়, অ’ সঁতুৰি পাৰ হয়।
জীৱন লৈ সি খেলে
যদি লাগে দেশৰ হকে
মৰণ লৈও খেলে
শৰতৰে শেৱালি মোৰ
শিৰক ঢালে চা ৷
বনাম ঃ দোখে, ১৯৯২

গুৱাহাটীৰ কোনোবা এটি

সময় পখিলী উৰি যায় ন ন ৰূপেৰে;- ৰূপান্তৰৰ বাটেৰে । সময়ৰ বিবৰ্তনৰ লগৈ লগৈ সমাজে সলায়
ন সাজ; সলায় ৰীতি নীতি, মানুহৰ ৰুচি-অভিক্্চ, প্ৰেম প্ৰীতিৰ ভাষা । আজিৰ প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই খাওঁতে
বহোঁতে শুওঁতে মোবাইল ফোনত প্ৰেমালাপ কৰে;হাঁহে-কান্দে, পৰস্পৰে আলোচনা কৰি ভবিষ্যত পৰিকল্পনাৰ
আঁচনি হাতত লয় । কিন্তু কুৰি শতিকাৰ তৃতীয, চতুৰ্থ দশকৰ (শিক্ষিত ?) প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই গণেশ গগৈৰ
প্ৰেমৰ কবিতা গাই মনৰ কথা পাতিছিল, আৰু গণেশ গগৈৰ প্ৰেমৰ কবিতাৰে উদ্ধৃতি দি প্ৰেম পত্ৰ লিখিছিল।
তেনে এহাল প্ৰেমিক প্ৰেমিকাৰ কথাই এই গীতটিত কোৱা হৈছে । আবেলি পৰৰ অনস্তাকাশৰ সূৰুযৰ হৈঙুলি
ৰহণেৰে বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলৰাশি হৈ পৰে মাযাময;---অপাৰ সৌন্দযৰি লীলাভূমি । তাৰ পাৰতে বহি সেই
সুদৃশ্য সৌন্দৰ্য্যাৱলী উপভোগ কৰি দুয়ো দুয়োতে মগন হয় প্ৰেমিক প্ৰেমিকা । গণেশ গগৈৰ কবিতা আওৰাই
পৰোক্ষ ভাবে ইজনে সিজনৰ হৃদয়ৰ ভাষা প্রকাশ কৰে । কি যে মধুৰ সৈই ক্ষণ !অস্তাকাশৰ হেঙুলী ৰহণ
জিলমিল লুইতৰ পানীত পৰি যিমান মধুৰ হয় সিমান । তেনে এটি আবেলি এগৰাকী প্ৰেমিকাই প্ৰেমিকক
আকোঁৱালি তেওঁৰ চকু থৈ বহু কথাই কৈছিল । প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল দুয়ো এক হম বুলি, দুয়োৰে শয্যা সজাব
বুলি, আৰু যে কত কথা ! ....এদেও দুদেওকৈ ভৰলুমুখৰ লুইতৰ পৰলৈ সন্ধিয়া নামিল । অনিচ্ছা স্বত্বেও
লাহে লাহে প্ৰেমিকা-প্রৰৈমিকাহাল দুয়ে৷ দুয়োকে এৰি ঘৰমুৱা হল । সময় নৈ বৈ থাকিল । আৰু এদিন
অস্তাচলত হেঙুলী ৰহণ বিলীন হোৱাৰ দৰে প্ৰতিশ্ৰুতিও বিলীন হৈ গ’ল । সোঁৱৰণী বৰ নিঠুৰ । সেই কথা
মনত পৰিলে আজিও প্ৰেমিকৰ কলিজা দহে । প্ৰিয়াৰ বাৰু সৈই কথা মনত পৰেনে ?

প্ৰেম'মিলন-বিৰহেৰে ভৰা আমাৰ জীৱন । মিলনে হহুৱায় আৰু বিৰহে কন্দুৱায় । সোঁৰণীয়ে দুয়োকে
দুপাখিৰে লৈ আহে আমাৰ কাষলৈ-- এটাই হিয়া দহে আনটিয়ে হিয়া উতলায় । সময়ৰ নিচান তেনে এটি
ঘটনাকে গায়ক, গীতিকাৰ ড’ হাজৰিকাদেবে এই গীতটোৰে আমাৰ আগত দাঙি ধৰিছে।

কথাঃ এই শতিকাৰ তৃতীয় চতুৰ্থ দশকত প্ৰেমিক প্ৰেমিকাই নিশ্চয় গণেশ গগৈৰ প্ৰেমৰ

কবিতা পঢ়ি মনৰ কথা পাতিছিল । মনত পৰেনে পুৰণি গুৱাহাটীৰ কোনোবা এটি মিঠা
গধূলিৰ কথা । বহমান লুইতৰ পাৰৰ কথা । অস্তাচলত প্ৰতিচ্ছবি বিলীন হোৱাৰ কথা ।

গুৱাহাটীৰ কোনোবা এটি মিঠা গধূলিৰ কথা
শুনাইছিলাঁ গণেশ গগৈৰ
প্রেমৰ কৰিতা

আজি মনত পৰেনে ?
মোক আঁকোৱালি চাৱনি বিলাই
কৈছিলা মধুৰ আৱেগেৰে
তোমাৰপ্ৰাণৰ পাপৰি ঢালি
সজাবা শয্যা দুয়োৰে

আজি মনত পৰেনে ?
লুইত বাগৰি বাগৰি গ’ল
ডৰলুমুখত গধূলি হ’ল
অস্তাচলত দিগন্তত
প্ৰতিশ্ৰুতিও বিলীন হ’ল
আজি মনত পৰেনে ?

ৰচনা $ ১৯৯২

8
চয়নিকা চয়নিকা

অতীতক বাদ দি বৰ্তমান বা ভৱিষ্যত সম্ভৱ নহয় । বৰ্তমানৰ ভেটিত থিয় হৈ অতীতৰ ভালখিনি লৈ
ভৱিষ্যতৰ আঁচনি হাতত লোৱা উচিত । কিন্তু আমাৰ সমাজৰ অধিকাংশই অতীতৰ সকলো ভাল বুলি কেৱল
পুৰণিখিনিকে সাৱটি বৰ্তমানক অৱহেলাৰ চকুৰে চায আৰু ভৱিষ্যত সম্পৰ্কে অকণো সজাগ নহয় । কিন্তু
শিল্পীয়ে সদায় নতুনৰ সপোন দেখে । পুৰণিৰ আৱৰ্জনাবোৰ আঁতৰাই ভালখিনি গ্ৰহণ কৰে আৰু ভৱিষাতৰ
ৰঙীণ সপোন দেখে । সমাজ পৰিবৰ্তন কৰাৰ বাবে শিল্পকলাৰ মাধ্যমেৰে তেওঁলোকে বিপ্লব কৰে । সংস্কাৰকাষী
শিল্পী ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱ সদায নতুন পুৰুষ নতুন নাৰীৰ ওপৰত আশাবাদী । সেযে কুৰি শতিকাৰ অস্তিম
দশকত তেওঁ চিন্তাম্বিত তথা একপ্রকাৰ উদ্‌গ্ৰীৱ হৈ পৰিছে -- আগস্তক একবিংশ শতিকাক নতুন মনৰ তৰুণ
তৰুণী সকলে কেনেদৰে সাৱটিব । কাৰণ, কুৰি শতিকাৰ শেষ দশকৰ এগৰাকী কিশোৰী একবিংশ শতিকাত
যুৱতী হ’ব । ইতিমধ্ে, পৃথিৱীখন প্ৰগতিৰ বাটেৰে বহুদূৰ আগবাঢ়ি গৈছে, বিজ্ঞানে নিত্য নতুন আৱিস্কাৰত
চমকপ্রদ সাফল্য লাভ কৰিছে । মানুহে জোনত ঘৰ বন্ধাৰ, মহাকাশত ভ্ৰমণ কৰাৰ সপোন দেখিছে। অথচ
আমাৰ সমাজখন আজিও কুসংস্কাৰ, অন্ধবিশ্বাসত পোত গৈ আছে ৷ মেডিকেল চাইলে সাফল্যৰ দিগন্ত চুইছে
অথচ আমাৰ সমাজত আজিও ভূত-প্ৰেত জৰা ফুকাৰে ৰোগ নিৰামযৰ ব্যৱস্থা চলি আছে , ডাইনী সজাই
নিৰপৰাধী নৰ-নাৰীক হত্যা কৰা হৈছে । ঘৰখন নাৰীয়ে যেনৌোকৈ আটোমটোকাৰীকৈ ধৰি ৰাখে তেনেদৰে
এখন সমাজকো সুস্থ, সুন্দৰ ৰূপে সজাব পাৰে সেযেহে ড’ হাজৰিকাদেৱে নাৰী শক্তিৰ ওপৰত আস্থা প্ৰকাশ
কৰি, চযনিকা নামদি আধুনীকা যুৱতীক এগৰাকীক কোবাৰ চলেৰ তৰুণ তৰী দুুযা মিলি পুৰণি দিনৰ আৱৰ্জনাবোৰ
ধুই মচি নতুন মনেৰে, নতুন প্ৰাণেৰে, নতুন আদৰ্শেৰে এখন সুন্দৰ সমাজ গঢ়াৰ মানসেৰে একবিংশ শতিকাক
আদৰিবলৈ প্ৰস্তুতি চলাবৰ বাবে আহ্যান জনাইছে । যাতে এই দাযিত্বত তেওঁ পলাতকা নহয় তাকো কাবৌ কৈ কৈছে।

কাৰণ, সমাজখন সজোৱাত নাৰীৰো গুৰু দাযিত্ব আছে।

কথাঃ আজিৰ এগৰাকী আধুনীকা পাট গাভৰুককোৱা হৈছে -- এই আহিবলৈ ধৰা একবিংশ
শতিকাক সাৱটি ল’বলৈ । নতুন ভাৱে সাজু হ’বলৈ । নাম তাইৰ কি ? চয়ন কৰিব জনা-
=- চযনিকা ।

একবিংশ শতিকা আহিল দেখোন
আহিলেই দেখোঁ চযনিক৷ ----
নতুন শতিকাক সাৱটিবলৈ
সাজু হোৱা চয়নিকা
তুমি যাক ভাল পাইছা, আজি
সেই ডেকা বন্ধুকো কোৱাঁ
(দুযো) বিংশ শতিকাৰ আবৰ্জনা
ধুই পখালি থোৱা
মনবোৰ নিকা কৰি লোৱা
বিংশ শতিকাৰ নাটক খনিৰ ---- পখিব যৃবনিকা ।
চয়নিকা, তুমি কৈশোৰ পাৰ হ’বা
একবিংশ শতিকাৰ ভৰা যৌৱন লৈ
লুইতত সাঁতুৰিবা ।
এই শতিকাৰ বিঘিনি নেওচি
নতুন পথেৰে আগুৱাব| --___ তুমি নহ’বা পলাতকা । পলাতকা
ব্না $ ১৯৯২

দুয়ো মুখামুখী

মানুহ সুন্দৰৰ মহান সৃষ্টি । মানুহৰ শাৰীৰিক অৱয়ব, বিভিন্ন অংগ-প্রত্যঙ্গ সকলোতে সুন্দৰতা বিৰাজমান
জীৱন ৰসহীন নহয় । প্রেম, যৌনতা আদি মানুহৰ সহজাত প্ৰবৃত্তি । প্ৰেমৰ শিৰাতেই শুই থাকে যৌনতা। তেজ
মঙহেৰে গঢ়া মানৱ জীৱন কাম গোন্ধহীন নহয়; ইন্দ্ৰিয়ৰ পৰিত্ৃপ্তি অবিহনে জীৱন সমৃদ্ধ নহয়। উদাহৰণ
স্বৰূপে ইলোৰা অজস্তাৰ গুহাবোৰত, খাজুৰাহো আৰু অনেক মঠ মন্দিৰত খোদিত হোৱা পুৰুষ নাৰীৰ প্ৰেমালিঙ্গন,
চুম্বন, যৌন আবেদনৰ দৃশ্যৰ অপূৰ্ব কলাশৈলী সমগ্ৰ পৃথিবীতে সমাদৃত।৷ ভৰতীয় মহাকাব্য ৰামায়ণ, মহাভাৰত,
পুৰাণ আদি নাৰীৰ স্তন, নিতম্ব আৰু যৌন উত্তেজক বৰ্ণনাৰে সমৃদ্ধ । মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱ বিৰচিত ‘হৰমোহন
খণ্ড'ও কলা সন্মত কামনাৰ গোন্ধ সম্ভুত এটি অতি নিমজ প্ৰেম কাহিনী । কবি গীতিকাৰ সকলে পাৰ্থিৱ
সকলো বস্তুৰ উপৰিও সূৰ্য্যৰ কিৰণে স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰা মানুহৰ হৃদয় গহ্ৰত প্ৰবেশ কৰি তাকও ৰচনাৰ সমল
ৰূপে লয় । ড‘ হাজৰিকাদেৱৰো গীতৰ বিষয় বস্তুৰ পৰিধি নাই । আনকি ‘সূযৰি স্পৰ্শই ঢুকিকে নোপোৱা’
অৰণ্য ভৈদি কত গুহা দেখাৰ কথাও তেওঁৰ গীতত সমল হৈছে । ই হ’ল জীৱনৰ কথা । জীৱনক লৈয়ে কলা,
জীৱনক লৈয়ে গীত, সাহিত্য । যিহেতু নাৰী পুৰুষৰ প্রেম, মিলন, অন্তৰঙ্গ মুহূৰ্ত আৰু সঙ্গম জীৱনৰ পৰা বাদ
দিব পৰা নেযায়; গতিকে এইবোৰ সাহিতাৰ অন্তৰ্ভূক্ত নহলে নিশ্চয় সাহিত্যৰ এটা দিশ আধৰুৱা হৈ ৰ’ব।
সেয়েহে ড হাজৰিকাদেৱেও অভিনৱ কলা শৈলীৰে কামনাৰ গোন্ধ সমৃদ্ধ স্ত্ৰী-পুৰুষৰ অন্তৰঙ্গ মুহূৰ্তক ‘এই
মুহূৰ্ত অতি পৱিত্ৰ প্ৰেমৰ জ্যোতিপ্রপাত’ বুলি মোহময়ী সুৰেৰে গাইছে আৰু গীতটি জনতাইও আদৰি লৈছে।
কথাঃ বাহিৰ বিশ্ব এতিয়া নিমাত । এতিয়া দুজনে মুখা মুখি হৈ কেইটিমান মৰমী
মুহূৰ্তক প্ৰেমক পৱিত্ৰ জ্যোতিপ্রপাতলৈ পৰিণত কৰে বোধহয় এনেকে
দুয়ো মুখা মুখি অতি সুখে সুখী
বাহিৰ বিশ্ব নিমাত
এই মুহূৰ্ত অতি পৱিত্ৰ
প্ৰেমৰ জ্যোতি প্রপাত ৷
তুমি আঁহা ওচৰলে আঁহা
মৰণ পিছ্‌লে থেলি
প্রকৃতি পুৰুষ একাকাৰ হৈ
আনা নতুনৰ বেলি
আমাক নেলাগে সংঘাত ।
তোমাৰ কেশৰ এন্ধাৰ দৈৰ্ঘই
দিগন্ত ধৰিছে ঢাকি
তাৰ যফাঁকে ফাঁকে মোৰ নয়নে
অমৃত দিছে বাকি ।
তুমি আঁহা ওচৰলে আঁহা
ভাঙি প্রাচীৰ বাধাৰ
কৰি মছ্থন অমৃত সাগৰ অনন্ত ?
আমাক নেলাগে সংঘাত ।
এই মুহূৰ্ত অতি পৱিত্ৰ প্ৰেমৰ জ্যোতিপ্রপাত ।

ৰচনা ঃ ১৯৯২

বিহুটি বছৰি আহিবা

খাতু পৰিবৰ্তন প্ৰকৃতিৰ নিযম । বছৰি বহাগ আহে, -- বিহু আহে চ’তৰ শেষত আঁহতৰ কোমল পাতত,
কপৌ ফুলৰ লাহি পাহত, কুলিৰ মিঠা মাতত, ঢোল-পেঁপা-গগণাৰ মাতত, নাচনীৰ লাহি ককালৰ ভাঁজত।
কিন্তু আজিকালি এনেহে ভাব হয বছৰেকত এবাৰ অসমলৈ আহিবলৈ বিছটিৰ যেন অনীহা । আহো বুলি
আইনা চাই খোপা বান্ধি পদূলিলৈ ওলালেও আগ ভৰি পিছ স্ঁহকে । তাৰোপৰি উখৰ ধৰণীক শান্তি জলেৰে
তিওৱা, মানুহলৈ আশীষ বৰষা বৰষুণৰ দেৱী বৰদৈচিলাজন।ৰও যেন আহিবলৈ অনীহা--- যিহৰ পৰিণতি
ৰাজ্যৰ সেউজীয়া পথাৰ খৰাঙৰ বাবে মৰুভূমি হোৱাৰ আশংকাই দেখা দিছে । ইয়াৰ কাৰণ হ'ব পাহে ---
বিশৃঙ্খল, অশান্তি জৰ্জৰ, দুৰ্নীতি, অন্যায-অবিচাৰ, হিংসা-হত্যা, অপহৰণ, বিভেদেৰে ভৰা অসমীয়া সমাজখন ।
প্রতি বছৰে বিহু যদি অসমলৈ নাহে তেনেহ’লে অসমীয়াৰ কি গতি হ’ব ভাবি চাইছেনে ?

বিছুই অসমীয়াৰ চেতন-অৱচেতন দুযোটা মনকে সক্ৰিয় কৰে । বিহুৰ আজৰি মাৰি কৃষকসকল হাল-
কোৰ লৈ পথাৰলৈ ওলায়, জীৱন যুদ্ধত নামি পৰে (ঠাই বিশেষে বিহুৰ আগে পিছে) । চ'তৰ পৰাই গায়ক-
গাযিকা, শিল্পী সকল ব্যস্ত হয নিজ নিজ কলা সাধনাত-- বিহুত প্রদৰ্শনৰ বাযব লিখক-সাহিত্যিক, কল্পনা
বিলাসীসকল ব্যস্ত হয় সৃষ্টিশীল কাৰ্যত । শিপিনী সকল তাঁতত, গৃহিনী সকল লাৰু-পিঠা আৰু সুস্বাদু জা-
জলপান, খাদ্য তৈয়াৰত, উদ্যোগ পতি, দোকানী, ব্যৱসাযী সকল ব্যস্ত হয দুপইচা উপাৰ্জন বা ৰাহি কৰাত,
প্ৰবাসী সকল নিজক যতনোৱাত --বিহুত ঘৰলৈ আহি আপোন পৰিয়াল, আত্মীয়-স্বজনেৰে সৈতে মিলি
এসাজ খনলৈ, দুখ-দুখৰ ভাব বিনিময কৰিবলৈ, জীৱনটো ৰসাল সজীৱ কৰিবলৈ । বিছুই মিলনৰ সেতু গঢ়ে-
- জাতি-ধৰ্ম-সম্প্ৰদায সকলোকে একতাৰ এনাজৰীৰে বান্ধি এঁক্য সংহতি অক্ষুগ্ণ ৰাখে । মৰম-শ্ৰদ্ধাৰে যচা
‘বিহুৱান’খনে সাহস, প্রেৰণা, জীৱনী শক্তি প্রদান কৰে । বিহুৰ সেৱা-আশীৰ্বাদ সততা, ব্যক্তিত্ব আৰু মানৱতাৰ
পৰিচায়ক । গৰু বিহুৱে পশু-পক্ষীৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাশীল, দায়িত্বশীলতাকে সূচায । প্ৰথম বিহুৰ দিনা নাহৰৰ পাতত
লিখি ঘৰৰ দুৱাৰ মুখত আঁৰি থোৱা ‘দেৱ দেৱ মহাদেৱ নীলগ্ৰীৱ জঁটাধৰ । বাত বৃষ্টি হৰং দেৱ মহাদেৱ
নমস্তুতে।।’ মন্তুই প্রাকৃতিক দুৰ্যোগৰ প্ৰতি, পৰিবেশ সচেতনতাকে সৃচায ।

খাতু পৰিবৰ্তনৰ বাবে এই সমযত মানুহৰ বিভিন্ন ৰোগ হয় । সেইবোৰৰ পৰা হাত সাৰিবৰ বাবে,
নিৰামযৰ বাবে বিহুত মাহ-হালধিৰে গা ধোৱা হয আৰু সুস্থ-সবল বিবেকবান হবলৈ ‘সাতশাকী ' থোৱাৰ নিয়ম
আছে । আমাৰ আলোচ্য এই গীতটি লিখাৰ পৰ্লৈকে দুটামান দশকজুৰি অসম অশান্ত আছিল, আন্দোলন,
হিংসা-হত্যা-অপহৰণ আদিৰে পৰিবেশ শ্বাসৰূদ্ধ আছিল । আনকি (১৯০০-'৯১ চন মানত) অসমত বিষত
পতাৰ পৰিবেশেই নোহোৱা হৈছিল । কোনো কোনো ঠাইত কোনো কোনো অনুষ্ঠানে বিহুৰ পতাকাখন উত্তোলন
কৰিয়েই কাৰ্যসূচী সামৰিছিল । নাছিল তাঁতৰ খট্‌খট্‌, ঢেঁকীৰ শব্দ | নিৰুদ্দিষ্টজনৰ, নিহতজনৰ, পঙ্গুজনৰ,
ধৰ্বিতাজনীৰ ঘৰত দুখ -শোকৰ দাবানল জ্বলিছিল । চকুলোৱে বিহু ধুই নিছিল ৷ পুলিচ,সেনা -বিপ্লৱী দুই ম'হৰ
যুঁজত বিৰিণাৰূপী সাধাৰণ নাগৰিকৰ মৰণ হৈছিল । বাক স্বাধীনতা হৃত হৈছিল । এই সময়ছোৱাত বিজত্ৰীয়া
সংস্কৃতিয়েও গা কৰি উঠিছিল । তাৰোপৰি চিৰকাল ভাই ভাইৰ দৰে একেলগে বসবাস কৰা জনগোষ্ঠী সমূহৰ
মাজত বিভেদকায়ী চিন্তাই গা কৰি অসমৰ অখণ্ডতাত ভাবুকি স্বৰূপ হৈ পৰিছিল । এনে পৰিস্থিতিত সচেতন
নাগৰিকসকল উদ্বিগ্ন হৈ পৰিছিল । উদ্বিগ্ন হৈ পৰিছিল অসমীয়া জাতিৰ শুভ-চিন্তক ড'ভূপেন হাজৰিকা।
বোম্বাই পৰা আহি তেওঁ প্ৰথম বিহুৰদিনাখন মনৰ দুখত নিজৰাপাৰৰ নিজ ঘৰতে সোমাই আছিল ১৯৯১ চনত।
সেয়েহে, এনে পৰিস্থিতিৰ পৰা পৰিত্ৰাণৰ উপায় বিচাৰি ইয়াৰ পিছৰ বছৰত অৰ্থাৎ ১৯৯২ চনৰ বিহুৰ আগে
আগে বছৰি বিহুটিক আহিবলৈ, মামণি স্বৰূপা অসমীয়া গাভৰুসকলক তথা ডেকাসকলক (বহল অৰ্থৎ অসমৰ
জনতাক) জাতীয় উৎসৱ বিহুটিক জীয়াই ৰাখিবলৈ, অসমৰ সোণসেৰীয়া সংস্কৃতি জীয়াই ৰখাৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা
দিবলৈ, ভোগালীত একেলগে ভোজভাত খাবলৈ অনুৰোধ জনাই তেওঁ এই গীতটি ৰচে ।--- নহলে যে অন্তিত্বই

বিপন্ন হব অসমীয়া জাতিৰ !
কথা £ঃ অসমীয়া জাতিটোৰ আয়ুস ৰেখা বিহুটিক হাতবোৰ কৰি অনুৰোধ কৰা হৈছে ---
বিহুটি এঁ বছৰি আহিবা । অসমী আইকে জগাবাচোন ! বিপদৰ কালতো মাহ হালধিৰে
জাতিটোৰ দেহ মন ধুৱাবাচোন ।

বিহুটি বছৰি আহিবা

অসমী আইকে জগাবা ।
বিপদৰ কালতো মাহ হালধিৰে
জাতিটোৰ দেহ মন ধুৱাবা ।

জাতিটোৰ কথা খিনি এহি মানে থওঁ
মোৰ মন গাভৰুৰ কথাকে কওঁ----

মোৰ চেনাইৰে নাম হ’ল মামণি
তাইৰ কাহানিওঁ নাছিলে আমনি
গোটেই জীৱনটো মোতেই সাঁপব
বুলি কথা দিছিলে তাহানি ৷

কিবা কাৰণত তায়ো মোক নেমাতে
মোৰ বুকুতে জ্বলিছে অগনি
বিহুটি এ পাঁৰা যদি তুমি

তাইকো বিহুগীত গোৱাবা

কথাঃ বড়োৰ ভাষাৰে ‘বৰ’ মানে বতাহ ‘দি’ মানে পানী আৰু ‘চিখ্‌লা’ মানে হ’ল গোসাঁনীজনী

মন গাভৰুৰ কথা এহি মানে থওঁ
বৰদৈচিলাজনীৰ মহিমা কওঁ

যেতিয়া মনবোৰ দহে
হিলদ’ল ভাঙি তাই আহে

পিছে পৃথিৱী তিওৱা আশীষ বৰষাই
গোসাঁনী ৰূপেৰে নাহে

মোৰ গোসাঁনী

গোসানী ৰূপেৰে নাহে ।
ম'হবোৰে যুঁজে বিৰিণা জহে

মন লুইতৰ সৰু বৰ গৰাবোৰ
আথেজতে যেন খহে ।

বিহুটি এঁ, কাবৌ কৰিছোঁ হাতযোৰ কৰিছোঁ
জাতিটোক শাক-ভাত খুৱাবা
অসমীয়া জাতিটোক শাক-ভাত খুৱাবা
মৰমৰ দীঘ দি হেপাহৰ আচুৰে

একতাৰ গামোচা বোৱাবা । যোদ্তে,৩০-৩-৯২; পূৱা

ভালকে পুনৰ চোঁৱা এবাৰ

প্রেম হৈ যায় কাৰোবাৰ লগত একো নজনাকৈয়ে, নভবাকৈয়ে, অপৰিকল্পিত ভাবে চকুৰ চাৱনিয়ে
বিলায় এখন হৃদয়ক আনখন হৃদয়ৰ বতৰা; দুখন হৃদয়ক ওচৰ চপাই আনে । হিয়াৰ বিনিময় হয় । এদিন
দুখন হিয়াৰ মিলন হয় আৰু দুয়ো দুয়োৰে অতি আপোন হৈ পৰে । কিন্তু, কালস্য কুটিলাঃ গতি। কেতিয়াবা
এনে প্ৰেমিক প্ৰেমিকা এহালৰ প্রেমিকজনে চাকৰি, ব্যৱসায় নাইবা অন্য কোনো সংস্ৰণন্তত আঁতৰি যোৱাৰ
ফলত দুয়ো দুয়োৰে পৰা আঁতৰি থাকিব লগীয়া হয় । কথাতে কয় নহয়-- বোলে চকুৰ আঁতৰ হ’লে মনৰো
আঁতৰ । প্রথমে ঘনাই পঠোৱা চিঠি পত্ৰ ক্ৰমশঃ পাতল হয় আৰু পিছলৈ একেবাৰেই নাইকিয়া হয়।
এনেদৰে বিচ্ছেদৰ সূচনা হয় । বহুদিন যোৱাৰ পিছত এদিন হঠাৎ প্ৰেমিক প্ৰেমিকাৰ সাক্ষাৎ হয়। তেতিয়া
প্ৰেমিকাই প্ৰেমিকক পূৰ্বৰ পটভূমিলৈ লৈ যায় আৰু সকলো সোঁৱৰাই দিয়ে । সোণালী আবেলি গছৰ ছাঁত
মুখা মুখি হৈ বহি কত যে গীত গাইছিল, কত যে প্ৰেমালাপ কৰিছিল, প্রতিশ্রুতি দিছিল দুয়ো দুয়ো দুয়োৰে
হ’ম বুলি । কিয় আজি তেওঁ সকলো পাহৰিলে ! পৃথিৱীৰ সকলোৱে মনৰ মানুহৰ মাঞ্জত কিমান ফুৰ্তি
আনন্দত দিন কটাইছে । অথচ প্ৰিয়তম অবিহনে তেওঁ কিমান দুখেৰে জীৱন কটাব লগীয়া হৈছে। তেতিয়া
প্রেয়সীয়ে প্রিয়তমৰ পৰা স্পষ্ট উত্তৰ প্চাৰি এই বুলি কয় মোৰ চকুত চকু ৰাখি কোৱাচোন এতিয়া ষ্ননত
পৰিছেনে ? মনৰ বীণা বাজিছেনে ?

ৰজা দুয্যস্তই আশ্ৰম পালিতা কন্যা শকুন্তলাৰ সৈতে প্ৰথমে প্রেম হয় আৰু পিছত গন্ধৰ্ব বিবাহ হয়।
পিছত ৰাজকাৰ্য্যৰ আহ্থানত আশ্ৰম এৰি, প্ৰাণাধিকা প্ৰিয়তমাক এৰি ৰাজধানীলৈ ৰাওনা হয় । দুৰ্বসাৰ অভিশাপ
বা ভাগ্যৰ লিখন যিয়েই নহওঁক দুষ্যস্ত্‌ই শকুন্তলাক সমূলি পাহৰি পেলালে । শকুন্তলাই ৰাজধানীলৈ গৈ ৰজাক
সোঁৱৰাই দিয়াতো ৰজাৰ মনত নপৰিল । তেওঁ শকুন্তলাক দিয়া স্মৃতি স্মাৰক আঙুঠিটোৱেহে ৰজাৰ মনত
স্মৃতিৰ সঞ্চাৰ কৰিলে । সময়ৰ আৱৰ্তনত যুগে যুগে আমাৰ সমাজত কালিদাসৰ দুযাযস্ত-শকুন্তলাৰ সৃষ্টি হৈ
আছে আৰু হৈ থাকিব । এই গীতটিতো দৃয্যপ্ত শকুন্তলাৰ কাহিনীৰ ছাঁ পৰা যেন দেখা যায় ।

কথাঃ কেতিয়াবা প্রেয়সীয়ে প্ৰিয়জনক সোঁৱৰাই দিবলগীয়া হয় এই বুলি ঃ মোৰ
দুচকুত চকু ৰাখি কোৱাঁচোন মনৰ বীণা বাজিছে নে ? মনত পৰিছেনে ?

ভালকে পুনৰ চোঁৱা এবাৰ
কোৱাঁচোন চিনিব পাৰিছাঁনে ?
মোৰ দুচকুত চবু ৰাখি কোৱাঁ
মনৰ বীণা বাজিছেনে ?

সোণালী আবেলি গছৰ ছাঁত
মুখা মুখি বহি এই গধূলি
কতনা গীত শুনাইছিলাঁ
কোৱাঁচোন মনত পৰিছেনে ?
অ’ পটভূমি ক’ত সুনীলাচল
নাগৰিকজনে হাঁহে জল্‌ মল্‌
প্ৰেমৰ গীত কোনেনো শুনাব
মই আজি দেখোঁ যেতিয়া তুমিহীন৷ ।
বচন! ; গুৱাহাটী, ১৯৯২

ৰং পুৰ তোমাৰে নাম

অসমীয়া ভাষা বিশ্বৰ এটি অতি সমৃদ্ধিশালী ভাষা । এই ভাষাটোৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল তাৰ সঠিক
তথ্য পোৱা নাযায় । পণ্ডিত সকলৰ মতে (খৃঃ অষ্টম-দ্বাদশ শতিকাৰ) ‘চৰ্যাপদ’ সমূহেই প্ৰথম অসমীয়া লিখিত
সাহিত্যৰ নিদৰ্শন৷ ড বাণীকান্ত কাকতিয়ে ধ্বনিতাত্তিক, ৰূপতাত্তিক দিশৰ পৰা পৰ্য্যালোচনা কৰি চৰ্যাপদকেই
অসমীয়া লিখিত সাহিত্যৰ প্ৰথম নিদৰ্শন বুলি কয় । আঞ্চলিক ভাষাৰ ভিতৰত প্ৰথম অসমীয়াতে অপ্রমাদী
কবি মাধৱ কন্দলিয়ে ৰামায়ণ অনুবাদ কৰিছিল । এই ভাষাতেই হেম সৰস্বতী, ৰুদ্ৰ কন্দলী, হৰিবৰ বিশ্র,
কবিৰত্ন সৰস্বতী আদি কবি সকলৰ উপৰিও শঙ্কৰ মাধৱ গুৰু দুজনাই কীৰ্তন ঘোষা, নামঘোষা ৰচিছিল।
এওঁলোকৰ সাহিত্যৰ ভাষা আজিৰ (লিখিত) অসমীয়া ভাষা নহয়; কামৰূপীয়া বা নামনি অসমৰ ভাষাহে।
ৰাজনৈতিক পট পৰিবৰ্তনৰ ফলত অসমীয়া ভাষাটোৱেও মূৰৰ ওপৰেদি বহু ধুমুহা পাৰ কৰিছে। ১৮২৬ চনত
ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ চৰ্তানুসৰি অসম ইংৰাজৰ অধীনলৈ যায় । ইংৰাজৰ আমোলত বঙালী কেৰাণী- মহৰিহঁতৰ
চত্ৰণমস্তত ১৮৩৬ চনৰ পৰা ১৮৭৩ চনলৈ অসমৰ স্থুল-কাছাৰীৰ পৰা অসমীয়া ভাষা উঠি গৈ বঙালী ভাষা
প্রবৰ্তন হয় । কিন্তু ‘ঘনান্ধকাৰেষু ইব দীপদৰ্শনম্‌'ৰ দৰে ১৮৩৬ চনত খৃষ্ট ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে মিছনেৰী সকল
আহি অসমত ভৰি দিয়ে । এওঁলোকে ১৮৪০ চনত শিৱসাগৰত শ্রেছ বহুৱাই সেই ঠাইৰ থলুৱা ভাষাতে খৃষ্ট ধৰ্মৰ
পুথিৰ লগতে অন্যান্য কিতাপো প্ৰকাশ কৰিবলৈ ধৰে । তেতিয়াৰ পৰাই সেই ভাষাটিকে অৰ্থাৎ শিৱসাগৰৰ
ভাষাটিকে অসমীয়া লিখিত ভাষা বা মান্য ভাষা ৰূপে গ্ৰহণ কৰা হয় । এয়াই আজিৰ অসমীয়া ভাষা ।

‘অসম সাহিত্য সভা’ অসমৰ এটা জাতীয় অনুষ্ঠান । অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য আৰু অসমৰ প্ৰতিটো
জাতি জনগোষ্ঠীৰেই সৰ্বাঙ্গীন উন্নতি আৰু বিকাশ সাধন কৰাই এই সভাৰ উদ্দেশ্য । ১৯৯৩ চনত শিৱসাগৰত
এই সভাৰ পঞ্চ অষ্টতিতম্‌ (৫৮) অধিবেশন বহে । এই অধিবেশনৰ সভাপতি আছিল আন্তর্জাতিক খ্যাতি
সম্পন্ন শিল্পী, দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা বিজয়ী, অসম ৰত্ন ড” ভূপেন হাজৰিকা । তেওঁ অকল সুধাকণ্ঠী শিল্পীয়েই
নহয় অসমীয়া ভাষাৰ এজন বিদগ্ধ পণ্ডিতো । তেওঁ অসম দেশৰ উৎপত্তি, শিৱসাগৰ নগৰৰ মহান এঁতিহ্য আৰু
অসমীয়া ভাষা সম্পৰ্কে আতি গুৰি মাৰি এই এই বিখ্যাত গীতটি ৰচে আৰু সেই মহান অনুষ্ঠানৰ বিশাল
জনসমুদ্ৰৰ আগত পৰিবেশন কৰে ।

অসমৰ প্রাচীন নাম আছিল যথাক্ৰমে প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ আৰু কামৰূপ । আনুমানিক ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত
আহোম সজ্রজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা চাওলুং চুকাফাই ব্ৰহ্মদেশৰ (ম্যানমাৰ) মাওলুং ৰাজ্যৰ পৰা আহি পাটকাইত
উপস্থিত হয । তাৰ পাছত নানা ঠাইত ৰাজধানী পাতি অৱশেত ১২৫৩ খৃঃ ত শিৱসাগৰ জিলাৰ চৰাইদেউতেই
স্থায়ী ৰাজধানী পাতে । ইয়াৰ পিছত ১৬১৭ শকৰ ১৪ ফাগুনত সতী জযমতীৰ পুত্ৰ লাই কোঁৱৰ ৰূদ্ৰসিংহই
আহোমৰ ৰাজপাটত বহে ৷ তেওঁ ১৬২০ ত (১৬৯৮ চন) ৰংপুৰ নগৰত আহোমৰ ৰাজধানী প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই
ৰংপুৰেই হ’ল আজিৰ শিৱসাগৰ নগৰ । ৰংপুৰ (শিৱসাগৰ) নগৰৰ উত্তৰে দিখৌ নদী, দক্ষিণে নামদাং, পূৱে
বাহগড় আৰু পশ্চিমত দিখৌ নদী (গীতটোত বৰ্ণনা কৰা মতে ) । বুৰঞ্জীৰ বাখৰ খটোৱা গহনা এই শিৱসাগৰ
নগৰতেই ১৯১৭ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাৰ সভাপতিত্বত ‘অসম সাহিত্য সভা’ৰ প্রথম
অধিবেশন অনুষ্ঠিত হয় । তেতিয়া ইয়াৰ নাম আছিল ‘সদৌ আসাম সাহিত্য সন্মিলনী’ ৷ ১৯২৪ চনৰ ৫ মেইত
ই ‘আসাম সাহিত্য সভা’ নামে পঞ্জীয়ন ভূক্ত হয় । ইয়াৰ পিছত ক্ৰমে১৯৩১ চনত গল্পকাৰ নগেন্ত্ৰ নাৰায়ণ
চৌধুৰীৰ সভাপতিত্বত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে, ১৯৪৪ চনত বাগ্মীবৰ নীলমণি ফুকনৰ সভাপতিত্বত তৃতীয়বাৰৰ
বাবে এই সভাখন এইখন নগৰতেই অনুষ্ঠিত হয় আৰু এই অধিবেশনতেই ইয়াৰ নাম ‘অসম সাহিত্য সভা’ৰখা
হয়। ১৯৯৩ চনত চতুৰ্থবাৰৰ বাবে শিৱসাগৰতেই ‘অসম সাহিত্য সভা’ অনুষ্ঠিত হয়।

আমাৰ অসমীয়া ভাষাটো নব্য ভাৰতীয় আৰ্য্য ভাষাৰ এটা অন্যতম ঠাল । ই সংস্কৃত বা পুৰণি ভাৰতীয়
আৰ্য্য ভাষা (010 [100 &1০৪৷৷ ) ৰ পৰা প্ৰাকৃত বা মধ্য ভাৰতীয় আৰ্য্য ভাষাৰ ([19৭16 1180 /1০.৷ )

মাজেৰে পৰিৱৰ্তিত হৈ বৰ্তমান (]খ 6 [1)00 168) ) ৰূপ লৈছে । যেনে ঃ-- সংস্কৃত ‘হস্ত’ শব্দ প্রাকৃতত
‘হখ’ হৈ অসমীয়াত হাত হৈছে -- হত্ত >হ > হাত । অসমীয়া শব্দমালা ছটা ভাগত বিভক্ত । যেনে ঃ--
১ তৎসম (স্বৰ, ধৰ্ম, দৰ্শন, ভক্তি ইত্যাদি ), ২ ৷ তত্ভৱ (কলহ, ঘৰ, চকু, দীঘল, নৈ, যায়, খায়, জোন ইতাাদি),
৩ ৷ দেশীয় শব্দ (খাৰু, লাড়ু, তামোল, তেঁতেলী আদি), ৪ আৰ্য ভিন্নমূলীয় শব্দৰ ভিতৰত অষ্ট্ৰো এচিয়াটিক
(ক। খাচীয়া-- কাবৌ, কিংখাপ, খামোচ, জপা, জঞ্জাল ইত্যাদি । খ। কোলমুগ্ডাৰীয়--- আটোমটোকাবৰি, ডঙুৱা,
মাইকি, লাটুম, চিকৰা, টুপূৰা ইত্যাদি), ৫ ৷ তীবৃত্বমীয় শব্দ (এই ঠালটোৰ ভিতৰত বড়ো ভাষাৰ শব্দই বেছি ।
অসমীয়া ভাষাত নৈ আৰু ঠাইক বুজোৱা অধিকাংশ শব্দই বড়ো ভাষাৰ পৰা অহা। যেনে £-লাওখোলা, জখলা,
হাফলু, দিবং, দিহিং, দিখৌ, টিহু, হাজো, হাকামা, বিহামপুৰ ইত্যাদি । ), ৬। আহোম ভাষাৰ শব্দ--- ( ৰংঘৰ,
কাৰেংঘৰ, জান, মিট্‌ (দা) বুৰঞ্জী, আইচু, চকলং ইত্যাদি ') ইয়াৰ উপৰিও গুজৰাটী ( হৰতাল), বাংলা --(বাবু,
বানান, ৰসগোল্লা আদি ), মাৰাঠী ভাষাৰ লগত মিল থকা শব্দ ( খক, খাভনি, জঞক্‌ৰা, বেজী আদি ), আৰমী (
মছজিদ্‌, আইন, কাগজ, কলম, খিতাপ, কৈফিয়ৎ, জিলা, দোকান, মহকুমা ইত্যাদি), ফাৰ্চী (আন্দাজ, কম, বেছি,
বাগান, মালিক, চচমা, গোলাপ ইত্যাদি), পৰ্তুগীজ (আল্‌কাতৰা, চাগুদানা, পাঁডৰুটটী, বাল্টি, বোতল, বুটাম,
আনাৰস ইত্যাদি ।), ফৰাছী (কুপন, বিস্কুট, কাৰ্তুজ, কাফে, চাবোন ইত্যাদি 1), ওলন্দাজ ( ৰহিতন, হৰ্তন, ইস্কুপ
ইত্যাদি ), ইংৰাজী ( কাপ-প্লেট, অফিচ, ইঞ্চি, স্লেট, পেন, পেন্সিল, নিব, স্কুল, কলেজ, নম্বৰ, পুলিচ, ডাক্তৰ,
মাষ্টৰ, মেম(মেডাম) ইত্যাদি ।) আৰু থলুৱা কাৰ্বি, চা ওতালী,দেউৰী, মণিপুৰী, নাগামিজ, চৰৰ ন-অসমীয়া
আদিৰ শব্দ সম্ভাৰেৰে সমৃদ্ধ হৈ মহা অসমীয়া ভাষা গঢ়ি উঠিছে । প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ্থে ভৌগোলিক ভাবে
সাতভনী খণ্ডিত হ’লেও ভাষা সংস্কৃতিৰ এনাজৰীৰে গথাঁ উত্তৰ পূবঞ্চিল এক মহীসমসন্বয় স্থলী ।

অসমত মিৰি, দেউৰী, কাৰি, বড়ো, ৰাভা, নেপালী আদি ভাষাৰো 'সাহিতা সভা’ গঢ়ি উঠিছে । ই অতি
সুখৰ কথা । ভাষা সংস্কৃতিৰ উন্নতিয়েহে জাতিৰ উন্নতি । এই সভাবোৰো "অসম সাহিত্য সভা ৰেই অঙ্গ।
সম্প্ৰতি কোনো কোনো জনগোষ্ঠীৰ মনত অসমীয়া ভাষা জাপি দিয়া বুলি অসন্তোষ হোৱা শুনা যায় ।অসমত
থলুৱা ভাষা অনেক আছে যদিও এই বোৰ দোৱানহে, আছিল, লিপি বা আখৰ নাছিল । সাত ভনীৰ এই বিৰাট
ভূখণ্ডৰ লিখিত ভাষা মাথোঁ অসমীয়াহে আছিল । গতিকে সেই অভিযোগ খণ্ডন কবি সভাপতি ডঙ্ব হাজৰিকাদেৱে
কয় যে ‘কাৰো ভাষা কাৰো মূৰত জাপিব নেপায’ । অসমীয়া ভাষা অসমৰ প্রতিটো জাতি জনজাতিৰেই মনৰ
সংযোগী ভাষা । গতিকে এয়া ষ্লষপিৰায়ণ চক্ৰৰ অসমৰ সাতাম পুৰুষীয়া এঁক্য-সংহতি বিনষ্ট কৰাৰ যড়যন্ত্র ৷
অসমৰ প্রতিটো জাতি জনগোষ্ঠীৰ শব্দ সম্ভাৰ লৈহে অসমীয়া ভাষা সমূচ হৈছে । গতিকে ‘অসম সাহিত্য
সভা’ও অসমৰ প্রতিটো জাতি জনগোষ্ঠীৰেই সভা । অসমৰ চুকে কোণে অনুন্নত (অৱহেলিত) হৈ থকা
প্ৰতিটো অঞ্চল, প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰেই উন্নতি আৰু বিকাশ সাধন কৰাই অসম সাহিত্য সভাৰ উদ্দেশ্য ।
অৰশাচলী অসমীয়া লেখক লুম্বেৰ দাই, য়েচে দৰজী ঠংচী আৰু কাৰ্বি আংলঙৰ ৰং বং তেৰাঙ ( ২০০৯ চনত
অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত) পাহাৰ-ভৈযামৰ এক্য সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতীক । ইয়াৰ উপৰিও টাবু টাইড,
ভৃগুমুনি, নাহেন্দ্ৰ পাদুন, হেমাঙ্গ বিশ্বাস, গোবিন্দ পৈৰা আদি অসমীয়া ভাষা সাহিত্যৰ উজ্বল নক্ষত্ৰবোৰে বাৰে
বৰণীয়া ফুলেৰে গথাঁ মালা সদৃশ নান৷ জাতি উপজাতিৰে গথাঁ অসমীয়া জাতিটোক এক মহাসমন্বয়ৰ ডোলেৰে
বান্ধি ৰাখিছে । দিখৌমুখৰ স'ৰাণুৰিতেই বাস কৰিছিল হজৰত চাহ মিলন বা আজান ফকীৰ । আজান ফকীৰ
ৰচিত ইছলাম ধৰ্মৰ তত্ব সম্পৰ্কীয় জিকিৰবোৰ আৰু কৰল ৰসাত্মক জাৰীবোৰ অসমীয়া ভাষা সাহিত্যৰ অমৃল্য
সম্পদ । নানা ভাষা ভাষীৰ লোকৰ দৰে অসম নানা ধমৱিলম্বী লোকৰো মিলন ভূমি । ভাৰত বৰ্ষৰ কিছুমান
ঠাইত (গুজৰাট গোধা, বোম্বাই ) হিন্দু মুছলমানৰ মাজত সংঘৰ্ষ হৈছে । কিন্তু অসমভূমিত হিন্দু মুছলমানৰ
মাজত মতভেদ হোৱাৰ দৃষ্টান্ত নাই । সমন্বয়ৰ প্ৰতীক ৰূপে এই সভাতে উপস্থিত হয়হি পঞ্জাৱৰ খুচৱন্ত সিং
আৰু বঙ্গৰ শঙ্কৰ ঘোষ । বুৰঞ্জীৰ পাতত জিলিকি আছে ৰংপুৰ নগৰৰ মহান এ্রতিহ্য । দিখৌ নৈৰ বুকুৰে বহু
পানী বৈ গ’ল। ৰংপুৰৰ বুকুৱেদি বহু ধুমুহা পাৰ হ’ল | ১৯৯৩ ত ৰংপুৰ (শিৱসাগৰ) পুনৰ জাপ্রত হ’ল

আৰু সাজি কাছি জিলিকি উঠিল । ৰংপুৰ নগৰ ৰংপুৰ ক্ষেত্ৰ হ’ল । ৰংপুৰ হৈ পৰিল জনসমুদ্ৰ। এই
জনসমুদ্ৰৰ প্রতি জনতাই পৰস্পৰে পৰস্পৰক সন্মান যাচিলে । এনেহেন মহিমা মণ্ডিত ৰংপুৰলৈ ড‘
হাজৰিকাদেৱেও কৰযোৰে প্রণিপাত জনাই মঙ্গল কামনা কৰিলে । লগতে আমিও কওঁ ‘ৰংপুৰ তোমাৰ
মঙ্গল হওঁক’ ৷
কথা £ঃ ১৯৯৩ ত অসম সাহিত্য সভাৰ অধিবেশন বহে শিৱসাগৰত । তাৰ আগদিনা
শিৱসাগৰত অঙ্কিত হোৱা সাহিত্য সভাৰ বুৰঞ্জী লিখি পেলাইছিলোঁ নেগেৰা নামৰ আহিত?
“ৰংপুৰ তোমাৰে নাম হওক মঙ্গল তোমাৰ”
ৰংপুৰ তোমাৰে নাম হওঁক মঙ্গল তোমাৰ
অতীত ঘাটি চাইলে পাবা এঁতিহ্য অপাৰহে ।

চাওলুং চুকাফাই হে ৰাখি গৈলা খ্যাতি
আলফুলে গঢ়ি দিলা অসমীয়া জাতি হে । ৰংপুৰ তোমাৰে ....
যোল্লশ সোতৰ শঁকৰ হে চৈধ্য ফাগুনত
লাই কোঁৱৰ ৰুদ্ৰ সিংহ বহে ৰাজপাটত হে ।
এইজনা স্বৰ্গদেৱে হে ষোল্লশ বিশত
ৰংপুৰ প্রতিস্থা কৰে নতুন নগৰত হে । বংপুৰ তোমাৰে.....
উত্তৰে দিখৌ নদী হে নামদাং দক্ষিণত
বাহগড় পূৱে বাকী দিখৌ পশ্চিমত হে ।
বুৰঞ্জীৰ বাখৰ খটোৱা গহনা ৰংপুৰ
আজিও আছে ৰঙে ৰসে হৈ ভৰপূৰ হে ।
অসম সাহিত্য সভাৰ হে জন্ম এহি স্থানত
পদ্মনাথ সভাপতি উনৈশ শ সোঁতৰত হে ।
উনৈশ শ একত্ৰিশৰ হে আৱাহন যুগতে
এহি স্থানে অধিবেশন দ্বিতীয়বাৰ পাতে হে । ৰংপুৰ তোমাৰে :.....
গোৱালপাৰাৰ গল্প লিখক হে এহে নগেন্দ্ৰ চৌধুৰী
সভাপতি ৰূপে ভাষাৰ ধৰিলাহি গুৰিহে ।
উনৈশ চোৱাল্লিচ চনতে এহে আহি বাগ্মীবৰ
সোণালী অধ্যায় ৰচে ভাষা সাহিত্যৰ হে ।
ভাষা গঠনৰ কত কথাকে লিখিম
জনজাতিৰ ভাষাৰ দান কিমান বখানিম হে ।
বড়ো, তিৱা, হাজং, ৰাভা হৈ এহে দেউৰী মণিপুৰী
টাই ভাষাই অসমীয়াক ৰাখে দৃঢ় কৰি হে ।
চৰৰ ন অসমীয়া আৰু চাহ বাগিচাৰ ভাষা
অসমীয়া সাহিত্যলৈ আনে ৰঙীন আশা হে ।
অৰুণাচলী অসমীয়া চিৰ যুগমীয়া
ৰাজনীতিয়ে নামাৰে যেন বন্ধুত্ব অমিয়া হে ।
গদাপাণিৰ ডালিমীৰ হে ভাষা নাগামিজ
নগা আৰু অসমীয়াৰ মৰমৰে বীজ হে ।
কথাঃ; লুম্বেৰ দায়ে লিখি গৈলা পৃথিৱীৰে হাঁহি

ৰং বং তেৰাঙে বজায় একতাৰে বাঁহী ।
বৰাকৰ ৰাজমোহন হেমাঙ্গ বিশ্বাসে
ইতিবাচক সেতুবান্ধে বন্ধুত্বৰ আশ্বাসে ।
টাবু টাইড, ভৃগুমুনি, নাহেন্দ্ৰ পাদুনে
এঁনিতমৰ সুগন্ধি সাহিত্যলৈ আনে ।
জনজাতিৰ ভাষা৷ গোষ্ঠীৰ কত বুদ্ধিজীৱি
স্বভাষাৰ বিকাশ সধা সাহিত্যৰে সেৱি
কাৰো ভাষা কাৰো মুৰত জাপিব নেপায়
যুগ যুগৰ সমন্বয় তেহে শোভা পায়
মনৰ সেতৃ বন্ধা আমাৰ অসমীয়া ভাষা
সংযোগী হৈ থাকিলেই পূৰ্ণ হ’ব আশা ।

গীতঃ আজি সংঘাতৰে বহু পানী হৈ দিখৌ নৈৰে বৈলা
তিৰানব্বত আহি আজি জাপ্রত হৈলা
ৰংপুৰ নগৰ হৈলা হে ৰংপুৰ ক্ষেত্র
ভাই, পৰস্পৰক সন্মান কৰা জনতা সমুদ্ৰ হে ।
নানা জাতি-জনজাতিৰ হে সমবিকাশ
এহি মন্ত্ৰে উজ্জ্বলাবি সাহিত্য আকাশ হে ।
পঞ্চনদীৰ খুচবন্ত সিং আৰু বঙ্গৰ শঙ্কৰ ঘোচ
হে অসমীয়াৰ মৰম ল’বা নধৰিবা দোষ হে ।
কথাঃ ভাষা সমন্বয় মঞ্চ হওক সঞ্জীৱিত

গোবিন্দ পৈৰাৰ দান ভাষালৈ অপাৰ
এই পৰম্পৰা হওক দিয়া বাৰম্বাৰ ।

গীতঃ ভাৰতে স্বীকৃতি দিলে হে নেপালী ভাষাৰ
এহি সভাই অভিনন্দন যাচে শতবাৰ হে ।
দিখৌ মুখৰ স’ৰাগুৰিৰ হে গধূলি প্রভাতে
হজৰত চাহ মিলন হাঁহ আছে তাতে হে ।
অসমীয়া সাহিত্যৰ হে জিকিৰ আৰু জাৰি
সমন্বয়ৰ ধ্বজা উৰায় জয় ঘোষণা কৰি হে ৷
সমন্বয় সমন্বয় হে মাথোঁ সমস্বয়
সমন্বয়ে প্ৰগতিক কৰে জ্যোতিময় হে ।
আজি পৃথিৱীয়ে ডিঙি মেলি হে ৰংপুৰলৈ চায়
গায়ক ভূপেন্দ্ৰয়ো আহি প্ৰণতি জনায় হে ।

ৰচনা ? শিৱসাগৰ টুৰিষ্ট ল’'ভা, ৫ কেয়হাৰী, ১৯৯২

অকণ ঘৰলৈ আহিলৈ

সন্তান পিতৃ মাতৃৰ বাবে নিজৰ বুকুৰ কলিজাটোতকৈও আপোন । সন্তান মাতৃ গৰ্ভত স্থিতি লোৱাৰ
পৰাই সন্তানৰ মঙ্গলৰ বাবে পিতৃ-মাতৃ তথা অভিভাৱকে দান-দক্ষিণা, ধৰ্ম কাৰ্য্য কৰে, আচাৰ শুদ্ধি পালন কৰে।
‘থুনুক থানাক মাতেৰে পোনাটি মোৰ ওলালে’-- দেৱ শিশু যেন শিশু এটিৰ কলকলনি, আধাফুটা মাতে এখন
ঘৰ সৰগী জ্যোতিৰে জ্যোৰ্জসিয় কৰে। শিশুটিৰ সবঙ্গীন উন্নতিৰ বাবে পিতৃ-মাতৃয়ে নিজকে ত্যাগ কৰে।
পিতৃ-মাতৃয়ে নিজৰ অপূৰ্ণ আশাবোৰ শিশুটিৰ মাজেৰেই পূৰ্ণ হোৱাৰ সপোন দেখে আৰু সেই সপোন বাস্তৱত
পৰিণত কৰাৰ বাবে যৎপৰোনাঙ্তি চেষ্টা কৰে । শিশুটি কেচুৱাৰ পৰা ক্ৰমে শৈশৱ অতিক্ৰমি কৈশোৰ আৰু
যৌৱনত ভৰি দিয়ে । শৈশৱ আৰু যৌৱনৰ সন্ধিস্থানত ভৰি থোৱা এনে এজন কিশোৰ ‘অকণ’ যি বিপ্লৱৰ নেতা
হোৱাৰ সপোন দেখিছিল আৰু সীমাস্তলৈ ওলাই গৈছিল । সেই অকণ এদিন তেজে ফুল বছা মৃতদেহৰ ৰূপত
যেতিয়া ঘৰলৈ উভতিছিল তেতিয়া পুত্ৰৰ মৃতদেহ প্রত্যক্ষ কৰি পিতৃৰ বুকুত কেনে ধুমুহা বলিছিল গায়ক
গীতিকাৰে তাৰ নিখুঁত বৰ্ণনা পাঠক, শ্ৰোতাৰ আগত দাঙি ধৰিছে এই গীতটিৰে---

‘অকণ’ শব্দৰ আভিধানিক অৰ্থ হ’ল ‘সৰু, ক্ষুদ্ৰ’ । ল'ৰা ছোৱালী যিমানেই ডাঙৰ নহওক কিয় পিতৃ-
মাতৃৰ মনত সদায়েই সৰু । সেয়েহে, সন্তানক মৰমতে ‘অকণ’ বুলি মতা হয় । উল্লেখ যোগ্য যে, অসম তথা
উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলত অনেক বিদ্ৰোহী সংগঠনৰ জন্ম হৈছে । এই সকলৰ ভিতৰত অসমৰ ‘সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী
অসম’ ( [10160 [16218.00] 1'01001 /৯5৪৪]11], ) চমুকৈ "আলফা’ অন্যতম । ভাৰত চৰকাৰৰ শোষণ
নীতিত অতিষ্ঠ হৈ এওঁলোকে এখন ‘স্বাধীন অসম'ৰ দাবীত সশস্ত্ৰ সংগ্রামক বিশ্বাস কৰি হাতত অস্ত্ৰতূলি লৈ
লৈছে । দেশৰ সীমান্তৰ বাহিৰত পৈণত অস্তু প্ৰশিক্ষকব দ্বাৰা আগ্নেয়াস্ত্ৰ পৰিচালনাৰ প্ৰশিক্ষণ লৈ আহি নিজ
ৰাজ্যত ভাৰত চৰকাৰক এশিকনি দিয়াৰ অৰ্থে অপাৰেশ্যন চলায় । মহাত্মা গান্ধীৰ অহিংস আন্দোলন চলি
থকাৰ সময়তো নেতাজী সুভাস চন্দ্ৰ বোসৰ নেতৃত্বত এটি দলে সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামক বিশ্বাস কৰিছিল ৷ উনৈশ শ
আশী দশকৰ মধ্য ভাগৰ পৰা নব্বৈৰ দশকৰ ভিতৰত অসমত চৰকাৰী বেচৰকাৰী অলেখ মুক্ত হত্যা, গুপ্ত হত্যা
সংঘটিত হৈছে । লক্ষী পথাৰ আৰু অসমৰ অন্যান্য ঠাইতো কেবাটাও আলফাৰ গণ কবৰো উদ্ধাৰ হৈছে ।
মৃতকৰ আত্মীয় স্বজনে গাতৰ পৰা খান্দি উলিওৱা গেলি পচি যোৱা মৃত দেহক চিনাক্ত কৰিবলৈ বুলি ঢাপলি
মেলিছিল সেই গণ কবৰবোৰলৈ। কাৰ ল’ৰাৰ কি হ'ল ফোনো শুং সূত্ৰই নাই । সেই সময়তে পিতৃৰ বুকুৰ
কলিজা ‘অকণ’ নামৰ এই কিশোৰজন তেজে ফুলবছা মৃত দেহৰ ৰূপত পিতৃৰ ওচৰ পাইছিলহি।

দেশৰ বাবে জীৱন উচৰ্গা কৰটো অতি গৌৰৱৰ কথা । তৰিলে দেশ মৰিলে স্বৰ্গ বুলি কোৱা হয় । মৃত
অকণক কাষত পাই পিতৃৰ হাহিঁব নে কান্দিবই এনেহেন লাগিছে৷ সেয়েহে, অকণক চিতাত তুলি দি পিতৃয়ে
নিজকে একোবাৰ গৰবী পিতা বুলি অনুভৱ কৰিছে । আজি অকণ যেন ভাগৰুৱা ! দেশৰ বাবে যুঁজি যুঁজি যেন
ক্লান্ত হৈ পৰিছে । সেয়েহে যেন অকণে শুই পৰিছে । হম হম কৈ জ্বলা চিতাৰ জুই পোহৰত অকণৰ মুখখন
ৰাঙলী হৈ অধিক উজ্বল হৈ পৰিছে। ইমান সুন্দৰ দেখা হৈছেঅকণক !যেন গভীৰ নিদ্ৰাই অকণক আকোঁৱালি
লৈছে । এই নিদ্ৰাই হ’ল চিৰ নিদ্ৰা, চিৰ ক্লান্তিৰ উপশম । পিতৃৰ মনত আইনাত প্রতিফলিত হোৱাৰ দৰে
ফটফটীয়াকৈ প্রতিফলিত হৈছে কেচুৱাতে অকণক কোলাত লৈ নিচুকোৱাৰ কথা, নিচুকাই নিচুকাই টোপনি
নিওৱাৰ কথা । জুইৰ পোহৰত ৰঙা পৰা অকশৰ নিদ্ৰিত মুখলৈ চাই তেওঁৰ আজিও যেন নিচুকণি গাবলৈ মন
গৈছে। তেওঁ সেয়েহে গাইছে এই বুলি --‘অকণ ঘৰলৈ আহিলে, আমাৰ অকণ জিৰালে’। হম্হমীয়া চিতাৰ
জুয়ে কিছু সময়ৰ ভিতৰতে অকণক ছাইত পৰিণত কৰিলে । অকণ মৰিলেওঁ আকৌ হেজাৰ অকণ জাগিব,
দেশৰ বাবে প্ৰাণ দিব --- হম্হমীয়া চিতাৰ জুইয়ে যেন ইয়াকে সকিয়ালে ।

মুহূৰ্ত্তৰ ভিতৰতে ধূলিস্যাৎ হৈ গ’ল এজন পিতৃৰ সকলো আশা, কামনাৰ্ন্দীসনা; জীৱন জোৰা সাধনা।
এহাল পিতৃ-মাতৃয়ে এটি সন্তানক তুলি-তালি ডাঙৰ দীঘল কৰি মানুহ কৰিবলৈ হ’লে কিমান কষ্ট কিমান ত্যাগ

কৰিব লাগে তাৰ হিচাব অঙ্কৰ ঘৰত নাই । তেনে এটি সন্তানক অকালতে হেৰুৱাব লগীয়া হ’লে পিতৃ-মাতৃৰ
হৃদয়ত কেনে শোক আৰু ধুমুহাৰ জোৱাৰ উঠিব পাৰে তাৰ অনুমান সুধী সমাজে কৰিব পাৰিব । সম্ভানে বংশ
ৰক্ষা কৰে, দেশ ৰক্ষা কৰে । কিন্তু আজি অসমত হৈছে কি ? --- জীৱনৰ সংজ্ঞা বুজি নৌউঠোতেই চৰকাৰী
বা বেচৰকাৰী আক্ৰমণত বা সতীৰ্থৰ হাতত সম্ভাবনা পূৰ্ণ সবল, সুঠাম, অলেখ পাহোৱাল ডেকাৰ মৃত্যু হৈছে
--তেজৰ ফাকু খেলত । ই এটা জাতিৰ বাবে শুভ লক্ষণ নহয় । এনেদৰে আৰু কিছু বছৰ চলিব লাগিলে নিজৰ
বিবেকবান, বলবান পুত্ৰ সমূহক হেৰুৱাই অসম মাতৃ দুৰ্বলা হৈ পৰিব । এই সুযোগ বিদেশীয়ে প্রহণ কৰিব।
তেতিয়া অসম ‘অসম’ হৈয়ে থাকিবনে ? স্বাধীন হৈয়ে বা হব কি যদিহে যোগ্য সন্তানবোৰ নাথাকে ? তেতিযা!
কোনে গাব ---‘সোণৰে অসমী মাতৃ, নাকান্দা নাকান্দা কিয় কান্দা অভাগিনীৰ দৰে । পুত্ৰ আছে কন্যা আছে
ৰাত্ৰি দিনে চিন্তে সবে থাপিব আনন্দ মেলা আজি তোৰ ঘৰে’ বুলি ? (গীতটো প্রতিটো বিপ্লৱী সংগঠনৰ
প্রতিটো মৃত সৈনিক আৰু প্ৰতি গৰাকী সন্তান হাৰা পিতৃ-মাতৃৰ কথাতে খাটে ৷)

কথাঃ দমোৰ বিপ্লবী পুত্ৰ যেতিয়া মৃতদেহৰ ৰূপত ঘৰলৈ উভতি আহে তেতিয়৷ চিতাৰ কাষত
মই গৰ্বিত পিতা ৰূপে নিচুকণি গীতহে গাব পাৰোঁ ---- ‘অকণ ঘৰলৈ আহিলে..... ।'

অকণ ঘৰলৈ আহিলে

অগনিয়ে সকিয়ালে । বচন| ; গুৱাহাটী, ১৯৮২

জয়ৰ]
অ’ মোৰ জীৱনৰ প্ৰিয় লগৰী

প্রতিজনী নাৰীয়ে বিচাৰে নিজৰ প্ৰেমিক অৰ্থাৎ হবলগীয়া জীৱন লগৰীজন ব্যক্তিত্বশালী, মৰমীয়াল
আৰু উপাৰ্জনক্ষম হোৱাটো । কাৰণ, এখন সংসাৰ চলাবলৈ, সমাজত মানুহ হিচাবে বৰ্তি থাকিবলৈ হ’লৈ ধন
নহলে নহয়। সেয়েহে ল’ৰাই আৰ্থিক ভাবে স্বাৱলম্বী হৈহে বিবাহৰ প্ৰস্তুতি চলাব লাগে । সম্প্ৰতি আমাৰ
ৰাজ্যত নিয়োগৰ সুবিধা নাই । ফলত, বহু আশা লৈ বছৰৰ পিছত বছৰ অধ্যয়ন কৰি কৰি, ইটোৰ পিছত সিটো
বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উচ্চ ডিগ্ৰী লাভ কৰি শিক্ষাৰ মানদণ্ড অনুসাৰে কৰ্ম সংস্থান যোগাৰ কৰিব নোৱাৰাৰ ফলত
অনেকে নৈৰাশ্যত ভোগে । উচ্চ শিক্ষিতই নহয় বহু অশিক্ষিত, অৰ্ধ-শিক্ষিত ডেকাই এনেবোৰ কাৰণতে
নৈৰাশ্যত ভূগিছে আৰু কিছুৱে সমাজ পৰিবৰ্তনৰ বাবে হাতত অস্ত্ৰ তুলি লৈছে । আজিৰ গাভৰুৱেও ল’ৰাৰ
সমানে সমানে শিক্ষা-দীক্ষাত আগবাঢ়ি গৈছে । নিজক সংস্থাপিত কৰাৰ উপৰিও তেওঁলোকে হ’ব লগীয়া
জীৱন লগৰীজনক শুদ্ধ পথৰ নিৰ্দেশনা দিবলৈ সক্ষম হৈছে । চাকৰি নহ’লেও পতি-পত্নী দুয়ো লগ লাগি
কোনো ব্যৱসায়, ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আদিৰ জৰিয়তে নিজকে প্ৰতিস্থা কৰি আৰ্থিক ভাবে সচ্ছল হৈ শাস্তিৰ জোনাকত
জুৰ লৈছে । সেয়েহে, গাভৰুজনীয়ে নিৰাশাত ভোগা তাইৰ হ’ব লগীয়া জীৱন লগৰীজনক প্ৰবোধ দিছে এই
বুলি যে অতীতৰ পৰাজয় পাহৰি পেলোৱা । সেইবোৰে পিছলৈ টানিলে ঘূৰি নেচাবা। জীবন সংগ্ৰামত জয়
পৰাজয় থাকিবই । জীৱন যুঁজত হাৰি হাৰি জয়লাভ কৰাটোহে জীৱন । নিৰাশাৰ ডাৱৰ ক্ষস্তেকীযা আৰু
যৌৱনত অসাধ্য একো নাই । মাথোঁ শুভ আচনি লৈ আগবাঢ়াঁ । তোমাৰ সতে মযো আছোঁ । কাৰণ আমাৰ
প্ৰেম সৃষ্টিময় । আমাৰ আশাবোৰো যুগমীয়া । সফলতাৰ দূৰত্বৰ কথা ভাবি চমকি নুঠিবা । ধৈৰ্য্যৰে আগবাঢ়া।
দৈখিবা, ইয়াৰ ইংগিত হ’ব জ্যোতিৰ্ময় । উল্লেখ্য যে, পুৰুষৰ উন্নতিৰ অন্তৰালত যুগে যুগে নাৰীয়ে মাতৃ,পত্নী,
বাই-ভনী বা প্ৰেমিকা ৰূপে অৰিহণা যোগাই আহিছে । আজি সমাজত শিক্ষিত-অশিক্ষিত নিবনুৱাৰ বাহিৰেও
আৰু এক শ্ৰেণীৰ নিবনুৱাৰ সৃষ্টি হৈছে সেয়া হ’ল উপ্ৰপন্থাৰ পৰা আত্মসমৰ্পণ কৰা নিবনুৱা;-- নিৰাশাত ভোগা।
সমাজখন সুস্থিৰ কৰাত নাৰীৰ বৰঙণি অসীম ।নাৰী-পুৰুষৰ এঁকাস্তিক প্রচেষ্টাতহে সামজখন নৱ প্রভাতৰ ন-
কিৰণেৰে জ্যোতিস্মান হ’ব -- গীতটিৰে এই কথাকে বুজোৱা হৈছে।
কথা ঃ£ তাইৰ ডেকা বন্ধু অতীতৰ কথা ভাবি ভাগৰি পৰিছে । তাই কিন্তু ডেকা বন্ধুক
কৈছে,-- শুভ আচনি লৈ আগবাঢ়া ----মই তোমাৰ সৈতে আছোঁ ।

অ’ মোৰ জীৱনৰ প্ৰিয় লগৰী

কওঁ তোমাক আজি কথা এষাৰি

অতীতৰ পৰাজয় পাহৰি পেলাবা

পিছলৈ টানিলে ঘুৰি নাচাবা

নিৰাশাৰ ক’লা মেঘ ক্ষন্তেকীয়া

আমাৰো আশা চিৰদিনিয়া ।

যৌবন সোম্বল নেপাহৰিবা

শুভ আঁচনিলৈ আগবাঢ়িবা

আমাৰো প্ৰেম সৃষ্টিময়

ইংগিত হ’ব জ্যোতিময়

দুৰত্ব দেখি তুমি ভয় নাখাবা

মোক কাষত লৈ আগবাঢ়িবা ।

অতীতৰ পৰাজয় পাহৰি পেলাবা

কলিকতা, ৫ চৈপ্তবৈশ্বৰ, ১৯৯৩ চন

কিযে ছন্দত হলো বন্দী

গীতেৰে এখন সমাজ কেনেকৈ সলনি কৰিব পাৰি ড' ভূপেন হাজৰিকাদেৱে তাৰ শিক্ষা পাইছিল শিল্পী
পল ৰ’বছনৰ পৰা । তেওঁৰ "অ'ল্ড মেন ৰিভাৰ' নামৰ গীতটোৰ অনুকৰণত আৰু সুৰত জাত-পাত, উচ্চ-নীচ,
ধনী-দুখীয়া আদি বৈষম্যৰে ভৰা ক্ৰুটি পূৰ্ণ সমাজখন উটুৱাই নি এখন সাম্যৰ সমাজ গঢ়াত অসমৰ্থ হোৱা বাবে
গীতেৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰক (ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাবাসীক) বৃদ্ধ, অলস আদি গালি পাৰিছিল । তেওঁ সকলো ধৰ্মগ্ৰন্থ মস্থন
কৰিলে, বিশ্বৰ শিল্পী-সাহিত্যিক, মহামনিষী সকলৰ সান্নিধা লভিলে । সকলোতে মানৱ ধৰ্মই যে শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম
তাকেহে পালে । সৎ কৰ্মৰ দ্বাৰা মানুহে দেৱত্ব লাভ কৰিব পাৰে, মানুহ মানুহৰ পূজ্য হয় । হিন্দুৰ ভগৱান ৰাম,
কৃষ্ণ আদি নৰৰূপী নাৰায়ণ । ড হাজৰিকাদেৱেও মানুহৰ সম মযদাৰ বাবে ওৰে জীৱন গীত গালে ৷ কাৰণ
তেওঁ শিল্পী;-- গীতেই তেওঁৰ অস্ত্ৰ, গীতেই প্রকাশৰ মাধ্যম । ইয়াৰ বাবে প্রয়োজন বশতঃ তেওঁ সমাজৰ
প্ৰচলিত বিধিৰ বিৰুদ্ধাচাৰণ কৰিলে, অন্ধবিশ্বাস৭ বিৰুদ্ধে যুঁজিলে । সময়ৰ পক্ষীৰাজ ঘোঁৰাত উঠি বাধাৰ
হেঙাৰ ওফৰাই পিছলৈ উভতি নোচোৱাকৈ সত্যক সাৰথি কৰি, জ্যোতিক শিৰত তুলি সুন্দৰৰ নতুন দিগন্ত
অভিমুখে ধাবিত হ’ল। এই যাত্ৰাত কোনোৱে তেওঁক মদাৰ ফুলৰ লগত ৰিজালে, কোনোৱে নীচ জাতৰ বুলি
উপলুঙা কৰিলে আৰু কতই যে কত কি ক’লে । কাৰো কথাত ভ্ৰাক্ষেপ নকৰি বিঘিনি, সংঘাত নেওচি মাথোঁ
লক্ষ্যোন্মখ হৈ আগবাঢ়িল। আহোম ৰজাই গুৰু শঙ্কৰদেৱকো ধৰি আনিবলৈ চৰ পঠিওৱাত পলাইহে তেওঁ
নিজৰ প্ৰাণটো বচালে । যিশুখৃষ্টকো ত্ৰুচবিদ্ধ কৰা হৈছিল । যিকোনো সৎ কামত আগবাঢ়িলে অনেক বাধা
বিঘিনিৰ সন্মুখীন হ’ব লগীয়া হয়; সমালে'চনাত দহিব লাগে । এই সকলো নেওচি যি জনে লক্ষা স্থানত উপবিষ্ট
হয় তেওঁহে মহান। ডণ হাজৰিকাদেৱেও নিজ জনমভূমি অসমক (উঃ পূঃক) কাৰ্য্য ক্ষেত্ৰ ৰূপে আৰম্ভ কৰি
ক্ৰমগতিৰে বিশাল ভাৰত বৰ্ষ আৰু বিশ্ব মানৱক সামৰি মানুহৰ মুকুতিৰ গীত গালে; শোষিত, নিৰ্যাতিত, মূমূৰ্যু
জনৰ মুখত হাঁহি বিৰিঙালে । সুন্দৰৰ সাধনাত তেওঁ সফল হ’ল । তাৰ স্বীকৃতি জীৱন কালতে পালে । পঙ্কক
মথোঁতে কোনোৱে ইতিকিং কৰিলেও পঙ্ক মথি অনা জ্যোতি কমলে তেওঁৰ লগতে আনৰোে৷ জীৱন সুবাসিত
কৰিলে । তৎসত্বেও, কোনো আবেগিক মুহূৰ্তত নাইবা আঘাতৰ তিক্ততাত বিৱত হ’লে তেওঁৰ কাপেৰে এনে
গীত নিজৰে, সুৰত বন্দী হয় আৰু সুধাকঠেৰে মধু বৰবে ।

কথা ঃ অনিয়মকে নিযম কৰি মই আগবাঢ়িছোঁ । এতিয়া নিজকে প্ৰশ্ন কৰিবৰ মন
যায় কিয়ে ছন্দত হলোঁ৷ বন্দী ইহ জনমটো পায়

কিয়ে ছন্দত হলোঁ বন্দী ইহ জনমটো পায়
নেজানো কিমান জংঘল আহিব
ভ্ৰমিব লাগিব --- সঙ্গী কোনো যে নাই
লঙ্ঘন কৰিব নোৱাৰা নিয়ম
লঙঘন কৰিয়ে হায
অনিয়মকে কৰিলোঁ নিযমপামনে লক্ষ্য ঠাই --- কিয়ে ছন্দত,
শুনিছোঁ পঙ্কত নেনামিলে
নেপায় জ্যোতি কমল
তেন্তে কিয়নো ইতিকিং কৰে
মথিলে পঙ্কজল ।
অনন্ত আকাশ গভীৰ সাগৰ ---- ইয়াতো লগৰী নাই
নাচিয়ে ফুৰিলোঁ সেয়েহে তাণুব ---_ দুন্দুভি বজায় । কিযে ছন্দত .......
ৰচনা £ কলিকতা, ১০ মাৰ্চ ১৯৯৩

এটি মনৰ দুটি মানুহ

শৈমে জীৱন সুন্দৰ কৰে । দুটি মনৰ দুটি মানুহক এটি কৰে । প্ৰেমে এই মৰততে সৰগ বচে ।
সপোনে দিঠকে জীৱনে-মৰণে প্ৰিয়জনক কাষতে পাবলৈ বিচাৰে। কিন্তু প্ৰেমৰ বাটটো কাইটীয়া। অৱশেষত
অশেষ সাধনা আৰু কষ্টেৰে কাইটীয়া পথ অতিক্ৰম কৰি দুয়ো দুয়োকে কাষতে পাই অতিকে আনন্দিত হয়।
এনেদৰে দুয়ো জীৱনৰ সেন্দুৰী আলিয়েদি খোজ কাঢ়ি আগবাঢ়ে।

এটি মনৰ দুটি মানুহ
মৰমী সৰগ ৰচে
সৰগী মৰতত

এই প্ৰিয়জনে
আবেগৰ নাচোন নাচে
মৰমী সৰগ ৰচে ।

তেনেকে নেচাবা বুকু দহি যায়
অ’তেনেকে নেচাবা বুকু দহি যায়
মৰমৰ ৰিহাখন
লাজতে খহি যায়
তপত-বতাহে জীৱন -জোকাৰে
ৰঙেৰে সাজোন কাচোনে ।
মৰমী সৰগ ৰচে ।

প্ৰিয়জন প্ৰিয়জন, অতিকে প্ৰিয়জন

চিৰ নিন কাষত থাকেনে প্ৰিয়জন
সপোনে-দিঠকে,মৰণে-জীৱনে

বোলছবি প্ৰিয়জন, ১৯৯৩

অ’ কুলিটি কি গাইন
বসন্ত কালত কুলি মাতে । পাতে - পল্লৱে মুঞ্জৰি উঠে সেউজীয়া বন বননি । ডালে ডালে কাকলিৰ
গীত। নৈ-নিজৰাই প্রাণ পাই চঞ্চলা পাত গাভৰু দৰে নাচে বাগে । সপোনপুৰী হৈ পৰে ধৰণী। পক্ষী
বিশেষজ্ঞ সকলৰ মতে -- মানুহৰ হিয়াতো খলকনি লগোৱা কৃলিৰ এই কুউ কুউ মিঠা মাতটো মাতে মাইকী
কুলিজনীৰ প্রতি মতা কলিটোৱে ---তাৰ প্ৰতি অনুৰক্তি বঢাবলৈহে । মাদকতা ভৰা প্ৰকৃতিৰ এই পৰিবেশত
মানুহৰ মনও অনুৰাগেৰে ৰঞ্জিত হৈ পৰে । যৌৱন কালটো হ’ল জীৱনৰ বসস্ত কাল ৷ প্রকৃতিৰ এই প্রভাৱ
ডেকা গাভৰুৰ দেহলৈও সঞ্চাৰিত হয । প্ৰতিজন ডেকা, প্ৰতিজনী গাভৰুন প্ৰতিটো অবয়ব হয় যেন একোটি
পূৰ্ণ শশধৰ, পূৰ্ণ শশী --সৌকুমাৰ্য সম্ভৃত ৷ প্রাণলৈও আহে প্ৰেমৰ জোৱাৰ । মৰমে মৰম বিচাৰে,-- হিয়াই
হিয়া । হিয়া দিয়া নিয়াৰ খেল হয় । মন প্রজাপতি উৰি যায বৰণীয়া দুপাখি মেলি । মিলনৰ আনন্দত মন নাচে।
এই আনন্দ বিৰাজি ৰওক চিৰদিন চিৰকাল -- সুখৰ প্ৰলেপ যেন মুখত নপৰে কাৰো কোনোদিন, - কোনো
কাল। বুকুতো স্তবপীকৃত হয় সাহসৰ প্রতুল ভাণ্ডাৰ । মন হয় বাধাৰ প্রাচীৰ ভাঙি সাহসেৰে আগুৱাই যোৱাৰ।
সপোন ৰচে জীৱনটো, ঘৰখন,-- সমাজখন, দেশখন, বিশ্বখন সুন্দৰকৈ সজোৱাৰ ৷ দুজনৰ জোঁটবন্ধন (নাৰী-
পুৰুষ) আৰু এঁকান্তিক প্রচেষ্টাত উন্মীলন হয় নৱ নৱ সৃষ্টিৰ, -- পৃথিৱীখন সুন্দৰকৈ সজায ৷
গীতটিত স্থান বা কালৰ উল্লেখ নাই । সেযেহে যি কোনো স্থানৰ বাবে, যি কোনো কালতে গীতটো
প্ৰযোজ্য হ’ব । গীতটিত ডেকা গাভৰুৰ প্ৰেম-মিলন আৰু দুযো এঁক্যবদ্ধ ভাবে কৰা নৱ নৱ সৃষ্টিৰ হে'পাহ,
প্ৰচেষ্টা, উন্মেষ প্রতিধ্বনিত হৈছে ।

কৌটিকালৰ বনানি অপাৰ
নিজৰাৰ কঁপনি হেজাৰ

আই এঁ, তুমি মোৰ নে কাৰোবাৰ
কথা দিলোঁ, সদায় তোমাৰ ।
এই আশাতে, এই আনন্দতে
কিবা হয ভূল

মদাৰ গছ্ধত যেন এজাৰৰে ফুল ।

আগুৱাওঁ অহোৰাগি

ৰচন| £ কলিকতা, ১৬ জুন ১৯৯৪ চন ।

উৰ্‌ উৰ্‌ শান্তিৰ পখীটি

শান্ত সৌম্য পাহাৰ, নৈ-নিজৰা, সেউজীয়া বন-বননিৰে অসমীয়া মনবোৰ, সপোনবোৰো সেউজীয়া
আছিল তাহানি । মুক্ত বায়ু সেৱি, মুক্ত আকাশৰ তলত সুখ-শান্তি, মৰম-স্নেহ, মিলাপ্ৰীতি- সম্প্ৰীতিৰে জাতি-
জনজাতি, ধৰ্ম-সম্প্ৰদায়ে আপোন ভাই ভাইৰ দৰে শুদাই নিকাই এমুঠি খাই আধ্যাত্মিক চিন্তা-চৰ্চাৰে মনৰ সুখত
আছিল । আজি সেই দিন নাই । মুখাপিন্ধা বুদ্ধিজীৱি, নিকৃষ্ট ৰাজনীতিক, সমাজসেৱীৰ পাশাখেলত চৌদিশে
ভাতৃঘাতী সংঘৰ্ষ, হিংসা-হত্যা, বোমা বাৰুদৰ ধোঁৱাৰে ক’লা আকাশ; দুনাঁতি, শোষণ ।৷ কিন্তু এই দৰে আৰু
কিমান দিন ? সকলো মানুহৰে আশা, হাঁহি-অশ্ৰু, মৰমৰ ভাষা একেই । অশান্ত পৰিস্থিতিয়ে উন্নতি, প্রগতি
বিঘ্নিত কৰে । আজিৰ পৃথিৱী এখন গ্লোৱেল গাওঁ হ’ল। মানুহে দূৰ গ্ৰহত বাস কৰাৰ চিন্তা-চৰ্চা কৰিছে।
গতিকে আমিও আমাৰ মাজতে ভাতৃঘাতী সংঘৰ্ষত লিণ্ড নহৈ, জাত-পাত, ধৰ্ম সন্প্ৰদায়কলৈ লেতেৰা ৰাজনীতি
এৰি, দুৰ্নীতি-শোষণ ৰোধ কৰি, সকলো জাতি-গোষ্ঠী, ধৰ্ম-সম্প্ৰদায় মিলি এক মাতৃৰ সম্তানৰ দৰে বাস
কৰিলে, প্ৰত্যেকে নিজৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিব পাৰিলে, ইজনে-সিজনৰ সুখ-দুখৰ সমভাগী হ’লে উৰি যোৱা
শাস্তিৰ কপৌজনী পুনৰ উভতি আহি আমাৰ চোতালত নাচিব, গাব । মানৱতা সৰ্ব ধৰ্মৰ ওপৰত।

ভঁৰ্‌ উৰ্‌ শান্তিৰ পখীটি
উৰ্‌ উৰ্‌ শাস্তিৰ পখীটি ।

এই আকাশ, এই ভূমি

ভাঙি দে ক্ৰোধৰ কাৰাগাৰ । কলিকতা, ১ মাৰ্চ, ১৯৯৪ চন ।

শ্ ৰ পল চল লীলা 9৮19.59 “835.9 = __ ৯৯. 9" উঠ ধৰ
শ্র ন]. সি শ, ৰদ ৰ ৰ

প্ৰেমৰ বাটটো পিছল । উজ্বল বস্তু মাত্ৰেই সোণ নোহোৱা দৰে মিচিকিয়া হাঁহিটিৰে ধুনীয়া ছোৱালী
জনী ভাল নহবও পাৰে; হ'ব পাৰে চলনাময়ী, অসং প্ৰবৃত্তিৰ বা বদমাচ প্ৰকৃতিৰ । এনে ছোৱালীৰ পালত পৰি
বহুতো সৰল, হোজা ডেকা লটি ঘটি হয় । কৈতিয়াবা এনে ছোৱালী বিয়া কৰাই সংসাৰ কৰি হাৰাশাস্তি হয়।
সেয়েহে আলেখ লেখ চাইহে প্ৰেমৰ বাটত খোজ দিব লাগে আৰু জীৱন সঙ্গীনী নিবচিন কৰিব লাগে।

এদেও দুদেওকৈ এই শতিকা অৰ্থাৎ কুৰি শতিকাই মেলানি মাগিবৰ হ’ল । গতিকে বিদাই লব খোজা
শতিকাটোক বিদায় সম্ভাষণ আৰু আগন্তুক শতিকাক স্বাগতম জনাবৰ হ’ল । আশা-নিৰাশা, আনন্দ-হতাশা,
সংঘাত, ঘাত-প্রতিঘাত বিশেষকৈ শতিকাটোৰ শেষৰ ফালে চলা হত্যা-হিংসা, অপহৰণ, ভাতৃঘাতী সংঘৰ্ষ,
সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ, মাৰণাস্ত্ৰৰ বান্‌বাননিৰ মাজেৰে কুৰি শতিকাই বিদায় লবৰ হ’ল । এই শতিকাত কি
পালোঁ, কি হেৰুৱালোঁ সেয়া এই শতিকাতে সীমাবদ্ধ হওঁক । আগন্তক একৈশ শতিকাই নঙলা মুখত ৰৈ
আছেহি । এই শতিকাক আদৰিবৰ হ’ল । একৈশ শতিকাটো যাতে মঙ্গলময় হয়; প্ৰতি ঘৰে ঘৰে সুখ-শান্তি -
সমৃদ্ধি বিৰাজ কৰে তাৰে কামনাৰেই গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে । নতুন
শতিকাত উষাৰ সোণালী সূৰুযৰ কিৰণেৰে চোতাল ৰূপালী হওঁক, সেউজীয়া পথাৰ বতাহত হালি জালি
নাচক, আঘোণৰ সোণালী ধনেৰে ভঁৰাল উপচি পৰক, শস্যে-মৎস্যে উভৈনদী ইওঁক, বনৰ পশু আৰু ডালৰ
চৰাইয়ে কিৰিলি পাৰি উলাহতে ডেও দি নাচক, সাহিত্য-কলা-সংস্কৃতিৰ চচাঁই মানুহৰ মনত আনন্দৰ লহৰ
তোলক, নাওৰীয়াই বঠাৰ চাবে চাবে ভাটিয়ালী সুৰ তোলক, মূল্যহীন হোৱা মৃূল্যবোধৰ মূল্য বাঢ়ক আৰু
দেশৰ জনতাই অলসতা ত্যাগ কৰি কৰ্ম-সংস্কৃতিৰ পূজা কৰি দেশখনক প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই নি বিশ্বৰ
ভিতৰতে এখন উল্লেখযোগ্য দেশ গঢ়ক । গীতটি গায়ক, গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ একৈশ
শতিকাৰ মানৱৰ প্ৰতি আশীবদ ।
মঙ্গল হওক ন-শতিকাত
মঙ্গল সবাৰ
প্ৰতি গৃহে শান্তি আহক
সমৃদ্ধিঅপাৰহে ।
উষা কালৰ সোণোৱালী ৰ'দ

জাগৰণী গায় হৈ
মঙ্গল হওক ন শতিকাত মঙ্গল তোমাৰ । ৰচনা £ ১৮ জুন, ১৯৯৪ চন

ৰ দে জক্ুলীডৰ- কু ওক ডেৰ ৰব 5, (কামক 5১৭8, এ লৰ;
= ৷ ৰে জঃ শত ধৰাৰ, ৰব চে কা! ন + ৰ ৰ
| জু

অতীজৰ পৰাই কবি, সাহিত্যিক সকলে এই পৃথিৱীক এক নাটঘৰ বা মঞ্চ বুলি অভিহিত কৰি
আহিছে । বিষ্ণু ৰাভাই ‘জীৱন নাটৰ শেষ ৰাগিণী’ বুলি জীৱনৰ শেষ গীতটো ৰচিছিল । অৱশ্যে, যতীন্তৰ
নাথ দুৱৰাই ‘সমাপি জীৱন খেলা বসুধা বুকুত’ বুলি লিখিছিল ।ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱেও ‘ৰাইজ আজি
ভাওৰীয়া দেশেই নাটঘৰ’ বুলি গাইছে যদিও এই গীতটিত তেওঁ এই পৃথিবীক 'এক ক্ৰীড়াঙ্গন’ আৰু
ক্ৰীড়াক ‘শাস্তিৰ প্ৰাঙ্গন’ বুলি অভিহিত কৰিছে । ক্ৰীড়াই মানুহৰ প্ৰাণত অনাবিল শান্তি বোৱায় । সভ্যতাই
ঢুকি নোপোৱা কালৰ পৰাই আনন্দ বিনোদনৰ মাধ্যম হিচাবে বিশ্বৰ চৃকে-কোণে জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ, সনী-দুখী
নিৰ্বিশেষে মানুহৰ মাজত নানা প্ৰকাৰৰ খেল ধেমালি চলি আহিছে । অসম খেল ধেমালিত পিছ পৰা
নহয়। অসমত মানুহৰ উপৰিও ম’হ যুঁজ, কুঁকুৰ৷ যুঁজ, বুলবুলি যুঁজ, কণী যুঁজ আদি পশু-পক্ষীৰ মাজত
ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত কৰি আনন্দ বিনোদন কৰা হয় । ত্রমড়ানুৰাগী আহোম ৰজা প্ৰমত্ত সিংহই ৰজা আৰু ডা-
ডাঙৰীয়া সকলে পথাৰত হোৱা মালযুঁজ, ম হযুঁজ আদি খেল উপভোগ কৰিবলৈ শিৱসাগৰত ১৭৪৬ চনত
দুমহলীয়া ৰংঘৰটো সজাইছিল । সমগ্ৰ বিশ্বকে সামৰি লোৱা খেলবে৷ৰ হ’ল অলিম্পিক, ওৱৰ্ড কাপ
ফুটবল, ওৱৰ্ল্ড কাপ ক্ৰিকেট আদি । বিশ্বৰ আগ শাৰীৰ খেলুৱৈ সর্ললে দেশ-জাতি-ভাষাৰ প্ৰভেদ পাহৰি
একগোট হৈ এই খেলবোৰ খেলে । সমগ্ৰ বিশ্বকে এঁক্যৰ এনাজৰীৰে গঁথা এই খেল সমূহ ইলেকট্ৰনিক
মিডিয়াৰ মাধ্যমেৰে বিশ্বই উপভোগ কৰে । শিশুৰ পৰা বৃদ্ধলৈকে সকলোৱে খৈল ধেমালি কৰিলেও
বিশ্বৰ ডাঙৰ ডাঙৰ ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা সনূহ কিশোৰ আৰু যুৱ শক্তিৰ মাজতেহে হয় । আজিৰ পৃথিৱীত
চৌদিশে বিচ্চিন্নতাবাদ, ভাঙোনৰ চিন্তা; মূলাবোধৰ অৱক্ষয়ৰ ক্ষণত ক্ৰীড়াই অসুস্থ মানসিকতা,এলাহক
অতিৰাই জীৱন কৰ্মময়, গতিময় কৰি জ্যোৰ্তিময় কৰে । ক্ৰীড়া হ’ল এক জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়া । নিয়মানুবঙ্তী
ক্ৰীড়াবিদে জানে মাথোঁ একতা, সমন্বয়, আনন্দ আৰু শান্তি । এই গীতটি ২০০৭ চনত গুৱাহাটীত অনুষ্ঠিত
হোৱা ‘৩৩ তম ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া’ মহোৎসৱতো উদ্বোধনী গীত হিচাবে গোৱা হৈছিল ।

এই পৃথিৱী এক ক্ৰীড়াঙ্গন
ক্ৰীড়া হ’ল শান্তিৰ প্রাঙ্গন ।
যৌৱন য’ত আজি জ্যোৰ্তিময়
অসুস্থ এলাহক এফলীয়া কৰি (য’ত)
জীবনৰ গতি হয় কৰ্মময় ।
বিচ্ছিপ্নতাৰ নীতি নালাগে -- কামা সমস্বয়
ক্ৰীড়াবিদে নেজানে একতা বিনে
একতাৰ ধিয়ানতে তন্ময় । এই ...
ক্ৰীড়া মাথোঁ খেল ধেমালি নহয়
নহয় মাথোপ্রতিযোগিতা
এক সুন্দৰ সবল জাতি গঠনত
ক্ৰীড়াই কৰে সহযোগিতা । এই ..-
টৌদিশে যত ভঙোনৰ চিন্তা
মূল্যৰোধৰ অৱস্ষয়
নিয়মানুৱৰ্তী ক্ৰীড়াবীদে কৰে
অনন্ত জ্যোতিৰে অক্ষয় । এই...
বচন! $ তেজপুৰ; ২০ ডিচেম্বৰ, ১৯৯৫

ড ভাপিন হাহলিৱাৰ গাতৃ সমগ্ৰ ঢনু ৰিধেনত

দিহিঙে - দিপাঙে আজীৱন ঘূৰিলোঁ

অশান্ত পৰিবেশ,অস্থিৰ পৰিস্থিতিয়ে শিল্পী-সাহিত্যিককো বাৰ্দকৈয়ে ব্যতিব্যস্ত কৰে ।অনীতিঅধৰমে
সৃষ্টিৰ পৰিৱেশ বিঘ্নিত কৰে । আধ্যাত্মিক শক্তিৰে পুষ্ট ন্যায়-ধৰ্মৰ দেশ ভাৰতত অনীতি অধৰমে খুটি পুতি
বহিছে। হত্যা-অপহৰণ, সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ, বাৰন্দৰ গোন্ধে শিশুৰ পৰা বৃদ্ধলৈকে প্ৰতিজন নাগৰিককে
অস্বস্তিত পেলোৱাৰ লগতে শিল্পী সকলকো বিমোৰত পেলায় । মানুহে মানুহক ‘মোৰ’ বুলি লোৱাৰ বিপৰীতে,
সৃষ্টিৰ বিপৰীতে যেতিয়া ধ্বংস যজ্ঞ চলাই যায় তেতিয়া শিল্পীয়ে কাক লৈ, কাৰ বাবে, কি সৃষ্টি কৰিব ?
শিল্পীৰ মহাসাধনালন্ধ ফলক কোনে বা আদৰ কৰিব ? কুৰি শতিকাই মেলানি মাগিবৰ হ’ল অশান্ত জৰ্জৰ
পৰিবেশৰ মাজেৰে । আগস্তক নতুন শতিকা আহিবৰ হ’ল; নতুন শতিকাটো। শান্তি পূৰ্ণ, সুখ-সমৃদ্ধি পূৰ্ণ হ’ব
বুলি সকলোৱে আশাৰে ৰৈ আছে। বিশ্বৰ দিহিঙে দিপাঙে আজীৱন জীৱন টোকাৰী বাই বিশ্বৰ নানা দেশৰ,
নানা সমাজ-সংস্কৃতি, মানুহৰ বিষয়ে জ্ঞান-অভিজ্ঞতা লব্ধ অভিজ্ঞ শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে শতিকাৰ
শেষতো অসমৰ পৰিবেশৰ উত্তৰণ নঘটাত যথাৰ্থতে চিন্তিত হৈ পৰে আৰু বুকুৰ বেদনাখিনি এই গীতটিৰে
প্ৰকাশ কৰে ।

দিহিঙে-দিপাঙে
আজীৱনঘূৰিলোঁ

জীৱনৰ টোকাৰী বাই ।
শতিকা-শৈষত
থমকি চাওঁ যৈ

মৰণৰ তোৰণ নাই ।

জীৱন গলিল

মৰণ গলিল

কোন যে কাহানি যায়,
দেহতত্বৰো তত্ব লুকাল
মানহে মানুহক খায় ।

নতুন শতিকা আহিলেই দেখোঁ
আৰুতো অধিক পৰ নাই,
অনীতিৰ সাগৰত দেশখন বুৰিছে
ধৰিবৰ তৃণ-কুটা নাই ।
মোৰঅসমী
মানুহে মানুহক খায়
মৰণৰ তোৰণ নাই ।
গুৱাহাটী; ১৯৯৫ চন

+ এ, হল | জিম্ৰূজ্ ত % < =%, {এ হত
কৈ ত বলো 4৭ জা. তৰ তক [তো তোলি

পীৰিতি নামেৰে তিনিটি আখৰে

‘পীৰিতি’শব্দৰ আভিধানিক অৰ্থ হ'ল প্ৰীতি, প্ৰেম,ভাল পোৱা । পৃথিবীত যেতিয়াৰ পৰাই নৰ আৰু
নাৰী নামে দুটি মানুহৰ আবিৰ্ভৱ হ’ল তেতিয়াৰ পৰাই মানুহৰ বুকুৱে বুকুৱে ৰৈ আছেপ্ৰেম, পিৰীতি,ভালপোৱাৰ
নৈ । সেয়েহে গীতিকাৰে পী-ৰি-তি নামৰ তিনিটি আখৰ শিলত খোদিত কৰা বুলি কৈছে যি কোনো দিনে
নজহে, নপমে, মৰিচা নপৰে মাথোঁ শতদল হৈ বুকুৰ বিলত জিলিকে । বনগীতৰ ঠাচত ৰচা ‘ভূটীয়া চা্তৰে
ধুনীয়া গাভৰু মনত পৰে ঘনে ঘনে’ এই গীতটোত গীতিকাৰৰ প্ৰেমৰ মাধ্যমেৰে পাহাৰ ভৈয়ামক একত্ৰিত
কবৰ হ'য়াস পৰিলক্ষিত হয় । ভাৰত ভূটানৰ সম্পৰ্ক বাই-ভনীৰ দৰে । ভূটান আৰু অসমৰ সম্বন্ধ যুগ
যৃগৰ। অসমৰ বৰ্তমান বি টি এ ডি ৰ সীমাত অৱস্থিত পাহাৰীয়া দেশ ভূটান । তিবৃত বয়ী গোষ্ঠীৰ অসমৰ
বড়োসকল ভূটীয়া সকলৰ বংশধৰ বুলি কোনো কোনো পণ্ডিতে মত পোষণ কৰে । আনহাতে বি টি এ ডিৰ
অন্তৰ্গত ওদালগুৰি জিলাত "ভূটীয়া চাং’ নামৰ চ৷হ বাগিচাৰে চিৰ সেউজীয়া এখন অতি মনোৰম ঠাই আছে ।
অসমৰ পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ মাজত চাং শব্দ বহুল ভাবে প্ৰচলিত। যেনে -- মিৰি চাং, ডেকা চাং,
গাভৰু চাং, নগা চাং ইত্যাদি । যি.কি নহ: ভূটীয়া চাংশব্দটিৰে আমি পাহাৰক বুজোৱাটো্‌কে ধৰি ল’লোঁ।
আমি আগৰ গীতত উনুকিয়াই আহিছোঁ যে প্রেম-ভালপোৱা বা বৈবাহিক সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে দুখন ঘৰৰ মাজত
সম্পৰ্ক তথা আপোনত্ব গঢ়ি উঠাৰ দৰে দুখন দেশৰ মাজতো সুসম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে । আগৰ কালত ৰজা
মহাৰজাসকলে যুদ্ধত হাৰি নানা উপটোকন সহিতে নিজৰ জীয়ৰীক শত্ৰু পক্ষলৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন
কৰিছিল । আমি ইজনে সিজনৰ লগত সত্তাৱ, সম্প্ৰীতি ৰক্ষা কৰাটোও এক প্রকাৰ প্ৰেমৰেই নামাস্তৰ ।
আজি কেইবা দশক আগৰে পৰাই উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ পাহাৰ-ভৈয়াম, ইটো গোষ্ঠীয়ে সিটো গোষ্ঠীৰ ওপৰত
শোষণ,দমনৰ দায় দি বিচ্ছিন্নতাবাদী মনোভ৷ব লোৱাৰ ফলত সম্প্ৰীতিৰ এনাজৰী ডাল ছিগি গৈছে । পূৰ্বৰ
অসম ভাঙি ছিঙি মেঘালয়, অৰ:ণাচনা, নগালৈণ্ড, মণিপুৰ, ত্ৰিপুৰা, আৰু অসম নামেৰে সাতোটা খণ্ডত বিভক্ত
হৈ সাতখন ৰাজ্যত পৰিণত হৈছে। তাৰোপৰি অৱশিষ্গ অসম হূখণ্ডতো প্রথমে ভূমিপুত্ৰ বড়ো সকলে তাৰ
পিছত প্রতিটো জনগোষ্ঠীয়ে নিজৰ ভাযা-কৃষ্টি সংৰক্ষণ আৰু অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ প্ৰতি সজাগ হৈছে । ফলত
বিচ্ছিন্নতাবাদী মনোভাৱ লৈছে। কেনেকৈ কি ভুলৰ বাবে কি হৈ গ’ল । পুনৰ কেনেকৈ ইয়াৰ শুধৰণি হব
ইয়াকে ভাবি ভাবি সম্প্ৰীতিৰ বটিয়া বটোতা ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ বুকুৱে হাঁহাকাৰ কৰি উঠিছে। সেয়ে
পাহাৰ ভৈয়ামৰ সম্প্ৰীতিৰ বাবে চিন্তা কৰোঁতা চিন্তানাযক হ৷জৰিকাদেৱে এই গীতটিৰে বুকুত হিল্লোলিত
মহাসাগৰৰ তৰঙ্গৰাশি প্রকাশ কৰিছে।

পীৰিতি নামেৰে তিনিটি আখৰে
কোনে কাটি গ’লে শিল'ত
নজহে নপমে মৰিঢা নপৰে
জিলিকে বুকুৱা বিলত ।

লুইতৰে বালি তিয়াব নোৱাৰি
নিজৰাই নিতিয়াই মানে
ভূটিয়া চাঙৰে ধুনীয়া গাভৰু
মনত পৰে ঘনে ঘনে ।

কম গৈ কোনটো তালত
কোনে কাটি গলে শিলত ।

ৰ ম্ ৰ
এ ভিন হা্জললবল নীতি জাগ এৰ টিত [417.46 ৪১০

আবেলি বৈলিকা বানে বৰষুণে
সাতো সাগৰৰে ৰেৱা
পাৰোঁকি নোৱাৰোঁ

কবকৈে নোৱাৰোঁ

দিলো ভূল সাগৰৰ হাৱা
পৰিলোঁ ভূলৰে জালত

কোনে কাটি গলে শিলত ।

মন যেন এজোপা উকা শিমলু
আকাশলে আছোঁ চাই

বুকুৰে কোমল কৈ

কমোৱা তুলাবোৰ কৰবালৈ উৰিযায়
হাঁহি নাই উৰুঙা মনত

কোনে কাটি গলে শিলত ।

নৰায়ো কান্দিলে তৰায়ো কান্দিলে
নদীয়ে নিদিলে সুৰ

পাহাৰে ভৈয়ামে কিহৰ ৰোল উঠিছে
মিলনৰ নুবুজে মোল

বা নাইকিয়া বতাহ নাইকিয়া
ফুলনি সনে সনায়

ফুল বুলি মাথোঁ ভূল বুটলিলো
পাতে সৰি সৰিযায়

কুলিয়ে নেমাতে ডালত

কোনে কাটি গলে শিলত ।

ৰৈ ৰৈ বিনালৈ পাহাৰৰে ৰিলি
এৰা গছে ফুলি সৰিল

কাহানি যোৰামে ভূলকে শুধৰাই
চিঙি যোৱা এনাজৰি

চিঞৰে কোনেনো মৈঘত
কোনে কাটি গ’লে শিলত ।

কেছেট ঃ নিজৰাপাৰৰ সুৰ, ১৯৯৫

বিংশ শতিকাৰ অস্তাকাশত

ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৱ কোণত অৱস্থিত অসম নানা সমস্যাৰে ভৰা । ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো এটাৰ
পিছত এটা সমস্যাই জুৰুলা কৰিলে অসমৰ জন জীৱন । ভাষা সমস্যা, তেল সমস্যা, বিদেশী বিতাড়ণ
সমস্যা,উগ্ৰপন্থী সমস্যা, নিবনুৱা সমস্যা,বান সমস্যা আদি এটাৰ লৈজুত লাগি আছে আন এটা সমসাা । এটা
সমস্যা নিবাৰণৰ পথত আগবাঢ়িলে বাঢ় আন এটা সনস্যা । ষাঠিৰ দশকত আহিল ভাষা সমস্যা । সত্তৰৰ
দশকত তেল সমস্যা, ভাষাৰ মাধ্যম আন্দোলন । অহিংস আদ্দোলন হ’লেও ইয়াতো প্ৰভূত ধন জনৰ ঠন
বিঘিনি হ'ল । সত্তৰৰ দশকৰ শেযাংশত আৰম্ভ হ'ল এঁতিহাসিক ছবছৰীয়া বিদেশী বিতাড়ণ আন্দোলন ।
হিলণল ভ।৬ি ওলাই আহিল অসমৰ ৰাইজ নাযা প্রাণ্ডিৰ বাবে সদৌ অসম ছাত্ৰসন্থাৰ সভাপতি প্রফুণ্ল৷ কুমাৰ
মহন্ত আৰু গণ পৰিষদৰ আহ্ানত । এই আন্দোলনতো ধন জনৰ বিস্তুৰ ক্ষতি হ'ল । এই আন্দোলনৰ সমান্তৰাল
গতিৰে ‘স্বাধীন অসম'ৰ পণ লৈ জন্ম হ’ল ‘আলফা'-- এটি সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামী দলৰ । এই সংগ্ৰামতো চৰকাৰী
বেচৰকাৰী সন্তাসত অসমত তেজৰ নৈ বৈ গ’ল । ইয়াৰ পিছতে "সদৌ বড়ো ছাত্ৰ সন্থা'ই গণতান্ত্ৰিক পদ্ধতিৰে
জোৰদাৰ আন্দোলন চলালৈ '1)1€106 /*১১৪1]] }*1[% }*1{1% ' বুলি । এন, ডি, এফ.,বি নামৰ এটি দলে
স্বাধীন বড়োলেণ্ড'ৰ দাবীত সশস্ত্ৰ সংগ্ৰ৷ ৷ চলালে । কৈ, এল, এন, এফ নামৰ আন এটি সশস্ত্ৰ সংগ্ায়ী দলে
বিচাৰিলে স্বাধীন কাৰ্বি ৰাজ্য । কৈে,এল,অ’নামৰ সশস্ত্ৰ সংগ্রামী দলটোবে উদ্ধাৰ কৰিব বিচাৰিছে প্রাচীন
‘কমতাপুৰ ৰাজ্য’ । ডি, এইচ, ডি য়ে বিদৰিছে ‘ডিমাৰাজি' । ইউ, পি, ডি, এফে বিচাৰিছে সূকীয়া কাৰ্বি ৰাজ্য।
ভাইপাৰ আৰ্মি অৱ ৰাভা হাচং এ বিচাৰিছে ‘নীলাচল’ ৰাজ্য । ইয়াৰ উপৰিও মালফা, আনলা আদিৰ উপৰিও
প্ৰতিদিনে একোটা সশস্ত্ৰ সংগামী দল গঠন হৈয়ে আছে ।

প্ৰতিটো গণতান্গিক দলৰেই বন্ধ, ধণা, হৰতালত শ্বাসৰুদ্ধ৷ হয় জনতাৰ । খাটিখোৱা লোকৰ হয়
টেকেলি কাটি । উগ্ৰপন্থী দলৰ ধন দাবী, বেংক ডকাইতি,অপহৰণ, বোম|৷-বাৰন্দ, আপ্েয়াস্ত্ৰৰ গমগমনিত
নৃশংস হত্যা-ৰক্তপাতত ৰাজ্যত দিন দুপৰতে শ্মশানৰ নিস্তপ্ধতা বিৰাজ কৰে সন্তানৰ চকুৰ আগতে হত্যা
কৰা হৈছেপিতৃক,স্বামীৰ আগতে ধৰ্ষণ কৰা হৈছে পত্ন''+ ৷ ম'ণ্এতাৰ বধ্যভূমি হ’ল অসম । প্ৰতিখন চৰকাৰ
আহিছে গৈছে --- গাদী ৰক্ষা কৰাত বাহিৰে সমস্যাবে।ৰৰ স্থায়া সমাধানৰ কোনো প্ৰঢেষ্টাই দেখা নাযায় ।
তাৰোপৰি চুবুৰীয়া বাংলাদেশে অসমৰ উগ্ৰপন্থীক আশ্ৰয় দি, পাকিস্তানৰ অহি, এছ, আই আদিয়ে প্ৰতি মুহুৰ্তে
অসমখন জ্বলোৱাৰ প্ৰচেষ্টাত ৰত আছে । নিজ পৰিয়ালত গৃহ কন্দল চলি থাকিলে বৰ্হিশক্তিয়ে চল পাবই ।
ফলত ৰাজ্যৰ প্ৰগতি স্তব্ধ ই’ল । শিক্ষা-দীক্ষা, কৃষি, আথখ-সামাছিক প্রব্যশি দিশতে অসম পিছ পৰি ৰ'ল।
বজাৰত বস্তুৰ জুই-ছাঁই দাম; কিনিবৰ শকতি নাই । ক্ষোভত, দুখত অন্ধক ।ৰাচ্হন্ন কুঁৰি শতিকাৰ শেষ অঙ্কত
ৰাজ্যৰ সচেতন নাগৰিক সকলৰ চিন্তা ভাৱনাত টোপনি নোহোধা হ'ল । তেওঁলোকে আগতস্তক একবিংশ
শতিকাৰ প্ৰথম প্ৰভাত যেন শান্তিৰ, সুন্দৰৰ জ্যোতিৰে জ্যেতিস্মান হয় তাকেই কামনা কৰিলে । সমূহৰ হৈ
আন্দোলনকাৰী সকলক, সংগ্ৰায়ী সকলক সংবাদ মাধ্যম যোগে অনুৰোধ কৰিলে । বিচ্ছি স্নতাবাদৰ নামত
হোৱা কোটি পতি সবকো নীতিৰ খেলাহে খেলিবলৈ অনুৰোধ কৰিলে । কাৰণ, বিজ্ঞানৰ নিত্য নতুন চমকপ্ৰদ
আবিষ্কাৰ আৰু বিশ্বায়নৰ ফলত আজিৰ বিশ্ব এখন সৰু গাওঁ হ'ল । চাৰি বেৰৰ মাজত ওৰণিৰ তলত থকা
অৱলা নাৰীয়ে গৈ মহাকাশত খোজ কাঢ়িলে । মহাকাশলৈ বিশ্বৰ শক্তিশালী দেশবোৰে নিতৌ নতুন নতুন
উপগ্ৰহ,যান পঠ্িম়ঁই নতুন নতুন আৱিষ্কাৰ, পৰীক্ষা নিৰীক্ষা চল নিজৰ শক্তিৰ পৰিচয় দিয়াৰ যেন অঘোষিত
প্রতিযোগিতা চলিছে । ইয়াকে অনুসৰণ কৰিছে উন্নয়নশীল দেশবোৰেও । ইয়াৰ বিপৰীতে আমাৰ ৰাজ্যত
চলিছে একে পৰিয়ালত ভাই ভাইৰ দৰে যুগ যুগ সম্প্ৰীতিৰে বস বাস কৰি অহা নান জাতি জনজাতিৰ মাজত
ইটোৰে সিটোক অৱদমন কৰা বুলি বিষোদ্গাৰ আৰু ভাষা সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ চন্দত, পুৰণিক উদ্ধাৰৰ নামত,
ৰাজ্য গঢ়াৰ নামত নিজৰ ভিতৰতে হত্যা, লু্ঠণ, অপহৰণ, ধৰ্মণৰ দৰে অমানবীয় ঘটনা । আজি মূল্যবোধৰ
মৃত্যু হৈছে । এই সমস্যাবোৰ সমাধানাৰ্থে গণ সংযোগৰ মাধ্যমবোৰেও উচিত পদক্ষেপ লোৱা নাই । ৰৰং

প্ৰচাৰ নকৰিব লগীয়া বাতৰিপ্ৰচাৰ কৰি অসমক বিশ্বৰাসীৰ সম্মুখত হাঁহিয়াত পাত্ৰ কৰা হৈছে। সেয়ে গায়ক
গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে আশা প্ৰকাশ কৰিছে যে একবিংশ শতিকাৰ প্রথম প্রভাতত এই
অপসংস্কৃতিবোৰ সমাধিস্থ হব আৰু শান্তিৰ কিৰণে বিশ্ব উজলাব।

দুখৰ বিষয় আজি একবিংশ শতিকাৰ প্রথম দশক পাৰ হওঁ হওঁ । অথচ কোনো এটা সমস্যাৰে
সমাধান হোৱাৰ লক্ষণ নাই; বৰং বাঢ়ি গৈহে আছে।

বিংশ শতিকাৰ অস্তাকাশত
দিনৰ শিখা জ্বলিবনে ?
একবিংশ শতিকাৰ প্ৰথম প্ৰভাতে

পৃথিৱী এখন সৰু গাওঁ হ’ল মহাকাশ ৰণাঙ্গন
গঁণ সংযোগে মুখা পিন্ধি নাশে মূল্যবোধৰ প্ৰাঙ্গন
দুটি শতিকাৰ সন্ধিক্ষণত

সত্যৰ জ্যোতি জ্বলিবনে ?

শীতল যুঁজৰ হেনো অন্ত পৰিল
পৃথিৱীত শান্তিৰ কপৌ উৰিল
পিছে শীতলতাৰেই তলে তলে
উমি উমি ক্লোধাগ্নি জ্বলিল
সেই সৰ্বনাশী জুই নুমাবনে ?
সেই শান্তিৰ ফন্বু ববনে ?
একবিংশ শতিকাৰ প্ৰথম প্রভাতে দিগন্ত উজলাবনে ?
উজলাব উজলাব উজলাব ।
বচনা ? তেজপুৰ, ১০ ডিচেম্বৰ, ১৯৯৫

মুখ উজ্বল যৌৱন উচ্ছল

গতানুগতিক জীৱন যাত্ৰাই মানুহক আমুৱায় । ইয়াৰ ৰেষ্টনিৰ পৰা পৰিত্ৰাণ বিচাৰি মুক্ত বতাহত মুক্ত
উশাহ লবলৈ বুলি মানুহে বনভোজ খাবলৈ যায় । সকলো বয়সৰ লোকেই বনডোজলৈ যায়। সেউজীয়া বন
বননি নৈ-নিজৰাৰ পাৰৰ, প্ৰকৃতিৰ ৰম্য ভূমিত মুক্ত আকাশৰ তলত, মুক্ত বতাহত গতানুগতিক জীৱনৰ ভাগৰ
আমনি দুশ্চিন্তাৰ ক’লা গেদবোৰ মচ খায়, মনবোৰ নিকা,সজীৱ আৰু ৰঙেৰে ৰঙীণ হৈ সঞ্ৰিন্ন হৈ পৰে পুনৰ
ব্যস্ততা পূৰ্ণ জীৱনক আঁকোৱালি ল'বলৈ ।বনভোজৰ কেবাটাও যোগাত্মক দিশ আছে৷ এঁসাজ্জ আনন্দৰে
খোৱাৰ উপৰিও নাচ-গান, ৰং-তামচা কৰা হয় যিয়ে আমাৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰে । সৈয়ে সকলো বয়সৰ লোকৰেই
বনভোজ প্রিয় । বনভোজতেই কোনো ডেকা-গাভৰুৰ হিয়াত প্ৰেমৰ কলিয়ে পাহ মেলে । আমাৰ আলোচ্য
এই গীতটি মুখ উজ্বল যৌৱন উচ্ছল ডেকা গাভৰুক লৈয়েই লিখা হৈছে --যি সকল স্কুল-কলেজ, বিশ্ববিদ্যালয়ত
অধ্যয়ন ৰত । জীৱন বহাগৰ লুইতত সাঁতোৰা-নাদুৰা এই ছাত্ৰ-ছাঞ্জী সকলৰ প্ৰাণতো প্ৰেমৰ শতমল ফুলে ।
হিয়া দিয়া নিয়াৰ খেল হয় । এই খেলেই এদিন যুগ্ম জীৱনলৈ পযবিসিত হয় হিহেতু প্ৰেমে পূৰ্ণতা অৰ্থাৎ মিলন
বিচাৰে । মিলন সুন্দৰ কিন্তু প্রেমৰ পথটো পিছল । কেনেবাকৈ এখন ভৰি পিছলিব লাগিলে নিঃশেষ হৈ যাব
যে অত দিনৰ সাধনা, লক্ষ্য,আশা ৷ সেয়ে ডৈকা গাভৰু দুয়ো আগলৈ পাছলৈ চাই অতি সাৱধানে খুপি খুপি
খোজ দিব লাগে । বিদ্যা শিক্ষা সমাপ্ত হোৱাৰ পাছত তেওঁলোক হ’ব একো একোজন সৈনিক জীৱন যুঁজৰ।
চকুত অযুত স্বপ্ন । নিতে নৱ সংগ্ৰামে ভৈটিবহি বাট, নিজহাতে নেওচি আগুৱাঁই যাবই লাগিব --নিজৰ বাবে,
দহৰ বাবে-, দেশৰ বাবে -। তৈওঁলোক হ'ল প্ৰতিনিধি ন-পুৰুষৰ,--আশাৰ কিৰণ ।

মখ উজ্বল যোৱন উচ্ছল
সৈউজীয়া বন উৰণীয়া মন
বিশ্বৰ অগনি জ্বলাই
হাত-বাউল দি মাতিছে
মাতিছে, মাতিছে, মাতিছে ।
বিশাল আকাশ মৰমী বতাহ
মুক্ত আমাৰ উশাহ-নিশাহ
এঁসাজ বনভোজ খাবলৈ
হাত বাউল দি মাতিছে
মাতিছে, মাতিছে

মাতিছে, মাতিছে।

দিয়াঁ দিয়াঁ দলিয়াই

প্ৰীতি-ভনীটি
অসমীয়া, ইংৰাজী, অঙ্ক- জ্যামিতি
মিলিজুলি আহাঁ ডাই সুখেৰে এসাঁজ
খাই-লৈ লিখি যাও ভোজনৰ হিষ্ট্ৰী ।

এটি পাৰে মই
এটি পাৰে তুমি

বুকুৰ কেমেৰাৰে ছবি তোলাঁচোন
স্থায়ী হ’ব মনৰ মায়া ।

$ কেমেৱাৱ ছবি মোৰ বুকুৰ বাবেহে ---

বুজিও নুবুজা হোৱাঁ কিয় ?

তুমি মানুহটো বুকুৰ বাবে

মোৰ তুমি সবাতোকে’প্ৰিয়।
পৰীক্ষাৰ ক্ষণ হ'ল কিতাপী জ্ঞানৰ
হ’লোঁ আজি সৈন্য জীৱন-যুঁজৰ ।
নিতে নৱ সংগ্ৰামে ভৈটিবহি বাট

নিজ বলৈ নেওচিম ঘাত-প্রতিঘাত ।
আমি আজি প্রতিনিধি ন-পুৰুষৰ

আমি আজি সেনা হ’লোঁ জীৱন-যুঁজৰ ।

বোলছবি ? অশান্ত প্ৰহৰ, ১৯৯৫

সূৰ্য উদয় যদি লক্ষ্য আমাৰ

মাতৃৰ প্ৰতি হোৱা অনায়-অবিচাৰ কোনো সু- সন্তানেই সহা নকৰে । বৃটিচৰ হাতৰ পৰা ভাৰতে
স্বৰাজ ল’লে যদিও সেই স্বৰাজৰ আচল সোৱাদ অসমবাসীয়ে নেপালে । পুনৰ আৰম্ভ হ'ল ওঁপনিবেশিকতাবাদী
ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ শোষণ । সোণগজা অসমৰ কৃষিজ, বনড , খনিজ সকলো সম্পদ কেন্দ্ৰই লুটি পূটি নিলে।
ইফালে যাতায়াত, শিক্ষা স্বাস্থা, কৃষি, উদ্যোগ-সংস্থাপন (আৰ্থ-সামাজিক) কানো এটা দিশতেই উন্নতি নহ’'ল।
ৰাষ্টা ঘাটৰ উন্নতি নাই, এম,জি ৰেল লাইনটোৰ বাহিৰে বহিঁজগতৰ লগত সংযোগী আন পথ নাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ
ওপৰত শৰাইঘাটৰ দলঙৰ বাহিৰে দ্বিতীয় এখন দলং নাই । ফলত স্ব-মহিমা মণ্ডিত এই ৰাজ্যখন আওহস্জীয়া
হৈয়ে ৰ’ল । আজিও বহু গাওঁৰ লোকে দেখা নাই বিজুলী বাতিৰ মুখ । আশী শতাংশই কৃষিজীৱি লোকৰ
ৰাজ্যখনত উন্নত কৃষি পদ্ধতি, জল সিঞ্চন বা জল সঞ্চয ব্যৱস্থাও নাই । কৃষিখণ্ডলৈ অনুমোদিত চৰকাৰী ধন
বাটতে হৰলুকী হয়; কৃষক বঞ্চিত হয়। কৃষকৰ উৰুখা পঁজাৰ টোকাত চৰু নুঠে । অসমৰ চাহ, মৰাপাট,
তেলৰ শোধন উদ্যোগ অসমৰ বাহিৰৰ ৰাজ্যত পাতে। ৰাজ্যৰ খোলা সীমান্তঁইদি বহিৰাগতৰ প্রব্ৰজন হয়।
বছৰি নিবনুৱা বাঢ়ে লাখে লাখে; কোনোৱে আত্মজাহ দিয়ে নিজৰ পৰিমালটো পোহপাল দিষ নোৱাৰাৰ বাবে।
বাৰে বৰণীয়া সংস্কৃতিৰ অমূল্য ভাণ্ডাৰেৰে ভৰা অসমত লোক-সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে সাংস্কৃতিক প্ৰকল্প নাই।
(অৱশ্যে ১৯৮৫ ত স্বাক্ষৰিত এঁতিহাসিক অসম চুক্তিৰ ছয় নম্বৰ দফা অনুসৰি গুৱাহাটীৰ পাঞ্জাবাৰীত ‘শ্ৰীমন্ত
শঙ্কৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ’ স্থাপন হয় । ) অসমত উচ্চ শিক্ষাকে ধৰি যিমান শিক্ষানুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন সেই অনুপাতে
শিক্ষানুষ্ঠান নাই । বিশ্ববিদ্যালয়-ইঞ্জিনীয়াৰিং মেডিকেল কলেজত যি কেইখন সীমিত আসন আছে মেধাৰী
ছাত্ৰ-ছাত্ৰী তাতকৈ বহুগুণে বেছি আছে । ইয়াৰে আখিক ভাবে স্বচ্ছল পৰিয়ালৰ ছাত্ৰ-হাত্জীখিনিয়ে নিজৰ
প্ৰয়োজন পূৰণাৰ্থে অসমৰ বাহিৰলৈ গৈ শিক্ষা লাভ কৰে আৰু দুখীয়া ঘৰৰ মেধা ছাত্ৰই মনৰ অশান্তিত ভূগি
শেষত আন্দোলনৰ পথকে বাছি লয় । তাৰোপৰি অসমৰ শিক্ষানুষ্ঞ'ন আৰু চাকৰিত সংৰক্ষণ বাৱস্থাৰ বাবে
সাধাৰণ বৰ্গৰ অৰ্হতা সম্পন্ন বহু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে প্ৰাপ্যৰ পৰা বঞ্চিত হৈ মানসিক ভাৰসাম্য হৈঞ্চৱাই আন্দোলনৰ
পথ বাচি লয় নত্বা হাতত অস্ত্ৰ তুলি লোবৱাই উচিত বুলি বিবেচনা কঁৰে ।
এই সমস্যাবোৰৰ সমাধান কল্পে ‘উদিত সূষ।'ৰ প্ৰাক আগত ৰাখি, সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামত বিশ্বাসী এচাম

তৰুণ-তৰুণীয়ে হাতত অন্ত্ৰ তুলি লয় স্বাধীন অসমৰ দাৰাত । প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁলোকৰ নীতি আদৰ্শত
অসমবাসীয়ে স্বস্তিৰ নিশ্বাস পেলাইছিল-- কিনা এটা !গাৱাৰ আশাত। কিন্তু ধনদাবী, হ'ত্যা-অপহৰণ আদি
ধ্বংসাত্মক কাৰ্যই জনসাধাৰণৰহে ক্ষতি সাধন কৰিলে । এওঁহোকৰ বাঢ়ে,এঁই অন্য কেবাটাও গোষ্ঠী-সম্প্ৰদায়ৰ
পৰা কেবাটাও সশস্ত্ৰ সংগামী ভাতৃ সংগঠনৰ দ্ৰন্ম হ’ল আৰু, একেই কাম চলিল । অসমক খণ্ডিত কৰণৰ দাবী
উত্থাপিত হ’ল কোনো সংগঠনৰ ফালৰ পৰ| । ফলত অসমৰ পৰিস্থিতি শ্বাসকন্ধ ই’ল । ইয়ে অসমক বহু যুগ
পিছুৱাই নিলে । যি সময়ত বিশ্বৰ বহু ৰাষ্ট্ৰই প্ৰগতিৰ শিখৰ বগাবলৈ সক্ষম হ'ল সেই সময়ত অসমত শান্তি
বিঘ্নিত, প্ৰগতি স্তিমিত। কিন্তু আমাৰ উদ্দেশ্য আছিল শান্তি আৰু প্ৰ ৬৫২ । কিবা কৰোঁতে কিবাহে হ'ল।
এনেদৰে আৰু কিছুদিন চলিব লাগিলে অসমৰ ভবিষ্যত কি হব নিশ্চয় সেয়া অনুমেয় ৷ গতিকে এৰা ধৰাৰ
মাজেৰে ধৈৰ্য আৰু সংযমেৰে আটাইয়ে মিলি অসমলৈ শান্তি ঘূৰাই আনিবৰ হ’ল; অসমক প্ৰগতিৰ বাটেৰে
আগুৱাই নিবৰ হ’ল । এই গীতটি ‘অসম প্ৰাণ’ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ‘আকাশবাণী গুৱাহাটী 'ৰ সোণালী
জয়ন্তী উপলক্ষে ৰচে আৰু সোণালী জয়ন্তী উপলক্ষে সমবেত ৰহিন্সাৰ আগত ৰবীন্দ্ৰ ভবনত আবৃত্তি কৰে ।

সূৰ্য উদয় যদি লক্ষ্য আমাৰ

সূৰ্যপ্তৰ পিনে ধাৱমানক্য় ?

শীতল বৃষ্টি যদি কাম্য আমাৰ

অনাবৃষ্টি খেদি ফুৰিছোঁ কিয় ?

কথা ঃ কেতিয়াবা দেউতাৰ চকু দুটা পোৰে

সুৰ ১

বুঢ়ী আয়ে নিজৰে চকুপানী পিয়ে
দেশৰ ৰাইজখনে প্ৰাপ্য বিচাৰি
নিজৰে ডিঙি পাতি দিয়ে ।
ভাবিছিলোঁ কিবা, হ’লগৈ কিবা
অঙ্কটো নিমিলা হ'ল ।
সমৃদ্ধি সপোন ভাগি ছিগি
পৃথিৱী নিমাতী হ’ল অ’ আই
পৃথিৱী নিমাতী হ’ল।

সমাজ ঘড়ী আজি থমকিছে কিয় ?
অনাবৃষ্টি খেদি ফুৰিঘোঁনো কিয় ?
সূৰ্য উদয় যদি লক্ষ্য আমাৰ
সূযস্তিৰ পিনে ধাবমান কিয় ?
শীতল বৃষ্টি যদি কাম্য আমাৰ
অনা বৃষ্টি খেদি ফুৰিছোঁ কিয় ?

কথা ঃ সংজ্ঞা বিহীন শান্তিৰ ভাৱনা

ক্ষয় চিহ্নিত ভালপোৱা

বড়গছ শিপা আৰু কঠিয়া তলিত
তেজ ঢালিবলৈ যোৰা ।
খাৰ'ঢালিবলৈ যোৱা

হওক কলিজাৰ তেজবোৰ
কাজল কাজল মেঘ

মৃত ভাঁইটিৰ চকুত কৃষ্ণচূড়া
মৃত ভাইটিৰ চকুত কৃষ্ণচূড়া
ব্যক্তি গোষ্ঠী মিলি বোৱাওঁ আহা
শাস্তিৰ শীতল নিজৰা

আৰু সময় নষ্ট কৰোঁ কিয় ?
সূৰ্য উদয় যদি লক্ষ্য আমাৰ
সূৰ্যাস্তৰ পিনে ধাবমান কিয় ?

সুৰ ঃ সূৰ্য উদয় যদি লক্ষ্য আমাৰ

সূৰ্যাস্তৰ পিনে ধাৰমান কিয়
শীতল বৃষ্টি যদি কাম্য আমাৰ
অন বৃষ্টি খেদি ফুৰিছোঁ কিয় ?

বোম্বে; ১৬ জুন, ১৯৯৭ চন ।

পাৰ ভাঙি দিলে আ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠতম কীৰ্তি ‘নামঘোষাৰ ৩৭১ নং ঘোষাটিত লিখিছে,-- ‘হৰিনাম
ৰসে বৈকুণ্ঠ প্ৰকাশে, প্ৰেম অমৃতৰ নদী । শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে প'ৰ ভাঙি দিলে বহে ব্ৰহ্মাণ্ডক ভেদি ।।' গুৰু শঙ্কৰ-
মাধৱৰ অনুগত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে সেই ঘোষাটিৰ চৰণ তিনিটিৰ শেষৰ চৰণটিৰ শীৰ্ষক এই প্ৰশস্তিটো
ৰচে । এখন সমাজ --য’ত স্বেচ্চাচাৰী ৰাজ শাসনত জনতা অতিষ্ঠ হৈ পৰিছিল, সেই সময়তে উৰবলি যাব ধৰা
সেই সমাজখনক সমাজ সংগঠক, মানৱ প্ৰেমী মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱে ধৰ্মৰ আধাৰত গীত, নাম-কীৰ্তন,
নাট-ভাওনা আদি কলাৰ মাধ্যমেৰে একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি মানৱ প্ৰেমৰ অমৃত বাণী বিলাই সমাজত শান্তি
শৃঙ্খলা বজাই ৰাখি সমাজখনক নতুন গতি দিছিল ! কিন্তু তেওঁৰ সেইখন অসম আজিৰ অসমৰ দৰে সন্ধুচিত
নাছিল; সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবঞ্চিল, উত্তৰ বঙ্গ, ভূটানৰ একাংশ আৰু বৰ্তমান বাংলা দেশৰ একাংশক সামৰি এক
বৃহত্তৰ অসম আছিল । তেওঁৰ ধৰ্মত জাতিভেদ, ধৰ্মভেদৰ স্থান নহি । মানৱতাই তেওঁৰ ধৰ্মৰ মূল। উদাহৰণ
স্বৰূপে - গাৰোৰ গোবিন্দ,নগাৰ নৰোত্তম, যৱনৰ জয়হৰি, কৈবৰ্তৰ ৰাধিকা,মিচিঙৰ পৰম৷, আহোমৰ নষহৰি,
ব্ৰাহ্মণৰ কন্দলি, ৰামসৰস্বতী, মুছলমানৰ চান্দসাই, ভোটৰ দামোদৰ, বণিয়াৰ হৰিদাস, কছাৰিৰ ৰমাই আদি
জাতি-জনজাতি বা ধৰ্মৰ লোকক তেওঁ শিষ্যত্ব দি এখন সংস্কাৰ পূৰ্ণ, সাম্য শান্তিৰে সমৃদ্ধ সমাজ গঢ়িছিল।

বৈকুণ্ঠত বৈ থকা প্রেম অমৃতৰ নদীখন শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে পাৰ ভাঙি দি ব্ৰহ্মাণ্ডলৈ বোৱাই আনিলে ।
সমাজ গঢ়িলে মানৱ ধৰ্মৰ মন্ত শিকালে। দুখৰ বিষয়, শঙ্কৰৰ সৈইখন বৰ অসমৰ আজি দজঁকাটোহে বাকী
আছে; ভাঙি-ছিঙি থান বান হৈ গ’ল । বাকী থকা খিনিৰো মনত সন্দেহ, অবিশ্বাসৰ পুলি-পোখা বাঢ়িছে। ইটো
গোষ্ঠীয়ে সিটো গোষ্ঠীৰ ওপৰত অৱদমন, শোষণৰ দোহাই দি আন্দোলনত নামি পৰিছে, ভাই ভাইৰ মাজত
সংঘাত বাঢ়িছে, অনৈক্যৰ সৃষ্টি হৈছে, সমন্বয়ৰ অভাৱ হৈছে --বন্দুক বাৰুদ ৰ আশ্রয় লৈছে । ফলত জনজীৱন
অতীষ্ঠ হৈ পৰিছে।

নানা জাতি-জনজাতিৰে বৰণীয়া অসমৰ ভাষা-সংস্কৃতিও ৰহণীয়া । প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীয়ে ভাঁই ডাইৰ
দৰে শান্তি-সম্প্ৰীতিৰে বসবাস কৰিবলৈ হ’লে প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে ভাষা-সংস্কৃতিক সন্মান কৰিব লাগিব;
সংৰক্ষণ কৰিব লাগিব । অসমৰ হিৰণ্ময়ী সংস্কৃতিক সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এখন মঞ্চৰ অতি প্ৰয়োজন । তেনে
মঞ্চ এখন অসমত নাই । অসমৰ ছবছৰীয়া ‘বিদেশী বিতাড়ণ’ আন্দোলনৰ ১৯৮৫ চনৰ ১৪ আগষ্ট তাৰিখে
আন্দোলনকাৰী নেতৃত্বৰ সৈতে তেতিয়াৰ প্রধান মন্ত্ৰী ৰাজীৱ গান্ধীৰে সৈতে 'গ্রতিহাসিক অসম চুক্তি স্বাক্ষৰিত
হয় । সৈই চুক্তিখনৰ ৬নংদফাত আছে --অসমীয়া মানুহৰ সাংস্কৃতিক, সামাজিক আৰু ভাষিক পৰিচয় আৰু
এঁতিহ্য ৰক্ষা, সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ বাবে যপোচিত সাংবিধানিক,আইনগত আৰু প্ৰশাসনীয় ৰক্ষা কৱচ দিয়া
হৰ ।’তাৰে ভিত্তিতেই কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অনুদিত ১৯ কৌটি টকাৰে ড'০ নিৰ্মল প্ৰভা বৰদলৈ আৰু ড০ ভবেন্ত্
নাথ শইকীয়াৰ পৰিকল্পনাৰে গুৱাহাটীৰ পাঞ্জাবাৰীত জিলিকি উঠিল ‘শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৰ কলাক্ষেত্ৰ '। ১৯৯৮
চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰ দিনা মহাপুৰুষ জনাৰ ৫৫০ তম জন্মজয়ন্তী উপলক্ষে অনুষ্ঠিত অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি
কে,আৰ, নাৰায়ণনে এই মহান অনুষ্ঠানটি উদ্বোধন বৰে । সেই অনুষ্ঠানতে আগদিনাই ৰচি থোৱা এই প্ৰশস্তিটো
ড০ হাজৰিকাদেৱে তেওঁৰ সুৰীয়া সোণালী কণ্ঠেৰে পাঠ কৰে। এটি চমু ভাষণত তেওঁ কয়, [[ ৪৪
1 3}18)01700511 ৪৪10180"02%93 ঘ%110 83৭৮০ 0101]) ০850. 3,116 % 10 ৌ্ৰ[]{}' 02০%৮010 [1200%%
০৪9(29191]] 300 50018] 11]015ণে11]]11131101]. ৰাষ্ট্ৰপতি কে, আৰ, নাৰায়ণনে তেওঁৰ ভাষণত
হাজৰিকাদেৱৰ ভাষণ আৰু এই প্ৰশস্তিটোৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰে ৷

খ্ৰীমস্ত শঙ্কৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ বাস্তৱত পৰিণত হোৱাত অসমীয়া ৰাইজৰ বহু যুগৰ অভাৱ, আশা-
আকাঙ্ক্ষা পূৰণ হ’ল। ৰূপতীৰ্থ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ হ’ল অসমৰ নানা ভাষা-ভাষী, জাতি-জনজাতি,
গোষ্ঠী-সম্প্ৰদায়, ধৰ্মৰ লোকৰ শ্ৰীতিতীৰ্থ । অসমৰ বুকুৱেদি বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰই সকলো জাতি-জনজাতিক

সামৰি সমাজখনক প্ৰাণ দিয়াৰ দৰে জ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰইও অসমীয়া সমাজখনক একতাৰ এনাজৰীৰে
বান্ধি ৰাখিব আৰু গতি দিব । আজি সাঁচিপাতে (পুৰণি এতিহ্য ) ভাষা দিলে, চিফুঙে (জনজাতিৰ প্রতীক)
আশা দিলে, ৰংঘৰে (অসমীয়া সংস্কৃতি) দুৱাৰ মেলিলে । অসমৰ অতীত এঁতিহাই আমাক সদায়েই সাহস,
অনুপ্ৰেৰণা যোগাঁই থাকিব, পাহাৰে -ভৈযামে থক। জনজাতি ভাই-ভনীসকলৰ কলা-সংস্কৃতিক সংৰক্ষণ আৰু
সন্মান কৰাৰ ফলত অসম আকৌ সম্প্ৰীতিৰ ডোলেৰে একত্ৰিত হ'ব আৰু অসমীয়া সংস্কৃতিয়েও সমাজখন
তথা বিশ্ব জিলিকাই তুলিব । অসমীৰ সন্তানসৰ আজি জাগ্ৰত । মাতৃয়ে এতিয়া নিজৰ আৰু সন্তানসৱৰ
ৰক্ষণাবেক্ষণৰ আশংকাত শোকত নিবিনায়, অসুৰ-দানৱৰ (দুষ্কৃতিকাৰী আৰু বৰ্হিআক্ৰমণ) ভয়ত মুঁচকচ
নাযায় ।প্ৰয়োজন বোধে অসমীৰ সনম্ভানসবে প্রাণ পণত্তি উছৰ্গা কৰিব । আজি যেন অজ্ঞান অন্ধকাৰ (অন্ধবিশ্বাস,
কুসংস্কাৰ, পৰম্পৰা-ৰীতি-মীতিৰ নামত কুআচাৰ) আঁতৰি শত শত জ্ঞানৰ (শিক্ষা-অৰ্থনীতি-ৰাজনীতি, বিজ্ঞান-
প্ৰযুক্তি) দিপালীৰে লুইতপাৰ জিলিকি উঠিছে, শান্তিৰ বৰকীহ বাজি উঠিছে, আনন্দৰ মেলা বহিছে।
পৰিতাপৰ বিষয়, এই প্ৰশস্তি লিখাৰ এটা দশক পাৰ হৈ গ’ল । কিন্তু আশা কৰা মতে অসমত শান্তিৰ
বৰকাঁহ বজা নাই ।
পাব ভাঙি দিলে খ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে
বহে ব্ৰহ্মাণ্ডক ভেদি
শান্তি অমৃতন্ নদী ।
শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৰ কলাক্ষেত্ৰ
যাউতিযুগীয়া ৰূপতীৰ্থ
আমন্ত শঙ্কৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ
এক অনেকৰ প্ৰীতি-তীৰ্থ
শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৰ কলাক্ষেত্ৰ
বৈযে যাষ মাজেদি ব্ৰহ্মপুত্ৰ ।
সাঁচিপাতে ভাষা দিছে
চিফুঙে আশা দিছে
ৰংঘৰে মেলিছে দুৱাৰ
সমাজে সাৱটিছে- মহান মানৱতা
বিজ্ঞানে আনিছে জোৱাৰ
জিলিকিছে লুইতৰে পাৰ ।
স্পৃশ্য-অস্পৃশ্যৰ ভৈদাভেদ

মোৰ গুৰু এঁ,ব্ৰাহ্মণৰ কন্দলি ৰাম সৰস্বতী

মুছলমানৰ চান্দসাই

ভোটৰে দামোদৰ বণিয়াৰ হৰিদাস
কছাৰিৰ আছিল ৰমাই

মোৰ গুৰু এঁ, কছাৰিৰ আছিল ৰমাই ।

আমাৰে শ্ৰশঙ্কৰ আছে। গুৱাহাটী, ১ নৰেশ্বৰ, ১৯৯৮

অগ্নিগড়ৰ স্থাপত্য

অগ্নিগড়, - মহাভাৰতৰ যুগত য’ত ৰজা বাণৰ যৌৱনা জীয়াৰী উষাক সুৰক্ষিত ভাৱে ৰখা হৈছিল,
প্ৰাচীন শোণিতপুৰ অৰ্থাৎ বৰ্তমান তেজপুৰ চহৰৰ অন্তৰ্গত । বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ তেজপুৰ চহৰ স্থাপত্য আৰু
ভাস্কৰ্য্যৰ বাবে বিখ্যাত । তেজপুৰৰ কাষতে নিৰ্মিত হৈছেব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ওপৰত ভাৰতৰ তৃতীয় বৃহৎ দলং কলীয়া
ভোমোৰা দলং;- যিখন নামনি অসমৰ আহোম বৰফুকন কলীয়া ভোমোৰাই সেই কালতে নিৰ্মাণ কৰিবলৈ যো
জা চলাইছিল । অতি সুখৰ কথা, এই হেন তেজপুৰতে জিলিকি উঠিছে তেজপুৰ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় ।
তেজপুৰ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় কলা-বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিবিদ্যা আৰু মানৱতাবাদৰ ধ্যানৰ আকৰ । এই মহান অনুষ্ঠানৰ
কাষেদি বৈ গৈছে মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ।ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ শক্তিৰে শক্তিমান হৈ তেজপুৰ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা
বছৰি নতুন নতুন জ্যোতিষ্ক আবিৰ্ভাৱ হওক আৰু উন্নতিৰ সোপান বগাই লুইতৰ দুপাৰ জ্যোতিৰে জ্যাতিস্মান
কৰক --এয়া গায়ক গীতিকাৰৰ লগতে সদৌ অসম বাসী তথা উঃ পূঃ বাসীৰে কামনা ।
গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ২০০১ চনৰ ১ নভেম্বৰত তেজপুৰ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ

সমাৱৰ্তন অনুষ্ঠানৰ সঙ্গীত সন্ধিয়াত গাবৰ বাবে সমাৱৰ্তনৰ আগদিনা বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ কথাৰে এই গীতটি
ৰচে আৰু সেই মহান অনুষ্ঠানত গায় । সেই সমাৱৰ্তন উৎসবতে তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ে শিল্পী হাজৰিকাদেবক
সন্মানজনক ‘ডক্টৰেট’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে ।

অগ্নিগড়ৰ স্থাপত্য

কলিয়াভোমোৰাৰ

সৈতৃ নিমণি-জ্ঞান-জ্যেতিৰ্ময়

এহি স্থানতে বিৰাজিছে

তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় ।
ভূ-ৰ্ভৰ পৰা গ্ৰহ -নক্ষত্ৰত
গঁণনাৰে কৰোঁ বিচৰণ

বচনা ? তেজ পুৰ, ৩১ অকৃটোৰৰ ২০০১

কটন কলেজ, কটন কলেজ

অতীত অসমত অনেক গুণী-জ্ঞানী লোক তথা পণ্ডিত আছিল যদিও উনৈশ শতিকাৰ শেষলৈকে
কোনো উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান নাছিল । তেতিয়াৰ বিদ্যানুৰাগী ছাত্ৰ সকলে বিশেষকৈ কলিকতা বা অইন ঠাইলৈ গৈ
উচ্চশিক্ষা অৰ্জন কৰিছিল । আৰ্থিক ভাবে সচ্ছল পৰিয়ালৰ সম্তানৰ বাবেহে এয়া সম্ভৱ আছিল । সাধাৰণ
পৰিয়ালৰ ধীমান ছাত্ৰৰ ইচ্ছা থকা স্বত্বেও অৰ্থৰ অভাৱত মনৰ আশা মনতে মৰহি গৈছিল । ফলত এই
অঞ্চলটো এক প্রকাৰ অজ্ঞান অন্ধকাৰত বুৰ গৈ আছিল । এই অভাৱ দূৰীকৰণাৰ্থে অসমত কলেজ এখন
প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে বহুবাৰ দাবী উত্থাপিত হৈছিল । ১৮৯৯ চনত মাণিক চন্দ্ৰ বৰনৱাই প্ৰাগজ্যোতিষপুৰত অৰ্থাৎ
গুৱাহাটীত কলেজ এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে যুক্তি দশ'ই চৰকাৰৰ ওচৰত আবেদন কৰে । ৰাইজৰ অনুৰোধ
অনুযায়ী তেতিয়াৰ অসমৰ চীফ কমিচনাৰ উচ্চমনা, শিক্ষানুৰাগী হেন্ৰী কটনে (913 }] 21% ]0]}{) 916207].0)
('00001] ) উক্ত স্থানত এখন কলেজ স্থাপন কৰে । তেওঁৰ নাম অনুসৰি সেই কলেজখনৰ নাম ‘কটন কলেজ’
হয় । ১৯০১ চনৰ ২৭ মে'ত অসমৰ প্ৰথমখন কলেজ ‘কটন কলেজ্ঞ’ আনুষ্ঠানিক ভাবে মুকলি কৰা হয় ।
বৰ্তমানৰ ৰসায়ন বিজ্ঞান ভৱনটোৱেই আছিল কটন ক্ললেজৰ প্ৰথম ভৱন । ১৯৬৯ চনৰ পৰা ইয়াত স্নাতকোত্তৰ
পাঠ্যক্ৰমো মুকলি কৰা হয় । এই কলেজখনে উত্তৰ পূবঞ্চিলৰ ৰাইজৰ যুগ যুগৰ অভাৱ পূৰণ কৰিলে । কলা-
বিজ্ঞান, সংগীত-সাহিত্য, খেল-ধেমালিৰে শত শত্‌ বস্তিৰ জ্ঞানৰ দীপালীৰে পাহাৰ-ভৈয়াম, লুইতৰ দুপাৰ
জিলিকি উঠিল ৷ ১৯৯২ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত এই মহান অনষ্ঠানটোক অনুষ্ঠানিক ভাৱে স্নাতকোত্তৰ কলেজ
হিচাবে স্বীকৃতি দিয়া হয় । বৰ্তমান এই কলেজখনে ‘ডীন ইউনিভাৰ্চিতি'ৰ সন্মান লাভ কৰিছে। ২০০১ চনত এই
কলেজখনৰ শতবাৰ্ষিকী উৎসৱ পালন কৰা হয় । সেই কলেজৰে এজন উজ্বল নক্ষত্ৰ, প্রাক্তন ছাত্ৰ ড" ভূপেন
হাজৰিকাদেৱ ২৭, ২৮ মে’ত শতবাৰ্ষিকী উৎসৱ অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকি অভিভূত হৈ পৰে । কটন কলেজৰ
মহান এঁতিহ্যক সুৱঁৰি আৰু গুণানুকীৰ্তন কৰি লিখা এই গীতটি তেওঁ সাংস্কৃতিক সন্ধিয়া অনুষ্ঠানত গায় ।

কটন কলেজ

কটন কলেজ
(কথাৰে) ওঠৰশ নিৰানবৈ চন

ব্ৰিটিছ শাসন

মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ প্ৰতিবেদন

প্রাগজ্যোতিষপুৰতে

কৰিব লাগিবই

এখনি কলেজ স্থাপন ।

উনৈশ শ এক

আৰু দুহেজাৰ এক

এই উদ্বল এশটা বছৰ

অসমীৰ কপালত

ভোটা তৰা জিলিকিছে

হেনৰী কটন কলেজৰ

আমাৰ কটন কলেজৰ

কটন কলেজ,-- কটন কলেজ

আমাৰ কটন কলেজ ।

কটন কলেজ
চিকমিকনি নহয়
পুৱাতেই অস্ত যোৱা
কটন কলেজ হ’ল
জ্ঞানৰ উৎস
উদ্দীপনা যোগোৱা ।
উনৈশ শ একৰ সাতাইছ মে’ত
বিহগী কবি ৰঘুনাথ ৰচিত
উদ্বোধনী গীত হ’ল নিনাদিত
নবীন বৰদলৈ কৰ্ম্মবীৰে
যন্ত্ৰ সংগীতেৰে কৰে সজ্জিত ।
উলনৈশ শ সোতৰত পোৱা হ’ল স্বীকৃতি

পৃথিনীয়ে শলাগিলে
গুণগত বৈশিষ্টৰ মান ।

ভূৱন দাস আৰ. হেনৰী কটন
চুইট চাহাব, ছন্দমাৰ্চন
আৰু শিক্ষাবিদ আছে যত
সবে মিলি জ্বলি কটন কলেজতে
জ্ঞানৰ হেঁপাহ কৰে চিৰ জাগ্ৰত
জ্ঞানত গভীৰ
বিজ্ঞানত গভীৰ
খেলত সুস্থিৰ
কলাত অধীৰ
হৈ আগবাঢ়োঁ আমি
কটনিযান ।
যোৱা শতিকাৰ
এতিহ্যৰে
আগুৱাওঁ আহাঁ
হৈ চিৰ বলীয়ান
কটনিয়ান আমি
কটনিয়ান ।
পৃথিৱী আজি হ’ল
গ্ল’বৈল ভিলেজ
জিন্দাবাদ কটন কলেজ
কটন কলেজ, কটন কলেজ ।
বোম্বে, ২৮ মাৰ্চ, ২০০১ চন

আতঙ্কবাদ হুঁচিয়াৰ

বিশ্ব ইতিহাসত আতঙ্কবাদ নতুন কথা নহয় । আতঙ্কবাদ বা সঙ্থাসবাদৰ কোনো নিৰ্িষ্টি স্থান বা কাল
নাই । বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন দেশত বিশ্বত সম্থ্বাসবাদে মহা সন্ত্বাসৰ সৃষ্টি কৰি আহিছে । আমাৰ ভাৰত বৰ্ষ তথা
অসমতো কেইবা দশকজুৰি কেবাটাও সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন স।ক্ৰয় হৈ আছে; বোমা বাৰুদেৰে হত্যা-সন্ত্ৰাসৰ সৃষ্টি
কৰি আহিছে । আতঙ্কবাদীয়ে বহুনাৰীৰ কপালৰ ফোঁট মচি দিছে, অলেখ শিশুক ‘দেউতা’ মাত্যাৰৰ পৰা
বঞ্চিত কৰিছে, অলেখ পিতৃ-মাতৃৰ বুকু শুদা কৰিছে ।নৰ হত্যালীলা চাই, বুকু ভঙা কন্দোন শুনি আতঙ্কবাদীহঁতে
পিশাচৰ দৰে অট্টহাস্য কৰিছে । যি অপশক্তিয়ে আতঙ্কবাদীক গোপনে সহায় কৰিছে সিহঁতক ভাৰতীয়ই কৰিব
অসহায় । ভৰতৰ প্রাক্তন প্ৰধান মন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধী, ৰাজীৱ গান্ধী আতঙ্কবাদীৰ হাতত প্রাণ দিছিল । ২০০১ চনৰ
১১ চেপ্তেম্বৰত বিশ্বসন্ভাস ওচামা বিন লাডেনৰ নেতৃত্বত আমেৰিকাৰ দুটি সুউচ্চ অট্টালিকা ‘ওৱৰ্ড ট্ৰেড
চেণ্টাৰ’ আৰু ‘পেণ্টাগণ’ ধ্বংস কৰা হৈছিল । কিন্তু আধ্যাত্মিক বলেৰে বলীয়ান ভাৰতীয়ই আতঙ্কবাদক প্রশ্ৰয়
নিদিয়ে ।‘ কিয়নো সত্যম্‌ শিৱম্‌ সুন্দৰম্‌ । বসুধৈৱ কুঁঢুম্বম্‌ ।। -- সামাৰ ভাৰতৰ মন্ত্ৰ । আতঙ্কবাদে নোৱাৰে
ৰুধিব মানৱতাবাদ -- গণতন্ত্ৰ । ’-- বুলি আতঞঙ্কত অস্থিৰ পৰিস্থিতিৰ উপশম বিচাৰি মানৱতাবাৰ্দা গায়ক
গীতিকাৰ ড’ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটিৰে আঙুলি টোৱাই আতঙ্কবাদীক হুচিয়াৰ কৰি দিয়ে ।

আতঙ্ক
ঘোৰ আতঙ্ক
আঙ্ঙ্কবাদ ছঁচিযাৰ
সূৰ্যালোকত উদ্ত'লিছে
শাস্তি সমাহাৰ ।
অজসশু জীৱন হ’ল যে নিধন
কত বোৱাৰীয়ে হেৰালে স্বজন ।
যুগ যুগ ধৰি আমি আক্ৰান্ত
তথাপি নহওঁ আমি ৰণ্ক্লান্ত ।
আমি জানো, সেই অপশক্তিক
তোমাক যোগায় যি গোপনে সহায়
শত কোটি দৃঢ় ভাৰতীযই
তোমাক কৰিব অসহায় ।
আত্মহত্যা অপমৃত্য
আত্মঘাতী উদ্দেশ্য
আনৰ মৃত্যু, আনি নিষ্ঠুৰ ভাৱে
কৰিছাঁ অট্টহাস্য ।

বসুধৈৱ কুটুম্বকম্‌
আমাৰ ভাৰতীয় মন্ত্ৰ ---
আতঙ্কবাদে নোৱাৰে ৰুধিব
মানৱতাবাদ --- গণতন্ত্ৰ ।
ৰচন|! ? এপ্ৰিল,২০০২ চন

কি পালি কি পালি

কল্পনা চাওলা এজনী ভাৰতীয় মূলৰ আমেৰিকাৰ মহাকাশচাৰী ( ৯90010800() আছিল । তেওঁ স্পেচ
শ্যাটল মিচন স্পেচিযেলিষ্ট (9১8০০ 9})00(16 1/[159101]1 926018]194) আছিল । মেধাবী কল্পনাই ১৯৮২
চনত চণ্ডীগডৰ পাঞ্জাৱ ইঞ্জিনীয়াৰিং কলেজৰ পৰা |,5০ ডিগ্ৰী, ১৯৮৪ চনত আৰ্লিংটনৰ টেকচাচ ইউনিভাচিটিৰ
পৰা এৰোস্পেচ ইঞ্জিনীযাৰিঙত ( /১০৮০9])806 ]71102116621]0118 ) "%[ ৪০ আৰু ১৯৮৮ চনত কলোৰাডো
বিশ্ববিদ্যালযৰ পৰা দ্বিতীয় বাৰ [[ ৪০ আৰু এৰো স্পেচ ইঞ্জিনীযাৰিঙ (/১০70902806 ]7119111221010 )ত
পি, এইচ ডি (}'0 ])) ডিগ্ৰী লাভ কৰে । তেওঁ নাছা আমছ্‌ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ ( }ব ৫5.১ /১!7।65 1০5০1]
0'ণ910০)ত কাম কৰিবলৈ লয । ১৯৮২ চনত তেওঁ জিন পেৰী হেৰিচনৰ (1680) ])12্ৰা'6 ]] 37190) লগত
বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয । কল্পনাই ফ্লাইট ইনষ্টাকূটৰৰ চাৰ্টিফিকেট লাভ কৰিছিল আৰু একক আৰু বহু ইঞ্জিনৰ
এযাৰ প্লেনচ আৰু সাগৰীয় জাহাজৰ আৰু গ্লাইডাৰৰ ব্যৱসাযিক পাইলটৰ চাটিফিকেট লাভ কৰিছিল । এই
গৰাকী মহীযসী ভাৰতীয় মহিলাই ১৯৬১ চনৰ ১ জুলাইত হাৰিযানাৰ কাৰ্ণেলত জন্ম গ্ৰহণ কৰে আৰু মহাকাশৰ
পৰা ঘূৰি অহা পথত পৃথিৱীৰ বাযু মণ্ডলত প্রৱেশ কৰোঁতে যানখন (92826 9]10016 ("010101014 01]
1115১101) 9']['9 - 107) ধ্বংশ হৈ ২০০৩ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত মৃত্যু বৰণ কৰে।

ন ন তথ্যৰে সমৃদ্ধ হৈ,ন ন অভিজ্ঞতাৰে পুষ্টহৈ কল্পনা ঘূৰি আহিব -- চাওলা ফৈদেই নহ্য --ভাৰতবাসীয়েই
নহয, সমগ্ৰ বিশ্বই উন্মুখ হৈ আছিল ৰৈ । কিন্তু এটা বাতৰিযে সকলোৰে বুকু শোকে চিৰাচিৰ কৰি পেলালে
- যানখন ধ্বংস হ’ল,-- কল্পনা চাওলা মহাকালৰ বুকুত হেৰাই গ’ল । মহা তপস্বিনী কল্পনা বিজ্ঞান প্রযুক্তিৰ,-
- সাধিকা ন ন আৱিষ্কাৰৰ, অফুৰন্ত জ্ঞানৰ ভঁৰাল পৃথিৱীক আগুৱাই নিযাৰ -- ৷ আৰু যে কত পিপাসা আছল
জিজ্ঞাসাৰ --- মানৱ জাতিৰ কল্যাণ সাধিবলৈ, বিজ্ঞানৰ নতুন নত্বন সোপান বগাবলৈ -- ।

কল্পনাৰ মৃত্যুৰ শোকে গাযক গীতিকাৰ ড’ভূপেন হাজৰিকাৰো বুকু ভাঙে । আকৌ এবাৰ তেওঁৰ
বুকুৰ মাজত এটা সুৰ ধ্বনিত প্ৰতিধ্বনিত হ’ল --সোণতকৈও মানুহৰ দাম অলপ হ’লেও বেছি’ । যুগে যুগে
নাৰী অৱলা, বুদ্ধিহীনা, ‘মগজ হীনা’ শব্দৰে তিৰদ্ধৃত হৈ অহা সমযতে কল্পনা চাওলাই নাৰী জাতিৰ মান
উজলাই থৈ গ’ল - মেধা-জ্ঞান-বুদ্ধি পাণ্ডিত্যৰ কিৰিটি শিৰত লৈ ৷ যেতিয়া কোনো বিষয়ে হাজৰিকাদেৱক
আৱেগিক কৰি তোলে তেতিযাই সেই ভাৱটো তেওঁ বক্নপেৰে নিজৰি গীত হৈ ওলায । সেই শোকাকুল মুহূৰ্ততে
তেওঁ এই গীতটো ৰচে ।

অতি আনন্দ্ৰ কথা, ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয মূলৰ আন এগৰাকী মহিযসী নাৰী সুনীতা উইলিযামচে
মহাকাশত একেৰাহে ছমাহ কটাই তিনিবাৰ শূন্যত খোজ কাঢ়ি সোঁশৰীৰে, সুষ্ঠ ভাৱে ঘৰৰ ছোৱালী ঘৰলৈ ঘূৰি
আহিছে।

কি পালি
কি পালি
একোতো নেপালি
উৰিলি তই যিমান
এটুকুৰা জোন
এটুকুৰা সোণ
সোণৰনো দাম কিমান ?

কৌটি কৌটি
তৰাৰে জেউতি
মহা আকাশৰে বক্ষত
সিপাৰত ঘূৰে
তই নজনাকৈ
আপোন আপোন কক্ষত ।
কল্পনা তই
গাভৰু ছোৱালী
ভাৰত বৰিষৰে মা"
চাওলা ফৈদে
ব'ঁট চাই আছে
ঘুৰাই আন বিদ্যুৎ্যান ।
অঙ্ক অঙ্ক
সিমান যে অঙ্ক
গণনা কব কিমান ?
এটা অঙ্ক, শুদ্ধ অঙ্ক
ৰাখিলি নাৰীৰে মান ।
চাওলা কল্পনা
আঁকিলি আত্পন|

কি পালি ? মুম্বাই, ২৫ মাৰ্চ, ২০০৩ চন

শব্দ আৰু সুৰৰ পৃথিৱীত

_ “নৱ নৱ ধাৰে গালোঁ ভাওনা আশাৰ নিৰাশাৰ’ -- বিষ্ণু ৰাভাদেউৰ শেষ গীতটোৰ উপলব্ধি এই
“ফতটোতও উপলব্ধ হৈছে । ড’ হাজৰিকাদেৱ গায়ক; নিজে গীতিকাৰ, সুৰকাৰ । ভাৱ আৰু ভাষাৰ সংমিশ্ৰণত
তেওঁ মুকুতাবুলীয়া গীত ৰচে,-- মাটিৰ ৰসাল সুৰত জুবুৰীয়াই গায় । তেওঁৰ গীতৰ পৰিবেশনাও অপূৰ্ব ;-
সুৰ - সঙ্গীত- ভাষণ- অভিনয়ৰ অভিনৱ সমলয় । তেওঁ যে গণ শিল্পী ! শ্ৰোতাৰ মন মুগ্ধ কৰাৰ লগতে
শ্ৰোতাৰ হিত সাধন কৰাও তেওঁৰ উদ্দেশ্য । গীতেৰে তেওঁ শ্ৰোতাৰ লগত কথা পাতে, শ্ৰোতাৰ সুখ - দুখৰ
সমভাগী হয়, সংকটত সাহস, উৎপ্ৰেৰণা, উৎসাহ দিয়ে । তেওঁ শ্ৰোতাৰ সুখত হাঁহিছে, দুখত কান্দিছে ।--
কিমান মধুৰ সেই স্মৃতি ! পুলকে মন ভৰি পৰে । সময়ৰ অগ্ৰগতিত তেওঁ আগবাঢ়িছে -- সত্যৰ অম্বেষণত
মাথোঁ আত্মপ্ৰত্যয়ৰ বাবে -- য’ত সত্য সাৰথি হৈছে। এনেদৰে সাধাৰণৰ মাজত অসাধাৰণ ভাৱে তেওঁ জীয়াই
আছে । তেওঁৰ গানৰ ভাষা অনুপম, শব্দ -- ৰিম্‌বিম্‌ বৰষুণৰ টোপাল হৈ সৰা সোণ,;- মুকুতা; বিষয়- মুক্ত
আকাশ, মুক্ত পৃথিৱী, মুক্ত সাগৰ লহৰ আৰু সুৰ ৰসাল মাটিৰ সুৰৰ । সেয়ে, ২০০৮ চনত অসম সাহিত্য সভাই
প্ৰদান কৰা ‘সাহিত্যাচাৰ্য্য’ বঁটা গ্ৰহণ কৰি দিয়া চমু ভাষণত তেওঁ কৈছিল -- ‘এই বঁটা মোৰ গীতৰ নহয়; অসমীয়া
গীতি সাহিত্যৰহে স্বীকৃতি’। কিন্তু বৰ্তমান সমাজখন অশান্তি, অনৈক্য - অস্ৰীতিৰ ক’লা ডাৱৰে আৱৰি অন্ধকাৰাচ্ছন্ন
হৈ পৰিছে। চৌদিশে মাথোঁ সংঘাত; হত্যা-হিংসা, বন্দুক-বাৰু্দৰ কোলাহল ! ই জনতাক অসহ্য- অস্থিৰ কৰাই
নহয় শিল্পী -সাহিত্যিকৰ সৃষ্টি কাৰ্য্যতো বাধাৰ কাৰক হৈ পৰিছে। কাৰণ, কলা সাধনাৰ বাবে, সৃষ্টিৰ বাবে এটা
সুস্থ- শান্ত পৰিবেশৰ প্রয়োজন; শাস্তিৰ প্ৰয়োজন । কিন্তু শান্তি কোনে আনি দিব ? কোনে? -- শান্তি ঘূৰি আহিব
আমি আটাইৰে সমন্বিত প্ৰচেষ্টাৰ ফলতহে ।

গীতটি শিল্পী ড" ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ জীৱনৰ বিয়লি বেলাত উপলব্ধ আত্মোপলক্ধি ।

শব্দ আৰু সুৰৰ পৃথিৱীত

ধেমালি কৰিলোঁ নানা মুদ্ৰাৰে
নিৰানন্দ আৰু মহানন্দে মই

সত্যক ফঁহিয়ালোঁ জীৱন বোধেৰে ।

মই জীয়াই আছোঁ
সময়ৰ আগে আগে
আত্মপ্ৰত্যয়ৰ বাবে
সাধাৰণৰ মাজতেই থাকিম
অসাধাৰণভাৱে ।
মোৰ গানৰ শব্দ, অতিকে সহজ
ৰসাল মাটিৰ সুৰৰ
মুক্ত আকাশ, মুক্ত পৃথিৱী
মুক্ত সাগৰ লহৰ ।
বৰ্তমান পৃথিৱীৰ ভীষণ অসুখ
চৌদিশে দেখোঁ সংঘাত
প্ৰতিজনে গাওঁ আহাঁ শাস্তিৰ গান
আনি জীৱনৰ জ্যোতিপ্রপাত ।
মুম্বাই, ৬ মাৰ্চ, ২০০৩ চন ।

আজি কি আনন্দ পৈেখোঁ

অসমীয়া ভাষা-সংস্কৃতিৰ গুৰি বঠা ধৰোতা, অসমব প্ৰথম ৰঙ্গমঞ্চ বাণ ৰঙ্গমঞ্চৰ ( 1391) '][]160006)
১৯০৬ চনত জন্ম হয় । ইংৰাজ সকল অসমলৈ অহাৰ পাছ হ সোণসেৰীয়া অসমীয়া থলুৱা ভাষা সংস্কৃতিলৈ
কালৰাত্ৰি নামে । আনকি অসমৰ স্থুল কাছাৰীতো বঙালী ভাষা প্রৱৰ্তন হয় । সৰ্বত্ৰ বাংলা সংস্কৃতিয়ে ছানি
ধৰাত অসমীয়া থলুৱা গীত-মাত, নাট-ভাওনা বিলপ্তু প্রায় হৈ বাংল৷ গীত- মাত,নাটক আদিৰহে প্রচলন, চৰ্চ
হয় । অন্যহে নেলাগে, ড’ ভূপেন হাজৰিকাৰ শৈশতৎ কালৰ বৰ্ণনা এই কথা প্ৰমাণ বৰে । সেই কালত
(১৮৩৬-১৮ ৭৩) স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলৰ মাজতো দুটা ভাষা চলিছিল -- ঘৰত কোৱা হৈছিল্স৷ অসমীয়া ভাষা
আৰু স্কুলত বঙালী ভাষা পঢ়িব লাগিছিল । এনে অবস্থাত স্নাভাৱিকতে বিপাঙত পৰিছিল ছাত্ৰ-ছাত্ৰী । ভাষা-
সংস্কৃতিৰ এই দুঃসময় আঁতৰোৱাৰ বাবে সেই সময়ত কলিকতাত পঢ়ি থকা অসমীয়া ছাত্ৰ সকলৰ উদ্যোগত
‘অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা’ নামৰ এটি অনুষ্ঠানৰ জন্ম হয় । পিছে সণ্যয়ন সমাপ্ত কৰি এই ছাত্ৰ
সকল কৰ্মক্ষেত্ৰ বা চাকৰি বাকৰি সংত্ৰণঞপ্তত অসমৰ নান| ঠাহত থাকিবীলৈ লয় । তেওঁলোকৰ তত্বাবধানতে
তেজপুৰ, ডিব্ৰুগড, যোৰহাট আদি ঠাইত অ.ভ৷ ৬ সা সভ| গঠন হ’ল । তেজপুৰত পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা,
ভৱানী ভটাচা্য্য, পৰমান্দ আগৰধাল| (জ্যোতি প্রসাণৰ পিতৃ) লনোদৰ বৰা, ৰাধানাথ ফুকন আদিৰ তৎপৰতাত
এই অনুষ্ঠানটো গঠিত হৈছিল।

১৮৮৫ চনত তেজপুৰত অসমীয়া আৰু ণঙাপীৰ যোথ পুচেষ্টাত সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ অধ্যয়ন
আৰু চচৰি বাবে এখন মঞ্চ স্থাপিত হয়৷ । ইয়াত সাধাৰণতে বাংলা নাটহে মঞ্চস্থ হৈছিল । ১৯০৩ চনত
তেজপুৰৰ উচ্চবংশ জাত, সম্তৰাপ্ত ব্যক্তি ৰাধানাথ ফুকনক নাটক চাবলৈ নিমন্ত্ৰণ জনোৱা হ’ল । কিন্তু তেওঁক
মঞ্চৰ পিছফালেহে আসন দিলে । এই কথাটোৱে তেওঁৰ সন্মানত আঘাত হনাই নহয় ক্ষোভিতও কৰিলে ।
সেয়েহে তেওঁ বোধনাথ পটঙ্গীয়াৰ সৈতে ল*৷ লাগি ওপৰোক্ত, অ. ভা. উ সা. সভাৰ উদোক্তা সকলৰ
সহযোগত তেজপুৰত বেলেগে এখন নাটকৰ মঞ্চ গঠন ০ বৈ । এনেকৈয়ে ১৯০৬ চনত অসমৰ প্ৰথমখন
ৰঙ্গমঞ্চ ‘বাণ ৰঙ্গ মঞ্চ’ৰ জন্ম হয়। এইখন মঞ্চৰ প্রথম সভাপতি আছিল পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা ৷ অসমীয়৷
ভাষা সংস্কৃক্তি পূৰ্বৰ বেদীত পুনৰ উপৱিষ্ট কৰাই আছিল এই মঞ্চৰ প্রান উদ্দেশ্য । ইয়াৰ পিছত ১৯২০
চন মানৰ পৰা জ্যেতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা, বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা, ফণী শৰ্ম, চন্দ্ৰ গোস্বামী আদি শিল্পী- কলাকাৰ
সকলে এই মঞ্চ অলঙ্কৃত কৰে । প্ৰথম অৱস্থাত বিদ্যৃতৰ ব্যবস্থা নথকাত আৰিয়া ন্যৱহাৰ কৰি নাট মঞ্চস্থ
কৰা হৈছিল যদিও পিছলৈ বিদ্যুতৰ যোগান ধৰা হয় । মঞ্চৰ সমুখত থলুৱা বাদ্যযন্ত্ৰৰ উপৰিও দেশী-বিদেশী
নানা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয় । নিতৌ নতুন গতূন নাটক পৰীক্ষা নীৰিক্ষা কৰি অসমীয়া নাটকক বিশ্ব
মহাসভালৈ উলিয়াই নিয়া হয় । বাণ থিয়েটাৰে অলেখ নাট্যকাৰ, অভিনেতা, গায়ক -গীতিকাৰ, কলা-
কুশলীৰ জন্ম দি অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিক বিশ্বত জাকত জিলিকাই তুলিলে ৷ ২০০৫ চনত বাণ থিয়েটাৰৰ
শতবাৰ্ষিকী উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয় । সেই উদ্দেশ্য সেই শুভানুষ্ঠানত গাবৰ বাবে ড“ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে
এই গীতটো ৰচে আৰু পৰিবেশন কৰে ।

আজি কি আনন্দ পেখোঁ বিশ্বৰ ছন্দত

পূৰ্ণ হৈলা এক শতাব্দী বাণৰে মঞ্চত হে’ ।
ওঠৰশ ছয়ানবৈত হে’ লক্ষীকাস্তৰ গৃহত
পূজা পাতি হৰিশ্চন্দ্ৰ কৰে অভিনীত হে’ ।

আজি কি আনন্দ পেখোঁ বিশ্বৰে ছন্দত

পূৰ্ণ হৈলা এক শতাব্দী বাণৰে মঞ্চত হে’ ।
উনৈশ শ তিনি চনত হয় পাৰ্টি এমেচাৰ
‘ভ্ৰমৰঙ্গ’, ‘জয়মতী’ৰ পাতে থিয়েটাৰ হে’ ।

আজি কি আনন্দ পেখোঁ বিশ্বৰ ছন্দত
পূৰ্ণ হৈলা এক শতাব্দী বাণৰে মঞ্চত হে’।
‘মহৰী’ নামৰ নাট্য হে’ এদিন মঞ্চস্থ হৈলা
ভৱানীৰ গৃহে ‘সীতাৰ বনবাস’ হৈলা হে’ ।
আজি কি আনন্দ পেখোঁ বিশ্বৰ ছন্দত
পূৰ্ণ হৈলা এক শতাব্দী বাণৰে মঞ্চত হে’ ।
উনৈশ শ ত্ৰিচ চনত হে’ এক ৰঙ্গমঞ্চ ভৈলা
শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰৰ নামে নামকৰণ ভৈলা হে’ ।
বহু বহু বছৰ ধৰি হে’ বিদ্যুৎ শক্তি নাই
আৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰি নাটক উজলায় হে’ ।
তেজপুৰত নাটঘৰ হে’ এহিদৰেই ভৈলা
জ্যোতি, বিষ্ণু, ফণী শন্মহি সৰগ ৰচিলা হে’।
আজি কি আনন্দ পেখোঁ বিশ্বৰ ছন্দত
পূৰ্ণ হৈলা এক শতাব্দী বাণৰে মঞ্চত হে’।
দেশী-বিদেশী যন্তু-সঙ্গীত একেলগ কৰিলা
মঞ্চৰ আগত গাঁত খান্দি অৰ্কেষ্টা ৰচিলা হে’ ।
ইটো বছৰ সিটো বছৰ সোণালী বছৰ
যুগে যুগে বাচি থাওক বাণ থিয়েটাৰ হে’ ৷
পৰীক্ষা নিৰীক্ষা কৰি বিবিধ নাটৰ
দীৰ্ঘজীৱী হওক আমাৰ বাণ থিয়েটাৰ হে’ ।
আজি কি আনন্দ পেখোঁ বিশ্বৰ ছন্দত
পূৰ্ণ হৈলা এক শতাব্দী বাণৰে মঞ্চত হে’ ।
নতুন নতুন নাট্যকাৰ নিজে ওলাওক
বিশ্বনাটৰ সভাগৃহত জ্যোতিষ্মান হওক হে’।
আজি এহি ৰচনাতে বহু দোষ ৰৈলা
লেখক ভূপেন্দ্ৰই আজি ক্ষমাহে মাগিলা হে’।
তেজপুৰ, ১ চেপ্তেম্বৰ, ২০০৫

আজি জীৱনৰ বাট চ’ৰাত

মহাজগতৰ প্ৰতিটো কাৰ্য্যই নিয়মৰ বশবৰ্তী । নিয়মৰ ব্যতিক্ৰম নহয় । নিশাৰ এন্ধাৰৰ বক্ষ বিদাৰি
প্রভাত আহে । আইৰ কপালৰ টিক্‌টিকিয়া ৰঙা ফোঁটটো হৈ প্ৰভাততে আবিৰ্ভাব হয় ৰঙা সূৰুযৰ। লাহে লাহে
সূৰুযটো পূৰঠ হবলৈ ধৰে । এনেদৰে ক্ৰমান্বয়ে দুপৰীয়’ আৰু গৈ গৈ এটা সময়ত আবেলি হয় । দিনটোৰ
অৰ্জিত ৰূপ-গুণ ৰাশিৰ হেঙুল হাইতাল বৰণেৰে আবেলি পৰত আকাশ ৰাঙলী কৰে । সেই বোলেৰে পৃথিৱী
সোণালী হয় । এনেদৰে পৰিভ্ৰমণৰ ফলত সূৰ্য্য ভাগৰুৱা হয় আৰু জিৰণি লবলৈ বুলি চকা পাটত বহে । মানুহৰ
জীৱনটোকো সূৰ্যটোৰ লগত ৰিজাব পাৰি । পূৱা বেলা হ’ল জীৱনৰ শৈশৱ কাল আৰু ইয়াৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে
কৈশোৰ, যৌৱন, পৌঢ় আৰু অৱসাদ বা জিৰণিৰ কালটো হ’ল বৃদ্ধ কাল । অতীত ভাৰতৰ মানুহৰ জীৱনৰ
চাৰিটা স্তৰ আছিল । সেয়া হ’ল -- ব্ৰহ্মাচাৰ্য্য, গাহস্থা, বানপ্রস্থ আৰু সন্যাস । কিন্তু আজিৰ মানুহৰ অধিকাংশৰে
জীৰণিৰ সময় নহয়েই । গাৰ্হস্থ্য ধৰ্ম পালন কৰোঁতেই, জীৱন যুঁজৰ দৌৰ্দ দৌৰোতেই জীৱন বস্তি নিৰ্বাপিত
হয়। বাৰ্দ্ধক্যই মানুহৰ জীৱনলৈ অৱসাদ আনে, দৈহিক ক্ষমতা হাস হয় ' মনৰ জোৰত কাম কৰিব খুজিলেও
ভাগৰে জুৰুলা কৰে । সেয়েহে এইখিনি পৰত মানুহৰ জ্ৰিণিৰ অত্যন্ত প্ৰযোজন । অনেকে এনে পৰত
আধ্যাত্মিক চিন্তাত আত্মনিয়োগ কৰে । শ্রবণেন্দ্ৰিয় আৰু দৰ্শনেন্ৰ্ৰিয় অটুত থকা বিদ্বান লোকে জীৱনৰ অন্তিম
মুহূৰ্তলৈকে জ্ঞানচচ্তি আত্মনিয়োগ কৰি জীৱনটো সাৰ্থক কৰাৰ লগতে মানৱ জাতিলৈও দি যায় অফুৰপ্ত জ্ঞান
ভাণ্ডাৰৰ অৱদান। এইখিনি পৰত বিগত দিনৰ লব্ধ অভিজ্ঞতাবোৰৰ স্মৃতিয়ে মনত দোলনি লগায় । সেই
অভিজ্ঞতাৰ মহাজ্ঞানৰ ভাণ্ডাৰ লিপিবদ্ধ কৰি মানৱজাতিলৈ উপহাব দি যায়। ওৰেটো জীৱন মানৱ জাতিৰ
বাবে গীত গাই অহা ড" হাজৰিকাদেৱৰ জীৱনতো বাৰ্দ্ধক্য নামিছে । তেওঁ ষযয়াক জীৱনৰ যাত্ৰা পথৰ নিয়ম বুলি
ধৰি লৈছে । এই সময়ত পাহৰণি মেঘৰ মাজেৰে সোণালী সোঁৱৰণি আহিছে ৷ তেওঁ জীৱনত পোৱাৰ হিচাব
কৰা নাই । মাথোঁ গুণিছে, জীৱনত কাৰোবাক কিবা দিব পাৰিলেনে উদাৰ মনেৰে, কোনে তেওঁৰ পৰা কি
পালে? তেওঁ উমান নেপায় তেওঁৰ পৰা কোনে কিমান উপকৃত হ’ল ! সেয়ে জীৱনৰ শেষ গীতটিৰে তেওঁ সেই
হিচাব সময়লৈ থোৱা বুলি শ্ৰোতাক জনাইছে।

আজি জীৱনৰ বাট চ’ৰাত
অস্ত ৰ’দৰ ৰেঙণি
পাহৰণিৰ মেঘৰ মাজেৰে
সোঁৱৰণী সোণালী ।
ৰ'দ জিলমিল দিনৰ শেষত
চকা যে পাটত এহিবই
জীৱনৰ এই যাত্ৰা পথত
জিৰণিৰ বেলা আহিবই
এয়েতো নিয়ম নাজানো| ইয়াৰ
ব্যতিক্ৰম হয় কি * আজি জীৱনৰ...
পোৱাৰ হিচাব কৰি কিবা লাভ
দিব নোৱাৰিলোঁ যদিহে
হৈ কিবা দিলোঁ, কাক দিলোঁ নিশ্চয়
বহু উদাৰ মনেৰে
সময়লে’ থলোঁ বিচাৰৰ ভাৰ
সময়ে নিশ্চয় জানে | আজি জীৱনৰ... ৰচনা £ ২০০৫ চন

আকাশ সাৱটি নামিলোঁ সাগৰত

পাহাৰ শৃঙ্গত উপৱিষ্ট জনে তলৰ চাৰিওফালৰ সকলো বস্তু সুন্দৰকৈ দেখা পায় । ঠিক তেনেদৰে
জীৱনৰ বৃদ্ধাৱস্থাত উপৱিষ্ট জনেও উভতি চাই দেখা পায় এৰি অহা দিনবোৰৰ স্মৃতি। জীৱন পৰিক্ৰমাত লাভ
কৰা অভিজ্ঞতাৰে পুষ্ট হৈ তেওঁ হয় জ্ঞানৰ অফুৰন্ত ভঁৰাল । সেয়ে জীয়াই থকাটো,- দীৰ্ঘ জীৱন লাভ কৰাটোও
এক অনন্য কলা । বুঢ়া কালটোক জীৱনৰ সুন্দৰ কাল (01015 010) বুলি কোৱা হয় । জীৱনৰ বিয়লি পৰত
এৰি থৈ অহা দিনবোৰৰ স্মৃতি ৰোমস্থন কৰি মানুহে বিমল তৃপ্তি লাভ কৰে ! এই গীতটো ড’হাজৰিকাদেৱৰ
গভীৰ জীৱন উপলব্ধি । শৈশৱৰ পৰাই তেওঁ গীত গাইছিল । কিন্তু গানেহে যে তেওঁৰ জীৱিকা হব সেই কথা
কৈশোৰ, যৌৱনত তৈওঁ কোনো দিনেই ভবা নাছিল । শ্ৰোতা ৰাইজেহে তেওঁক আবিষ্কাৰ কৰিলে গায়ক ৰূপে,
সমালোচনাৰে পুৰি সোণ কৰিলে আৰু শিল্পী জীৱনটো গঢ়াত অৰিহণা যোগালে। তেওঁও গালে অলেখ গান
মানুহৰ -- মানুহৰ বাবে; হাঁহিলে কান্দিলে, অভিমান কৰিলে- সৃষ্টি৷ কৰিলে বহু । পোৱা -নোপোৱাৰ হিচাব
নাৰাখি নিজক বিলাই দিলে। বিনিময়ত শ্ৰোতা জনতাৰ পৰা পালে অলেখ মৰম, ফুলৰ শৰাই,বঁটা বাহন-
স্বীকৃতি; সাধাৰণ ভাবে থাকিও অসাধাৰণ হ’ল, আন্তর্জাতিক খ্যাতিৰে খ্যাত হ’ল -- জীৱনৰ ভাটি বয়সত
এইবোৰ উপলব্ধিয়ে মনত পুলক যোগালে তেওঁ এনে গীত লিখে ।

আকাশ সাৱটি

জীৱন শ্ৰোতা । গুৱাহাটী; ১১ মাৰ্চ, ২০০৭

ভাষা ভৰা পৃথিৱীৰ

বিজ্ঞানৰ চমকপ্রদ নতুন নতুন আৱিষ্কাৰে পৃথিৱীক প্রগতিৰ বাটেৰে বহুদূৰ আগুৱাই লৈ গ'ল । এটা
সময় আছিল কলা-বোবা বা বিকলাঙ্গ সম্ভান সকলে নিজকে দুৰ্ভগীযা বুলি কপালত থপৰিয়াই কান্দিছিল।
কাৰণ এওঁলোকে অইনৰ কথা নুশুনিছিল; হৃদয়ৰ ভাৱ, সুখ-দুখৰ কথা ভাষাৰে আনৰ আগত প্রকাশ কৰিব
নোৱাৰিছিল । এওঁলোক একপ্রকাৰ পৰিয়ালৰ বোজা স্বৰূপ হৈ পৰিছিল আৰু সমাজৰ বাবে হৈ পৰিছিল
আৱৰ্জনা । ফলত অসাধু লোকৰ নিৰ্যাতনৰ বলি হৈছিল; বিশেষকৈ মাৰীসকল দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ লোকৰ কামনাৰ
বলি হৈছিল । এনেদৰে নিশাৰ এন্ধাৰেৰে ভৰা কাৰুণ্যময় জীৱন এটা তেওঁলোকে যাপন কৰিছিল । কিন্তু
এওঁলোকৰ সমস্যা সমাধানৰ উপায় উদ্ভাৱন হ’ল । বিজ্ঞান জগতৰ নতুন নতুন আৱিষ্কাৰে তেওঁলোকৰ
জীৱনলৈ জ্যোতিপ্রপাত বোঁৱালে । আনৰ কথা বুজি পোৱা আৰু মুকজনে অন্তৰৰ কথা আনৰ আগত প্রকাশ
কৰিবৰ বাবে আবিষ্কাৰ হ’ল কিছুমান ইংগিত আৰু সংকেত । এই পদ্ধা্য়ে কলা-বোবাৰ জীৱনৰ এন্ধাৰ
মষিমূৰ কৰিলে । কিন্তু বধিৰতা মূকতাৰ কাৰাগাৰ নাই । কলা-বোবা শিক্ষাদানৰ বাবে ‘কলা-বোবা বিদ্যালয়’
স্থাপন কৰা হ’ল৷ বিদ্যালয় স্থাপন হোৱাত তেওঁলোকৰ জীৱন শিক্ষাৰ জেউতিৰে জোতিস্মান হ'’ল। আজিকালি
কলাৰ বাবে কাণত পিন্ধা যন্ত্ৰ ওলাইছে । শৈল্য চিকিৎসাৰ দ্বাৰা বোবাৰ মুখত ভাষা দিছে চিকিৎসা বিজ্ঞানী
সকলে । এই গীতটি গুৱাহাটীত স্থাপিত ‘কলা বোবাৰ বিদ্যালয’ৰ উদ্বোধনী অনুস্থানত গাবৰ বাবে ড‘ ভূপেন
হাজৰিকাদেৱে ৰচে আৰু গায় ।

ভাষা ভৰা পৃথিৱীৰ
বিদ্ৰোহী কথা গীত
কাণ পাতি শুনিবৰ শকতি নাই ।

উমৰি গুমৰি থকা
জীৱনৰ ভাৱ ৰাশি
জগতক শুনাবৰ ভাষা নাই ।

আছে কত ইংগিত
পৰাজয নাই
আছে নানা সংকেত নাই ভয নাই ।

ৰঙা হোৱা নাই পূব আকাশ

‘অ’ ডালে পৰি মৈৰাই ৰাৱে হে মোৰ প্রাণ লৈয়া যায়, ৰাধে মোক দিওৰে বিদায় আম৷ৰ আলোচা
গীতটি যেন এনে কামৰূপী লোকগীতৰহে প্ৰতিধ্বনি । অসমীয়া সমাজত এনে অজস্ৰ লোকগীতৰ মণি
মুকুতা জনতাৰ মাজত জিলিকি আছে । বৰ্তমান ই নিস্প্ৰভ হোৱা পৰিলক্ষিত হৈছে । সাধাৰণতে, এটা জাতিৰ
সৌষ্ঠৱ বৃদ্ধি কৰে সেই জাতিৰ লোকসাহিত্য-সংস্কৃতিয়েহে । সংস্কৃতিৰ পূজাৰি ড ভূপেন হাজৰিকাদেৱে সমগ্র
উত্তৰ পূবঞ্চিলৰ গাৱে গাৱে ঘূৰি মৰহিব ধৰা লোকসংস্কৃতিৰ সম্পদবোৰ বুটলি আনি সুন্দৰকৈ সজাই পৰাই
পুনৰ সসন্মানে বৰঘৰৰ বৰপীৰাত বহুৱাইছে । এই গীতটি জগতপতি শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু তেওঁৰ প্রৈয়সী ৰাধা ওৰফে
এহাল সাধাৰণ প্ৰেমিক প্ৰেমিকাৰ গোপন অভিসাৰৰ গীত । পশ্চিম আকাশৰ তৰাবোৰ নিষ্প্ৰভ হৈ পৰিছে।
জোনাকী পৰুৱাৰো চকু মুদ খাই আহিছে । জোনৰ পোহৰও স্নান হ’ল ।প্ৰিয়তম আঁতৰি যাব খুজিছে। ইয়াকে
ভাবি প্ৰিয়াৰ চকুৰে চকুলো বোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে। আৰু কিছু সময় যেন প্রিয়তমে তেওঁৰ কাষতে থাকে তাৰ
বাবে তেওঁ প্রিতমক নানা ভাবে ফুচুলাইছে । কাৰণ প্ৰিয়তম আঁতৰি গ লে প্ৰিয়াৰ যে দশোদিশ দিনতে এন্ধাৰ হব
! শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰধান পত্নী আছিল ৰূক্মিনী । ইয়াৰোপৰি ঘুনুচা, সত্যভমা আদি কৰি তেওঁৰ কেবাজনীও পত্নী
আছিল । ৰাধা আছিল পৰস্ত্ৰী, আনহাতে শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰেয়সী আৰু তেওঁৰ একান্ত ভক্তা । আধ্যাত্মিক দিশেৰে চালে
পত্নী আৰু প্রেয়সীবোৰ আছিল তেওঁৰ একান্ত ভক্তা ।লোকগীতত শ্ৰীকৃষ্ণক সাধাৰণ মানুহ হিচাপেহে অঙ্কণ
কৰা হয় আৰু তেওঁৰ প্রেমলীলাবোৰো সাধাৰণ মানুহৰ দৰে বৰ্ণোৱা হয । প্রতিজন ভক্তকে ৰক্ষা কৰাটো
ভগৱানৰ কৰ্তব্য । সেয়েহে নৰৰূপী নাৰায়ণ শ্ৰীকৃষ্ণই ভক্তৰূপীনী প্রতিজনী পত্নীৰে মনঃকামনা পূৰণ কৰে -
-- ই অভিসাৰো হব পাৰে ।

এই গীতটি আজিৰ ৰাধা-কৃষ্ণকলৈ ৰচা---

ৰঙা হোৱা নাই পূব আকাশ
আৰু এপলক ৰোৱাঁ,
বিদায় সময় হোৱা নাই সখা
তৰা জ্বলি আছে চোঁৱা ৷

জলে ডুবে সৌ কান্দোন তোমাৰ
জোনাকীৰ ৰূপ চোঁবা
খন্তেক এবাৰ ৰোৱাঁ।

ঘুমতি যদি,আহে প্ৰিয়তম
কোলাতে টোপনি যোৱাঁ
সময় আহিলে ময়েই জগাম
তোমাৰ বিদায় বেলা ।
এপলক আৰু ৰোৱাঁ।

ৰক্ষা কৰা মোক

বৰ্তমান বিশ্বজুৰি সন্ত্ৰাস সৃষ্টি কৰা ৰোগ দুবিধ হ'ল ‘এইডচ্‌ ' আৰু কেন্চাৰ । ‘এইডচ্‌ ৰ কোনো গুষধ
ওলোৱা নাই । কিন্তু বিশেষজ্ঞ সকলে কয়--- অবৈধ যৌনাচাৰ, নিচা যুক্ত বেজী গ্ৰহণ, দ্ৰাগচ্‌ সেৱন আদিৰ পৰা
আঁতৰি আত্মসচেতন হ’লে আৰু পৰীক্ষা কৰি তেজ গ্রহণ কৰিলে এই ৰোগৰ পৰা হাত সাৰি থাকিব পাৰি ।
আনহাতে ‘কেন্সাৰ নো এন্সাৰ’ বুলি বিশ্ব সন্তাসক প্রবাদ এটি আছে । প্রাৰম্ভিক স্তৰত ধৰা পৰিলে কেন্সাৰো
নিৰাময় হয় ।

এসময়ত ‘যাৰ হয় যক্ষ্মা তাৰ নাই ৰক্ষা ' বা যক্ষ্মাই আম্গিল সংহাৰী ৰোগ! যগ্ষ্মী বা ক্ষয় ৰোগ
(]00022000010919 01 ][.]}3) এবিধ অতি মাৰাত্মক ৰোগ । এই ৰোগৰ উৎপত্তি আৰু ক্ৰিয়া হষ মানুহৰ হৃৎপিণ্ডত
। এই ৰোগে মানুহৰ ভিতৰখন কুৰুকি কুৰুকি খায, শেষত মানুহজন মৃত্যু মুখত পৰে। ই এবিধ সংক্ৰামক ৰোগ
। ৰোগীৰ থু-খেকাৰ, তেজ-বমি আদিৰ জৰিয়তে ৰোগৰ বিজাণু আনলৈ সংক্ৰমণ হয় । আগতে এই ৰোগৰ
কোনো ওঁষধ নাছিল । ফলত অসংখ্য লোকৰ মৃত্যু হৈছিল পৰিযালৰ মুৰহীজনৰ বা যি কোনো এজন
সদস্যৰে অনাকাঙিক্ষত মৃত্যুই ঘৰখনলৈ আটসীৰ এন্ধাৰ নমায় !' চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অভিনৱ আবিষ্কাৰে মানুহৰ
মনলৈ আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনে । নতুন নতুন ওষধৰ আবিদষ্কাৰে মাৰাত্মক দুৰাৰোগ্য ৰোগৰ মূল নাশব
ৰী ওুষধ আবিষ্কাৰ কৰাৰ উপৰিও শৈল চিকিৎসাৰ দ্বাৰা মানুহৰ বিকল অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ কাটি পেলাই তাৰ ঠাইত
নতুন অঙ্গ-প্রত্যঙ্গ সংযোগ কৰি মানুহক নৱ জীবন দান দিছে । সম্প্ৰতি যক্ষ্মা ৰোগৰ ওুষধ সুলভ ।নিয়মিত
ভাৱে দৰব সেৱন কৰিলে ৰোগীয়ে নিষ্ঠুৰ নিয়তিৰ হাঁহিকো পদাঘাত কৰি সুস্থ, সবল, স্বাস্থাবান হৈ নিৰাপদ আৰু
দীৰ্ঘ জীৱন লাভ কৰিব পাৰে । বঙ্ষ্মা নিযন্ত্ৰিত হ’ল ৷ উল্লেখযোগ্য যে ডঙ্ম হাজৰিকাদেৱৰ ভাতৃ অমৰ হাজৰিকাইও
দুবাৰ কৈ য্ষ্মাৰোগত ভূগি শেষত মৃত্যু বৰণ কৰে । সৈযেহে, এই ৰোগৰ বিভিষিকাৰ বহ্নি ড’ হাজৰিকাদেৱৰ
চকুতো জ্বলে । সহোদৰ ভাতৃৰ অকাল বিযোগে তেওঁৰো বুকু ভাঙে ৷ সেয়েহে হৃদয়ত কল্লোল তোলা
স্তুপীকৃত ভাৱ ৰাশিৰে তেওঁ যক্ষ্মাৰোগৰ বিভিষিকা আৰু পৰিত্ৰাণৰ উপায বিচাৰি এই গীৰ্ত্ট বচে আৰু
গুৱাহাটী যক্ষ্মাৰোগ চিকিৎসালযৰ উদ্বোধনী অনুষ্ঠানত গায ।

ৰক্ষা কৰা মোক কৰা ৰক্ষা
অলিয়ে গলিয়ে নিতে হেজাৰে বিনায
কালৰূপী যন্ষ্মাই মৰা সুঁতি সাজি দিয়ে
বক্ষৰ লুইতখনি বাৰিষা শুকায ।
এন্ধাৰ পঁজাত মৃমুৰ্যু জীৱনৰ
বস্তিনুমায় নুমায়

ক্ষয়ৰোগ বেশেৰে মৃত্যুৱে হাঁহি মাৰি
নিষ্ঠুৰ ধেমালি চায ।

আজি ৰোগাক্ৰান্ত বিজ্ঞান আঁচলৰ
নতুন বা ছাটি পায়

সুন্দৰ স্বাস্থ্যৰ সমাজ সূচনা হওক
মৰণৰ হওক পৰাজয়

য'ত মুক্ত বায়ুৱে মাটিৰ মানুহক
জীৱন বসন্ত বিলায়

ৰচনা! £ ১৯৬৯

শেৱালি পাহিটিৰ বুকুৰে কথাটি

শেৱালি ফুল নিশা ফুলে আৰু পুৱতি নিশাতে সৰে, সূৰুযৰ পৰশ নেপায । এযাই শেৱালিৰ দুখ।
গাভৰু মনতো প্ৰেমৰ ঢৌ উঠে । বুকুৰ মাজত কাৰোবাৰ ছবি সযতনে সংৰক্ষিত হয । সেই ছবিখন যদি সঁচা
মানুহত পৰিণত নহয * গীতটিত অতি সাধাৰণ, দুখীযা ছোৱালী এজনীৰ সমাজৰ প্রতিপত্তিশালী, শিক্ষিত
ডেকাৰ প্ৰতি হোবা প্রেমৰ কথাকে কোৱা হৈছে । গাভৰুজনীয়ে তেওঁৰ আকাঙিক্ষত ডেকাজনক পালে
লতাই বৰগছক সাবটি ধৰাৰ দৰে তেওঁও নিজৰ প্রিষতমক আলফুলে বুকুৰ মৰমেৰে সাবটি ৰাখিব,--
কালৈকো ভয় নকৰ। কিন্তু অনেক চেষ্টা কৰাৰ পিছতো গাভৰুজনীয়ে ডেকাজনৰ পৰা সঁহাৰি নেপালে।
ডেকাজনলৈ (ধনী বা অভিজাত ঘৰৰ) বহু ওপৰ খাপৰ, বহু ধৰণৰ লোকে সম্বন্ধ কৰিবলৈ বিচাৰে।
কিন্তু সৰু, মানুহৰ (দুখীয়া, সাধাৰণ) ছোৱালী হোৱাৰ বাবদ কাৰোবালৈ প্রেম যাচি ৰাউচি জুৰি
কান্দিলেও কোনেও উভতি নেচায়।

শেৱালি পাহিটিৰ বুকুৰে কথাটি
কবলৈ ভাষাটি নাই নাই,
মোৰো যে ভাবটি বুজাব নোৱাৰোঁ
মনতে মৰহি যায
যায কেঁচা সোণ
মনতে মৰহি যায ।
পথাৰৰ সিপাৰে পেঁপাৰ মাত শুনিলোঁ
মন মোৰ বলিযা হয
শালিকৈ ধানৰে সৰুকৈ আলি দে
ভৰি মোৰ পিছল খায
খায কেঁচা সোণ
ভৰি মোৰ পিছল খায ।
এধানি নিজৰাই দুবাছ মেলিছে
বৰনৈৰ বুকুলৈ বাগৰি যায
বহলকৈ বৰনৈ সাগৰে মাতিছে
এধানি নিজৰাক মাতোঁতা নাই
নাই কেঁচা সোণ, নিজৰাক মাতোঁতা নাই ।
বৰগছ মেৰিযাই লতাপাত বগালে
আলফুল পৰশন পায,
তোকে মই আৱৰি ৰাখিম মোৰ কেঁচা সোণ
কালৈকো নকৰোঁ ভষ
ভয কেঁচা সোণ, কালৈকো নকৰোঁ ভযষ ।
তাহানি শুনিছোঁ কথা, মোৰ চেনাই এঁ
সময়ো উকলি যায়
ৰিঙিযাই ৰিঙিয়াই ভাগৰি পৰিলোঁ
তেওঁতো সঁহাৰিনাই

মোৰ কেঁচা সোণ, তেওতো সহাঁৰি নাই ।

ৰমজানৰে ৰোজা গ’ল
(কাৱালী)

‘সঁদ’ ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী সকলৰ পৰ্ব । আৰৱী ভাষাৰ ‘সদ’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল খুচি, সন্তুদ্তি আৰু আনন্দ ।
প্ৰকৃতাৰ্থত ঙ্গঁদ’ হ’ল দান আৰু মিলনৰ পৰ্ব । স্লদৰ দিনত মুছলমান সকলে, হিংসা-দ্বেষ -কপপটতা এৰি অতি শুদ্ধ
অন্তৰেৰে ইজনে সিজনক মৰমেৰে আকোবালি লয় আৰু দুখীয়া নিচলাক সাধ্যানুসৰি দান কৰে। ‘ৰমজান’
মুছলমানৰ বাবে এটি অতি পৱিত্ৰ মাহ ৰমজান মাহৰ শেমৰ সপ্তাহত মহাপুৰুষ হজৰত মহমন্মদে হিৰা পবতৰ
গুহাত ধান কৰি থাকোঁতে আল্লাৰ বাণী শুনে । আল্লাৰ এই বাণী মহম্ম্বদে জনগণক শুনায ।মচন্মদৰ মুখেৰে
অভিব্যক্ত এই বাণীয়েই হ’ল ইছলাম ধৰ্মৰ ধম্ৰস্থ ‘কোৰাণ শ্বখীয, । ৰমজান মাহতে মুছলমানৰ পৱিত্ৰ ধৰ্ম গ্ৰন্থ
কোৰাণ শ্বৰীফৰ জন্ম হয় । সৈযে, তেওঁলোকে এই মাহটোত ওৰেটো দিন উপবাসে থা৷ক শুদ্ধভাবে থাকে।
ৰমজান মাহৰ এই উপবাসেই ‘ৰোজ '।

‘লটিঘটি’ চিনেমাত সংযোজিত ড ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ এই কাখঙালী গীতটো এটি সমন্বয়ৰ গীত।
চেনেহৰ এই মেহ্ফিলত(বৈঠগী ) অকল মুছলমানেই নহয়, জাতি-ধম-এৰ্ণ নিৰ্বিশেষে ল’ৰা-বুঢ়া আটাইয়ে
সম্প্গীতিৰ ডোলেৰে বান্ধ খাই মৰম চেনেহেৰে ইজনে সিজনক আকোঁৱালি লয় । গীতটিত ছমৰখণ্ড বোখাৰাৰ
ওমৰ খাযামকে ধৰি সম্ৰাট আকবৰৰ ডদাৰতা মহানুভৱতা, স্বাধীনতা প্ৰিয টিপু-চিৰাজউদ্দৌল্লাৰ স্বদেশ প্ৰেম,
আততাযীয়ে গুলিৰে মহাত্মা গান্ধীৰ বুকুভেদা পন্তি অতীত এঁতিহ। জিলিকি উঠিছে।

অসম ভূমি বিভিন্ন জাতি-গোষ্ঠী, ধৰ্ম-সম্প্ৰদাযৰ মিলন তীৰ্থ । যুগ যুগ ধৰি নানা জাতি-ধৰ্মৰ লোকে
ভাতৃত্বৰ বান্ধোনেৰে বান্ধ খাই একেলগে বাস কৰি আহিছে । শাস্তিকামী ভাৰতবৰ্ষত কুচক্ৰান্তকাৰীহঁতে বিভেদৰ
বীজ সিঁচিবলৈ বোম্বাই, হাদৰাবাদ, দিল্লী চহৰত বৌমা বিস্ফাৰণ কৰি অনেক নীৰিহ লোকৰ প্রাণ কাঢ়ি লয়।
গুজৰাটৰ গোধ্ৰাৰ ৰেলত অগ্নি সংযোগ, পাকিস্তান মুখী সমব্যোতা এক্‌চ্‌ প্ৰছত বোমা বিস্ফোৰণ আদি অমানৱীয়
কাষৰি বিপৰীতে অসমত হিন্দু মুছলমানৰ সমন্বয় বিশ্দওত এক জ্বলন্ত নিদৰ্শন। হিন্দু-মুছলমানৰ মিলনতীৰ্থ
হাজো । সুদুৰ আৰৱৰ মক্কাৰ পৰা এপোনা মাটি আনি ইযাতে মহাত্মা আজান ফকীৰে পোৱামক্কা স্থাপন কৰে ।
বিশ্বাস, মক্কাৰ হজলৈ গৈ মানুহে যি পুণ্য অৰ্জন কৰে তাণ চাৰি ভাগৰ এভাগ হেনো পোৱামঞ্চাতে পোৱা যায়।
পোবামক্কাৰ কাষতে হযন্তৰীৱ মাধৱ আৰু কেদাৰ মন্দিৰ । মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰী শঙ্কৰদেৱৰ এজন শিষ্য চান্দসায়ী
মুছলমান লোক আছিল। শঙ্কৰদেখৰ সমকালীন আৰবৰ পৰা অহা আজানফকীৰে মুছলমান ধৰ্মৰ তত্ব আৰু
বাণীবোৰ সাধাৰণ মানুহে গীত হিচাবে গাই ধৰ্মৰ তত্ববোৰ আহৰণ কৰিব পঞ্জাকৈ অসমীয়া ভাষাত ‘জিকিৰ’
ৰচিছিল। জিকিৰবোৰ অসমীযা সাহিত্যৰ অমূল্য সম্পদ। ১৭৩৪খুঃত ৰজা শিৱসিংহ আৰু ৰাণী অম্বিকাদেবীৰ
নিৰ্দেশ ক্ৰমে সুকুমাৰ বৰকাথে লিখা হস্তীবিদ্যাৰ্ণৱ পুথিত দিল্লীৰ পৰা দিলবৰ-দোচায়ে আহি চিত্ৰ অঙ্কণ বৰিছিল।
লক্ষীধৰ শমহই হিন্দু-মুছলমানৰ সম্প্ৰীতিৰ কাহিনীলৈ লিখা গল্পৰ আধাৰত নটসূৰ্য্য ফণী শৰ্মাই ‘ছিৰাজ’ চিনেমাৰ
ৰূপ দিয়ে। মফিজুদ্দিন আহমেদে ‘জ্ঞানমালিনী’ কবিতা পুথি ৰচে । বুৰঞ্জীৰ মতে ‘মিঠা সুৰেৰ বেহেলা বজোৱা’
(নন্দন তত্বৰ কৰ্মী সকল, পৃঃ ২১২), বেহেলাৰ ওজা, "অসমীয়া সংগীত যন্তুশিলক্পী’ ফৰমুদ আলিয়ে বাউল হৈ
মানুহৰ মুক্তিৰ গীত গাইছিল । বাহাদুৰ গাওঁবুঢ়া -- যি জনে ককাদেউতাক দিল গাওঁবুঢ়াৰ লগত ভাটীৰ (বাংলা
দেশ) ফালৰ পৰা আহি আহোম ৰজাৰ আখৰ কটীযা হিচাপে যোৰহাটত নিগাজীকৈ আছিল, তেওঁ মণিৰাম
দেৱানৰ সহকৰ্মী ৰূপে অসমৰ স্বাধীনতাৰ বাবে যুঁজি দিছিল।

এই কাৱালী গীতটিতপৱিত্ৰ সদৰ এই মজলিছ কেৱল মুছলমানৰেই নহয়, এই মেহফিল হ’ল অসমীৰ
চোতালত থলুৱা-ন অসমীয়া, জাতি-ধৰ্ম-সম্প্ৰদায় নিৰ্বিশেষে অসমৰ জনগণৰ ৷ এই বেহ্তৰিণ দোড়ি (প্ৰগাঢ়
বন্ধুত্ব) কোনে বাধিব পাৰে? দুখৰ কথা, সময়ে সময়ে কিছুমান ষড়যন্ত্ৰকাৰীয়ে এই মিলন ভূমিত বিভেদৰ বীজ
সিঁচি দিবলৈ অহৰহ প্ৰচেষ্টা চলাই আহিছে । ইয়াত বিভেদৰ বিহ সিঁচাতো যে কোনো পধ্যে সম্ভৱ নহয়-- সেই

সকললৈ এই কাৱালী গায়ক ড‘ হাজৰিকাদেৱে আঙুলি টোৱাইছে আৰু মেহ্ফিলত উপস্থিত থকা সবাকোলৈকে
(অসমৰাসীক) সুকুৰ আদা কৰি (নমস্কাৰ জনাই) ক্ষমা বিচাৰিছে যাতে তেওঁলোকে দায়-দোষ নধৰি ভবিষ্যতে
এইদৰে মানুহৰ গীত গাই যাবক্টলৈ আশীষ বৰিষণ কৰে ।
ৰমজানৰে ৰোজা গ’ল ওলাল ই্টঁদৰ জোন
চেনেহৰে মেহফিলতে বহে আজি কোন ?
আজি স্টঁদ মজলিছতে একেলগে বহিছে
আজি স্্দ মজলিছতে ৰহিম চাচাও বহিছে
আজি ঙ্টঁদ মজলিছতে শ্ৰীৰাম কুমাৰো বহিছে
আজি স্ট্দ মজলিছতে ফাতেমা পেহীও বহিছে
আজি ষ্ট্দ মজলিছতে তৈয়ব মোমাইটি বহিছে
আজি ঙ্ট্দ মজলিছতে জেকব খুৰাও বহিছে
ইনছ্ানিয়তলৈ মেহফিলত আমিও বহৌচোন ।
আমাৰ গাঁৱৰ ।তাজনে পুৰণি কথা জানে
চমৰখণ্ড বোখাৰাৰ ওমৰ থৈয়ামক জানে
শ্বাহেনশ্বাহ আকবৰৰ উদাৰতাও জানে
মোগল-ৰাজপুত মিলি ছবি আঁকাৰ কিচ্চাও জানে
টিপু চিৰাজউদ্দৌল্লাৰ আজাদীৰ লড়াই জানে
গান্ধীজীৰ বুকু ভৈটা গুলিৰ কথাও জানে
দুনিয়াৰ নাতি জৱাহৰ চাচাকো জানে
আজি ভাৰততে মুহবৃতৰ আমি সিচোঁ সোণ ।
আজি কিয় অসমীৰে কথা মনত পৰিছে
আমাৰ হাজোত মক্কাৰ দৰে পোৱামক্কাও সাজিছে
কাষতে মাধৱৰে মন্দিৰো বিৰাজ কৰিছে
শঙ্কৰে ইছলামকো সন্মান যাচিছে
আজানে জিকিৰ ৰচি ভাষা চহকী কৰিছে
ভকতক ফকীৰে চেলাম গীতেৰে জনাইছে
দিলোৱাৰ দোসায়ে শ্ৰীহস্তী পুথি আঁকিছে
লক্ষীধৰে ছিৰাজ কাকাৰ গুণ বখানিছে
জ্ঞান বিলাই মফিজেও জ্ঞান মালিনী ৰচিছে
কোৰাণ গীতাই ইন্‌ছানকে ইন্‌ছান হ’ব কৈছে
ৰাম ৰহিমে ঘাম মচি এটা জাতি গঢ়িছে
ফৰমুদ আলি বাউল হৈ মুক্তিৰ গীত ৰচিছে
বাহাদুৰ গাওঁবুঢ়াই জান দি মণিৰামক সেৱিছে
এই বেহ্তৰিণ দোস্তি ভাঙে সেই দুচমন কোন ?
মজলিছৰে ডেকা বুঢ়াই কাৰ কাৱালী শুনিছে
এই কাৱালে মেহফিলকে সুকুৰ আদা কৰিছে
ভূপেন্দ্ৰ কাৱালে মজলিছৰে ইজাজত বিচাৰিছে
আজিৰ দিনত দায় নধৰি বিচাৰিবা গুণ । বোলছবি ঃ লটিঘটি, ১৯৬৬

চাহেব যায় আগতে
(জিকিৰ )

মধ্য প্রাচ্যৰ পৰা আজান চাহেব আহিছিল অসমলৈ--- অসমত বসবাস কৰা মুছলিম সম্প্ৰদায়ৰ
লোকৰ মাজত ইছলাম ধৰ্মৰ তত্ত্ব কথা আৰু বাণী প্ৰচাৰ কৰিবলৈ । সেই উদ্দেশ্যেৰে তেওঁ অসমীয়া ভাষাতে
জিকিৰ’ৰচিলে। অসমৰ ডেৰগাওঁ অঞ্চল আৰু কামৰূপত এই গীতবোৰ খুউব জনপ্ৰিয় ।আমাৰ আলোচা
এই হৃদয় পৰশা জিকিৰটি মছজিদৰ কাষত আজান চাহাবৰ নশ্বৰ দেহা থোৱাৰ পিছত কৰা বৰ্ণনা । এই
গীতটোৰ সৃষ্টি সম্পৰ্কে এটি ৰসাল কাহিনী আছে। পাঠকৰ আগত তাকে দাঙি ধৰা হ’ল ঃ ১৯৭৪ চনৰ ৯
ডিচেম্বৰত মহম্মদ ৰফী গুৱাহাটীলৈ আহিল “মেলডী” সন্থাৰ বাবে গীত গাবলৈ । সেইদিনা গুৱাহাটীত ধুমুহা
বৰষুণ হোৱা বাবে সঙ্গীত সন্ধিয়া বাতিল হ’ল । গুৱাহাটীৰ বৈলিভিউ হোটেলত তলৰ বিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ফালে
চাই ভূপেন-ৰফী যুগল আলাপ মগন হ’ল । উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ লোকগীতৰ ক্ষেত্ৰখনৰ বিষয়ে গভীৰ ভাবে
অভিজ্ঞ হাজৰিকাদেৱে ৰফী চাহাবক অসমৰ জিকিৰৰ কথা কলে আৰু কেবাট৷ও জিকিৰ, জাৰি গাই শুনালে।
ৰফী চা হাব আপুত হ’ল । তেতিয়া ‘হিজ মাষ্টাৰ্ছ ভয়েচ’ৰ গুৱাহাটীৰ নিজস্ব ষ্টুডিঅ'ৰ কৰ্মকতাঁই অনুৰোধ
জনোৱাত ৰফী চাহাব তংক্ষণাত ৰাজী হ’ল এটি জিকিৰ ৰেকৰ্ডিং কৰিবলৈ । সময় নিচেই কম । শিল্পী হৈমেন
হাজৰিকাই চৈয়দ আব্দুল মালিক সংগ্ৰীহিত আৰু সম্পাদিত ‘জিকিৰ আৰু জাৰি’ কিতাপখন পাণ বজাৰৰ পৰা
ততাতৈয়াকৈ কিনি আনি দিলে । ড০ হাজৰিকাদেৱে আজান ফকীৰৰ মৃত্যুৰ পিছৰ শোভাযাত্ৰাৰ বৰ্ণনাৰ
বিষয়ে লিখা গীতটো বাছি উলিয়ালে । ৰফী চাহাবে তৎক্ষণাৎ গীতটো শিকি পেলালে আৰু ৰেকৰ্ডিং আৰম্ভ
হ’ল।গীতটিৰ শেষৰ ফালে ৰফী চাহাবে স্বতঃশ্ফুৰ্ত্ত ভাৱে গালে --হিন্দুৱে বিলালে; ভূপেন--হয় চাহেব হয়।
ভূপেন --মাহে পৰসাদে; সংগীবৃন্দ --হয় চাহেব হয়, ৰফী --মুছলমানে বিলালে ৰুটী । দুয়ো-- ‘আল্লা ৰহমৰ
গিৰিহঁত’ তুমি আল্লা চাহেব এঁ যদি কৰা দৰিয়াৰ পাৰ '.....1 এনেকৈয়ে আড্ডাৰ মাজতেই সৃষ্টি হ’ল জিকিৰৰ
ৰূপত হিন্দু-মুছলমানৰ সমন্বয়ৰ এটি কালজয়ী গীত। ৰফী চাহাবে অসমীয়া জিকিৰটি মৰমেৰে সাৱটিলৈ
বোম্বাইলৈ লৈ গ’ল ভাৰতৰ আন ঠাইতো ইয়াৰ সুবাস বিলাবলৈ ! (ছাঁলৈ )

কথা ঃআজানদেউ চাহেব আজি কোন বিহিস্তলৈ বা যায় !

চাহেব যায় আগতে --হয় চাহেব হয়
ভকত যায় পাছতে --হয় চাহেব হয়
হায় হায় এ,

সোণাইনো নৈৰ পাৰতে ভবে
আল্লা ৰহমৰ গিৰিহঁত
তুমিআল্লা চাহেবৰ

যদি কৰা দৰিয়াৰ পাৰ।
শুকুৰবাৰৰ বেলিয়া --হয় চাহেব হয়
দুপৰ চহি দৰিয়া --হয় চাহেব হয়
হায় হায় ৰ,

চাহেব ঢুকাল বুলি ওলাল
আল্লা ৰহমৰ গিৰিহঁত

ফেকুৰ্ডিং $ ৯, ১২, ১৯৭৪

পি ফ্ৰি "= + লছুতৱল ফি: = আৰ্থ ॥' ||" "খ" ৰ তল বাৰু
+ 7 জ্ট ভুত ভৰাল কৰহো দেচ তাত তা ডেোরটতা৷
| ৰ

চেনেহৰ চৈয়দ যুঁজৰ শ্বহীদ

( আজান ফকীৰৰ গীত )

চেনেহৰ টচৈয়দ যুঁজৰ শ্বহীদ --হায়ৰে হায়
হাচান হুচেন দুয়ো ভাই কান্দিছে বিনাই --হায়ৰে হায়
আৰাচত লাগিল গোলমাল চাহেবে --হায় ৰেহায়
হাচানে পিন্ধিব পাগবৰ-জামা --হায়ৰেহায়
আৰু হুচেনে পিন্ধিব লাল চাহেবে --হায় ৰেহায়

কবলৈ ধৰিলে হুছেন চাহেবে --হায় বৈ হায়
মাকৰ মুখলৈ চাই চাহেবে -- হায় ৰৈ হায়
বান্দীৰে বেটা, বেদিন কাফেৰে -- হায়ৰেহায়
সিও মোক মাগে লেড়াই চাহেবে - -_- হায় ৰে হায়

ভাত ৰান্ধি দিয়া খাও মই আই --হায় ৰে হায়

পানী আনি দিয়া খাওঁ চাহেৰে --হায় ৰৈ হায়
তহবাহ খালোঁ মই,তহফিক্‌ খালোঁ --হায়ৰে হায়
মোক নধৰিবা মাও চাহেবে --হায় ৰে হায়
মাওৰ বচন নললা হুচেন - হায় ৰৈ হায়
নলল৷ বিধিৰ বচন চাহেবে -- হায় ৰৈ হায়

বিচমিল্লাহ বুলি দুল দুলত উঠি _ --হায় ৰে হায়
মাকলৈ চালাম জনায়ে চাহেবে ---হায়ৰেহায়
কান্দিব ধৰিলে মদিনাৰে বিবি _ --হায় ৰেহায়
মোকও লগ ৰণলৈ যায় চাহেবে -_হায়ৰৈে হায়
সাত দিন সাত ৰাতি মহিম কৰিলে --হায় ৰে হায়
লগতো ইয়াৰী নায়ে চাহেবে --হায় ৰৈ হায়
সাত দিন সাত ৰাতি কাফিৰকে কাটে -- হায় ৰে হায়
কুফৰৰ নমৰিল জটে চাহাবে -_হায় ৰে হায়
একোতে তৰণি নেপায় হুচেনে --হায়ৰৰেহায়
পৰিল গৈ ফোৰাতৰ মাজে চাহেবে ---হায়ৰেহায়।

চা // ১৯৮২

কথা } নৰল হব৷
সুৰ ; মহম্মদ হুছেইন

ড০ 'ভুপেন হাহৃপিক।ৰ গাত সমূহ্ৰণ চমু বিশ্লেষণ

কথা ঃ ড০ ভূপেন হাজৰিকা

কেলেই দিছা, কেলেই দিছা যৌৱনত ভৰি ?

বা বাগিচাৰে চা চাকৰি
নৈ নেলাগে লা লাহৰী
নেলাগে তলপৰ ধন ।
তয়ে ধানেদাৰি
ময়ে হালে বামে
সেয়ে হব জীৱনৰ ধন ।

অ’আইকণ তোৰ ঘৰ সিপাৰত

অ’আইকণ মোৰ ঘৰ ইপাৰত

আকৌ আইকণ দেহি এঁ তুমি যাবা ঘাটলৈ
মই থাকিম বাটলৈ চাই ।

এনেনো ভাল লাগে আইতা

এনেনো ডাল লাগে --

মুখলৈনো কিনো চাবা, -- পূৰ্ণিমাৰে জোনে

এনেনো ভাল লাগে আইতা
এনেনো ভান লাগে ---

চকুলৈনো কিনো চাবা --সৰগৰে তৰা
এনৈনো ভাল লাগে আইতা
এনেনো ভাল লাগে -_

অঁ দাঙলৈনো কিনো চাবা -দালিমৰে গুটি
এনেনো ভাল লাগে আইতা
এনৈনো ভাল লাগে

ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৯৬৮ চন ।

কথাঃ

৷
কিল তত টাভত কক ৮ (411

বিহুৰে বিৰিণা হৈ বৃটিছ ৰজা উঠি গ’ল
পাতে সমনীয়া দেশৰ নেতা ৰজা হ’ল

তেতিয়া কি হ’ল ?

বিহুৰে বিৰিণা পাতে হৈ

নয়া পইচা ওলাই গ’ল
বিহুৰে বিৰিণা পাতে হে

ষোল অনা লুকাই গ'ল
বিহুৰে বিৰিণা পাতে হৈ

এশ পইচাই এটকা হ’ল।

চৈনাই দিয়ে গ’লা মঁইনা মোৰ কলিজা
চৈনেহৰ টোপোলা মইনা মোৰ কলিজা

মঁইনাজান মইনাজান তোমাৰে এঁ বেজাৰত
মইনাজান মুইনাজান জাঁজী নৈত পৰিম গৈ

কথা £ ড০ ভূপেন হাজৰিকা

€ ৰচনা £ কলিকতা, ১৯৭৮

চৰাই চিকুণ অ’ লীলা ৰহিলা

কথা $ ড০ ভূপেন হাজৰিকা, ১৯৭৪

চৰাই চিকুণ অ’লীলা ৰহিলা
তেলীয়া সাৰেঙ অ’লীলা ৰহিলা
মাছৰ চিকুণ মালি লীলা ৰহিল৷
আকৌ এদিন আহিলা
আহিযে গ'লা গৈ
দিলা তামোল এখনি
খালা তামোল এখনি
লগালা লগালা এষাৰি মাত ।

ল’ ল’' লতি লতি তিল, ল’ ল’ লতি লতি তিল
লতি তিল, লতি তিল, লতি তিল
ইমান ধুনীয়াকৈ কোনে সৰজিলে

সোণ ৰূপৰ বৰণে কৰি
এ আমাক সৰজিলে কণাজন বিধাতাই

গুহাৰ মাটি মিহলি কৰি
হে ধিন্দাওঁ কুৰ্ণলি কোবাওঁ বিহু মাৰিবলৈ যাওঁ
হৈ ধিন্দাওঁ কুৰ্জলি কোবাওঁ মথুৰা হাটলৈ যাওঁ ?
ৰৈযা পাতি দৈযা চাৰিঙৰ বেঙেনা

ভাতে ৰান্ধি খাঁই যাওঁ

ৰৈয়া ৰৈ নাচিলে নাচনী নাচিলে ৰৈয়া ৰৈ

আয়ৈ দেহি কলাফুলৰ গোটে দেখি

ৰাইজাই ৰাইজাই কৰে দেহি
তোমাকনো মই কাহানি পাম ?

কেঁচা মৰম চেঁচা নৈ মুখৰ মিঠা এঠা দৈ
মিঠা মিঠা তিলৰ পিঠা দেহাটি মোৰ চেন্দ< এ
অসমীৰে বিহুটি এ

মিঠা মিঠা গধূলি

চেনাইমোৰঅ’

গুণগুণাই, গুণগুণাই, গুণগুণহিআহিলি
চকু টিপ মাৰিলি

ৰম ৰমাই যায় মোৰগা

মিঠা মিঠা গধূলি
মোকে কিয় জোকালি

আৰু নোজোকাও বুলি

গা চুই শপতে খা।

ৰৈ ৰৈ ৰৈ ৰৈ মাতে কুলি কেতেকী
ৰৈ ৰৈ ৰৈ ৰৈ মই নাচো হৈ ৰচকী
সোণ তঁই ওলালিহি মিঠা বহাগত
খোপাতে কপৌ ফুল কঁপৈ উলাহত
অ’কপৌ ফুলৰ লগতে

মোৰে কলাফুলতে
মৰম মৰম লগাকৈ
টোৌবোৰেনাচিছেচা।

অ’ জান এঁ চকু পিৰিক্‌ পাৰাক
অ’ জান এঁ হাঁহ মিচিক মাচাক
অ’জান এঁ নিশাটো ইয়াতে থাক
অ’জান এঁ চেনেহ মৌচাক
অ’জান এঁ বুঢ়া লোকেও খেমিব পাপ।

বৈ বৈ বৈ ৰঙা নৈ বৈয়েই আছে

কৈ কৈ কৈ তোৰে কথা লতায়ো নাচে
সোণ তই পুৰিলি গাভৰু মনক

কি সোৱাদ পাৱ, পুৰি আপোন জনক ।
মনৰ পথাৰ মুকলি ৰমকে জমক
মোৰে বাহু পাশতে এই বিহুৰ নিশাতে
আকাশৰে তলতে
মৰমতে তঁই পমি যা।

চেনাই মোৰঅ’--

কথা £ ড০ ভূপেন হাজৰিকা

আহুধান দাবলৈ

বুথা ড০ ভূপেন হাজৰিকা

মনোজ ঃ আহুধান দাবলৈ
লাগে কত বেলি
বাওধান দাবলৈ টান

ভূঃ হাঃঃ অঁ,টান

মনোজ ঃ আমাৰে গাৱতে সোণ বুটলিছোঁ
পথাৰত ওপচে ধান
পথাৰত ওপচে ধান নাজীতৰা
পথাৰত ওপচে ধান ।

ভূঃহাঃঃ মাছ মাৰোঁ দিচাঙত
পানী খাও কলঙত
হে,মাছমাৰোঁ দিচাঙত
পানী খাওঁ কলঙত
টুলুডা নাৱতে উঠি ।

জীৱন লুইতত বিচাৰোঁ তোমাক জান
জীৱন লুইততে বিচাৰোঁ তোমাক জান
আমালৈ নিদিবা পিঠি নাজীতৰা
আমালৈ নিদিবা পিঠি ।

একেটি বৰশী বাবা এ চেনাইটি
চেঙেলী মাৰিবৰ চিপত

অ’ গাভৰু দেখিলে মিচিকাই হাঁহিবা
আহিব চকুৰে টিপত
অ’ চেঙেলী মাৰিবৰ চিপত ।

চকু তিৰেটিৰাই জান এঁ
হৃদয়ে নসহে জান এঁ
শৰালি হাঁহজাক চোঁৱা
আমালৈ নেচায
আকাশ চাই চাই
চিলনী সাঁতোৰ হে দিয়া ।

মাকৰি এঁ ঘিলাটি ঘূৰাব সোণ নেজান
বাগৰি বাগৰি পৰে

অ’ কঁকাল সৰু সৰু গাভৰু আনিমে
উঘানো ঘূৰাদি ঘূৰে ।

কথা ?£ যাঃ লাজো নেলাগে গাভৰু জোকাব ।

চিঃ কটা লাজত মৰি যাওঁ ।

কাপোৰত পাতিলা এঁ জান
ইলাচি বিলাচি এ জান
ৰিহাত বাছিল’লা তেজ
বিহুটি আহিছে টিপতে সুধিছোঁ
লাগিছা কি গুণে পৈচ্‌ ।
সোণে হালধীয়া সৰিয়হ ডৰা এঁ
চালে চকুত ধৰে তাৰ
অ’কিনো আনন্দতে ঢাপলি মেলিছাঁ
কিহৰনো বতৰা পাই ।
ৰাজহুৱা ন-খোৱা এ ৰাম
গাঁৱে গাঁৱে পাতিছে এ ৰাম
গাবেঁ গাৱে পাতিছে এ ৰাম

কথা ঃ

কথা ঃ

চকলা টেঙাটি অকলে নেখাবি

কথা ?; হেমেন হাল্পৰকা,১৯৭৫

চকলা টৈঙাটি অকলে নেখাবি
এ আমাকো এচকল দে

ৰঙা গডাৰ তললৈ এনেকৈ নেযাবি
আমাকো লগতে নেএঁ ।

তোক দেখি মোৰগা

বিম্‌ বিম্‌ ৰাম্‌ বাম্‌ চিম চিম্‌ চাম্‌ চাম্‌
পুৰ পুৰ্‌ পাৰ্‌ পাৰ্‌ পিৰ পিৰ পাৰ পাৰ্ কৰে জান এ

মনেনো ধুইযে যোৱ৷
চাই থাক্‌ চাই থাক চাই থাক্‌ চাই থাক
হেঁপাহ নো নপলায় এঁ মানে ।
এঁ চকু কুমলীয়া
হাঁহিনো খিলখিলিযা
গোন্ধে আমোল মোলোৱা
ৰৈ থাক্‌ ৰৈ থাক ৰৈ থাক ৰৈ থাক্‌
ৰঙা গডা নাপাৱ মানে ।

এৰিব যে লাগিলে থিয়ৈ থিয়ৈ মৰিবি চাৰি
কথাঃ এ হয়নেকি ?

বণিজলৈ গৈছিলোঁ তিয়নীখন নিনিলোঁ

যাবৰ পৰত নেমাতিলি

কিনো জগৰ লগালোঁ মই ?

কিনো ৰগৰ কৰিলি --তিয়নিখন নিনিলি
চৈৰেং চেৰেং মনত পৰে
আহোঁ ৰঙা গঢ়ালৈ বুলি ।

এ দেহি কলঙে কলঙে

এ দেহি উজায়ে গলোগৈ

এদেহি ৰহাতনো গৈ কিনো পালোঁ হে ৰাম ।
এ দেহি, ৰহাৰে ৰহেদৈয়ে

এ দেহি দিলে পাৰিদিয়া

এ দেহি ফুলাম ওঁ ফুলীয়া গামোচা ।

হেৰ’উজনিলৈ গৈছিলোঁ
-_- জাপিটো নিনিলি
ইচাত বিচাত লাগিছিল
--দৈই পুৰি মৰিলি
জুয়ে পোৰা সোণ হৈন দেহা
পোৰা মাটি কৰিলি
চিনিব তই নোৱাৰা হলি ।

কথা £ হয়নে ?--এঁ শুন

ইয়াতে মাৰিলোঁ টিপা ---বুজিছ
গড়গাওঁ পালেগৈ শিপা
টি টিপামৰ ভা-ভাদৈয়েদিলেকিচাএঁ

ছাঁতে শুকুৱা মুঠিতে লুকুৱা
মিহি আঁশী সূতাৰ বৰ খনীয়া ।

আহ ভনী এ এ এ এইজনী
অ’জেং খৰি লুৰুংগৈ

জৈং খৰি লুৰুং গৈ
ব’ল খৰি একোচা
শলগুৰিৰ এলেঙডী আঘোণী শুন এটি বচনী
তোৰ এটি সোণ পীৰিতিৰ বোকোচা
পাৰিতি নেভাগে
পীৰিতি নিছিগে

পীৰিতি নপৰে সৰি
য'তে মেৰিয়াবি ---
(কথা) হয়নে ?
ত'তৈ মেৰ খাব -

অ’ পীৰিতি মৰমৰ জৰী ।

নামৰে কঠিয়া অ’ ইশ্বৰৈ দিছিলে

কথা ঃ হেমেন হাজৰিকা,১৯৭৮

নামৰে কঠিয়া অ’ স্সশ্বৰেদিছিলে
ব্ৰহ্মায়ে সৰজা নাম

বেয়া নাম ওলালে অ’ ক্ষেমিবা সদৌৱে
পীৰিতি নামকৈ গাম ৷

কথাঃ অই ছোৱালী,গাওঁ
বোলোঁ, চ’তত ? -- চ’তত চকৰী
বহাগত ?-- বহাগত বগৰী
জৈঠতে ? --জেঠতে আমনা ধান
আৰু ?
গৰু বিহু দিনা --বাৰু -লবি আশীৰ্বাদ
ল্‌মে -
পাবি বৈকুণ্ঠতে স্থান ।
যুতি ফুলে মালতী --ইফালে টকাৰ মাত
যুতি ফুলে মালতী -- সিফালে টকাৰ মাত
যুতি ফুলে মালতী -- মাজতে সোলেং গুৰিৰ সূঁতি
যুতি ফুলে মালতী --টকাৰ মাতে শুনি
যুতি ফুলে মালতী -- বাঢ়িল চতিয়না
যুতি ফুলে মালতী -- পুলিয়ে নো ধৰিলে গুটি ।

বিহুৰে বাতৰি নিদিবি কুলিটি
অ’অলিয়া বলিয়া মন,

ক’লীয়া চেনাই মোৰ আছে বিদেশতে
ঘটিছে বণিজৰ ধন ।

ধন ধন ধন ধনে এ --কি হ’ব ?

ধন ধন ধন ধনে এ --নহ’লে

ধন ধন ধন ধনে এঁ --নৈলাগে
নহলে বিহুৱা মন ।

মন মন মন মনে এঁ -- সুৰীয়া
মন মন মন মনে --জুৰণীয়া
মন মন মন মন নহয় উৰণীয়া মৌ
কথাঃ হয়নেকিঅ’ ?
হয়ে কি হয় হয় হয হয় --কেহ কলি নিৰ্তৃলি

হয়ে কি হয় হয় হয় হয় --কপাহ সূতা মুকলি
হয়ে কি হয় হয় হয় হয় --ঠেহ পাতি নেখালি ভাত
হয়ে কি হয় হয় হয় হয় -- এপুৰা সেন্দুৰৰ
হয়ে কি হয় হয় হয় হয় -- যোৰ ফোঁট মাৰি লৈ
হয়ে কি হয় হয় হয় হয় -- ৰঙা ৰিহা ললি এর গাত ।
উজায়ে চালোঁ মই

ভটিয়াই চালোঁ মই

তোমাৰ মান শুৱনি নাই
ইডৰা বন বননিত

কোনে জুই জ্বলালি

কি যে এঁ পীৰিতিৰ ঠাই ।
অ’ পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি মিঠা চুৰা দৈ
পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি বোৱা বোঁৱতী নৈ
পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি পীৰিতি ওৰে জীৱন থাকিব বৈ ।

আমনা ধানকে

দাবলৈ গৈছিলা

বাউলী বতাহে পালে

কাচি দলি মাৰি

হাবিতে সোমালোঁ

ওঁঠতে বৰলে খালে

অ’বহনা ইমাননো যাতনা

দেহাঁইনো কেনেকৈ সহে ?
হৈ চ’তেনো মহীয়া ---

ৰ’দে চৌবৰে চৌৱে
কিনো দুপৰৰে ভেকে অ’আইহইজনী

কিনো দুপৰৰে ভৈকে
তিয়ঁহও নহলি চিৰালো নহলি
কেঁচাই খালোঁহেতেন তোকে পানীমলা
দুহাতে দুমলা ৰৈনো ৰৈ ধেমালি কৰ ।
ৰৈয়া ৰৈ ৰৈ ৰৈ গজে পানী খালে
ৰৈয়া ৰৈ ৰৈ ৰৈ হৈয়াঙে দৈয়াঙে
ৰৈয়া ৰৈ ৰৈ ৰৈ ঘোঁৰাই পানী খালে ৰৈ ।
ৰৈয়া ৰৈ ৰৈ ৰৈ ধনে পানী খালে
ৰৈয়া ৰৈ ৰৈ ৰৈ পীৰিতি নিজৰাত
ৰৈয়া ৰৈৰৈ ৰৈ থিয় গড়াত খোপনি থৈ ।

দিখো নৈ এৰিব পাৰোঁ মই

কথা ১ মানস ৰবীন
ৰেকা্ডিং ১৯৯৯

লৰা ঃ দিখো নৈ এৰিব পাৰোঁ মই লাহৰি
ভোগদৈ এৰিব পাৰোঁ
হে তোমাক এ লাহৰি এৰিব নোৱাৰোঁ
নাখাইও থাকিব পাৰোঁ ।

ছোৱালী ঃ লুইতে এৰিলে লুইতৰে সুঁতি
দিখৌৱে এৰিলে এঁ কূল
চেনেহৰ ডোলেৰে বান্ধিলা মইনাজান
বুজিবা হৃদয়ৰ মোল ।

লৰা ঃ হে যামেগৈ জাঁজীলৈ
নাহো মই আজিলৈ
থাকিবা অকলে তুমি বুকুৰ ধন
থাকিবা অকলে তুমি
হৈ তোমাৰ মৰম চেনেহ
কাকো নিবিলাবা
শৰীৰত নিদিবা জুয়ে বুকুৰ ধন
চেনাই ধন শৰীৰত এঁ নিদিবা জুই ।

ছোৱালী ঃইকৰা পাতেৰে নাওখন সাজি দিম
শদিয়া পাৰে হৈ যাবা চেনাই ধন
বুকুৰ ধন শদিয়ানো পাৰে হৈ যাবা
এ চাউল দিম চিৰা দিম থুৰীয়া তামোল দিম
লাহেকৈ আঁতৰি যাবা চেনাই ধন
বুকুৰ ধন লৈ লাহেকৈ
লৈ লাহেকৈ আঁতৰি যাৰা

লৰা £ঃ এ এখেজ দুখোজ কৰি গ’লাগৈ আঁতৰি
অ’ মাজনী আমালৈ ঘূৰি চাই
তেনেকৈ বেকাকৈ নাচাবা আমালৈ
অ’ মাজনী চালে মৰম লাগি
চালে মৰম লাগি যায় ।

জোনে দি ওমলাম তোকে হেৰ নাচনী
অ’অ’ অ’অ’ সৰু তৰাদৈ

তৰা দি তৰা দি তৰা দি ওমলাম তোক
হৈ তাতো যদি নাচনী

নেনাচিব লাগিলে

অ’অ’অ’সৰ্ুু তৰা দৈ

আনি দিম,আনি দিম

আনি দিম পাৰিজাত ফুল ।

কি সাজে শুৱাব তোকে হেৰ নাচনী

তোকে হেৰ নাচনী অ’ অ’অ’সৰু তৰা দৈ

কপৌ ফুল, কপৌ ফুল কপৌ ফুল আনি দিব পাৰোঁ ।

আৰু যদি নাচনী

গাম খাৰু এযুৰি, গাম খাৰু এযুৰি

অ’ সৰু তৰা দৈ তাকে গ, তাকে গ, তাকে গঢ়াই দিব পাৰোঁ ।
লৰা ঃ গাখীৰৰ চূঙা দৈ দেহাজান

নৈখাবি ৰহদৈ দেহাজান

শৰীৰত ছিটিকি পৰে মোৰে চেনেহী এঁ

ঘৰত আছে সোণাৰী এঁ

গঢ়াই দিম মই গঢ়াই দিম মই সোণৰে কেৰু ।

তোমাক এ লাহৰী --দেহাজান

এৰিম কেনে কৰি --দেহাজান

শোকে খুন্দা মাৰি ধৰে মোৰে চেনেহী এঁ

ঘৰত আছে সোণাৰী এঁ

গঢ়াই দিম গঢ়াই দিম মই সোণৰে কেৰু ।

ছোৱালী ঃ গাৰীকে চাবা নৈ দেহাজান

গাতে মাৰিবলৈ’দেহাজান

দেহাৰে তৰণি নায়ে মোৰে চেনাইটি এ

বুকুৰে এ পোৰণি

বুকুৰে এ পোৰণি এঁ

কেনেকৈ কেনেকৈ সহিব পাৰোঁ ।

তোমাৰে কথাকে দেহাজান

ভাবোঁতে চিন্তোঁতে দেহাজান

চকুতে টোপনি নায়ে মোৰে চেনাইটি এঁ

বুকুৰে এ পোৰণি এঁ

বুকুৰে এ পোৰণি এঁ

কেনেকৈ কেনেকৈ সহিব পাৰোঁ ।
লৰা ঃ হে কোনেনো ভ্ৰজিলে এইজনী নাচনী

সোণতৈ সুৱগা সানি

চাইনো চাই থাকিলে তোমাক এঁ নাচনী

অ’ হেঁপাহ মোৰ নপলায় আজি ।

কথা ঃ এইজনী ক’ৰনো নাচনী এঁ ?

এইজনী কোৰেনো নাচনী

এইজনী যোৰহাটৰ নাচনী

হাতত আছে খাৰু দেখিবলৈ বাৰু

ডিঙিত আছে মণি দেখিবলৈ লনি

দেখিনো মৰম লাগি দেখিনো মৰম লাগি যায়।
এইজনী মৰমৰ নাচনী
এইজনী আজলী ছোৱালী

হাতত আছে খাৰু দেখিবলৈ বাৰু

ডিঙিত আছে মণি দেখিবলৈ লনি

দেখিনো মৰম লাগি দৈখিনো মৰম লাগি যায় ।

ছোৱালী ২ ঢুলীয়া আঠুৰ মূৰত চুৰীয়া
ঢুলীয়া মূৰত তোমাৰ গামোচা
ফুলাম গামে চা কোনে বৈয়ে দিয়া
ঢুলীয়াক দেখিনো মৰম লাগি
দৈখিনো মৰম লাগি যায় ।
ক'ৰেনো ঢুলীয়া লগতে৷ নাই কালীয়৷
যোৰহাটৰ ঢুলিয়া ওচৰ চাপি নাহিবা
এ কাষলৈ আহিছেচা
তাৰ লাজো নাইকিয়া
লাজে নাইকিয়া চোন ।

লৱাঃ ইমান ধুনীয়াকৈ কোনে সৰজিলে--দেহা না এঁ
কোনে নামেদিলে হীৰা নাএঁ

ছোৱালী ঃ আয়ে নামে দিলে ইলাচি বিলাচি--দেহা না এঁ
বোপাই নামে দিলে হীৰা নাওঁ

লৱাঃ বিহুৰে দোমাহীত ফুলামকৈ গামোচা--দেহা না এঁ
কোনে বৈয়েদিব হীৰা নাঞঁ

ছোৱালী ঃ ৰঙাকৈ আঁচুৰে ফুলামকৈ গামোচা---দেহা না এঁ
ময়ে বৈয়ে দিমে তোমাকে এঁ।

লৰা ঃ হয়নে ?
এঁ কোনে নামেদিলেহীৰা নাওঁ
ছোৱালী £ঃ বোপাই নামেদিলে হীৰা না এঁ

ভূপেন হাজৰিকা ঃ

ৰুণুমী ভট্টাচাৰ্য্য ঃ

ভূপেনঃ

ভূপেনঃ

এইহেন বতৰত কোন থাকে ভিতৰত

কথা $ হেমেন হাজৰিকা
বেকাৰ্ডিং, এপ্ৰিল, ১৯৭৩
দেহী ওঁ,
এ এই হেন বতৰত কোন থাকে ভিতৰত

জীয়া জুইকুৰাত পুৰিছ

দৈ, দে এঁ এষাৰি মাত ।

আকৌ চেনী তুলা তুলাপাত
আইজনী ওলাই ওলাই মাত

মইনা চৰাই মাতাদি মাত এঁ--

হে বৰ ককাই যেন গুণিছোঁ কাইটি
মন কাৰোবাক যাচিছোঁ কাইটি
কেলেইনো তই এনুৱা হ'লি ?

বোলো কেলেই এনেখন কৰিছ
কেলেই জীয়া জুইত পুৰিছ
কেলেই দেই পুৰি মৰিছ

যা, যা এঁ নেখাবি সমাজৰ শাওপাত ।
(কথাৰে) হেৰৌ নাজীতৰা, মই ষাওঁ দেই নগা পাহাৰলৈ
এযা,যা--

তোৰ বা দোষ নে গুণ ।

ভূপেন;

ককাই বুলি মাতিলৈ ওচৰ হে চাপিছিলোঁ
ভিতৰি যে কথাটো অইন --এ চেনাইটি
নুবুজিলি মোৰ মনটি ভিতৰি যে কথাটো অইন ।
অইন যদি কথাটো -- তোক ভনী বুলি নামাতো
তেতিয়াহে প্ৰেম হ'ব ধঁইন

অ’মোৰ লাহৰি নাযাবি তই মোক পাহৰি
নাযাবি তই মোক পাহৰি
নেঢালিবি জ্বলা জুইত ঘিউ ।

(কথাৰে) ভটিৰে ডঙুৱা নহওঁ মই বেপাৰী
নাজান যদিহে শুন এ আকৰী

আভুৱা নাভাৰিবি মোক ।

(কথাৰে) আভুৱা

সেন্দুৰীক চলি চলিছিল সেন্দুৰৰ টেমা টেমাদি
সেন্দুৰৰ টেমা টৈমাদি
পমিলিক চলি চলিছিল লঙে

হৈ মাৰাক এঁ চলি চলিছিল
গুৱালৰ এঠা গাখীৰে
বাপেৰক চলি চলিছিল ধনে ।

(কথাৰে) তোক মই মনেৰেহে জিনিছে দেই
ধনেৰে কিন্তু চিনা নাই

এই বথাষাৰ ব্ৰহ্মাণ্ড জানে

(কথাৰে) জানেতো -_
এবাবাবাঢোলেবা

গাগাগাবিহুগা

মই নাচো তয়ে গা

নাচো নাচো বন মৰেচা

বহাগৰে বলীয়া বা ।

তই নাচি যা ময়েই গাওঁ
উজাই নৈ ভাননাই যাও

ইচাট বিচাট লাগিছে গা

ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডম্বৰু
জীয়া যোৱন কি কৰোঁ
কেঁচা যৌৱন কি কৰোঁ

বহাগৰে উতলা বা ।

ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডস্বৰু
জীয়া যৌবন কি কৰোঁ
কেঁচা যৌৱন কি কৰোঁ

বহাগৰে উতলা বা ।

ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ অনুবাদ গীত --

১৯৬৭ চনৰ নবেম্বৰত বোম্বেৰ বিখ্যাত প্রযোজক তাৰাচান্দ বৰজাতিয়াই তেওঁৰ ‘তকদীৰ’ ছবিখন
গোটেই ভাৰতবৰ্ষতে আগবঢ়াব খুজিলে অভিনৱ ভাবে । সেই উদ্দেশ্যে তামিল, তেলেণ্ড, মালায়লাম উড়িয়া,
বাংলা, অসমীয়া আদি ভাৰতৰ সাতোটা ভাষালৈ ‘ডাব’ কৰিবলৈ মনস্থ কৰি আনন্দ বক্সী ৰচিত আৰু
লক্ষ্মীকান্ত প্যাৰেলালৰ সংগীত পৰিচালিত গীতকেইটি অনুবাদ কৰিবলৈ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱক অনুৰোধ
কৰে ।ইতিমধ্যে শ্ৰী ৰামতাজ (ডাবিং বিশেষজ্ঞ আৰু আৰু বিখ্যাঙ উৰ্দ্দু লিখক) কলিকতাৰ মেজেষ্টিক
হোটেলত বাহৰ পাতি আছিলহি। কাৰণ,অন্য ভাষাৰ গীত ডাবিং কৰা উজু নহয়; যথেষ্ট শ্রম কৰিব লাগে ।
উচ্চাৰণৰ সৈতে ওঁঠ মিলিব লাগে । গতিকে, যথেষ্ট সাৱধানতা আৰু সচেতনতাৰ প্রয়োজন-- বিশেষকৈ,
শব্দ বাছনিৰ ক্ষেত্ৰত । সেয়ে, তেওঁ কলিকতাৰ মেজেষ্টিক হোটেলৰ ১০ নম্বৰ কোঠাত থকা হাজৰিকাদেৱক
গীতৰ অনুবাদ কাৰ্যত সহায় কৰাৰ উদ্দেশ্যে লতা মঙ্গেশকাৰ, মহম্মদ ৰফী, উষ৷সঙ্গেশকাৰ আদিয়ে গোৱা
মূল গীত কেইটা টেপ ৰেকৰ্ডাৰ এটাৰ পৰা বাৰে বাৰে শুনাই অনুবাদ কৰাত সহযোগিতা আগবঢ়ালে ।
এনেদৰেই হাজৰিকাদেৱে ১৯৬৭ চনৰ ২২ আগষ্টত মেজেষ্টিক হোটেলৰ বিচনাত এ সালম পৰিচালিত হিন্দী
‘তকদীৰ’ চিনেমাৰ গীত সমূহ অসমীয়া নাম ‘ভাগ্য’ চিনেমালৈ অনুবাদ কৰে ।

গীতকেইটা হ'ল--

কোনে জানে তোমাৰ সপোন

কোনে জানে তোমাৰ সপোন হ’বনে পূৰণ ?
আকাশতে থকা জনে লিখে কপালৰ লিখন
কি ৰঙেৰে ছবি আঁকে কোনে সজায় জীৱন
আকাশতে থকা জনে লিখে কপালৰ জীৱন ।

জীৱন বীণা আনন্দেৰে যদি খোজা বজাব
হাঁহি হাঁহি বিধিৰ লিপি মানিলেই হ'ব

দুখতো যেন হাঁহি থাকা মচি তোমাৰ নয়ন
আকাশতে থকাজনে লিখে কপালৰ লিখন ।

জীৱনৰে আন এটি নাম পদুম পাতৰ ‘'৷|নী
প্রভাতে যে নেজানে কাল সন্ধিয়াৰ আচনি
কোনে জানে কাহানি হয় উশাহৰ মৰণ
আকাশতে থকা জনে লিখে কপালৰ লিখন ।
বোলছবি ? ডাগ্য, ১৯৬৭

নৱ নৱ বহাগ আহে

(যৱ যৱ বাহাৰ আয়ে)

বোলছবি $ ভাগ্য, ১৯৬৭

মোৰ বুকুৰ জ্বালাত

মোৰ বুকুৰ জ্বালাত নয়ন উতলে
নাবিক হিয়াত সনা লহৰ নগলে ।

মৈলা পাল সুৰেৰে অবাক নিমাত
হয় হিয়াৰো ভূল হেৰালে যে বাট
আজি কোনে কাকনো পঢ়ালে ই পাঠ
হায় অশ্ৰু পেলালা অকণ অকলে ।

ফুৰে ভূবা বলাকা মেঘে কব খবৰ
যদি লুকুৱা মন শোভে কোন ঘৰ
ড্‌ম সেমেকে সাঁতৃৰি লাগে ভাগৰ
কান্দা বুকুৰ আশা অকণ অকলে । বোলছৰি 2 ভাগ্য, ১৯৬৭

খেল-খেলাও যে টুটি যায়
লগৰ লগৰীও গুচি যায়
জৈপ আমাৰ খালী হয়
আৰু এনেয়ে দেৱালী যায়
ঘপ ঘপ ৰোহ ঠৈহ নেপাতো
স্বগ্নত আহাঁ পথ চাওঁ

আৰু কঁপে মন গগণা ।

বোলছবি ?; ভাগ্য, ১৯৬৭

স্বাদী কৰোৱাই লওঁক

স্বাদী কৰোৱাই লওঁক
অ’দিলৱালো মতৱালো

সবেই স্বাদী কৰোৱাই লওঁক
ধুনীয়া নহ’লে ৱাপচ্‌ পইচা
গৈৰাণ্টি লিখোৱাই লওঁক ৷
ময়ে বনোৱা তিলিকা দৰা

মৰে খাঁইয়ে ভিৰে যেন ন ঘোৰা
ময়ে মৈনেজাৰ দিলটো খোলা
নাম বিয়াৰ বজাৰৰ মোল্লা
হুকুম কা এক্লা কাম হায় পাক্কা
ঢুকুৰা দিল জোৰোৱাই লওঁক ৷

জাগীৰোড, বোম্বাই, নাজিৰা, পুন|
কঁইনা বিনা জীৱন চূনা

‘মওকা’ সোণালী ৰৈ নাখাকে
চিত, খালী বুক হৈ যে থাকে
খৰখেদাকৈ হৈ নুলুকাই

এক পাৰ্মিট বনোৱাই লওঁক ।

আধে শ্বৰাবী আধা স্বৰগে

আজি হ'ল লৰা লড়কে'

ঘৈণী দিছিলো নাচোন জনা
লিষ্ট ভৈৰী ফিউ ভেণ্টি চেনা
ম্যায়ভি গুণোৱালা কৰক ইস্বাৰা

ঘপকে ভাল পোৱাই লওঁক ।
বোলছবি ; ভাগা, ১৯৬৭

হাঁহিকে ভগাওঁ সম ভাগেৰে

হাঁহিকে ভগাও সম ভাগেৰে

তিল তিল বিষাদো ল’ম ভাগেৰে

মিলিজুলি মিলি মধুৰতা ল’ম

শুভ দিন আদৰি আদৰি ল’ম প্ৰাণেৰে ।

যিয়েই পায় সুখী অকণি সুখ দিয়াহে

সৌ ধূসৰ হৈ, বেচেৰা উভতি বিমুখী হৈছে

অকণি পোৱাহে অপৰবাদেৰে ।

পিয়াহত আতুৰ হৈ,ভোকত কাতৰ হৈ

সৌৱা কান্দে কোনে বহি,যাতনা সহি লৈ

অশ্ৰুৰ সেই ধাৰকো ল’ম প্ৰাণেৰে ।
বোলছবি ঃ ভাগ্য, ১৯৬৭

অন্য অনুবাদ গীতঃ

দিনবোৰ মোৰ সোণৰ সঁজাত

(মূল ঃ ৰবীন্ত্ৰ নাথ ঠাকুৰৰ ‘দিনগুলি মোৰ’)
দিনবোৰ মোৰ সোণৰ সঁজাত

নৰ'লৈ নৰলৈ
নৰ লৈ সেই তাহানিৰ

নানা ৰঙৰ দিনবোৰ ৷
মোৰপ্ৰাণৰ গানৰভাষা
শিকিব বুলি আছিল আশা

উৰি গ’লগৈ ৷

সকলো কথা নকলে
নৰ লৈ সেই তাহানিৰ

নানা ৰঙৰ দিনবোৰ

সপোন দেখোঁ

যেন সিঁহতে

কাৰ আশাত --ঘূৰে

মোৰ ভঙা সজাৰ চৌপাশে

সেই তাহানিৰ নানা ৰঙৰ দিনবোৰ ।
বেথা জানো ইমান ফাঁকি
সিঁহত জানো ছায়াৰ সখী ।
আকাশ ঢালি একো দেখোন নথলৈ ।
নৰ’লৈ সেই তাহানিৰ নানা ৰঙৰ দিনবোষ । ১৯৬৯,মেই

গঙ্গা মোৰ মা, পদ্মা মোৰ মা

মূল ৰচনা ঃ শিৱদাস বন্দোপধ্যায়
(গঙ্গা আমাৰ মা, পদ্না আমাৰ মা )
গঙ্গা মোৰমা
পদ্মা মোৰমা

মোৰ চকুলোৰে দ্টি ধাৰা
মেঘনা যমুনা

কলিকতা, ১৯৭১

জা ____ণ্শ
জয় বা পৰাজয় সময় অসময়

জয় বা পৰাজয়

সময় অসময়

কপালত জিলিকাই প্ৰেম নাহে
প্ৰেমে সময় নুবুজে
(প্ৰেমে) বয়স যে আৰু নুবুজে ।

ৰিম্‌ বিম্‌ বিম্‌ বৰষাই

মোৰ দেহাটি যেতিয়৷ জিন্ায়
উদাস এটি আবেলি
সদ্যস্নাতা হৈ

হংসগামিনী হৈ
প্রৈয়সী নাহে ----
(প্ৰেমে) বযস যে আৰু নুবুজে ।

এখোজ দুখোজকৈ
কেনিও নোচোৱাকৈ
যেনি তেনি কৰে আগমন
মনৰ দুৱাৰ খুলি

কৰে দেখোঁ বাহুমেলি
বুজাব নোৱাৰা আচৰণ

কুলিটিৰ মধুৰ মাতত
শিমলুৰ কমোৱা তুলাত
প্ৰেমৰ মন্ত্ৰ নেথাকে
ফাগুন দিনৰ ব্তাহতে
অকলশৰে মই কান্দোঁতে প্রেম নাহে
প্ৰেমে সময় যে নুবুজে
প্ৰেমে বয়স যে আৰু নুবুজে ।
অনুবাদ আৰু বাণীবন্ধন : ১৯৯০

আমি একেখন নাৱৰে যাত্ৰী

(স্ণ6 816 11} 016 58116 003101700721' )
আমি একেখন নাৱৰে যাত্ৰী
সহযাত্ৰী একেখন নাৱৰে
যদি সংঘাত হয়, তেনে ধ্বংস হ’ব
গৰ্ব আমাৰ প্রগতিৰ ।
প্ৰভূ চোঁৱা তললৈ
সৰগৰ পৰা
হে’ মহাপ্ৰভু, ই শূন্য সাগৰ
এই নাও পৃথিৱীৰ
সৱ মানৱ জাতিৰ;
সেয়ে ইশ্বৰে গঢ়ি দিলে
নাবিকৰ দল,
চকু কাৰো ক’লা কাৰে৷
নীলা কাৰো পিংগল
সেয়েহে আজি তোমাৰ আমাৰ
একে আকাশ একে ধৰণী ।

অ’ মোৰ প্ৰিয় জনগণ

মূল ৰচনা ঃ অনিল দত্ত
(ও আমার প্ৰিয় জনগণ )
অ’ মোৰ প্ৰিয় জনগণ
মই গাওঁ তোমাৰেই গান
কণ মোৰ আছে যত দিন
কথা দিলো মই তত দিন
গাম তোমাৰেই গান ।

সুখ দুখৰ শাজ্তনাত

বেথাত প্ৰলেপ কিছু দিযাত

যেন এই গান মোণ হয সঞ্জীবনী
হতাশাৰ হওঁক অণ নান ।

মানৱতা

ভাবিলেও সুখ আনন্দ হয

যৈন ওৰেটি জীৱন

গাই মানুহৰ গান

মানুহক দিম সন্মান । গনূপাদ, বাণীবৃজ্ধষন 2 ১৯৯০

মূল ৰচনা শিৱদাস বেনাৰ্জী

বাণী বন্ধন ১৯৯০

মই আহিছোঁ মই আহিছোঁ

মৃল ৰচনা } শিৱদাস যেনাৰ্জী
( আমি আসছি, আমি আসছি )

মই আহিছোঁ

মই আহিছোঁ, মই আহিছোঁ

শত স্বহীদৰ সপোনকে লৈ

বাট, ঘাট, নদ, পাহাৰ পাৰ হৈ

পৃথিৱীক আজি মুক্তিৰ গান
শুনামেই বুলি আহিছোঁ !

সাগৰ তলাৰ শ্বহীদ ৰঙীন

মইতো স্বলাৰ অধিকাৰী

মোৰ কঠেৰে গণ চেতনাৰ

গীত পৰে নিগৰি

চানদিয়াগোৰ যোহিন মই
এমেৰিকাৰ পৰা আহিছো ।

মই মাৰ্টিন লুথাৰ কিং
মই জুলিয়াচ অশ্ৰুজিৎ
পৰিবৰ্তনৰ বাটে বাটে
লৈ যাও বুৰঞ্জীক ।
বাংলা দেশৰ জাহিৰ ৰাইহান
আৰু আনোৱাৰ পাছা
ৰক্ত নদীত তুমি সাঁতুৰি
মোৰেই কাষতে আছা ।
ভিক্তৰ দ্বাৰা যোচে মাটি
মই কিউবাৰ পৰা আহিছোঁ ।
বাণীবন্ধন ; ১৯৯০

মূল ৰচনা; সমীৰণ দত্ত ।

কলিকতা ২০ জুন, ১৯৯৪ চন

মোক এজন বগা মানুহ দিয়া

মূল ৰচন| £ লোকমান ফকীৰ

( আমায একজন সাদা শনুষ দাও )
মোক এজন বগা মানুহ দিয়া

যাৰ ৰক্ত বগা
মোক এজন ক’ল’ মানুহ দিযা

যাৰ ৰস্ত৷ ক’লা
যদি দিব পাবা
প্ৰতিদান যি বিচৰ!

হওঁক অমূলা পাব পাৰা ।

উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণ মেৰুত
যত মানুহ আছে
পূবৰ পব পশ্চিম প্ৰান্তত
যত মানুহই মাছে
একঞকৈেঁ তৈজ নভঙভ হে গাঢা
প্ৰেম প্ৰীতিতে হনদয় শবা
সেই মানুহক কিং তৃমি ঘৃণা কৰা
ভৈদাভেদ সৃষ্টি কণা ।

জম্মৰ পৰা মৃত্যুলৈ
তুমি হিচাব কৰা
এই পৃথিৱীৰ ধৰ্ম যত
তুমি বিচাৰ কৰা
দেখিবা তাত একেই কথা|
উদ্ধত আছে মানববতা
সেই কথাকেই ভাবি তুমি গৌৰৱ কৰা
তেনে কিয় যুদ্ধ কৰা ।

এই পৃথিবী হয় নিকৃষ্ট অ স্ৰষ্টা বিনে
একে সূৰ্যৰ জেউতিতে দৃষ্টি ভৰে
একে মেঘৰ বৃষ্টিতে
বিশ্ব কবিৰ সৃষ্টিতে
সকলোৱে জীযাই আছোঁ বুলি ভাবা
তেনে কিয় গৰ্ব কৰা ।

ড" ভূপেন হাজৰিকাই গোৱা আনে ৰচা গীতবোৰ --__

মহাপুৰুষ খ্ৰী খ্ৰী শঙ্কৰদেৱ

মহাপুৰুষ ব্ৰী শ্ৰী শঙ্কৰদেৱ

ধ্ৰুূদূ"--

উদ্ধৰ বন্ধু

ৰাগ -- কল্যাণ

উদ্ধৱ বন্ধু; মধুপুৰী ৰহল মুৰাৰু।
কাহে নাহেৰি ৰহব অৱ জীৱন
বন ভয়ো ভৱন হামাৰু ।।

যাহে বিয়োগে আগি অঙ্গ তাৱয়
তিল একু ৰহয়ে নপাৰি ।.
সোহি বজ্জ-সুৰ দূৰ গয়ে গোৱিন্দ
দিশ দশ দিৱসে আন্ধাৰি ।।
হয়ো মৰণ ওহি সোহি হৰি চৰণকু
বিছুৰিয়া ৰহয়ে নপায় ।

দেখত কালিন্দী গিৰি বিৰিন্দাবন
তনু মনু দহয়ে সদায় ।

শ্ৰীজ্ৰী শঙ্কৰদেৱ

ধ্ৰং --

পদ --

তেজৰে কমলাপতি

(বৰগীত)
(ৰাগ - শ্যাম ) মহাপুৰুষ শ্ৰীভ্ৰী মাধৱদেৱ

তৈজৰে কমলাপতি পৰভাতে নিন্দ ।
তেৰি চান্দ মুখ পেখোঁ উঠৰে গোনিন্দ ৷
ৰযনী বিদূৰ দিশ ধৱলী বৰণ ৷

তিমিৰ ফেৰিয়া বাজ ৰবিৰ কিৰণ ।।
শতপত্রৰ বিকশিত ওমৰ উৰায়

ব্ৰজ বধু দধি মথে তুৱা গান গাই ।

দাম সুদাম ডাকে তেৰি লৈয়া নাম ।
হেৰ দেখ উঠিযা আসিল বলৰাম ।।
নন্দ গেল বাথানে গোৱাল গৈল পাল ।
সুৰভী চাবিতে লাগে উঠৰে গোপাল ।।
ক্ষীৰ লৱণু লৈযা শিঙা বেত বেণু ।
সকালে মেলিও বৎস হাম্বালাৱে ধেনু ।

কহয় মাধৱ মাই ' কিনু তপসাইলা ।
ত্ৰিজগত পতি হৰি ৰাখোৱাল পাইল৷ ।।

;;; ({}
আমাৰ জনমভূমি

হেৰা আমাৰ জনমভূমি ।

হেৰা আমাৰ ব৷নমভূমি !

এনে দেশ ক’তো নোপোৱা হেৰা তুমি ।
হেৰা আমাৰ জনমভূমি ।

কত আছে এনে চাউল পানীত দিলে ভাত ?
কত এনে কুঁজীথেকেৰা টেঙায় যায় দাত ?
কত পাবা পকা-খৰিচা, কত ঢেকীয়া শাক ?
এঠা-দৈ কত এনে নেৰাই ধুলে যাক ।
হেৰা আমাৰ জনমভূমি !

কত এনে ধানৰ পথাৰ, তামোল পাণৰ বাৰী ?
ভলুকা মকাল আদি আছে বাঁহৰ ধাৰী ।
লুইতৰ দৰে বৰনৈ কত আছে কোৱা ।
ঘূৰি আহা বসুমতী, তথাপি নোপোৱা ।
হেৰা আমাৰ জনমভূমি !

ক’ত এনে মিৰি-নাচ কত এনে বিছ ?
ক’ত পাবা জগা গাইৰ এনেকুৱা ফেহু ?
হাষ্ট পুষ্ট হাঁহি-মুখ মুকলিমূৰীয়া
লৰা-ছোৱালী ক’ত এনে দেখুৱাই দিয়৷ ৷
এনেখনি দেশ কতো নোপোৱা বিচাৰি,
নিশ্চয় নিশ্চয় মই কওঁ আটাহ পাৰি ।
হেৰা আমাৰ জনমভূমি !

আমি অসমীয়া

বাঁহী ? ৬ ষষ্ঠ বছৰ, ১২ শসংখ্যা (১৮৩৭ শক)
ৰচনা ঃ লক্ষ্মীনাথ বেজ্ববৰুৱা

কিহৰ দুখীয়া হ'ম ?
সকলো আছিল সকলো আছে
নুবুজোঁ নলওঁ গম ।
শঙ্কৰে দিলে বিশুদ্ধ ধৰম
লাচিতে বাহুত বল
সতী জয়মতী সতীত্ব তেজেৰে
অসমী আই প্রবল।

বাজকদবা বাজক শঙ্খ
বাজক মৃদং খোল

অসমআকৌ ভউন্নতি-পথত
‘জয় আই অসম’বোল ।

তেজল লৰ"
এহে বিৰিন্দাবনতে

ৰচনা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
১৮৩৩ শাক, বহাগ হাওতা

কথা ঃ নেগেৰা নামৰ আহিত ৰসৰাজ লক্ষীনাথ বেজবৰন্বাদেউ
ৰচিত এটি সুন্দৰ গীত

এহে বিৰিন্দাবনতে কোনে বংশী বায
আমি শুনি গ'লো ধ্বনি হে
এহে নাকে বাঁহী বায, আঙুলি বুলায
ৰাধা ৰাধা নুলি ধ্বনি হে

এহে মযো শুনিছিলোঁ কোন নুবুজিলোঁ
লুকাই কোনে কৰে

ধৰিব পাৰিলে বান্ধিম এই ৰিহাৰে
দিম ৰাধিকাৰ কৰে হে ।

এহে শুনিছোঁ সখীহঁত ৷ শুনিছোঁ বাইহঁত ।
নকবা নিদাৰুণ কথা হে
নেলাগে ধৰিব নেলাগে বান্ধিব
মোৰ জীবই পাব বাথা হে ।
এহে বিৰিন্দাবনতে কদমৰ তলতে
যিজনে বজাইছে বাঁহী হে

এহে দেহলাও তেওঁ মোৰ তেওঁ মোৰ মনচোৰ
কাবৌকৈ মাতি আনাহি হৈ ।

;}}}} (]
প্ৰেম প্রেম বুলি জগৎ ঘূৰিলোঁ

ষ্চনা ; লক্ষ্মী নাথ বেৱবৰা,
বাঁহী ; ৮ম বহুৰ, 8্থ বুৰ (ফাগুণ, ১৮৩৯ শক)

প্রেম প্রেম বুলি জগংৎ ঘূৰিলোঁ
ঘৰতে আছিল প্রেম

ধন ধন কৰি ঢাপলি মেলিলোঁ
হিয়াতেই পৰম ধন
---হে গুৰু শঙ্কৰ ।

গঙ্গা যমুনা স্নানিলো যতনে
গয়া কাশী তীৰ্থ গৈলোঁ
হিয়াৰ টীশ্বৰ হিয়াতেই আছিল
কৰবাত বিচাৰি মৈলো
---হে গুৰু শঙ্কৰ ।

প্ৰকৃত ধৰম বিচাৰি খোচাৰি
বিদেশ বগালোঁ দুখে
নিজৰ দেশৰ নিৰ্মল ধৰম
নাম ঘৰৰ দুৱাৰমুখে
---হে গুৰু শঙ্কৰ ।
মোক গুৰু লাগে মই শিক্ষিত শিষ্য
জগতত জাননী দিলোঁ
জগতৰ গুৰু শ্ৰী শঙ্কৰ ঘৰতেই
অন্ধলাই নেদেখিলোঁ
--হে গুৰু শঙ্কৰ ।

মালতী এপাহি খোপাতে পিন্ধিলোঁ

কথা ; লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
সুৰ ; জ্যোতি, বিষুু

সখি হে কি কমে দুখৰে কথা
অমৃত মথোতে
বিষ উপজিলে
মিঠা মৌহ’লে যেতিতা।

মালতী এপাহি
খোপাতে পিন্ধিলোঁ
তাৰোঁ গ ল এপাহি সৰি
সোণৰে সঁজাতে
পখীটি ৰাখিলোঁ
সিও গুচি গ’লে উৰি ।

কোনেও নুশুঙোতেই
সিও যে লেৰেলি যায় ।

মালতী এপাহি
খোপাতে পিন্ধিলোঁ
তাবোঁ গ’ল এপাহি সৰি
সোণৰে সঁজাতে
পখীটি ৰাখিলোঁ
সিও গুচি গ’লে উৰি ৷

বাঁহী

কথা ; লক্ষ্মীনাথ বেজবৰন্া
১৮৩৩ শক, হাওড়া

মোৰ একেটি সুৰত বাঁহীটি বন্ধা
একেটি মাথোন মাত

ৰাতিয়ে দিনে এটি ছমুনিয়াহ
একেটি আনন্দ তাত ।

সুখৰ হাঁহিটি খন্তেকতে সৰে
দুখৰ আন্ধাৰ ক্ষস্তেকৰে হৰে
শান্ত হৃদয় আবেগে আকুল
একেটি সুৰৰ আঘাট
শব্দ কপনি সপ্তম, পঞ্চম
উচ্চৰে একমেব অদ্বিতীয়ম
শোকৰ যাতনা সুখৰ বাসনা
মিহলি একেটি মাত ।

বৈচিত্ব বিলয় ভৈদ সমন্বয়
খণ্ডত অখণ্ড বাঁহীটিয়ে কয়
হাঁহোন কান্দোন প্ৰখৰ মধূৰ
এটি ধ্বনি উঠে তাত ।
অস্ত অনন্তৰ মাজত আসন
বাঁহীটিত বাজে আত্ম বিলোপন
শুনা শুনা হৈ অমৃত সন্তান
আতমা পৰমাত্মাত ।

মোৰ দেশ

কথা ; লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
১৮৭২ শক, জেঠ, হাওড়া
সূৰ ? কমলা প্ৰসাদ আগৰৱালা

অ’ মোৰ আপোনাৰ দেশ !
অ’ মোৰ চিকুনী দেশ ।
এনৈখন শুপস্বলা

এনেখন সুফলা

এনেখন মৰমৰ দেশ ।।
অ' মোৰ সুৰীয়া মাত ।
অসমৰ সুৱদী মাত !
পৃথিৱাৰ ক’তো

বিচাৰি জনমটো

নোপোৱা কৰিলেও পাত ।
অ’ মোৰ ওপজা ঠাই !
অ’মোৰ অসমী আই !
চাই লওঁ তোমাৰ

মুখনি এবাৰ
হেঁপাহ মোৰ পলোৱা নাই ।
অ’'মোৰ আপোনাৰ দেশ
অ’ মোৰ সুকীয়া দেশ '।

হাতে ঢুকি পোৱা আছিল জোনাই

বিবিট-_ কাৱালি
কথা ঃ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
১৮৩১ শক, বাৰসোগোড়া

হাতে ঢুকি পোৱা আছিল জোনাই সমুদ্ৰ মথা কালতহে,

দেৱাসুৰে দন্দ্ব কৰি থাকোঁতেই উঠে ওখ আকাশতহে ।
ফটিকাৰ টৈকেলি লৈ পলাই গ’ল
ভৈবা লাগি দেৱ দৈত্যই চাই ৰ’ল

তেতিয়াৰে পৰা বুঢ়া আঙুলি দেখাই জোনায়ে ফটিকা পিয়েহে
সোমৰস এক পথ পাণ কৰি
পূৰ্ণিমাত পকি জকি ঢলি পৰি

এক পখ শুকাই গা টঙাই লৈ আকৌ তাত লাগি দিয়ে হে ।

পূৰ্ণচন্দ্ৰ চাই মাৰিছেটপালি
ফুটুকাৰ ফেন, কেঁচা-কলা মাথোঁ সিঁহতৰ ভাগ্যত আছেহে ।

সাতাম পুৰুষীয়া আজোককাতকৈ
বুঢ়া চন্দ্ৰমাৰ টোটোৰা মুখকেই
বলিয়াই ৰিজায় বুলি চন্দ্ৰাননী প্রিয়াৰ মুখৰে সৈতে হে ।

চন্দ্ৰকান্ত, চন্দ্ৰধৰ নাম থৈ
হোজা বাপে মোক মাতে আদৰকৈ,

নাজানে সি নাম কাঠ-ফুলা গজা, ভেকুৰা, মামৰে খোৱা হে ।
জ্যোতিবি্দে কয়,--চন্তুগ্ৰহ মৰা,
জনপ্ৰাণীহীণ গোটেই চন পৰা,

কৃপাবৰে কয়, অতি ফটিকাৰ কৰ্ম্মফল ধৰিলোৱা হে ।।

কথা 1 আনন্দি ৰাম দাস ।

মৰো যেনে লাগে ক’ত

অ’ বান্ধ, মৰোঁ যেনে লাগে ক’ত ?
লুইতৰ শুৱনি ৰূপহী মাজুলী
মৰোঁ যেনে লাগে তাত দুপৰীয়া
ৰই যা হেৰ ক’ৰে নাৱৰীয়া
খাই যা এমুঠি ভাত দুপৰীয়া
মৰোঁ যেনে লাগে তাত ।
বাঁহৰে শুৱনি আগে এঁ লেকেচি
পৰে কপৌ যুৰি তাত
পথাৰ্ৰ শুৱনি সোণালী ধাননি
গছৰে এধানি ছাঁত দুপৰীয়া
মৰোঁ যেনে লাগে তাত ।

পৰ্বতৰ শুৱনি টিং ৰিণি ৰিণি
নিজানৰ নিৰলা ঘাট

দূৰৈৰ শুৱনি গাওঁ অচিনাকি
চৈনেহৰ এষাৰি মাত দুপৰীয়া
মৰোঁ যেনে লাগে তাত ।

কথা ; আনন্দি ৰাম দাস

মোৰ ওৰে জীৱন

ফথা ; আনন্দি ৰাম দাস

মোৰ ওৰে জীৱন কৰি জলাকলা

কিনো ভঙ্গিমাৰে ৰূপ গৰিমাষে

মোৰ দুচকুতে এটি নাচোনেৰে
তুমি নাচি গ’লা ।

অ’ মোৰ বুকুৰে জ্বলা পোৰণিৰে
(তুলি) বীণত কি বস্ত্ৰ ৰাগিনীৰে

কিনো চকুন্তুৰি সেই হৰিণীৰে

হিয়া শুবনি সোণৰ কল্চিৰে
আম’ মোৰ মু"খনি কল্পনা -সুন্দৰীৰে
কোন দেৱবালো -
কিনো ভঙ্গিমাৰে ...

স্মৃতিৰ বুকুত থৈ যাম

কথাঃ আনন্দি ৰাম দাস

স্মৃতিৰ বুকুত থৈ যাম মোৰ
প্ৰীতিৰ ৰঙা ৰক্তলেখা

গাব জনম জীৱনৰ ডালে ডালে
কণ্ঠ সুৱদি বিহগী উষা ।

দুখৰ এন্ধাৰ আহিব নিদিম

জোনৰ হিৰণ কিৰণ ঢালিম
মৰতত ইন্দ্ৰ সভা পাতিম
জ্বালি দীপাগ্নি মন্ত্ৰ -শিখা ।

সৰগৰ নন্দন শূন্য কৰিম

স্মৃতিৰ বুকুত গন্ধ আনিম
আপোন সুৰেৰে জগত জিনিম

সঞ্জীৱনী মোৰ মাতৃভাষা ।

উম জজ
অ’ মইনা কৈতিয়া আহিলি তই

কথা? নীলকান্ত হাজৰিকা

কথা £ ৰঘ্ববৰ্কনত আমাৰ স্বৰ্গীয় দেউতা ৰচিত এটি গীত---
যিটি গীতত মই দিছিলোঁ মোৰ জীৱনৰ প্রথম সুৰ আৰু
কুইনৰ জীৱনত প্রথম বাণীবদ্ধ কৰা গীত ।

এখুজি দুখুজি থমকি থমকি

কথাৰে নহয় বন্ধু
কথা; পুৰুযোত্তম দাস

কথাৰে নহয় বন্ধু কামত পৰিচয়

জীৱন যুঁজত আছে সদা জয় পৰাজয় ।
এই পৃথিৱীৰ ৰূপে ৰসে ৰিঙিয়াই মাতে
মানুহে মানুহে য’ত মনৰ কথা পাতে ।

সেই মানুহৰ ধূলি বাটৰ সমল হয়
কথাৰে নহয় বন্ধু কামত পৰিচয় ।

হিংসা দ্বেষৰ ৰঘুমলাই কি কৰিব পাৰে

জুইয়ে পোৰা সোণ হে বোলে উদ্বল ৰূপ ধৰে।
হঁহা কন্দাৰ মেলাতে যাৰ মুক্ত অবাধ গতি

সেই গতিৰে গতি পথত সুন্দৰৰে জ্যোতি ।
সেয়ে তাৰ জীৱন পথ চিৰ জ্যোতিময়

কথাৰে নহয় বন্ধু কামত পৰিচয় ।

নিয়ৰৰে ফুল

কথাঃ; নৱকান্ত বৰদা

নিয়ৰৰে ফুল

এপাহ ফুলিল

এপাহ সৰিল কেনি ?

যেনি যায় বলা কায়

মেঘ কাগজতে

নৈদেখা ৰেখা টানি ।

নিয়ৰৰে ফুল এপাহ সৰিল কেনি ?

অ’ আইনুজনীৰ চকুৰ মণিত
দিনৰ পাহাৰ নাচিছিল

সেই পাহাৰেই ৰাতিৰ মায়াত
আকাশ হৈ পৰিছিল
অন্ধকাৰৰ এটোপাল মম
গান হৈ সৰি পৰিছিল
শব্দময়ী পৰীৰ ৰাণী

উৰি আহিছিল -----

গণি গণি তৰাৰ মালাৰ মণি
সৈই কণ্ঠ মণিৰ গুণ গুণনি
সৰি পৰি বনৰ নিয়ৰ ই’ল।
এপাহ ফুলি এপাহ সৰিল কেনি ?

মচণ্ডল দুনিয়াত হায়ৰে

কথা ঃ চৈয়দ আব্দুল মালিক
বোলছবি £ চাকনৈয়া

মচণ্ুডল দুনিয়াত হায়ৰে হায়ৰে হায়ৰে
দিল আছে দিলদাৰ নাইৰে নাইৰে ।

দিল আছে মিল নাই
যাৰ নাই তাৰ নাই
যাৰ"আছে সি সব পায়ৰে পায়ৰে।

দিল নাই মিল নাই --বেৰহম দুনিয়াত
লোহা গলে দিল তেও নগলে ।

দিল ভাই গলি যায় -- হায় দেখিলে হায় দেখিলে
চকু নিলে তেওঁ মন --- হায় নিমিলে হায় নিমিলে ।
“হায় নচিবত আল্লাই কি লিখিলে”

-_- পাহৰি হায় পাহৰি

কলিজাত বেক টানি মই ভাই ৰৈ যাও
অ’বেৰহম দুনিয়াত
তোমালৈও চাই চাই অকলে ।

আমি সব মেহনতি বান্দা

নাচো গাও নাই কোনো ধান্দা, ধান্দা
হাতে হাতে হেন্দেল দাণ্ডা

শেষ কৰি দিও যত ঠগ চোৰ গুণ্ডা
চকা বন্ধ আমি নহ’লে
তথাপিতো হায় ভাই দেহ মন গলি যায়
অ’ --- বেৰহম দুনিয়াত

লোহা গলে দিল তেও নগলে ।

কথা ঃ কেশৱ মহনত্ত,১৯৫২
সুৰ ; কন্ৰর বৰা

ৰং বেচোঁতা কোনোবাই
ৰং দিবানে ওপচাই
পোনাৰে কুমলীয়া
আলফুলীয়া গালতে ।
অ’ বেলি ৰঙা দেশলৈ
পোনা হেনো যাবগৈ
ৰঙৰে বেপাৰী হৈ
ৰং সিঁচিদিবলৈ
পোনাৰে সেউজীয়া
তিৰ বিৰ চকুতে ।

মন ক্ষণে ক্ষণে বিনায়

বোলছবি ? বশ্মিৰেখা
কথা, সঙ্গীত ; ডাঃ উপেন কাকতি

কথা ঃ মন মোৰ ক্ষণে ক্ষণে বিনায় কিয় ?

মন ক্ষণে ক্ষণে বিনায়
মাতৃৰ ঘুমতি হেৰায়
হাদয়ে শুনায়
আঁকিদিয়া ফৌট
কপাল শুৱাই ।
আই তোৰ কপা লত আঁকি দিম
জৈউতিৰ তিলক পিন্ধাই দিম
টিৰাপৰ শিখৰত
মণিকূট গঢ়ি দিম

অভিশাপ নিদিবি মোক

আইঅ’

অভিশাপ নিদিবি মোক,
আই তোৰ থাপনাত শুৱাই দিম
আই তোৰ চৰণ ধুৱাই দিম
অৰুশাচলতে বৰঘৰ সাজি দিম

কৃষ্টি জীয়াই ।

ৰাত য়ে পীনে কো জী ভৰকে

বোলছবি ? বন্মিবেথা

ৰাত য়ে পীনে কো জী ভৰকে
কব হ্যায় জাগে হুৱে ঘৰকে
চলো নাচো হম গাৱে হম মিলকে ।

উত্তৰি হ্যায় চান্দনি অঙ্গন মে ৰাতকে
জীৱনকে চান্দ হ্যায় ৰৌশন কী ৰাগসে
পীনা হ্যায় তিলে যাম হাথো হাথ সে
কোইসে সুহানী য়ে ৰাত হ্যায় ।

য়ে হ্যায় হমাৰী ধৰতী

জীৱন মে য়ে ৰস ভৰতী

জীনকো সবক ৰাণী হ্যায় চান্দনী
মানোনা মানোকী ৰাণী হ্যায়

দেখোগে দেখলো নাচোগে নাচলো
ৰাতো কী ৰাণী য়ে ৰাত হ্যায ।

হৈ প্ৰাণ কানাই, হে মোৰ গোসাই
ধৰমৰ কৰমৰ নামঘৰ থাপনাত
ৰখিয়া কৃষ্ণ গোসাই হে
জীৱৰনো কিনো বিলাই ।

হেপ্রাণ কৃপাল

হে মোৰ দয়াল

জীৱনৰ পৰাণৰ সোণ মোৰ পথাৰৰ
বলীয়া বানে উঁটায় হে
কাম্দিছেলখিমী আই ।

ত্ৰাহি ত্ৰাহি যাদৱৰাই
প্রাণগঙ্গাৰ জলতে তৰিত হেৰায়
মাটিৰ মানুহ মাটিতে হায়

মাটিতে শৰীৰটো মিলিব পায়

পিছে, ব্ৰহ্মাণুৰ মাটিয়ে নুজুৰে কলীয়া
নসয় মোৰ দেহাৰে ভাৰে হে কলীয়া
লগালোঁ কিনো যেদায় ।

দেহাই আমনি কৰিছে

বোলছবি ? বিশেষ এৰাতি
কথা $ ডাঃ উপেন কাকতি

দেহাই আমনি কৰিছে কৰিছে
মনত অগনি জ্বলিছে জ্বলিছে
পপীয়া তৰা খহিছে।
সংস্কৃতিৰ হ’ল যত অপচয়
দুস্কৃতিৰ হ'ল জয় জয়

হেৰ অবুজ নদী

তোক ভূৱাৰে ভৈটি

সোণালী পথাৰ নাশিছে।
নিজৰ পলসেৰে গঢ়া দুটি পাৰ
তঁই নিজেই সংহাৰ কৰিছ
বালিৰ বান্ধত শত স্বৰ্ণ জিলিকিছে
ব্যভিচাৰ সৃষ্টি কৰিছ।

তোক বান্ধোতা হেজাৰ জনে
প্লাৱনত কাঞ্চন বুটলিছে

তোৰ পাৰৰ জনতাই বেজাৰ মনে
দুখত চকুলো টুকিছে।

তঁই উন্মাদ ৰূপেৰে নবৱ কিয় ?
তই অসুৰ দানৱক নবধ কিয় ?
মানুহৰ হাঁহাকাৰ নুবুজ কিয় ?
হেৰ অবুজ নদী

সেয়া চকুৰ পানী
যুগমীয়া কৃষ্টি নাশিছে।

|

আই তোক কিহেৰে পূজিমে

বচনা ঃ মুকুল বৰুৱা
চেপ্তেম্বৰ, ১৯৭৫

আই তোক কিহেৰে পূজিমে

আই তোৰ চৰণে দুখানি

আই অ’ কিহেৰে পুজিমে তোক
আই অ’জীৱনদি পূজিমে তোক।
আই তোৰ মৰমী কোলাতে

আই মই জনমে লভিলোঁ

আই তোৰ কিহেৰে শুজিমে ধাৰ
আই অ’জীৱন দি শুজিমে ধাৰ ।

বহাগী অ’অ’ শীওনী

কথা £ হেমেন হাজৰিকা
ৰেকর্ত্তিংঃ ১৯৬৯

বহাগী অ’

অ’অ’শীাওনী

অ’ভাদৈ পাটমাদৈ

কি জগৰ লগালোঁ মই

জান এঁ কি জগৰ লগালি তই ।

ৰগৰ উঠা গগণাটিৰ
সুৰটি কঢ়ি লৈ যাৱ

কোন দেশলৈ

অ’মোক নিঠৰুৱা কৈ এৰি থৈ ।

নৈমাতিবি কেটেৰাই
নেগাবি গীত জেঙেৰাই
শৰীৰ নো ক’লা পৰিল
দহি দহি হ’লোঁ ঘঁই

কিয় হ'ল এনুৱা বিলাই
কিয় হ’ল এনুৱা বিলাই ।

আহিনীৰে পিৰালীত কাতিৰ চেঙা ৰ'দালী
কাতিৰ চেঙা ৰ'দালি,কাতিৰ চেঙা ৰ'দালি অ’
আঘমোণীৰে চোতালত পুহি পেহী ৰূপালী
পুহি পেহি ৰূপালী
পুহি পেহি ৰূপালী অ’
মাথী মাহিৰ মুখত হাঁহি নাই
ক’লৈ যাৱ ফাণগ্ডনী তোৰ
লগত সখী চ’তালি
কেলেই বাৰু সুৰৰ খাৰু
পিন্ধিও নিপিন্ধিলি
ৰুণুক জুনুক জুনুকা বজায়
হে জুনুক জুনুক জুনুকা বজায়
নেযাবি মোক এৰি থৈ
নেৰিবি মোক অকলৈ
মিঠা মিঠা মনটি মোৰ
তিতা-কেঁহা কৰিথৈ
নিজান জাৰণিত বন্দী হৈ

অ' কাজল বৰণ কন্যা

কথা £ শৈল দাস,
বেকর্তিং £ ১৯৭৮

অ’ কাজল বৰণ কন্যা
তোমাৰ নাই তুলনা
সেই ৰূপৰ বন্যা দেখি
হ’লোঁ মই উন্মনা ।

মেঘ বৰণ তোমাৰ চুলিত
লহৰ খৈলিযায়

মোৰ হৈ হিয়াত সেই লহৰে
পুলক জগায়
তোমাৰ ৰূপৰ নাই তুলনা
অ’ কাজল বৰণ কন্যা ।

অ’ৰাংঢালী বাই
হাতত হাতে মিলাঁই বিহু মাৰোঁ গৈ ।

নানা জাতি আৰু উপজাতি

এইখন মৰয়ী আই অসমী

মনৰ যত ভেদাভেদ পাহৰি

সোণৰ অসমখনি গঢ়িম আমি
অ’বিহুৱা ৰাইজ, --অ’ দেশৰে ৰাইজ
বিহুৰ তলিত আজি শপতে লৈ

কুলি কেতেকীয়ে ইনালে বিনালে
মৰমী বিহুটিৰ কথাকে ক’লে ।

লৈ যোৱা মোৰ বুকু ভৰা যত

লৈ যোৱা মোৰ বুকু ভৰা যত

মিলি যাওক মোৰ প্রাণৰ পৃথিৱী
তোমাৰ প্ৰেম সাগৰতে

সেয়ে অভিলাস জীৱনৰ মোৰ
হৃদয়ৰ উপহাৰ ।

কথা $ লক্ষ্যহীৰা দাস
সুৰ মুকুল বৰুৱা

কথা আৰু সূৰ £ হ্ৰীৰেণ গোহাঞি

আৰু ফাঁচী কাঠৰপৰা
কুশল পিয়লীয়ে চিঞৰি কৈছিল যি কথা
সময়ে যদি বিচাৰে ধৰিবি ৰণ! । ।

বোলো, সোণৰ আখৰেৰে জকেমকাই আছে
অ’মূলা গাভৰুৰ নাম
আজিৰ গাভৰু তোৰ কামে কাজে
ইংগিত পাম নে নৈপাম ?
মনত নাই নে এক কনকলতাই
কাললৈ কিৰীটি ৰাখিলে কিয়
বুকু পাতি গুলি ।

কথা ঃ চক্ৰধৰ দাস

কথী ঃ চক্ৰথৰ দাস

মুকলি আকাশ মোৰ আপোন
সৈউজী বননি মনৰ দাপোন
অনাগত দিনবোৰ মধুৰ সপোন ।

শুনো থমকি ৰৈ মুক্ত পখীৰ
গীতৰ ভাষা বহুত আশা
বুজো উচুপনি পাহাৰী জুৰিৰ
নিৰলে নীৰৱে বৈ থকা ।

পুৰণি পৃথিৱী নতুন হয়
প্রডাতক সাৱটি আদৰি লয়
দিনবোৰ আমাৰ ইতিহাস হয়
নতুনক আকৌোৱালি আদৰি লয়।

কথা ঃ চক্ৰধৰ দাস

পোহৰ বিলাসী পাহৰি নেযাবা

পোহৰ বিলাসী পাহৰি নেযাব|

এন্ধাৰতো আছে বহুজন
মহল নিবাসী কেতিয়া শুনিবা

ভগা জুপুৰিৰ ত্ৰন্দন ।
সহস্ৰ পঁজাৰ চাকি নুমুৱাই

সুখৰ দিপালী পাতিছা
সৰ্বৃহাৰাৰ চকুৰ ঘুমতি কাঢ়ি

সপোন তুমি ৰচিছা ।
তোমাৰ ঘুমতিয়ে কাল ঘুমতিহ'ব

বিচাৰৰো আহিলে ক্ষণ ।
মহল নিবাসী কৈতিয়া শুনিবা ভগা জুপুৰিৰ ক্ৰন্দন ।

প্ৰতি হুমুনিয়াহ ধুমহা হব
চৌপাশে জ্বলিব জুই

দুখিতৰ চকুলো প্ৰলয়ৰ বান হৈ
নিব যত অন্যায় ধুই

মানুহৰ দুখ লৈ হৈতালি নেখেলিবা
সপোনত হৈ মগন।

মহল নিবামী কৈতিয়া শুনিবা ভগা জুপুৰিৰ প্ৰুন্দন ।

আমাৰ সমাজৰ নতুন পুৰুষৰ

কথা ঃ নগেন বৰা
সুৰ ? জায়ন্তু মাথ

ককাই ঃ আমাৰ সমাজৰ নতুন পুৰুষৰ
জাননেকিহ'লভাই ?

ভাই ঃ প্ৰগতিৰ জখলা বগাইছে হ'বলা
এনেহেন লাগিছেককাই ।

ককাই ঃ নহয় নহয়,উহু নহয়
ঘনে প্রতি খোজে প্ৰতি উজুতিহে খায়।
এজাক উতনুৱা হ’ল
এজাক ফুতনুৱা হ’ল
মলখুৱৈ এটি দুটি ৰ’ল

ভাই ঃ কোনটো সোণালী পথ
কেনি চলে জীৱন ৰথ
উৱাদিহ নোপোৱা হ’ল।

ককাই $; (কথা) কথাৰে জগৎ জিনা কামে কাজে অনমনা
শুনা নাই যুগৰ আহ্বান
নিজক নিচিনিলে নিজক পাহৰিলে
হতাশাই কৰে ম্ৰিয়মান ।
জীয়াই থকাই জীৱন নহয়
সোঁত বিপৰীতে কদাপি নবয়
সৈই কথা দিলো সোঁৱৰাই ।

আমাৰ সমাজৰ নতুন পুৰুষৰ
জাননেকি হ'লডাই ?

আকৌ শৰাইঘাট হ’ব পাৰে

আকৌ শৰাইঘাট হ’ব পাৰে কাহানিবা
দা-ডাঙৰীয়াসবে জানি থোৱা ভাল
দেশৰ মানুহে নিজে

গঢ়ি পিতি ল'ব জানে
বৰতোপ, হৈংদান,ঢাল-তৰোৱাল ।

বদন, লালুকসোলা, মোমাই তামুলীবোৰ
সময় থাকোঁতে ধুই নিকা কৰা মন
স্বদেশ প্ৰেমিক হৈ

মুখা পিন্ধি ভাও দিয়া
আৰু, যত সমাজৰ কংস,ৰাৱণ ।

কংস বধৰ ভাওনা পাতি

কথা $ নগেন বৰা
সুৰ £ ভূপেন উজিৰ
কংস বধৰ ভাওনা পাতি
নাট ঘৰলৈ মাতিবা
নৈ সমাজৰে কংসবোৰৰ
ধ্বংশলীলা পাতিবা ।

সীতা হৰণ ভাওনা পাতি
সীতাক বনত ৰাখিবা

কংস বধৰ ভাওনা পাতি
নাট ঘৰলৈ মাতিবা
নৈ সমাজৰে কংসবোৰৰ ধ্বংশলীলা পাতিবা।

তোৰ পৰা মই কিয়

তোৰ পৰা মই কিয়
যুগে যুগে পাই আছো
মাহী আইৰ লেৰেলা সাদৰ
আকৌ শৰাইঘাত সৃষ্টি নকেৰো মই
বিচাৰি মৰম সনা বুকুৰ আদৰ ।
তোৰ পৰা মই কিয়
যুগে যুগে পাই আছো
মাহী আইৰ লেৰেলা সাদৰ ।
বিডাল তপস্বীয়ে শুনায মন্ত্ৰ যদি
গণতন্ত্ৰ আৰু সমাজবাদৰ
সেই মন্ত্ৰৰ ধ্বনিয়ে অন্ত পেলাব জানো
শোষণ তোষণ আৰু আৰ্তনাদৰ
চৌদিশে দেখা পাওঁ ক্ষুধাৰ্ত জনতাৰ
স্তব্ধ কণ্ঠ দেখোঁ প্রতিবাদৰ ।
তোৰ পৰা মই কিয়
যুগে যুগে পাই আছে|
মাহী আইৰ লেৰেলা সাদৰ ।
জাৰজ, অনাথ আৰু মাউৰা সজাই মোক
আভুৱা ভাৰিবি তই আৰু কতকাল
নিযাৰ বেলা তোৰ দেখা পাওঁ হাঁহিমুখ
দিযাৰ বেলা হয় সদায আকাল
আকৌ শৰাইঘাট সৃষ্টি নকৰো মই
ত্ৰম্দন নুশুনাও জন মানসত ।
তোৰ পৰা মই ক্ৰয়
যুগে যুগে পাই আছো
মাহী আইৰ লেৰেলা সাদৰ ।

মনত নপৰে চিন্তা পিশাচে
ভাগৰে ক্লান্ত কৰা ।

যাযাবৰী মোৰ জীৱনে সদায়
লভিলে জোনাকী বাট

বাটৰ লগৰী বাটতেই হেৰালে
কোনা খেদ নাই তাত ।

আজি নিৰিবিলি আবেলি পৰতো
জীৱন হাঁহিৰে ভৰা ।
পিন্ধিলোঁ কতনা ফুলৰ মালা

মই লাচিতে কৈছোঁ

মই লাচিতে কৈছোঁ--
মোৰ সঘনাই নাম লোৱা
লুইতপৰীয়া ডৈকা দল
কোনে কাঢ়ি নিলে বাৰু
স্বদেশ প্রেমৰ বীজ
ধৈৰ্য সাহস আৰু দুবাছৰ বল ।

শত শত শ্বহীদৰ আত্মাই আহি মোৰ
মৈদাম আগুৰিছে বিননি তুলি
সকলোৱে কৈছেহি দেশ জাতি সমাজ্জত
ঠগ প্রতাৰকবোৰ চিনাকী বুলি

বুকুৰে বান্ধৈ মোৰ দিওঁ কিনো সমিধান
কৰা নাই আজি৷ মোৰ তেজে তলমল ।
মই লাচিতে কৈছোঁ

স্বদেশৰ কাৰণেই নৰিযা দেহাৰে মই
কৰিছিলোঁ মোগলৰ সতে মহাৰণ
বঙহৰ শোণিতেৰে লুইত ৰাঙলি কৰি
ৰাখিছিলোঁ জননীক মই দিয়া পণ

সেই জাতি সেই দেশ হইছে সমুলে শেষ
চুকে কোণে আজি দেখোঁ বদনৰ দল !
মই লাচিতে কৈছে...

এইখন কলিয়াবৰ

কথাঃ কুসুম বৰা
সুৰ ; যোগেন বৰদলৈ
এইখন কলিয়াবৰ
মোমাই তামুলীয়ে সপোন ৰূপ দিয়া
আত্মাৰামৰ ঘৰ ।

উত্তৰ দিশতে বাবা ব্ৰহ্মপুত্ৰই মৰমত
মৰমত সাৱটি ধৰে

আই মা কামাখ্যাই, মা হাতীমুৰাই
কত যে মঙ্গল আচৰে ।
এইখন কলিয়াবৰ

পূৱৰে দিশতে বুঢ়া গিৰিবৰে
শিতানতে কাজিৰঙা

বিশ্ববাসীকে হাত বাউলদি
আছে গড় এশিঙিয়া ।
এইখন কলিযাবৰ

হেলনা কন্দলী দক্ষিণৰ প্ৰহৰী
সাৰে আছে গিৰিবৰ

কাল শতৰুৰ সাহে নুকুলাব
পাৰহৈ সোমাব ।
এইখন কলিয়াবৰ

পশ্চিমত বহিছে বুঢ়া-বুঢ়ী বৰে
দুৱাৰ ৰখিয়া হৈ

মানুহৰ শকতি জিলিকাই তুলিছে
যুগ যুগান্তৰলৈ ।
এইখন কলিয়াবৰ

আই অ’আই

কথা $; বসানন্দ গগৈ

আই অ’ আই, আমি সাতজনী জী

লুইতৰ বালিতে উমলি আছিলোঁ

ৰ’দ কাচলিত বহি ।

আই অ’আই

মেঘে মেঘে সাৱটিলে আছিল সপোন বোৰ
শ্বৰাটিতে ভঁহি উঠে এঁক্যবদ্ধতাৰ সুৰ ।
যিদিনা হলোঁ নিজে থিয় দিব পৰা
মেঘালয় নাম মোৰ সিদিনাৰ পৰা । আই অ’ আই
পুৱতি অৰুণে ভূমুকি মাৰিলে

অৰশাই পাতিলে আঁচল 'আই
অৰ‘শাচহ। বুলি নিজক চিনাকি দি

তায়ো বেলেগ হৈ গ’ল । আহ্‌ অ’আই

মিজোৰ আখলত ৰান্ধনি বিচাৰি

কন্যাক বিচাৰিলে দান

ঢোলে ডগৰে অসমীৰ পদূলিত
জোৱাই দেখো মিজোৰাম । আই অ’আই

বঙু যুগতে আহোম স্বৰ্গদেউই

খুটিপুতি বান্ধিছিল জেং

হঠাৎ সভ্যতাৰ জাগৰণ উঠি

জন্ম হ’ল নাগাল্য'গু আই

চিত্ৰাঙ্গদাই নোলে কুৰি শতিকাত বয
ৰাজকীয় সমতাৰ সোঁত

কৃষ্টি ৰক্ষাৰ চেলু বিচাৰি সৃষ্টি হ’ল মণিপুৰ । আই
আই মই বঙ্গৰ সীমাত ঘৰ সাজিছো
শতৰন চাম বৰেহবৰূপ

ত্ৰিপুৰা নামেৰে ৰাইজ্জে জানিব

পাহৰি নেযাবি মোক আই

কাৰ্বি আংলং মোটিং মুলীয়া

চিফুঙৰ সুৰ দি বৈষ্ণৱ যুগীয়া

প্ৰীতিৰ এনাজৰী মিচিং ভাই ভনী
আমাৰ বুকুৰে তেজ

বিভেদ আনিব খোজা শতৰুক কৰিমেই
চিৰদিনলৈ নিঃশেষ

অসমী আইৰ সাতোজনী ভনী

--- মেঘালয়, অৰুণাচল
মিজোৰাম, নাগাল্যাগু, মণিপুৰ, অসম
আজি আনুভূতিক সম্বন্ধৰে সংযুক্ত পুনৰ ।
কাৰ্বি আংলং বড়ো ৰাভা মিচিং মিলিলৈ
অসমক জিনোতা নাই ।
এই মহামিলনৰ প্রতিজ্ঞা ভঙাৰ
শতৰৰ কলিজা নাই ।

তুমি অসমীয়া তুমি নুবুজিলা

ফণা আৰু সুৰ }; ধনসানন্দ গগৈ

তুমি অসমীয়া তুমি নুবুজিলা

তোমাৰে অতীতৰ অমিয়৷

কমলা কাসন্তই লিখিছে কবিতা
তুমি অসমীয়া তুমি নুবুজিলা
তোমাৰে অতীতৰ অমিয়া ।

শঙ্কৰে সিঁচে নামৰ কঠিয়া

অসমীয়া হ'বা বুলি ৰখীয়া

পিছে দেখোঁ শঙ্কৰৰ মহিমা

আজিৰ অসমীমাই একো নুবুজা
কিহৰে ৰাগিনী পালা অসমীয়া
কিহৰে ৰাগিনী পালা ৷

অতীতৰ ৰস গুণ কিয়নো পাহৰ|
মিছা আৱৰণে নিজক কিয় সজোৱা
লক্ষীনাথৰ ভাষা তৃমি নিশিকা
হেমকোষৰ শবদকো নুবুজা
চেকচ্‌পীয়েৰ শ্যেলী বুলি দ্ঞিৰা
সত্ৰীয়া নাট গীতক নুবুজা
কিহৰে ৰাগিনী পালা অসমীয়া, কিহৰে

অসমীয়া বুলি গৰবী ন'ইবা

আছে আছে বুলি ভাবি নাথাকিবা

আজি যদি তুমি নিজকে নিচিনা

পুৰণি পুৰুষৰ গৰিমা পাহৰা
অহা কালি নিজকে হেৰুৱাবা
অসমীয়া হ’বা তুমি নিচলা
পুৰণিক সুঁৱৰি চোঁৱা অসমীয়া ।

শুনিছোঁ বহু জনে নতুন শপত লৈ
ফুৰে দিশে দিশে তাৰ বাতৰি বিলায়
মনৰ দৃঢ়অৰে নতুন সূৰ্য্যটিক
আনিব খুজিছে মাটিলে’নমায়
নেজায় জানো মন তেনে এক
সামূহিক শক্তিক আদৰিবলৈ ।

সেই সোণালী পুৱা ।

যাওঁ দেই মৰমী এ

যাওঁ দেই মৰমী এ
কাণেৰে নুশুনা চকুৰে নেদেখা
বহু দূৰ দূৰণিলৈ ।
ৰাইফ্ল ষ্টেনগান চিৰ লগৰী
প্রাণ ভৰি ভাল পাওঁ জন্মভূমিক
অৰণ্য শিখৰৰ শয্যাত বহিলৈ
দেশৰ স্বপ্ন দেখোঁ দহৰ কাৰণে থাকোঁ
চিৰ জাগ্ৰত প্রহৰী হৈ ।
মৃত্যুৰ বিভিষিকা ভয় নকৰোঁ
চক্ৰান্ত কাৰীৰ পথ ৰুদ্ধ কৰোঁ
দেশৰ মাটিয়ে মোক চিনি পায়
শোষকৰ সমাজে উভতি নেচায়
হৈজাৰ শোষিতৰ বাবে আনো আনন্দ বৈ ।
ঘূৰি ব’হাগত মই আকৌ আহিম
সবল সুঠাম কৰি বান্ধি লোৱা মন
হাঁহি কান্দোনেৰে ভৰা এয়েতো জীৱন
সাজু হোৱাঁ অনাগত দিনবোৰলৈ ।

অ া বৌ॥""!
সেৱিলোঁ চৰণে অসমী আই

ৰচনা ৰসানন্দ গগৈ

সেৱিলোঁ চৰণে অসমী আই
সাজিছো কাচিছো ৰণলৈ আই

লুইত প্রণামিলোঁ কামাখ্যাক পূজিলোঁ
ৰণলৈ ওলালোঁ আশীষে লৈ

হে ৰণলৈ ওলালে শপতে লৈ ।

সময নাই এতিয়া বুৰঞ্জী শিকোৱা
ৰিক্ত মনৰ নহয় ক্ষণ

নঙলা মুখতে শতৰুৰ কিৰিলি
বান্ধি ল টঙালি এৰি তোৰ বন ।
জীৱনটো কৰিলৈ পণ ।
বোলো, জীৱনটো কৰিলৈ পণ ।

সময় নাই এতিয়া ভাবি গুণি চোৱাঁ
ওলা অ’ ৰণুৱা দল

কপালৰ ফোঁটটি উজলাম গুৰুতি
আই তোৰ চৰণত বান্ধিলো মন
হে জীৱনটো কৰিলৈ পণ

বোলো জীৱনটো কৰিলৈ পণ ।

অসম আমাৰ জননী

অসম আমাৰ জননী
আমি তৰণ সেনানী
নতুন দিনৰ প্রতিশ্ৰুতিৰে
আমি গণমুক্তি বাহিনী ।
মুক্তি আমাৰ কামা
মুক্তি আমাৰ ধৰ্ম
দুৰ্নীতি, শোষণৰ প্ৰতিবাদ
আমাৰ মুখ্য কৰ্ম ।

গঢ়িবই লাগিব নিকা সমাজ
আমাৰ প্ৰতিজ্ঞাৰ শুনানী
শুনানী

শুনানী

নতুন দিনৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে
আমি গণ মুক্তি বাহিনী ।

বাজক বাজিলে ৰণশিঙা
উঠক উঠিলে ছুংকাৰ
মৰণে নাচিলেও নাচক
সমুখত মুক্তিৰ দুৱাৰ
নৱ উদিত সূৰ্যৰ ৰঙ
আমাৰ আশাৰ ৰেঙনি
নতুন দিনৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে
আমি গণমৃুক্তি বাহিনী

কথা কোৱাহে উৰ্বশী
কথা £ পূৰ্ণমল ভূঞা
সুৰ £} কমল কটকী

কথা কোৱাহে উৰ্বশী ৰূপৰ শিখা

মনে বনে প্লাপ্তৰে কত ফুল ফুলি উঠে
উদাত্ত যৌৱন হৈ যায় স্নান
মৰ্মৰিত গুঞ্জন ধ্বনি

কান্দিছে আত্মা কিয় সিহঁৰাই ।

কথা কোৱাহে উৰ্বশী ৰূপৰ শিখা

সৌৰভে ৰূপ পায় তাৰেই গান গায়

কত শৃঙ্খল ভাঙি পৰে
আকৌ কত ট্ৰয় ধ্বংস হয়

হ্বলি উঠে লঙ্কা, কুৰুক্ষেত্ৰ
আঁচলৰ ভাজে ভাজে কত কথা ৰূপ লয়
এয়ে হেনো সৃষ্টি, তাৰেই জাল গুঠি
অমলিন হৈ ৰয় কত যে সভ্যতা ।
কথা কোৱাহে উৰ্বশী ৰূপৰ শিখা

কথা কোৱা হে উৰ্বশী
ভাগৰি পৰা কত মানুহৰ

এটি ঘৰৰ কোন বিচাৰি অধীৰ হয়
বাৰবস্তা ইলোৰা অজনস্তা তাৰেই চানেকী
মন্দিৰত কান্দে কত বিভত্স ৰূপ
নতুন ৰূপত নতুন লাচত

কত সৃষ্টি কত সমাধি ।

কথা কোৱাহে উৰ্বশী ৰূপৰ শিখা

এইখন মানুহৰ দেশ

কথা আৰু ১), * =,

সময়ৰ গাত আজি গণতান্ত্ৰিক তেজৰ কলঙ্ক
উদাৰ আকাশো আজি হিংসাৰ ধোৱাৰে পৰিপূৰ্ণ
শুনো এইখন মানুহৰ দেশ
মানবী বেশেৰে দানবী মনেৰে
মৃত মানৱতাৰ দেশ ।
মোৰ আই অ’, মৃত মানৱতাৰ দেশ ।

শুকুলা সাজেৰে নেতা বহু ওলালে
ৰাইজৰ সেৱা চুৰ কৰি
স্বাধীনতাৰ স্বাদ লভিলোঁ কতনা
আৰুনো কিমান বাট চাবি ।
মোৰ আই অ’, আৰুনো কিমান বাট চাবি
এইখন মানুহৰ দেশ ।

ফুলুং চাপৰিতে সহোদৰ জনকে
সহোদৰে নিচিনিলে হায়
বেলশৰতো ভাই সুভাষৰ শোণিতে
মানৱতা ধুই নিলে
দেৱ মন্দিৰতো মানুহৰ তেজেই
শতিকাৰ ইতিহাস লিখে ।
এইখন মানুহৰ দেশ
অ’ মোৰ দেশৰ মানুহ
মানুহৰ কাৰণেই মানুহৰ প্ৰয়োজন
কিয় তাকো পাহৰিব যখোঙ্গা
গীতৰ ভাষাৰে মই বহু সকিয়ালো তাক
গীত বুলিয়েই মাথোঁ ল’লা
আৰু এতিয়াই জানো স্বজনৰ তেজৰেই
স্বদেশ সেমেকাই তৃলিবা ?
বিভেদৰ ৰাজনীতি চকুৰ আগতলৈ
জানো দৰ্শক হৈয়ে ৰ’বা ?
বৰ্ণৰ সীমা ভাঙি মানৱী মৰম ঢালি
নিজৰেই দেশ নগঢ়িবা ?
অ’ মোৰ দেশৰ মানুহ
মানুহৰ কাৰণেই মানুহৰ প্ৰয়োজন
কিয় তাকো পাহৰিব থোজা

ষড়যন্ত্ু কৰি দেশ পণ্য কৰি

কথা ঃ ৰীতা চৌধুৰী
সুৰ ? জয়ন্ত নাথ
ষড়যন্ত্ৰ কৰি দেশ পণ্য কৰি
বিলাসী জীৱন যি গঢ়িব খোজে
তাৰ ক্ষমা নাই ।

ওলালোঁ আজি তৰুণ সেনানী

মুক্ত কৰিমেই দেশ ।

যায যদি যাওক সহস্ৰ প্রাণ

গঢ়োঁতে ধুনীযা স্বদেশ
দুষ্কৃতিকাৰীৰ কোনো ক্ষমা নাই ।

মোৰ দেশ মোৰ মাটি মোৰেই অধিকাৰ
আপোচ বিহীন মই মৃত্যু বিজযী
সৈনিক অঙ্গীকাৰ
লুগ্পনকাৰীৰ কোনো ক্ষমা নাই ।

কোনে গঢ়িবা দেশ
কাক লাগে স্বাধীনতা
যুজু আহা একেলগে
শক্তি আমাৰ একতা ।

জীৱন সুন্দৰ মৰম সুন্দৰ

জীৱন সুন্দৰ মৰম সুন্দৰ
দেখোঁ কিয় এই বিভিষিক৷
অবুজ মৰম চঞ্চল মৰম
খেদোঁ কিয় এই মৰিটীকা ।

মৰম বিচাৰি হ’লো বলিয|
জীৱন যেন সেউজ বুলীয়া
জীৱন এন্ধাৰ জগত এন্ধাৰ
কোন বাসনাৰ প্ৰহেলিকা ।

মই কৱিতা মই কণ্বিতা
নাম বিহীনা এক অনামিকা
মই কামনা মই বাসনা
জীৱন নাটৰ যৱনিকা ।

আমাৰ মৰম সঁচা মৰম
চঞ্চল নহয় অবুজ নহয়
জীৱন সুন্দৰ মৰম সুন্দৰ
আঁতৰে য’ত বিভিষধিকা
জীৱন সুন্দৰ মৰম সুন্দৰ

' কথা, সূৰ ; বলেন হাজৰিকা

মোৰ আইৰ চাদৰ খন শুলা মেঘৰ
বুটা বচা ফুলবোৰ সোণ বৰণৰ
মেখেলাৰ ৰঙ আইৰ সেউজ ৰঙৰ
বুকুৰ উম খিনিও ন-সুৰুষৰ ।
কাল এন্ধাৰ নাশিবলৈ

পণ ললোঁ, পণ ললোঁ

মোৰ আই, মোৰ আই ।

মোৰ আইৰ কপালতে জোনৰ পোহৰ
দুচকুত ভাঁহে যেন নীলা সাগৰ

মই দেখোঁ মোৰ আইক সাগৰ ৰূপে
মনৰ উদাৰতাও আকাশৰ দৰে ।
তোৰেই প্রৰেৰণাৰে জীয়াই থাকি
তোকেই সজাম মোৰ আই

কপৌ ফুলৰ চাকি সাজি

তোকে পিন্ধাম মোৰ আই ।

কাল এন্ধাৰ নাশিবলে

পণ ললোঁ, পণ ললোঁ মোৰ আই
--মোৰ আই

চৰমে ৰক ৰযু
নিজৰা পাৰত বহি

কথা ; যলেন হাষাৰিকা
কেছেটঃ নিজৰা পাৰৰ সুৰ, ১৯৯৫

নিজৰা পাৰত বহি সকলোৱে মিলিজুলি
আঁহ আজি পুৰণি ঘৰখন সজাওঁ
ককাহঁতে কৈ যোৱা দুটি এটি সজ কথা
পাৰোঁ যদি সমাজৰ কামত লগাওঁ ।

ৰসাতলে যায ভাষা

আছে আমাৰ বহু আশা
এই কথা কওঁনো কাক ?
পুৰণিচামে কৰা ভূলৰ শুধৰণি
উপদেশ দিবলৈ কোনো নাই আমাৰ ।

পুৰণি চামে বাৰু নতুন চামৰ বাবে

ভাবিবৰনো কি প্রযোজন ?

যেনিয়ে ঘূৰি চাওঁ তেনিয়ে দেখা পাওঁ

খঙাল যুশ্বকৰ অস্থিৰ জীৱন ।

সত আৰু অসতৰ ন্যায় আৰু অন্যায়ৰ

অর্থবোৰ ওলোটাহে হ’ল ?

হে সচাঁ কথা ক’লে দেখোন
ওলোটাহে ৰুপ দিয়ে

তথাপিও সজ পথে আগবাঢ়ি গৈ

জন্ম সূত্ৰে পোৱা, পোৱাৰ স্বাৰ্থখিনি

নাই জানো নতুন চামৰ

মুক্ত জীৱনৰ উচ্ছাকাঙক্ষা
জ্ঞানৰ অকণি পোহৰ

নৈতিকতাৰ বল হতাশাত হেৰুৱাই

নকৰিবি নতশিৰ জীৱন যুঁজৰ ।

কুমলীয়া বযসত গঢ় দিব পাৰিলেহে

জীৱন মহৎ হয় বিশ্বৰ আগত ।

অ’ সপোন তুমি কিয়

কথা ; সূৰ্য্য হাজৰিকা

অ’ সপোন তুমি কিয়
নিশা কৰা৷ আমনি
কিয় বাৰু ৰহণ সানি
দিয়া আশাৰ ৰেঙনি ।

ক্ষণিক পৰৰ ছবিৰে

নয়ন দুটিৰ মণিৰে
কিয় বাৰু নিৰাশ কৰা

মিছা বৰঙনিৰে ।
সদায় দেখা দিবানে

পৰাণ জুৰাবানে ?
মনৰ কত বেদনা

তুমি আঁতৰাবানে ?

তুমি মোৰ জীৱন দাপোন

কৰিবা কাহানি আপোন
কিয় বাৰু শাস্তি নিদিয়া

সঁচা সহানুভূতিৰে ।

কথা ঃ সূৰ্য্য হাজৰিকা

মিচিকিয়া হাঁহিটিত সপি দিয়া প্ৰাণ

আওভাও নুবুজাটো হৱ
চকুৰ আগতে তোৰ শতৰুৱে হাঁহে
নেদেখাৰ ভাও ধৰ কিয় ।

দেহা গ'ল, ধন গ’ল, মন ভাগি গ’ল
জাতিটোৰ পএ্রক্যও থানবান হ’ল ।

কথা সূৰ্য্য হাঞ্জৰিকা

অসমী জীয়ৰী।

মবম চটেনেহ আদৰেৰে

কথা } সূৰ্য্য ছাজৰিক|

কথাঃ

কপালখন ঢকাকৈ
ওৰণি টানি লওঁ কি কৱ ক ।

কব পৰা হলেনো
কওঁ বুলি নকওঁ নে
সোণজনী মইনাজান
মন মোৰ থান বান
কলিজা কঁপিছে শুন
শুন যদি শুন এঁ
শুন যদি শুন এঁ
তযে মোৰ বুকুৰে জোন ।
অ’হযনে ?
নিব যদি খুজিছই পিতাইক গৈ নকৱনো কিয় ?
নৈ বিছুতে পলুৱাই নিয় --- বুকুত সাহ বান্ধি লচোন
তাকেইতো ।

পিতাৰে খেদিব, পথাৰে বান্ধিব
ভুকু কিল মাৰিব
কথাটো বুজা নাই কিয় ?

তেনে কি কৰোঁনে৷ বুলি ভাবিছ ?

হেৰ এঁ আঁকৰী কানে কানে শুন
এহি মানৰ কথাখিনি এহিমানে থওঁ
বিহুতলীৰ এন্ধাৰৰ বাটটিকে,লওঁ ।

কথা: সূৰ্য্য হাজৰিকা

কথাঃ

মই এটি শিক্ষিত ডেকা নিবনুৱা

কথা ঃ সূৰ্য্য হাজৰিকা

মই এটি শিক্ষিত ডেকা নিবনুৱা
চাকৰি বিচাৰি মোৰ দেহা ভাগৰুৱা ।

একো নাই চাকৰি, চাকৰি ক’তো নাই
কত যে ভাঙিলোঁ মই গাথিৰৈ ধন
চাকৰি চাকৰি বুলি কটালোঁ যে ক্ষণ ।

যদিহে কৰিব খোজা ব্যৱসায়ী মন
চৰকাৰে দিয়ে হেনো লাগে যত ধন ।
উন্নত আচনিৰ মাথোঁ প্রয়োজন
লাগে এটি সাহসী আগ্ৰহী মন ।

নিৰাশাৰ ভাৱ এৰি এখোজ আগুৱালোঁ
সাহসৰ বাট লৈ মন দৃঢ় কৰিলোঁ

চাকৰি নকৰি ব্যৱসায়হে কৰোঁ

মই চাকৰি নকৰি ব্যৱসায়হে কৰোঁ ।
উদ্যোগী মন লৈ দেশ সেৱা কৰোঁ

দিনে নিশাই বেহা কৰি হ’লোঁ ভাগৰুৱা ।

পিছে, ব্যৱসায় কৰা মনেৰে ভবাৰ দৰে সহজ নহয় ।

বাধা আৰু বাধা মাথোঁ বিঘিনি হৈ পাওঁ
চিন্তিলোঁ কেনেকৈনো আগবাঢ়ি যাওঁ ।
নিষ্ঠা আস্থাৰে কৰি শ্ৰম দান

দিনে দিনে হ’লোঁ মই ক্ৰমে আগুৱান ।
চাকৰিৰ আজি মোৰ প্রয়োজন নাই
লাগে যপি ময়েহে দিব পাৰোঁ ঠাই ।
উদ্যোগী ডেকা ৰূপে যশ মান পাই
ব্যৱসায়ৰ দৰে দেখোঁ আন একো নাই ।

মই এটি শিক্ষিত ডেকা নিবনুৱা
আছিলোঁ এদিন মই ডেকা নিবনুৱা
খাইছিলোঁ হাবাথুৰি হৈ ভাগৰুৱা ।

উষাই সদায়

কথাঃ সূৰ্য্য হাজৰিকা
কেছেট অষ্ট মুকুতা, ১৯৯০

‘ শোণিতপুৰৰ উষাই সদায়
মনৰ কথা কয়

চিত্ৰলেখাই তাকে শুনি
চিত্র আঁকি লয়।

জয়মতী সতীৰ তেজ

নাৰীৰ শিৰত বয়
মূলাৰ মহান ত্যাগৰ কথা

ইতিহাসেকয়
কনকলতাৰ অমৰ

বাণী নকৰিবা ভয়
সাহসেৰে আনি দিয়া

শত্ু পৰাজয় ।
শোণিতপুৰৰ উষাই সদায়

মনৰ কথা কয়
চিত্ৰলেখাইতাকে শুনি

চিত্ৰ আঁকি লয়।

কথা { সূৰ্ঘা হাজৰিকা

কথা, সুৰ ? কমল কটকী

এই মাটিতে মিলি যাবলৈ দিবি

এই মাটিতে মিলি যাবলৈ দিবি মোক
বুকুৰ আপোন এই মাটি

মোৰ ওপজা ঠাই --
ঘূৰি আহিম মই জনমে জনমে
এয়া যে মোৰ অসমী আই ।

সৰগী ৰূপ যাৰ বিনন্দীয়া

শ্যামলী সাজেৰে অপৰূপ|

ক’লীয়া ডাৱৰে য’ত মাদল বজায়

উলাহেৰে নাচে নদী নিজৰাই

এয়া যে মোৰ চেনেহী আই
চেনেহী আই ।

ধাৰাষাৰ বৰষুণ ৰ’দ হালধীয়া
পাহাৰে ভৈয়ামে উপচি পৰা
ৰূপালী জোনাকে যাৰ আচল জুৰাই
ৰঙে ৰূপে মোৰ নয়ন জুৰায়
এয়া যে মোৰ ৰূপহী আই ।

এই মাটিতে মিলি যাব দিবি মোক
বুকুৰ আপোন এই মাটি

মোৰ ওপজা ঠাই
ঘূৰি আহিম মই জনমে জনমে
এয়া যে মোৰ অসমী আই ।

কথা, সুৰ ? নয়ন জ্যোতি শইকীয়া

ত
অ’ মোৰ গুৰুদেউ
( উল্টা পুৰাণৰ গীত )
}নাপূ/ 7]১2529
অ’ মোৰ গুৰুদেউ, ই কথা পতিয়াব কোনে [
মোৰ গুৰুদেউ, ই কথা পতিয়াব কোনে ?

1; (৩)
অ’ মোৰ মলুৱা হে

( নাও খেলৰ গীত)

গুৰি ধৰোঁতা £--- অ’ মোৰ মলুৱা হে
অ’ মোৰে মলুৱাক কোনে মাৰিলে
হায় মোৰ, হায় মোৰ মলুৱা হে ।
বাইচা সকল-- অ’”মোৰ মলুৱা হে
অ’ মোৰ মলুৱাক কোনে মাৰিলে
হায় মোৰ, হায় মোৰ মলুৱা হে ।
গুৰি ধৰোঁতা --- এ, যঁতৰ যঁতৰ কৰে তাই
বাইচা সকল ---_ হায় অ’হৰি !

গুঃ-- এ, যঁতৰ আনি দিলোঁ মই
£ সঃ হায় অ’ হৰি !

আটাইয়ে ---_ _ অ’ যঁতৰত ধৰি ধৰি কান্দে মোৰ মলুৱা হে
অ’ মোৰে মলুৱাক কোনে মাৰিলা
হায় মোৰ, হায় মোৰ মলুৱা হে ।

গুঃ --- এ কপাহ, কপাহ কৰে তাই

বাঃ সঃ -- হায় অ’ হৰি !

গুঃ-- কপাহ আনিদিলোঁ মই

বাঃ সঃ হায় অ’হৰি !

আটাইয়ে -_-- _ অ’ কপাহত ধৰি ধৰি কান্দে মোৰ মলুৱা হে

ত,” মোৰে মলুৱাক কোনে মাৰিলা
হায় মোৰ, হায় মোৰ মলুৱা হে ।

গুঃ এ নেঠা, নেঠা কৰে তাই

বাঃসঃ-- হায় অ' হৰি !

গু 2--- এ নেঠা আনি দিলোঁ মই

বাঃসঃ-- হায় অ’হৰি !

আটাইয়ে --- _ অ’নেঠাতে ধৰি ধৰি কান্দে মোৰ মলুৱা হে
অ’ মোৰ মলুৱাক কোনে মাৰিলা
হায় মোৰ, হায় মোৰ মলুৱা হে ।

( এইদৰে তাতশালৰ সকলো সজুলিৰ নাম এটা এটাকৈ বৰ্ণণা কৰি গুৰি ধৰোঁতাই
লগাই দিয়ে আৰু বাইচা সকলে বঠা মাৰি মাৰি জাত জাত কৈ গাই যায় । )

অ’ কানাই পাৰ কৰা হে

( কামৰূপী লোকগীত)

বেকডিং } বন্ধুছত্ম

অ’ কানাই পাৰ কৰা হে বেলিৰ পৰিল ছায়া
নষ্ট হৈল দুধেৰ ভাণ্ডাৰ বাজাৰ গৈল বইযা ৷
কাঠৰে দেশতে থাকা অ’ কাঠৰ কিবা দুখ
ভাঙা নৌকাত পাৰ কৰি কিবা পাৱা সুখ ।

ভাঙা নহয় ছিঙা নহয়গামেৰীৰ সাৰ
হস্তী ঘোঁৰা পাৰ কৰা ৰাধাৰ কিমান ভাৰ ৷

অন্য লোকক পাৰ কৰিলা অ’ লৈয়া আনা আনা
আমাৰ ৰাধাক পাৰ কৰিলা লৈয়া কাণৰ সোণা ।

জীৱেৰ বেউলা অ’

জীৱেৰ বেউলা অ’

অ’মোৰ আজলী ছোৱালী

ছয় জাৰ লগত বঞ্চিবি কেনে কৰি
জীৱেৰ বেউলা অ’

আগতে নাযাবি আই তই পিছতে নাযাবি ।
মাজতে চলি যাবি আই তই লখাইৰ বেউলী ।।

ইফাল সিফাল কৰি আই তই বস্তুকে সলাবি ।
পৰ পুৰুষক দেখি আই তই ভিৰিয়া লৰিবি ।।
বিহানে উঠিয়া আই তই কৰিবি চিলন ।

গলিত দিবি গোৱৰ ভাখৰিত ৰাখিবি ধান ।।

পতি পৰম গুৰু আই তই ৰাখিবি মনত ।
সৰ্বাখনি সপি দিবি তাহাৰে পাৱত ।।

হৈ মাই যশোৱা হৈ

( কামৰূপী লোকগীত)

বোলৰ্ছ্বব ? মণিৰাম দেৱান, ১৯২৩
লখ/()[;-2+'1

হে মাই যশোৱা হে

মাই হেৰে যশোৱা 'আামাক লাগিয়া
অলপ তোৰ মৰমো নাই ।

তোৰে ঘৰে আসি গৰু চাৰি ফুৰো
কৰেকৰ৷ ভাত খাই

কাঠ বাজী বুলি জগতে হাসয়
দেখিও সুমৰা হৰি

তোৰ ঘৰে আসি পুত্র উপজিলোঁ
ইটো দুখ দূৰ কৰি

এক তোলা সোণাৰে বাঁহী গঢাই নেদা
ৰাজ পটেশ্বৰী ছই

দুয়ো ওঁঠ ফাটি তেজ বহি যাই
বাঁহৰ বাহী বাজাওঁতে -- মাই যশোৱা হে ।

9 / 7:1১}; 2529, ১৯৭৫

হে বৰ বৰিবা যাই মেনকা সঙ্গে দুনী ঘট
মাথাৰ কাপোৰ গুচাই চাইলা -- জোঁৱাই উলঙ্গত হে ।

মাথাত আছে সৰ্পৰ ফণা অ’ এ গলে মুণ্ড মালা
কঙ্কালে বাঘৰ ছাল গাবে ভস্ম ধূলা হে ।

বাইছটা ঢেঁকী ভাঙুৰাৰ অ’ এ তেইছখান কূলা
দিনে ৰাতি খুন্দি মৰে জঁহতা ভাঙৰ গুডা হে ।
হাতত আছে ডম্বৰুটো অ’ এ গাৱে ভস্ম ধূলি

চকু দুটা ডাঙাৰ ডাঙাৰ পেটটো ভাঙা দুলি হে ।
জঁইতা ভাঙৰ গুড়া ভাঙুৰা এ গাল ভৰিযা খায
ভাঙৰ জালত থাকবা নৰি ঘুটনী পাৰাক যাই হৈ ।
আহাৰ, ঘুটনী পাৰাক যাবাক লাগি এ হকৰা ডমৰা
নেদো পাৰ্বতীক বিয়া যা গুচি ভাঙুৰা হে

বৰ বৰিবা যাই মেনকা সঙ্গে দুনী ঘট ।

ৰাধে ক’লা নুবুলিবি মোক

( কামৰূপী লোকগীত)

চা্ণ৬, 7৮} 252০9, ১৯৭৫

অ’ ৰাধে, -- ক’লা নুবুলিবি মোক
কোনো দিনে কোনো কথা বোলা নাই তোক ।

ক’লা ক’লা নুবুলিবি গোৱালৰে জী
বিধিয়ে কৰিছে ক’ল৷ মইনো কৰিম কি ?

ক’লা ক’লা তুলসী ক’লা ক'লা পাত
মাও ক’লা বাপণও ক’লা ক’লীয়াৰে জাত ।

গজ ভাল ক’ল| ৰাধে তাতও মুক্তা দ্বলে
ক’লা বগাই মিল ৰাধে আন একো নিমিলে ।

ৰাতিৰ আকাশ ক'লা তাতও চিকুণ তাৰা দ্বলে
জ্ঞানৰ চকু মুদি কোনে আকাশ বেয়া বোলে ।

শ্যাম কানু দূৰ হৈ নাযাবা

(কামৰূপী লোকগীত)

শ্যাম কানু দূৰ হৈ নাযাবা

সোণৰ বাঁহী গঢ়াই দিম ঘৰতে বজাবা ।

এঁ ৰাম, নন্দৰ ঘৰত যদু তুমি আছিলা যে সৰু
পঞ্চ বয়সতে তুমি ৰখাইছিলা গৰু ।

এঁ ৰাম, নন্দেৰ দুলাল বাচা তুমি নন্দেৰ দুলাল
এত ৰাতি গৰু চাৰে কাৰে ছৱাল ।

এ ৰাম, লোকৰ বাচা ডাঙৰ দীঘল মোৰে বাচা সৰু
সিংহ ব্যাঘ্ম লগে চৰে তাতে চাৰে গৰু ।

এ ৰাম, আগে ধেনু পাছে ধেনু মুখে বংশী বায়
বন পুষ্প মালা পিন্ধি গো ধেনু চৰায় ।

এঁ ৰাম, বালিকো ছলিলা প্রভূ কংসকো বধিলা
চন্দ্ৰাৱলী ৰাতিতে গোপীকো কেলিলা ।

এঁ ৰাম, সেন্দুৰৰে জকেমকে কাজলৰে ৰেখা
বিজুলী চমকে আহি কৃষ্ণই দিলে দেখা ।

এঁ ৰাম, বৃন্দাবন মাজে প্ৰভু আছিলা লুকাই
কালে গতি কান্দি দিলে বিচাৰি নেপায় ।

গেইলে কি আসিবেন

(গোৱালপাৰীয়া লোকগীত )

আৰে, গেইলে কি আসিবেন
মোৰ মাহুত বন্ধুৰে ?
হস্তীৰ নড়ান, হস্বীৰ চড়াণ
হস্তীৰ গ্বলায় দড়ী
অৰে, সত্য কৰিয়া কঁ'নৰে মাহুত
কোন বা দেশে বাড়ী ৰে ?

হস্তীৰ নডাণ, ইস্বীৰ চড়াণ
হস্তীৰ পাৱে বেড়ী

অৰে, সত্য কৰিয়া কইলং কথা
গৌৰীপুৰে বাড়ী ৰে ।

খট খুঁট মাছত ৰে তোৰ
গালে চাপা দাডী

অৰে সত্য কৰিয়া ক’নৰে মাহুত
ঘৰে কযজন নাৰী ৰে ?

হস্তীৰ নডাণ,হস্বীৰ চডাণ
চম্পা নদীৰ পাৰে

অৰে সত্য কৰিযা কইলুং তোমাক
বিয়া ইয় নাই মোৰে ৰৈ ।

তাল গাছে ঢোলে
হ্যাসকা টানে পীৰিত খচে

মাঘ মাসী শীতে ।
যাৰে বন্ধু যা
জ্বলিয়া গেলে

মনেৰ আগুন

নিভিয়া গেলেনা
বন্ধু ঘন ঘন ৰে,

এতইগোসাক্ষী

তোমাৰ শৰীৰে ।
দেখিতে দেখিতে

গাড়ুৰ হ’লোঁ
ৰবি বাৰেৰ দিন

নায়োৰ গেলু

পাৰাৰ চেংৰাই কৰে হায় ৰে হায়
মোহিত পৰিত কৰংনা
টেংৰা বন্ধু চাৰেনা

আৰু বিয়া যায় পীৰিতে বাইনা ৷
বাপ ও ভাই তোৰ

হিয়াৰ তাৰা
বেচাইয়া না খায়

তোক্‌ ছোটতে

লাউ খাওয়াৰ পাৰে

(গোৱালপাৰীয়া লোকগীত )

লাউ খাওয়াৰ পাৰে কি পাৰে মাও
মোৰ কেউৰা বাকেস কী ফুল ।
লাউ খাওয়াৰ পাৰে,.কি পাৰে মাও
তোৰ কেউৰা বাকেস কী ফুল ।

তোৰ বাবাই সনে আন্ছে
কি আন্ছে মাও
তোৰ ভেঙৰা বাজাইয়া পাত্থৰ ।
ওই ভেঙৰাৰ ভীতি দেখুন
কি দেখুন মাও
মুই হাসুম বা মনে মনে
মাও মুই কান্দুম বা চিতে চিতে ।
তোৰ দাদাই সনে আন্ছে
কি আন্ছে মাও
তোৰ কাণা বাজাইয়া পাৎথৰ ।
ওই কাণাৰ ভীতি দেখুন
কি দেখুন মাও
মুই হাসুম বা মনে মনে
মাও মুই কান্দুম বা চিতে চিতে ।

তোৰ চাচাই সোণা আন্ছে
কি আন্ছে মাও
তোৰ তেৰ! বাজাইয়া পাত্থৰ ।
ওই তেৰাৰ ভীতি দেখুন
কি দেখুন মাও
মুই হাসুম বা মনে মনে
মাও মুই কান্দুম বা চিতে চিতে ।

সমাপ্ত

মই যেতিয়া এই জীৱনৰ মায়া

মিছা মাযা, মিছা কায়া, মিছা কৰ আশা
কালে বোলে কৈক যাবি ভাঙিব তোৰ বাহা
কোন দিনা সোণৰ দেহা জহি খহি যায়।

মায়াৰ বান্ধোনৰ বন্ধনেৰে আবদ্ধ মানৱ জীৱন আৰু মানৱ জীৱনৰ ক্ষণস্থায়ীত্ব - সংসাৰৰ এই
অভিজ্ঞতাৰে অভিজ্ঞ কোনো অখ্যাত নিৰক্ষৰ গীতিকাৰে আপোন সমাজখনৰ আপোনজন ৰ মৃত্যু বেদনাত
চিৎকাৰ কৰি, তেওঁৰ গুণ, তেওঁৰ সান্নিধাৰ অনুভব গীত আকাৰে গাই, চৰ্বিত চৰ্বণ কৰি হৃদয়ক বুজনি দিছিল,
শোক পাহৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আশ-পাশৰ লোককো বুজনি দিছিল। কাৰণ, ‘মানৱ দেহা মাটিৰে ভাণ্ড,
ভাঙিলে হৈবে খণ্ডৰে খণ্ড, ভাঙিলে দেহা জোৰা নিবে না'-- মাটিৰ পাত্ৰ ভাঙি টুকুৰা টুকুৰ হৈ মাটিত মিহলি
হৈ যোৱাৰ দৰে পঞ্চভূতী মানৱ দেহাটোও মৰণৰ মাজেৰে এদিন মাটিত মিহলি হৈ যায়। ই চিৰঙ্গন ৷ কিয়নো
মানুহ মৰণশীল ধৰ্মৰ প্রভাৱেৰে প্রভাৱান্বিত সেই সমজখনে সেইবাবে পৰম্পদ লাভৰ বাবে সময় থাকোতে
‘"হৰি'নাম লবলৈ মানুহক কৈছিল। অন্যাৰ্থত ‘যত জীৱ জঙ্গম কীট পতঙ্গম অগনগ জগ তেৰি কায়া’ যিহেতু
জীৱ মাত্ৰে হৃদয়ত ‘হৰি’ বিৰাজমান, গতিকে ‘হৰি নাম লোৱা কথাই মানৱৰ মঙ্গলৰ বাবে কাম কৰা কথাকেও
সূচায়।

উৎপত্তি হ’লৈ এদিন বিনাশ নিশ্চিত আৰু সংসাৰখন মায়াৰ ডোলেৰে বান্ধ খাই আছে। সেইবাবেই
হয়তো বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি ৰোগশয্যাত পৰি থকা আঁঠুমূৰীয়া বৃদ্ধ এজনেও মৃত্যুৰ নামকে শুনিব নোখোজে।
কিস্ত সময়ে কাকো ৰেহাই নিদিয়ে। নিৰ্দ্ধাৰিত সময়ৰ অন্তত মানৱী লীলা সম্বৰণ কৰি, আপোনক পৰ কৰি ভব
নদী পাৰহৈ যাবগৈ লাগিবই।

জীৱন পৰিক্ৰমাৰ কোনো এক দুৰ্বল মুহূৰ্তত এনে ভাব মানুহৰ মনলৈ নহা নহয়। বহু গুণৰ সম্ভাৰ লৈ
অহা ড“ ভূপেন হাজৰিকাৰ মনলৈও আহে এনে চিন্তা কোনো এক দুৰ্বল মুহূৰ্ত্ত। গোটেই জীৱনটো তেওঁ
মানুহৰ মাজতে কটালে। নানা বিধ কলা ৰসৰ আকৰ হাজৰিকাদেৱে কলা ৰসেৰে সমাজখন জীপাল কৰি
ৰাখিবলৈ যতপৰোনাস্তি চেষ্টা কৰিছিল। মানুহৰ বাবে গীত গাইছিল, দেশৰ বাবে গীত গাইছিল, সমাজখনক
আগুৱাই অনাৰ বাবে যুঁজিছিল, দুখীয়া দৰিদ্ৰজনৰ মুখত দুবেলা দুসাজ ভাত, বস্তুহীনক একোখন বস্তু, নিৰাপত্তাহীনক
নিৰাপত্তা দিয়াৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল গীতেৰে, চিনেমাৰে, লিখনিৰে অধবিৰাম-- অবিৰত ভাবে । আনক হসৱাই
তেওঁ নিজে হাঁহিছিল। আনৰ সুখত তৃপ্তি লভিছিল, আনৰ শান্তিত টোপনি গৈছিল। ইয়াৰ কৃতজ্ঞতাৰ চিন
স্বৰূপে তেওঁ পাইছিল মানুহৰ মৰম-শ্নেহ, ফুলৰ মালা, আশীৰ্বাদ, মান-সন্মান আৰু অনেক বঁটা বাহন । দুহাত

উপচি পৰা কৃতজ্ঞতাৰ ফুল স্পৰ্শ কৰি তেওঁ উল্লসিত হৈ পৰিছিল। ইমান মৰম, ইমান স্নে হ,ইমান ভালপোৱা
গ্ৰহণ কৰি অনুৰাগৰ মাদকতাত তেওঁ আলাসত ওপঙি উটি-ভাঁহি ফুৰিছিল। কিন্তু নিষ্ঠুৰ বাস্তব সত্যক জানো
উলাই কৰিব পাৰে। এটি বিৰাট সত্যৰ অৱ্বেষণৰ বিষাক্ত কীটে কুটি কুটি খাইছিল তেওঁৰ কলিজা। অৱসাদৰ
সময়ত এক ভয়ানক দুৰাশাই তেওঁৰ বুকু ডবা কোবোৱা দি কোবাইছিল-- এই সন্মান, মৰম-স্নেহ-ভালপোৱা
স্থায়ী হৈ ৰবনে! মোৰ মৃত্যুৰ পিছতো ‘মোৰ প্ৰিয় জনগণে’ একেদৰে মোক সুৱাঁৰিবনে! মোৰ চিতাৰ কাষত
বহি মোৰ বাবে এটোপাল চকুলো পেলাবনে! যদিহে তেওঁলোকে মোৰ মৃতদেহৰ কাষত বহি চকুলো পেলায়
মোৰ জীৱন সাৰ্থক হ’ব। কাৰণ, তেওঁলোকৰ মৰমতে মই জীয়াই আছিলো আৰু মৰাৰ পাছতো মই সৰগীধামত
বাস কৰিবলৈ পাম!

হাজৰিকাদেৱৰ এই গভীৰ আত্মোপলকি পূৰ্ণ গীতটোৰ ‘মুখ’ অৰ্থাৎ প্রথম স্তৱকটো তেওঁক ভালপোৱা
তেওঁৰ সমূহ মানুহ যেনে-- তেওঁৰ ভাই-ভনীকে আদি কৰি বংশ পৰিয়াল, বন্ধু-বান্ধবী, আত্মীয় স্বজন, গীতৰ
হেজাৰ শ্লোতা, দেশৰ মানুহ, দেশ-বিদেশত লগ পোৱা অনেক বন্ধু-বাঙ্ধৰীক সামৰি সকলো মানুহৰ প্রতি
গোৱা যেন অনুমান হয়।

গীতটোৰ তৃতীয় অস্তৰাই সকলো কথাৰ পৰা আঁতৰাই আমাক লৈ যায় অন্য এটি দিশলৈ.-- তেওঁৰ
ব্যক্তিগত জীৱনলৈ;-প্ৰেয়সী-পত্নীৰ কাষলৈ। পঢ়িবলৈ যোৱা সময়তে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া ইউনিভাৰ্চিটিত
পঢ়া গুজৰাটৰ জীয়ৰী প্ৰিয়ম্বদা পেটেলৰ সৈতে তেওঁ বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়। এই প্রেমৰ সাক্ষী স্বৰূপে
তেওঁলোকৰ মাজলৈ এটি পুত্ৰ সম্ভানও আহিল। পত্নী-পূত্ৰৰে এখন সুখী সংসাৰ। প্ৰিয়মে অসমীয়া মেখেলা-
চাদৰ পিন্ধি, খাৰ-টেঙা আদি অসমীয়া সুস্বাদু ব্যঞ্জন ৰান্ধিবলৈ শিকি ভাৰতীয় আদৰ্শৰ এজনী সুগৃহিণী ৰূপে
পৰিচয় দাঙি ধৰিলে। ইতিমধ্যে হাজৰিকাদেৱ গীত, চিনেমা, সামাজিক কাম-কাজকে আদি কৰি অতিশয়
কৰ্মব্যস্ত হৈ পৰিল। পত্নী-পুত্ৰক সময় দিব নোৱাৰা হৈ পৰিল। ইফালে, হাজৰিকাদেৱৰ প্রাক্তন প্ৰেয়সী সকলে
সময়ৰ সুযোগ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰিলে। হাজৰিকাদেবৰ প্রতি তেওঁলোকৰ কাৰ্যকলাপে প্ৰিয়মৰ অন্তৰত
বাৰুকৈ আঘাত হানিলে। বিবেকৰ দংশনত প্ৰিয়মে বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথা চিন্তা কৰিলে। এনেকৈয়ে তেওঁলোকৰ
বহু আশাৰে, বহু কষ্টেৰে তিল্‌তিল্‌কৈ গঢ়া সোণৰ সুখৰ সংসাৰখন এদিন ভাগি-ছিগি থান্বান্হৈ গ’ল।

দুখত কান্দি-কাটি, নিৰাশাক প্ৰশ্ৰয় দি হাত সাবটি বহি থকা লোক নহয় ভূপেন হাজৰিকা। খং-
অভিমান, দুখ-চকুলো সকলোকে সামৰি সুতৰি পুনৰ জীৱন সংগ্ৰামত ব্ৰতী হ'ল তেওঁ। পত্নী -পুত্ৰ হেৰুওৱাৰ
দুখত তেওঁ দুখিত। আত্মগ্লানিত দগ্ধ, ক্ষোভিত তেওঁ। তেওঁ গা পাতি লৈছে --এই বিচ্ছেদৰ কাৰণ তেওঁ
নিজেই।কাৰণ, মানুহৰ বাবে গীত গাই ফুৰোঁতে, নানা সামূহিক কামত ব্যস্ত থকা বাবে তেওঁ নিজৰ পৰিয়ালটোক
ভালকৈ চোৱা-চিতা কৰিব নোৱাৰিলে। এই সুযোগ পৰষ্জীকাতৰ সবে পূৰা মাত্ৰাই গ্ৰহণ কৰিলে। তেওঁৰ
সংসাৰ ভাগি গ’ল। বৰ্তমান তেওঁ এই কথাবোৰ ভাবি ভাবি শান্তি নোপোৱা হৈছে।

নোপোৱাখিনি সদায়েই ভাল।প্রিযমে তেওঁক বুকু ভৰি মৰম দিছিল, ভালপোৱা দিছিল। সেইখিনি
পৰত কিছু তিতা-কেঁহাৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিন্তু সংসাৰ যায়াত ই নহবলগীযা কথাৰ ভিতৰত নপৰে। প্ায ্টানুহৰ
ক্ষেত্ৰতে পতি-পত্নীৰ মাজত কাজিযা থাকেই বুলি ক’ণ্ডে অত্যুক্তি কৰা নহ্য। বোলে ‘দাতে ওঁঠেও লাগে’।ধি
নহওক, প্ৰিযমে দিয়া সেইখিনি মৰম-ভালপোৱা আছিল নিস্বাৰ্থ, কলুষতাহীন ৷ এজন স্বামীক যিখিনি দিব লাগে
তাত তেওঁ অকণো কাৰ্পণ্য কৰা নাছিল। আবেগত উত্তেজিত হৈ মানুহে নলব লগীয়া বহু সিদ্ধান্তই লৈ ‘পলায।
কিন্তু সময বাগৰাৰ পিছত মানুহ শান্ত হয আৰু পূৰ্বৰ ভাল কথাবোৰ মনলৈ আহিবলৈ ধৰে। তেঁতিয়া মানুহ
অনুশোচনাত দগ্ধ হয।

যি কাৰণতেই নহওক, খং অভিমানৰ বশবৰ্তী হৈ প্ৰিঘম আঁতৰি গ’ল। এক বিৰাট শূন্যতা, মহা
অন্ধকাৰে হাজৰিকাৰদেৱৰ জীৱন অন্ধকাৰাচ্ছন্ন ই’ল। পূৰাব নোৱাৰ' ক্ষতি লাহে লাহে জীৱন বেলিও পাশ্চমলৈ
গতি কৰিছে। আজি প্ৰিয়ম তেওঁৰ পৰা বহু নিলগত। কিন্তু বুকুৰ নিভৃত কোণৰ পৰা আঁতৰি যোৱা নাই পত্নী-
পুত্ৰৰ মাযা। পৃথিৱীৰ বহু মানুহৰে সঙ্গ লাভ কৰিছে তেওঁ জীৱন যাত্ৰাৰ লেখহীন সমযত। এতিয়া ভাগৰুৱা,
অৱসাদগ্ৰস্ত সমযখিনিৰ প্রয়োজন পূৰাবলৈ, নিবিড ভাবে হৃদযৰ বুজা বুজিৰে অন্তৰঙ্গ মুহূৰ্ত কটাই ভাগৰমন্বা
দেহক সকাহ দিবলৈ প্ৰিযষমৰ সান্নিধ্য অতিকে প্রযোজন। তেওঁ আজি অনুভব কৰিছে --প্ৰিয়মে দিয়া সেই
মৰমখিনি আছিল সৰগী প্রিযমৰ সান্নিধ্যত অতিবাহিত হোৱা সময়বোৰ আছিল জীৱনৰ আটাইতকৈ সুখৰ
শাস্তিৰ সময। তেওঁ অনুভব কৰে, আজি পত্নী পুত্ৰৰে সৈতে একেলগে থকা হ’লে হয়তো শান্তিৰ সৰগত বাস
কৰিলেহেঁতেন । যিখিনি প্রিযমৰ পৰা পাবলৈ ৰৈ গ’ল হয়তো সেইখিনিতে নিহিত আছিল সৰ্গীধাম। সেই
সৰগীধামখন তেওঁ প্ৰিয়মৰ সান্নিধ্য বাহিৰে, প্ৰিয়মৰ বুকুৰ মৰমৰ বাহিৰে আন ক’তো বিচাৰি নাপায়। তেওঁ
জানে,- তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ চিতা লৈ শোভাযাত্ৰা হ’ব,নানা অনুষ্ঠান-প্রতিষ্ঠানে ফুলৰ মালা যাচি শেষ
সন্মান যাচিব, নেতা সকলে তেওঁৰ আত্মাৰ সদৃগতিৰ বাবে পৰমেশ্বৰৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিব, শোক সন্তপ্ত
পৰিযালবৰ্গলৈ সমবেদনা যাচিব--ইত্যাদি ইত্যাদি নানা কাৰ্যসূচী হব। সমাজত প্ৰচলিত এই নিয়মবোৰ চলিবই।
কিন্তু তেওঁ বিচাৰে কি?

বিষ্ণুৰাভাই তেওঁৰ প্ৰেয়সী পত্নীৰ মৃত্যুত বুকুৰ মাজত ৰৈ যোৱা আশাবোৰ মত্যুৰ পিছত পৰজনমত
পূৰণ কৰাৰ আশাৰে গাইছিল--‘পৰজনমৰ শুভ লগনত যদিহে আমাৰ হয় দেখা, পূৰাবানে প্ৰিয়ে এই জনমৰ
মোৰ হিয়াৰ অপূৰ্ণ আশা।'-বুলি ৷ হাজৰিকাদেৱে পৰজনম বিশ্বাস নকৰে। জীৱন কালত অভিমানীনী ঠৰিয়ম
তেওঁৰ ওচৰলৈ নাহিল,-নালাগে বাৰু! কিন্তু পরিয়মে যদি তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত আহি তেওঁৰ চিতাৰ কাষত বহি
তেওঁৰ বাবে এটোপালো চকুলো পেলায় --ই হ’ব তেওঁৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ উপহাৰ। তাকে লৈ তেওঁ ধন্য হ'ব।
মৃত্যুৰ পিছত সৰগত বাস কৰিব।

মই যেতিযা এই জীৱনৰ

মাযা এৰি গুচি যাম

আশা কৰোঁ মোৰ চিতাৰ কাষত
তোমাৰ সঁহাৰি পাম।

নেলাগে মোৰ সোঁৱৰণী সভা
নেলাগে মিছা নাম

তোমাৰ এটুপি চকুলো পালেই
মই পাম মোৰ দাম।

সমূহৰ বাবে গীত গাই গাই
তোমাক পাহৰি গ’লোঁ
সেয়েহে হবলা ভৰ জীৱনতে
তোমাকো হেৰনালোঁ।

সেই ক্ষোভে মোক দহিছে আজিও
শাস্তিক'তেনো পাম?

তোমাৰ এটুপি চকুলো পালেই
মই পাম মোৰ দাম।

মোৰ জীৱনৰ সংগ্ৰামথিনি
ফঁহিয়াই চালে পাম

তুমি নিদিয়া মৰমখিনিতে
আছিলে সৰগীধাম

সেই সৰগীধামখনি মই
তোমাৰ বুকুতে পাম।

ৰচনা £ ন ফেন্তুৱাৰী, ১১৭৮